Załącznik
do uchwały nr 610/243/IV/2013
Zarządu Województwa Śląskiego
z dnia  21.03.2013 roku

Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej
Województwa Śląskiego

RAPORT Z WYKONANIA W 2012 ROKU

PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM
NA LATA 2011 – 2016

Katowice  2013 rok
I.  INFORMACJA NA TEMAT PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM NA LATA 2011 – 2016

Program przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011 – 2016 został przyjęty przez Sejmik Województwa Śląskiego Uchwałą Nr IV/5/2/2011 z dnia 
14 lutego 2011 roku. Dokument został opracowany jako program operacyjny Strategii Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2006-2020 i koresponduje z zapisami Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2020”, uwzględniając rekomendacje zawarte 
w programowych dokumentach krajowych i międzynarodowych. 
Program przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011 – 2016 opracowany został przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego 
w oparciu o dotychczasowe doświadczenie nabyte podczas realizacji działań w zakresie przeciwdziałania narkomanii oraz w oparciu o przeprowadzoną diagnozę problemów związanych z narkotykami i narkomanią w województwie śląskim. Przedmiotowy dokument został poddany konsultacjom społecznym, w których wzięły udział podmioty prowadzące działalność w zakresie przeciwdziałania narkomanii, w tym powiaty oraz organizacje pozarządowe.
Za misję Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011
 – 2016 przyjęto podejmowanie, wzmacnianie i inspirowanie działań na rzecz profilaktyki
i rozwiązywania problemów narkomanii w województwie śląskim. Cele szczegółowe zakładają:
•	Wzmacnianie lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii na rzecz mieszkańców województwa śląskiego.
•	Wzmacnianie procesu leczenia, rehabilitacji i reintegracji osób uzależnionych 
od narkotyków. 
•	Prowadzenie badań i monitoring problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych.
Program realizowany jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego w Katowicach we współpracy z podmiotami prowadzącymi działania w obszarze profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii na rzecz mieszkańców województwa śląskiego.
Podstawę prawną opracowania niniejszego raportu stanowi art. 11 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, poz. 124 z późn. zm.), zgodnie z którym organ wykonawczy samorządu województwa sporządza raport z wykonania w danym roku Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii. Raport przedkładany jest sejmikowi województwa, w terminie do dnia 31 marca roku następującego po roku, którego dotyczy raport.
Raport składa się z trzech części. W pierwszej zawarto informacje ogólne na temat Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011 – 2016. 
W drugiej części opisano zjawisko narkomanii w województwie śląskim, opierając się 
na najnowszych dostępnych wynikach przeprowadzonych badań oraz danych statystycznych zgromadzonych z różnych instytucji, w tym z Instytutu Psychiatrii i Neurologii, Państwowego Zakładu Higieny, Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Wojewódzkiej Komendy Policji 
w Katowicach. Ostatnia część raportu zawiera szczegółowy opis zadań zrealizowanych 
w 2012 roku w ramach Programu oraz jego efektów.

II. EPIDEMIOLOGIA ZJAWSKA NARKOMANII W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM

1.	Dostępność narkotyków

Informacji na temat dostępności poszczególnych substancji psychoaktywnych wśród mieszkańców województwa śląskiego w wieku 15-64 lat dostarczają badania przeprowadzone w 2010 roku. Zastosowano w nich pytanie dotyczące możliwości zdobycia leków uspokajających i nasennych, poszczególnych środków nielegalnych oraz „dopalaczy”, wyznaczając skalę odpowiedzi od „niemożliwe” po „bardzo łatwe”. Pozostawiono również możliwość wybrania odpowiedzi „nie wiem”. Trudności przysporzyła respondentom ocena dostępu do substancji nielegalnych, przy czym najniższe odsetki odpowiedzi „nie wiem” dotyczyły marihuany lub haszyszu (10,9%).
Największy odsetek respondentów jako bardzo łatwe lub dosyć łatwe wskazał zdobycie „dopalaczy” (35,7%). Co trzeci respondent (30,1%) jako taką wskazał możliwość zdobycia leków uspokajających lub nasennych. Analiza odpowiedzi dotyczących możliwości łatwego zdobycia substancji nielegalnych wskazuje na najwyższe odsetki w przypadku przetworów konopi (23,3%). Grupę substancji zbliżoną pod względem łatwości zdobycia stanowią LSD, grzyby halucynogenne,  ecstasy oraz amfetamina (odsetki w przedziale ok. 4% - 6%). Drugą grupę bardziej jednorodną pod względem łatwego dostępu stanowią: crack, kokaina, heroina, GHB oraz „kompot” (odsetki od ok. 2% do 3,5%). Ocenę dostępności substancji psychoaktywnych przedstawia tabela oraz wykres poniżej.

Ocena dostępności substancji psychoaktywnych - rozkład odpowiedzi na pytanie, jak trudne byłoby zdobycie każdej z wymienionych substancji (odsetki respondentów) - %
Wyszczególnienie	Niemożliwe	Bardzo trudne	Dosyć trudne	Dosyć łatwe	Bardzo łatwe	Nie wiem	Brak danych	
Leki uspokajające lub nasenne	28,9	14,8	20,1	24,3	5,8	6,1	-	
Marihuana lub haszysz 	41,2	12,1	12,5	16,1	7,2	10,9	-	
LSD	49,8	17,4	8,1	4,7	1,6	18,4	-	
Grzyby halucynogenne	50,5	16,6	9,5	4,6	1,3	17,5	-	
Ecstasy	51,1	17,6	8,7	3,6	0,8	18,2	-	
Amfetamina 	51,4	18,0	8,6	3,3	1,5	17,2	-	
Crack	52,7	19,4	7,8	1,6	0,5	18,0	-	
Kokaina	52,5	19,7	8,2	1,6	0,7	17,3	-	
Heroina 	53,7	19,1	7,3	1,5	0,4	17,9	0,1	
Sterydy anaboliczne	50,8	18,1	4,5	6,5	1,5	18,6	-	
GHB	54,7	17,1	7,0	1,9	0,4	18,9	-	
"Kompot"	50,8	19,5	8,8	2,2	1,3	17,4	-	
Bimber	35,5	14,8	12,0	13,1	11,7	12,9	-	
„Dopalacze”	39,0	9,2	6,9	24,1	11,6	9,2	-	

Źródło: A. Malczewski, M. Kidawa, M. Struzik, Substancje psychoaktywne – postawy i zachowania. Raport 
z badań ankietowych zrealizowanych w 2010 r. w województwie śląskim, Warszawa 2011, s. 61, raport wykonany na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego.

Ocena dostępności substancji psychoaktywnych jako łatwej (odpowiedzi „dosyć łatwe” 
lub „bardzo łatwe”) na pytanie jak trudne byłoby zdobycie każdej z wymienionych substancji 
(%)

Źródło: Ibidem.
Największy odsetek respondentów deklarował trudność lub uważał za niemożliwe zdobycie substancji nielegalnych, tj. kokainy (80,4%), heroiny (80,1%), cracku (79,9%) oraz „kompotu” (79,1%). Najniższe odsetki badanych dotyczyły marihuany lub haszyszu (65,8%). 
Ponad 60% badanych deklarowało zdobycie leków uspokajających lub nasennych jako dosyć trudne, bardzo trudne lub wręcz niemożliwe. Połowa badanych deklarowała ograniczoną dostępność „dopalaczy” (55,1% dla odpowiedzi niemożliwe, dosyć i bardzo trudne). Ocena dostępności substancji psychoaktywnych jako „trudnej” oraz „niemożliwej” na pytanie jak trudne byłoby zdobycie każdej z wymienionych substancji  została przedstawiona na wykresie poniżej.

Ocena dostępności substancji psychoaktywnych jako trudnej (odpowiedzi „dosyć trudne” lub „bardzo trudne”) oraz „niemożliwej” na pytanie jak trudne byłoby zdobycie każdej 
z wymienionych substancji  (%)

Źródło: Ibidem.

Wiek badanych osób wpływa również na ocenę dostępności poszczególnych substancji. Ogólnie łatwiejszą dostępność w zależności od poszczególnych substancji deklarują osoby 
w wieku 15-24 lata oraz 25-34 lata.  Badani z młodszej grupy wiekowej częściej wskazywali na łatwiejszy dostęp do marihuany lub haszyszu, amfetaminy oraz „dopalaczy”. Osoby w wieku 25-34 lata w największym stopniu wskazywali na łatwy lub bardzo łatwy dostęp do leków uspokajających i nasennych, LSD, grzybów halucynogennych, ecstasy, cracku, kokainy, sterydów anabolicznych oraz GHB. Wśród badanych w grupie wiekowej 35-64 lata jako najłatwiej dostępne oceniane były leki uspokajające i nasenne oraz „dopalacze”.

Ocena dostępności substancji psychoaktywnej jako łatwej 
(odpowiedzi „łatwo” lub „bardzo łatwo” na pytanie, jak trudne byłoby zdobycie każdej 
z wymienionych substancji) według wieku badanych (%)

Źródło: Ibidem, s. 62.

Ocena dostępności substancji psychoaktywnych jest także jednym z elementów badań realizowanych na reprezentatywnej próbie uczniów klas trzecich szkół gimnazjalnych oraz klas drugich szkół ponadgimnazjalnych w ramach „Europejskiego Programu Badań Ankietowych 
w Szkołach ESPAD”. Badania te realizowane są co cztery lata według wystandaryzowanej metodologii, co umożliwia porównywalność wyników uzyskanych w kolejnych edycjach badań. Podkreślić należy, że z uwagi na termin ostatnich badań ESPAD przeprowadzonych 
w województwie śląskim (październik-listopad 2011 roku), badani uczniowie są o kilka miesięcy młodsi niż uczniowie badani w skali kraju.
Według wyników powyższych badań, przeprowadzonych w 2011 roku w województwie śląskim, około połowa uczniów ocenia jako łatwy (odpowiedzi „dosyć łatwe” i „bardzo łatwe”) dostęp do leków uspokajających lub nasennych. Dla 13,7% respondentów z młodszej grupy wiekowej oraz 9,9% ze starszej grupy powyższe substancje są niemożliwe do zdobycia.
W przypadku substancji nielegalnych, najbardziej dostępną substancją jest marihuana lub haszysz (jako łatwą do zdobycia ocenia ją 43,5% młodzieży ze szkół gimnazjalnych oraz 53,5% ze szkół ponadgimnazjalnych), a w następnej kolejności amfetamina i ecstasy. Odsetki uczniów trzeciej klasy gimnazjum, którzy uważają za niemożliwe zdobycie nielegalnych substancji, wahają się od 18,3% w przypadku konopi indyjskich do 31,2 % w przypadku amfetaminy. W klasach drugich szkół ponadgimnazjalnych badani w mniejszym odsetku niż młodsi uczniowie uznają za niemożliwe zdobycie marihuany lub haszyszu (9,3%), ecstasy (20,9%) oraz amfetaminy (22,1%). Należy zwrócić uwagę na wysokie odsetki badanych, którzy nie potrafili oszacować swoich możliwości w zakresie dostępu do substancji nielegalnych. Najmniej badanych miało trudności z oceną dostępu do marihuany i haszyszu (13,2 % w obu grupach wiekowych), najwięcej z oceną dostępu do ecstasy (21,4 % w szkołach gimnazjalnych i 22,6 % w szkołach ponadgimnazjalnych).

Odsetek  młodzieży w województwie śląskim III klas gimnazjum i II klas szkół ponadgimnazjalnych uznający za łatwy (odpowiedzi „dosyć łatwe” i „bardzo łatwe”) dostęp do narkotyków w 2011 roku

Źródło: Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej na podstawie K. Charzyńska, 
J. Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Raport z  badań ankietowych  zrealizowanych w województwie śląskim w 2011 r., Warszawa 2011, s. 54.

Po spadku dostępności wszystkich substancji psychoaktywnych wśród uczniów III klas gimnazjum w latach 2004-2007, w 2011 roku nastąpił jej znaczny wzrost. Jedynie w przypadku ecstasy odsetek uczniów oceniających dostęp do tej substancji jako „bardzo łatwy” zmniejszył się nieznacznie w stosunku do 2007 roku. Ponadto, wyniki badań z 2011 roku wskazują, 
że dostępność do wszystkich substancji w młodszej grupie wiekowej w województwie śląskim kształtuje się wyżej niż średnio w Polsce.

Ocena dostępności poszczególnych substancji w III klasach gimnazjum 
jako bardzo łatwej w latach 2004-2011 (%)

Źródło: Ibidem, s. 106.

Ponadto, warto zauważyć, że po spadku dostępności marihuany lub haszyszu w 2007 roku, wyniki kolejnych badań wskazują na nieznaczny wzrost odsetka uczniów szkół ponadgimnazajlnych oceniających dostęp do tych substancji jako „bardzo łatwy”. Co ważne, 
w przypadku deklarowanej dostępności do amfetaminy i ecstasy przez starszych uczniów obserwowany jest trend spadkowy. Niemniej jednak, trzeba zauważyć, że deklarowana dostępność nielegalnych substancji w województwie śląskim nie odbiega znacząco od średniej ogólnopolskiej.

Ocena dostępności poszczególnych substancji w II klasach ponadgimnazjalnych jako bardzo łatwej w latach 2004-2011 (%)

Źródło: Ibidem.
2.	Używanie narkotyków

Informacji dotyczących skali zjawiska używania nielegalnych substancji psychoaktywnych dostarczają dane zawierające informacje o kontakcie respondentów 
z substancjami psychoaktywnymi w ciągu trzydziestu dni przed badaniem (co jest wskaźnikiem używania bieżącego), ostatnich dwunastu miesięcy (używania ostatniego, aktualnego) oraz kiedykolwiek w życiu (co jest wskaźnikiem eksperymentowania z narkotykami). Osoby, które zadeklarowały używanie narkotyków w ciągu ostatnich 12 miesięcy, określamy jako okazjonalnych użytkowników narkotyków, a te które przyznały się do kontaktu z narkotykiem kiedykolwiek w życiu – eksperymentującymi z substancjami psychoaktywnymi.
Badania przeprowadzone w województwie śląskim wśród mieszkańców w wieku 15-64 lat wskazują, że najbardziej popularną substancją wśród respondentów jest marihuana 
i haszysz. Do kontaktów z tą substancją kiedykolwiek w życiu przyznało się 14,7% badanych. Pozostałe substancje charakteryzuje o wiele niższy poziom rozpowszechnienia używania. 
Na drugim miejscu pod względem rozpowszechnienia odnotowujemy sterydy anaboliczne (4%). Podobna grupa osób zadeklarowała kontakt z ecstasy (3,5%) oraz amfetaminą (3,1%). Znacznie mniej respondentów próbowało LSD – 2,0%. Konsumpcja pozostałych substancji nie przekroczyła poziomu 2,0%.
W przypadku używania narkotyków w ciągu ostatniego roku, do okazjonalnych użytkowników marihuany i haszyszu zaliczamy 4,9% respondentów. Na drugim miejscu jest konsumpcja amfetaminy - 1,6%, ecstasy zażywało 1,4% respondentów. Rozpowszechnienie używania pozostałych substancji było na poziomie poniżej 1,0%. Analizując odsetki dotyczące używania bieżącego (ostatnie 30 dni), 2,4% respondentów zadeklarowało używanie marihuany 
i haszyszu, a amfetaminy - 0,7%. Do konsumpcji pozostałych substancji psychoaktywnych przyznało się nie więcej niż 0,5% respondentów.
W 2010 roku respondenci po raz pierwszy zostali zapytani o używanie metadonu. Nikt nie przyznał się do kontaktu z tą substancją podobnie jak do używania GHB i heroiny.

Używanie substancji psychoaktywnych kiedykolwiek w życiu, w czasie ostatnich 12 miesięcy 
i w czasie ostatnich 30 dni (odsetki respondentów). 
Wyszczególnienie	Kiedykolwiek
w życiu	W czasie ostatnich 
12 miesięcy	W czasie ostatnich 
30 dni	
Marihuana lub haszysz	14,7	4,9	2,4	
LSD	2,0	0,3	-	
Amfetamina	3,1	1,6	0,7	
Grzyby halucynogenne	1,6	-	-	
Ecstasy	3,5	1,4	0,2	
Crack	0,4	-	-	
Kokaina	1,8	0,7	0,5	
Heroina	-	-	-	
"Kompot"	1,0	0,3	-	
GHB	-	-	-	
Sterydy anaboliczne	4,0	0,5	-	
Substancje wziewne	2,9	0,3	0,5	
Inne	0,4	0,4	-	

Źródło: Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej na podstawie: A. Malczewski, 
M. Kidawa, M. Struzik, Substancje psychoaktywne – postawy i zachowania….. op.cit., s. 40.

Używanie substancji psychoaktywnych kiedykolwiek w życiu, w czasie ostatnich 
12 miesięcy i w czasie ostatnich 30 dni (%)

Źródło: Ibidem.

Najwyższe odsetki użytkowników marihuany i haszyszu odnotowano w grupie wiekowej 15-24 lata. W tej grupie prawie co trzeci respondent sięgał po przetwory konopi (31,3%), 
a wśród osób w wieku 25-34 – prawie co czwarty (22,4%). Poziom używania amfetaminy był podobny w tych dwóch grupach wiekowych. Eksperymenty z ecstasy, kokainą oraz sterydami anabolicznymi były najczęstsze w grupie 25-34-latków. Analizując starsze grupy wiekowe (ponad 34 lata) widać, że tylko w przypadku przetworów konopi odnotowujemy częstsze sięganie po substancje psychoaktywne. Kontakt z marihuaną lub haszyszem miał co dziesiąty badany w wieku 35-44 lat. Pojedyncze osoby badane w wieku ponad 34 lata deklarowały kontakt z innymi substancjami psychoaktywnymi.
Porównanie wyników badań prowadzonych w różnych latach w województwie śląskim 
w ramach programu ESPAD wskazuje na występowanie odmiennych trendów dotyczących eksperymentowania ze środkami psychoaktywnymi w zależności od rodzaju substancji.
W 2007 roku, zarówno wśród gimnazjalistów jak również wśród uczniów szkół ponadgimnazjalnych, nastąpił wyraźny spadek odsetka młodzieży deklarującej używanie przetworów konopi. W młodszej grupie odsetek osób eksperymentujących spadł jednak znacznie bardziej (o 8,5%). W 2011 roku w województwie śląskim obserwujemy duży wzrost odsetka uczniów w obu grupach wiekowych sięgających po marihuanę lub haszysz. Jak wynika z tych badań, w 2011 roku niemal dwukrotnie wzrósł odsetek uczniów trzecich klas gimnazjum, którzy kiedykolwiek używali amfetaminy. Wzrosło również rozpowszechnienie doświadczeń z ecstasy, kokainą, LSD lub innymi halucynogenami. Spadł natomiast odsetek gimnazjalistów eksperymentujących z substancjami wziewnymi. W porównaniu do wyników ogólnopolskich, odsetek uczniów trzecich klas gimnazjum pozostaje, za wyjątkiem leków uspokajających i nasennych, nieznacznie wyższy niż obserwowany w kraju.
W przypadku uczniów klas drugich szkół ponadgimnazjalnych odnotowano spadek odsetka osób sięgających po leki uspokajające lub nasenne, substancje wziewne, amfetaminę, ecstasy, sterydy anaboliczne i crack. Jednocześnie zauważyć można stabilizację używania LSD lub innych substancji halucynogennych, kokainy i heroiny. Ponadto odsetki notowane 
w województwie w 2011 roku znajdują się na podobnym poziomie jak w skali kraju.

3.	Postawy społeczne wobec problemu narkomanii

Istotną kwestą jest również ocena postaw społecznych względem narkotyków mierzona przyzwoleniem na ich używanie. W ramach badania przeprowadzonego w 2010 roku 
w województwie śląskim zapytano respondentów o ich przyzwolenie na używanie marihuany oraz heroiny. Substancje te zostały dobrane w sposób celowy, tzn. marihuana, której najczęściej dotyczą postulaty ruchów liberalizacyjnych i która przez część społeczeństwa uznawana jest za tzw. „narkotyk lekki” oraz heroina, posiadająca zdecydowanie negatywne konotacje w społecznej percepcji. Jak wynika z danych zamieszczonych poniżej, ponad 84% respondentów nie deklaruje przyzwolenia na używanie marihuany, z czego ponad 71% zdecydowanie się temu sprzeciwia. Zgodę na używanie marihuany deklaruje 6,2% respondentów, natomiast postawę obojętną deklaruje ok. 12 %. 

Społeczne przyzwolenie na używanie marihuany – rozkład odpowiedzi na stwierdzenie 
„Używanie marihuany powinno być dozwolone” (odsetki respondentów)
Wyszczególnienie	Odsetki respondentów	
Zdecydowanie się zgadzam	3,6	
Raczej się zgadzam	2,6	
Ani się zgadzam, ani się nie zgadzam	4,4	
Raczej się nie zgadzam	10,9	
Zdecydowanie się nie zgadzam	71,5	
Trudno powiedzieć	6,9	

Źródło: Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej na podstawie A. Malczewski, 
M. Kidawa, M. Struzik, Substancje psychoaktywne – postawy i zachowania. Raport z badań ankietowych zrealizowanych w 2010 r. w województwie śląskim, op. cit., s. 80-81.

Wśród ankietowanych przyzwolenie na używanie heroiny jest zdecydowanie niższe. Zaledwie 1,9% ankietowanych zgodziło się ze stwierdzeniem, że używanie heroiny powinno być dozwolone. Większy odsetek, bo ok. 5% pozostał obojętny, ok. 7% prezentowało postawę raczej negatywną. Zdecydowanie negatywną postawę zaprezentowała większość respondentów.
		
Społeczne przyzwolenie na używanie heroiny – rozkład odpowiedzi na stwierdzenie 
„Używanie heroiny powinno być dozwolone” (odsetki respondentów).
Wyszczególnienie	Odsetki respondentów	
Zdecydowanie się zgadzam	1,6	
Raczej się zgadzam	0,3	
Ani się zgadzam, ani się nie zgadzam	2,7	
Raczej się nie zgadzam	5,3	
Zdecydowanie się nie zgadzam	84,6	
Trudno powiedzieć	5,1	
Źródło: Ibidem.

Kluczowym elementem przy ocenie postaw wobec osób uzależnionych jest określenie obrazu użytkownika narkotyków (narkomana) w społeczności. W tym celu w badaniu zawarto pytania pomagające określić, kim dla respondentów jest użytkownik narkotyków. Pytanie zawierało szereg stwierdzeń, spośród których badani proszeni byli o wybór tych, z którymi się zgadzają. 

Sposób postrzegania użytkowników narkotyków (narkomanów) - rozkład odpowiedzi na pytanie, kim jest przede wszystkim narkoman? (wszystkie wskazania, odsetki respondentów).
Wyszczególnienie	Odsetki respondentów	
Człowiekiem chorym	91,6	
Przestępcą	46,8	
Człowiekiem nieszczęśliwym	61,7	
Osobą mającą zły wpływ na innych	55,7	
Osobą o dużej wrażliwości 	21,9	
Dziwakiem, człowiekiem, który wyróżnia się wyglądem, zachowaniem	37,1	
Niebieskim ptakiem, pasożytem społecznym	36,6	
Awanturnikiem, chuliganem	36,9	
Człowiekiem, którego otoczenie nie rozumie	37,8	
Człowiekiem, któremu nie powiodło się w życiu	47,6	
Kimś innym	-	

Źródło: Ibidem.

Zdecydowana większość respondentów (ponad 91%) traktuje narkomana jako osobę chorą. Ponad 61% ankietowanych uważa, że osoby uzależnione od narkotyków są ludźmi nieszczęśliwymi. Duży odsetek respondentów (55,7%) uważa, że osoby uzależnione od narkotyków mają zły wpływ na swoje otoczenie, a ponad 37% ankietowanych uważa, że osoby uzależnione są dziwakami, wyróżniającymi się wyglądem i zachowaniem. Ponad 47% ankietowanych wskazało, że narkoman to osoba, której nie powiodło się w życiu. Prawie 38% uważa osoby uzależnione od narkotyków za osoby nierozumiane przez swoje otoczenie. Prawie 47% respondentów uznała narkomanów za przestępców, a ok. 37% ankietowanych uznało ich za awanturników i chuliganów. 
Badani proszeni byli także o wybór jednej, najwłaściwszej strategii postępowania 
z osobami uzależnionymi od narkotyków. Ok. 64% respondentów uznało leczenie 
za najwłaściwszy sposób postępowania z narkomanami. Wynik ten jest spójny z najczęściej wskazywanym przez respondentów wizerunkiem narkomana jako osoby chorej, nieszczęśliwej oraz wymagającej pomocy.

4.	Leczenie uzależnień w województwie śląskim

Narkomania to problem medyczny, społeczny i kulturowy, postrzegany dziś jako jednostka chorobowa o niezwykle złożonym charakterze. Oprócz uzależnienia fizycznego 
i psychicznego, złożoność problemu potęgują w tym przypadku również komplikacje prawne związane z narkotykami. 
Udzielanie świadczeń zdrowotnych osobom uzależnionym od substancji psychoaktywnych zorganizowane jest w oparciu o sieć placówek ambulatoryjnych, które są podstawowym ogniwem pierwszej interwencji i pomocy psychologicznej oraz sieć placówek stacjonarnych. W systemie opieki zdrowotnej nad osobami uzależnionymi od narkotyków nadal dominują stacjonarne formy rehabilitacji długo- i średnioterminowej. Podjęte leczenie powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb osoby uzależnionej. Wybór terapii powinien opierać się na określeniu rodzaju uzależniającej substancji oraz okresu, dawek, jak 
i częstotliwości jej przyjmowania, stwierdzeniu stopnia kontroli nad własnymi zachowaniami oraz deklarowanej chęci współpracy.
Leczenie osób uzależnionych od środków psychoaktywnych w Polsce przebiega 
w trzech etapach. Pierwszy etap polega na detoksykacji osoby uzależnionej i może trwać kilka tygodni. Jego celem jest poprawa stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, zmierzająca do zlikwidowania dokuczliwych objawów zespołu abstynencyjnego. Detoksykacja jest wstępem do dalszego leczenia. Drugi etap przebiegać może w formie ambulatoryjnej lub stacjonarnej. Ostatnie stadium polega na readaptacji społecznej, która prowadzona jest w warunkach otwartych. Jej celem jest ponowne przystosowanie do życia poprzez wychowanie, socjalizację, pracę fizyczną w ośrodku, organizację czasu wolego oraz możliwość kontynuowania nauki.
Stan ostrego zatrucia organizmu, powodujący bezpośrednie zagrożenie życia danej osoby wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Polega ona na usunięciu z organizmu wchłoniętej substancji poprzez detoksykację oraz w późniejszym etapie leczenie objawowe. Detoksykację narkotykową stosuje się również w celu zmniejszenia lub złagodzenia objawów odstawienia narkotyków jednocześnie pomagając uzależnionemu indywidualne dostosować się do życia bez narkotyków. Oddziały/pododdziały detoksykacyjne prowadzą głównie leczenie opioidowych zespołów abstynenckich, w przypadku których podstawowymi formami pomocy jest leczenie objawowe, leczenie lekami z grupy narkotyków (np. metadon, buprenorfina) oraz leczenie przyczynowe (np. klonidyną). Oddziały detoksykacji od narkotyków i substancji psychoaktywnych w województwie w zakładach psychiatrycznych w 2011 roku dysponowały 
6 łóżkami.
Do placówek ambulatoryjnych zalicza się poradnie i punkty konsultacyjne należące 
do publicznej służby zdrowia oraz organizacji pozarządowych, które są miejscami pierwszego kontaktu dla osób używających narkotyków oraz ich rodzin. 
W 2011 roku w województwie śląskim funkcjonowały 264 jednostki lecznictwa ambulatoryjnego dla osób z zaburzeniami psychicznymi, osób uzależnionych od alkoholu oraz innych środków psychoaktywnych (2010 rok – 242). Wśród wszystkich jednostek było: 165 
 poradni zdrowia psychicznego (2010 roku – 151), 19 poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży (2010 roku – 20), 48 poradni odwykowych – alkoholowych (2010 roku 
– 41), 12 poradni profilaktyki, leczenia i rehabilitacji osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych (2010 rok – 11) oraz 20 poradni psychologicznych (2010 rok – 19). 
Wśród ogółu poradni, najwyższy odsetek stanowią niepubliczne podmioty wykonujące działalność leczniczą – 75,4%, następnie publiczne podmioty wykonujące działalność leczniczą – 23,9%. Inne formy prowadzenia zakładu stanowią 0,8% ogółu. W 2011 roku 87,9% poradni udzielało świadczeń w oparciu o podpisane kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia.
W 2011 roku w poradniach specjalistycznych związanych z profilaktyką, leczeniem 
i rehabilitacją uzależnień z powodu zaburzeń spowodowanych używaniem środków psychoaktywnych leczyło się 3 426 osób (2010 roku – 3 475). Pacjenci pierwszorazowi stanowili aż 53,1% leczonych ogółem. Główną przyczyną leczenia pacjentów były zaburzenia zachowania spowodowane naprzemiennym przyjmowaniem kilku substancji psychoaktywnych (53,6%). Mężczyźni częściej niż kobiety leczyli się z powodu zaburzeń spowodowanych używaniem środków psychoaktywnych. Mężczyźni stanowili 66,5% ogółu leczonych, podczas gdy kobiety 33,5%.

Chorzy leczeni z zaburzeniami spowodowanymi używaniem środków psychoaktywnych 
w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej w 2009 - 2011 roku

Wyszczególnienie	2009	2010	2011	
Leczeni ogółem	3 458	3 475	3 426	
w tym pierwszorazowi	1 410	1 369	1 818	

Źródło: Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej na podstawie: Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach, Zdrowie psychiczne mieszkańców województwa śląskiego w 2010 roku, s. 8, Katowice 2011 oraz Zdrowie psychiczne mieszkańców województwa śląskiego w 2011 roku, s. 8, Katowice 2012 www.katowice.uw.gov.pl.

Struktura leczonych z zaburzeniami spowodowanymi używaniem środków psychoaktywnych 
w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej w 2011 roku ogółem (%)

Źródło: Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach, Zdrowie psychiczne mieszkańców województwa śląskiego 
w 2011 roku, s. 9, Katowice, 2012.

Struktura leczonych po raz pierwszy z zaburzeniami spowodowanymi używaniem środków psychoaktywnych w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej w 2011 roku (%)

Źródło: Ibidem.

Poniżej przedstawiono strukturę leczonych z zaburzeniami spowodowanymi używaniem środków psychoaktywnych w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej w 2011 roku ze względu na wiek. W tym czasie w województwie śląskim dominującą grupę pacjentów stanowiły osoby w wieku od 30-64 lata (47,4%), a następnie osoby w wieku od 
19-29 lat (39,8%). Podobna tendencja dotyczy osób leczonych po raz pierwszy, 
w przeciwieństwie do roku poprzedniego, kiedy najsilniej reprezentowaną kategorią wiekową pacjentów pierwszorazowych była kategoria 19-29 lat.

Struktura leczonych z zaburzeniami spowodowanymi używaniem środków psychoaktywnych według wieku w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej (%) w 2011r.

Grupy wiekowe
	Leczeni ogółem	W tym: leczeni po raz pierwszy	
	2010	2011	2010	2011	
0-18	8,9	7,9	12,1	10,9	
19-29	39,8	39,8	44,1	40,8	
30-64	47,5	47,5	40,8	45,0	
65 lat i więcej	4,0	4,8	3,0	3,3	

Źródło: Ibidem.

W 2010 roku pomoc osobom leczonym w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej zapewniało między innymi: 489 lekarzy (w tym: 450 lekarzy psychiatrów), 
405 psychologów, 165 pielęgniarek, 177 specjalistów i instruktorów terapii uzależnień. 
W kolejnym roku nastąpił wzrost liczby personelu świadczącego pomoc w tej dziedzinie. Pomoc leczonym w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej zapewniało odpowiednio 550 lekarzy (w tym: 496 lekarzy psychiatrów), 494 psychologów, 
175 pielęgniarek, 212 specjalistów i instruktorów terapii uzależnień.
Leczenie osób uzależnionych od narkotyków, odbywa się również w warunkach ośrodków stacjonarnych, co umożliwia utrzymanie abstynencji i stopniową przebudowę postaw oraz zachowań poprzez izolację od dotychczasowego środowiska i niedostępność narkotyków.
W województwie śląskim w okresie od 2000 roku do 2011 roku liczba stacjonarnych ośrodków rehabilitacyjnych dla osób uzależnionych od środków psychoaktywnych zmniejszyła się z 9 zakładów do 7. W 2011 roku liczba łóżek w powyższych ośrodkach wynosiła 211 i była nieco wyższa niż rok wcześniej (2010 rok – 199). W omawianym czasie, w ośrodkach leczyło się 679 osób. Średnia długość pobytu pacjenta wynosiła 99,6 dnia. Dane na temat stacjonarnej opieki psychiatrycznej – ośrodków rehabilitacyjnych dla uzależnionych od substancji psychoaktywnych w województwie śląskim w 2011 roku przedstawia poniższa tabela.

Stacjonarna opieki psychiatryczna – ośrodków rehabilitacyjnych dla uzależnionych od substancji psychoaktywnych w województwie śląskim w 2011 roku
Wyszczególnienie	2007	2008	2009	2010	2011	
Liczba zakładów 	9 	9 	7 	7 	7 	
w tym niepublicznych 	8 	8 	6 	6 	7 	
Liczba łóżek 	315 	288 	199 	199 	211 	
na 10 000 ludności 	0,7 	0,6 	0,4 	0,4 	0,5 	
Chorzy leczeni 	1353 	1185 	601 	744 	679 	
na 10 000 ludności 	2,9 	2,5 	1,3 	1,6 	1,5 	
Średnie wykorzystanie łóżek w dniach 	303,7 	311,4 	335,1 	333,0 	320,6 	
w % 	83,2 	85,3 	92,0 	91,0 	88,0 	
Średnia długość pobytu 	69,8 	77,3 	110,9 	89,1 	99,6 	
Liczba leczonych na 1 łóżko 	4,3 	4,1 	3,0 	3,7 	3,2	

Źródło: Ibidem. 

Bardzo ważnym działaniem w procesie wychodzenia z uzależnienia jest udział 
w programach redukcji szkód, które obejmują zorganizowane działania na rzecz ograniczenia następstw zdrowotnych zażywania narkotyków. Główne działania interwencyjne w tej dziedzinie ukierunkowane są na ograniczenie liczby zgonów spowodowanych przedawkowaniem oraz rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych. Obejmują one m.in. leczenie substytucyjne uzależnienia od opiatów oraz programy wymiany igieł i strzykawek. 
Leczenie substytucyjne jest stosowane w przypadku uzależnienia od opiatów, których zażywanie cechuje się szybkim narastaniem zależności psychicznej, fizycznej oraz wzrostem tolerancji. W uzależnieniu od tego typu substancji zmianie ulegają mózgowe procesy neurochemiczne, co powoduje powstanie silnej potrzeby przyjmowania środka, stąd uzależnienie opioidowe charakteryzuje częste i regularne przyjmowania narkotyków i duża tendencja do nawrotów. Celem leczenia substytucyjnego jest przede wszystkim poprawa stanu somatycznego i psychicznego oraz reintegracja społeczna osób uzależnionych, jak również ograniczenie rozprzestrzeniania zakażeń, w tym w szczególności: HIV, HCV, HBS oraz gruźlicy. Wskazuje się, że leczenie substytucyjne w połączeniu z opieką socjalną, medyczną oraz psychologiczną daje największe prawdopodobieństwo skuteczności spośród wszystkich innych dostępnych form leczenia uzależnienia od opiatów. Podstawowym środkiem substytucyjnym stosowanym w ramach programu jest metadon, który pozwala na ograniczenie spożycia heroiny, zmniejszenie ilości zgonów na skutek przedawkowania, przestępczości narkotykowej oraz zakażeń. Metadon nie wywołuje stanów euforycznych, blokuje objawy syndromu odstawienia i pozwala osobie uzależnionej wrócić do normalnego trybu życia. Do głównych efektów jego działania należy łagodzenie psychicznego głodu narkotykowego oraz tłumienie objawów zespołu abstynencyjnego. Metadon jest bardzo silnym syntetycznym lekiem nasennym, który po raz pierwszy pojawił się na rynku pod koniec drugiej wojny światowej. 
Substytucja lekowa w Polsce jest mało dostępna. Na terenie województwa śląskiego od kilku lat działa jeden program leczenia substytucyjnego realizowany w formie ambulatoryjnej w Poradni Terapii Uzależnień od Substancji Psychoaktywnych i Współuzależnień Szpitala Specjalistycznego w Chorzowie. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii umożliwia prowadzenie programu leczenia substytucyjnego w aresztach i zakładach karnych, jednak 
w województwie śląskim brakuje tego typu programów w warunkach ograniczenia wolności. 
Osoby, które w wyniku narkomanii wykazują zaburzenia adaptacji do środowiska mają możliwość udziału w programach postrehabilitacyjnych. Programy te przeznaczone są przede wszystkim dla osób, które przebyły cykl terapeutyczny w ośrodkach leczenia stacjonarnego lub terapię w warunkach ambulatoryjnych. Prowadzi się je głównie w hostelach, mieszkaniach readaptacyjnych, a także w placówkach ambulatoryjnych. 
Bardzo ważnym miejscem realizacji programu postarehabilitacyjnego są mieszkania readaptacyjne, prowadzone przez organizacje pozarządowe. W województwie śląskim mieszkania takie prowadzi Stowarzyszenie Promocji Zdrowia i Trzeźwego Stylu Życia 
w Pławniowicach. Dysponują one ok. 20 miejscami. Warunkiem przebywania w takim miejscu jest utrzymywanie abstynencji od środków psychoaktywnych oraz podjęcie aktywności zawodowej. Programy oferują możliwość uczestnictwa w terapii indywidualnej lub grupowej, uczestniczenia w kursach zwiększających szanse na rynku pracy, jak również opiekę terapeutyczną na miejscu w formie grupy wsparcia prowadzonej raz w tygodniu przez specjalistę terapii uzależnień. Okres pobytu w mieszkaniu wynosi 1 rok, z możliwością przedłużenia w uzasadnionych okolicznościach.

5.	Sytuacja życiowa osób z problemem narkotykowym w województwie śląskim

Osoby dotknięte problemem narkotykowym doznają licznych przejawów niechęci 
i wrogości od innych członków społeczeństwa. Doświadczenia takie sprzyjają nasileniu procesu marginalizacji. Jednak problemowi użytkownicy narkotyków nie zawsze są wykluczeni społecznie. Są to również osoby posiadające dochody z wykonywanej pracy, mające rodziny, mieszkania etc. Marginalizacja społeczna nie zawsze jest efektem używania narkotyków, bywa czasami podłożem do rozpoczęcia używania. Najtrudniejsza jest sytuacja życiowa osób używających narkotyków w iniekcjach, szczególnie uzależnionych od opiatów. Odrzucenie przez rodzinę, brak oparcia w kimkolwiek, bezdomność, brak stałych środków utrzymania to podstawowe wyznaczniki sytuacji najsilniej doświadczonych. 
W 2011 roku pomocą społeczną z powodu narkomanii objęto w województwie śląskim 292 rodziny, w tym 510 osób (2010 r. - 303 rodziny, w tym 533 osób), zamieszkujących głównie duże miasta. Natomiast w 2012 roku nastąpiło nieznaczne zwiększenie liczby rodzin, którym udzielono wsparcia z tego tytułu do 315 (w tym 549 osób w rodzinach). Liczby rodzin, którym przyznano świadczenia pomocy społecznej udzielone z powodu narkomanii 
w województwie śląskim w latach 2001-2012 przedstawia wykres poniżej.

Liczba rodzin, którym przyznano świadczenia pomocy społecznej udzielone z powodu narkomanii w województwie śląskim w latach 2001-2012

Źródło: Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej na podstawie Sprawozdań rocznych 
z udzielanych świadczeń pomocy społecznej – pieniężnych, w naturze i usługach, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, www.mpips.gov.pl.

6.	Zdrowie a substancje psychoaktywne

Analizując zagadnienia związane z zażywaniem narkotyków, ważnym punktem odniesienia jest zdrowie, zarówno w wymiarze indywidualnym (choroby somatyczne i psychiczne, prowadzące niekiedy do śmierci), jak i społecznym (w tym w szczególności niebezpieczeństwo rozszerzania się chorób, koszty społeczne leczenia, zagrożenia dla funkcjonowania grup społecznych poprzez zachowania ryzykowne). Wskazanie zależności pomiędzy zdrowiem 
a zażywaniem substancji psychoaktywnych jest problemem złożonym. 
Przyjmowanie środków odurzających w zastrzykach powoduje zwiększone ryzyko zakażenia wirusem HIV oraz wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C. Zagrożenie zakażeniem wirusem HIV w szczególny sposób dotyczy osób przyjmujących nielegalne środki odurzające drogą iniekcji, ponieważ dzielenie się igłami i strzykawkami, chociaż znacznie rzadsze niż niegdyś, nie zostało do końca wyeliminowane. Zakażenie często przenosi się wśród osób używających wspólnych igieł i strzykawek do podawania sobie narkotyków, jeśli 
w grupie znajduje się osoba zakażona HIV. Często, przez długi okres czasu, może być ona nieświadoma tego faktu. 
W 2011 roku miał miejsce znaczny wzrost liczby osób, które zachorowały na AIDS oraz które z tego powodu zmarły.  W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2011 roku zgłoszono 264 zachorowania na AIDS (2010 rok – 127) oraz 82 zgony osób chorych na AIDS (2010 rok 
– 39). Zgłoszenia te napłynęły i zostały zweryfikowane w 2011 roku. Spośród zgłoszonych 
w 2011 roku zachorowań na AIDS, jedynie 138 przypadków rozpoznano w roku 2011. Pozostałe zgłoszenia dotyczyły osób, u których AIDS rozpoznano w latach wcześniejszych: 2010 roku – 81 przypadków, 2009 roku – 20 przypadków, 2008 roku – 16 przypadków, 2007 roku – 4 przypadki oraz po jednym przypadku w latach: 2003, 2001, 2000 1996, 1990.
Od wdrożenia badań w 1985 r. do 31 grudnia 2012 r. stwierdzono zakażenie HIV 
u 16 314 obywateli Polski i u osób innego obywatelstwa przebywających na terenie Polski. Wśród ogółu zarejestrowanych, zakażonych było co najmniej 5 946 zakażonych w związku 
z używaniem narkotyków, 1 099 zakażonych poprzez kontakt heteroseksualny oraz 1 590 poprzez kontakt seksualny pomiędzy mężczyznami. Ogółem odnotowano 2 848 zachorowań na AIDS.  W tym czasie 1 185 chorych zmarło. Zachorowania na AIDS rozpoznane w latach 2007-2011 według grupy ryzyka przedstawia wykres poniżej.

Zachorowania na AIDS rozpoznane w latach 2007-2011 według grupy ryzyka (%).

Źródło: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny w Warszawie, www.pzh.gov.pl.

W prawie połowie ogółu zgłoszeń z lat 1985 – 2011 (44,8%), nie podano prawdopodobnej drogi zakażenia (w 6 812 przypadkach zakażenia HIV). Jest to sytuacja bardzo niekorzystna, która wymaga podjęcia działań ze strony wszystkich osób współpracujących przy monitorowaniu sytuacji epidemiologicznej HIV/AIDS w Polsce. Brak wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się HIV w Polsce pozostawia bez przekonującej odpowiedzi pytanie o przyczynę gwałtownego wzrostu liczby zakażeń HIV w Polsce w ostatnich latach 
i ogranicza możliwość odpowiedniego ukierunkowania środków przeznaczanych na profilaktykę HIV w naszym kraju.
W 2011 roku w województwie śląskim zgłoszono 171 nowo wykrytych zakażeń HIV, 29 zachorowań na AIDS oraz 5 zgonów osób chorych na AIDS. Natomiast w 2012 roku zarejestrowanych zostało 120 przypadków zakażeń wirusem HIV i co należy szczególne zaznaczyć nie stwierdzono zachorowań na AIDS oraz nie stwierdzono zgonów osób chorych na AIDS. Średnia roczna liczba nowo wykrywanych zakażeń HIV w latach 2007 – 2011 
w województw śląskim wyniosła 1,6 (podobnie jak w 4 innych województwach).  Najwyższa średnia roczna liczba nowo wykrywanych zakażeń HIV w omawianym okresie występowała 
w województwie dolnośląskim (4,0), natomiast najmniejsza w podkarpackim – 0,6. Średnia roczna zapadalność na AIDS w latach 2007 – 2011 w województwie śląskim wyniosła 0,3, podobnie jak w 7 innych województwach i obok średniej 0,2 w województwie świętokrzyskim była jedną z najniższych w kraju. Najwyższa średnia roczna zapadalność na AIDS w tym czasie była w województwie dolnośląskim (1,4). Szczegółowe dane na powyższy temat przedstawiają mapy poniżej.  

Średnia roczna liczba nowo wykrywanych zakażeń HIV w latach 2007-2011 według województw.

Źródło: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny w Warszawie, www.pzh.gov.pl.

Średnia roczna zapadalność na AIDS w latach 2007-2011 według województw

Źródło: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny w Warszawie, www.pzh.gov.pl.

Poważny problem epidemiologiczny stanowi także wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C). Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C przenoszone jest, podobnie jak zakażenie wirusem typu B, najczęściej z krwią i płynami ustrojowymi przy uszkodzeniu tkanek. Do zakażenia może dojść w czasie zabiegu chirurgicznego lub innych czynności powodujących uszkodzenie skóry, wykonanych niedbale lub przy użyciu źle wysterylizowanego sprzętu medycznego albo przyborów kosmetycznych. Do sytuacji potencjalnie groźnych należą także drobny zabieg medyczny, np. zastrzyk, pobranie krwi, usunięcie znamienia, korzystanie ze wspólnej maszynki do golenia, szczoteczki do zębów lub innych przyborów, które mogą być zakażone wirusem, przyjmowanie narkotyków dożylnie lub donosowo, utrzymywanie przygodnych kontaktów seksualnych z wieloma partnerami.
Wirusowe zapalenie wątroby typu C zostało uznane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) za jedno z największych światowych zagrożeń epidemiologicznych. 
Ze względu na wieloletni bezobjawowy przebieg zakażenia HCV, chorobę określono mianem „wirusowej bomby zegarowej”. HCV jest odpowiedzialny za 40% wszystkich przypadków przewlekłych wirusowych zapaleń wątroby na świecie. Ogółem szacuje się, że na świecie zakażone może być 3% populacji, a w Polsce ponad 700 tysięcy osób.
Zapadalność na WZW C narastała w Polsce od początku oddzielnej rejestracji tego zakażenia w 1997 roku, w którym wyniosła 2,58 na 100 tys. ludności do 7,85 w 2005 roku. 
W kolejnych latach odnotowano spadek zapadalności. W 2009 roku zapadalność na wirusowe zapalenie wątroby typu C na 100 tys. mieszkańców w województwie śląskim była mniejsza niż średnio w kraju i wynosiła 4,07. W 2011 roku zapadalność na tę chorobę na 100 tys. mieszkańców województwa, podobnie jak w roku 2009 i 2010, była mniejsza niż średnio 
w kraju i wynosiła 2,92. Zapadalność na wirusowe zapalenie wątroby typu C według województw i w kraju w 2011 roku na 100 tys. mieszkańców przedstawia wykres poniżej. 
W omawianym czasie liczba zachorowań w województwie śląskim na wirusowe zapalenie wątroby typu C wynosiła 135 osób, co stanowiło 6,28% ogólnej liczby zachorowań w kraju.

Zapadalność na wirusowe zapalenie wątroby typu C według województw i w kraju 
w 2011 roku na 100 tys. mieszkańców

Źródło:  Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej na podstawie Choroby zakaźne 
i zatrucia w Polsce w 2011 roku, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny 
w Warszawie, Warszawa 2012, s. 79.

Zażywanie narkotyków powoduje również zmiany psychiczne. Stosowanie niektórych substancji (np. amfetaminy, kanabinoli, LSD) może powodować psychozę i urojenia oraz wzrost zachowań agresywnych i antyspołecznych. Często u osób uzależnionych pod wpływem permanentnego zażywania środków narkotykowych rozwija się depresja połączona 
z tendencjami samobójczymi. 

7.	Przestępczość związana z narkotykami

	W 2012 roku na terenie województwa śląskiego nastąpił wzrost ujawnialności przestępstw dotyczących problemów związanych z narkotykami. Z danych statystycznych gromadzonych przez Wydział Wywiadu Kryminalnego Komendy Wojewódzkiej Policji 
w Katowicach wynika, że stwierdzono 8 791 przestępstw (w roku 2011 zarejestrowano 8 372), co stanowi wzrost o 4,8%. W przypadku czynów nieletnich w 2012 roku ujawniono ich 4 109 (w 2011 roku – 3 034), co stanowi wzrost aż o 36,2%. Spadła natomiast nieznacznie liczba nieletnich sprawców, z 541 w 2011 roku do 525 w 2012 roku. Liczba podejrzanych dorosłych, którym przedstawiono zarzuty w 2012 roku to 3 063 osoby. Nieletni stanowią 17,1% ogółu sprawców, natomiast ich czyny 46,7% ogółu popełnionych przestępstw narkotykowych.	

Przestępczość narkotykowa

Jednostka	Przestępstwa stwierdzone ogółem	Czyny karalne nieletnich	Podejrzani	Liczba nieletnich sprawców	
	2012	2011 	2012	2011	2012	2011	2012	2011	
Będzin 	341	331	199	155	88	112	12	11	
Bielsko – Biała	444	420	18	65	246	262	13	35	
Bieruń	52	51	8	6	28	37	4	4	
Bytom	437	443	196	141	154	155	21	18	
Chorzów 	199	152	33	52	90	64	8	8	
Cieszyn	315	380	139	59	167	207	30	31	
Częstochowa	616	503	285	157	218	221	40	36	
Dąbrowa Górnicza	611	568	462	404	122	119	18	27	
Gliwice	237	357	72	179	123	153	13	35	
Jastrzębie Zdrój	251	163	143	36	105	101	16	24	
Jaworzno	138	241	43	51	45	95	16	16	
Katowice	1005	864	551	499	297	247	22	33	
Kłobuck	71	20	11	-	43	16	4	-	
Lubliniec	43	76	2	2	26	44	2	2	
Mikołów	165	130	105	69	48	55	6	9	
Mysłowice	240	237	62	60	85	66	8	11	
Myszków	124	85	50	5	47	23	6	3	
Piekary Śl.	126	112	38	9	53	46	4	5	
Pszczyna	175	112	87	40	47	37	17	7	
Racibórz	125	106	42	23	59	64	6	11	
Ruda Śl.	78	575	20	36	33	40	5	6	
Rybnik	623	579	500	457	182	173	96	96	
Siemianowice Śląskie	130	78	48	15	60	35	19	3	
Sosnowiec	379	308	186	77	121	129	17	19	
Świętochłowice	52	61	7	27	22	29	3	11	
Tarnowskie Góry	326	164	92	44	109	67	24	10	
Tychy	279	352	89	181	97	64	24	10	
Wodzisław Śląskie	322	145	192	65	86	54	15	7	
Zabrze	404	162	263	41	79	72	26	9	
Zawiercie	137	190	44	41	77	110	23	21	
Żory	227	128	116	15	48	49	2	9	
Żywiec	119	279	6	23	58	104	5	14	
Razem	8791	8372	4109	3034	3063	3050	525	541	

Źródło: Sprawozdania z zakresu rozpoznania i profilaktycznej pracy Policji na rzecz zapobiegania demoralizacji nieletnich oraz patologii społecznej w województwie śląskim w 2012 roku opracowanego przez Wydział Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach, Katowice 2013.

Biorąc pod uwagę kwalifikację prawną przestępstw stwierdzonych z Ustawy, w 2012 roku najwięcej popełniono z:
1.	art. 62 ust. 1 i 3 (posiadanie narkotyków) – 3 112 przestępstw,
2.	art. 58 (udzielanie, umożliwianie, nakłanianie do zażycia) – 2 957 przestępstw,
3.	art. 59 (udzielanie narkotyków w celu osiągnięcia korzyści majątkowej) – 1 599 przestępstw.
	Miejscami i obiektami, gdzie najczęściej dokonywane były przestępstwa narkotykowe były:
1.	ulice –  3 801 przestępstw,
2.	budynki wielorodzinne – 1 466 przestępstw,
3.	budynki samodzielne – 271 przestępstw,
4.	parkingi samochodowe i samochody – 247 przestępstw.

	W szkołach podstawowych i gimnazjach ujawniono 191 przestępstw, a w średnich
i zawodowych 21. Świadczy to o tym, że szkoły w naszym województwie nie są popularnymi miejscami do dokonywania bezpośrednich transakcji narkotykowych.
	Na ogólną liczbę 3 063 podejrzanych, najwięcej było osób bezrobotnych 
i niepracujących – 1 053, a następnie pracujących – 1 022 oraz uczniów i studentów – 944. Jako sprawców ujawniono 2 osoby poniżej 13 roku życia. Zarejestrowano również 11 sprawców – cudzoziemców, w tym 6 obywateli Republiki Czeskiej, 1 obywatel Ukrainy i 4 obywateli Wietnamu. Ponadto, policjanci ujawnili 100 nieletnich będących pod wpływem narkotyków (81 w 2011 roku).
	Do jednostek Policji garnizonu śląskiego wpływały informacje o zatruciach narkotykowych wśród osób do 18 roku życia. W minionym roku odnotowano 9 zatruć spowodowanych użyciem głównie suszu niewiadomego składu i pochodzenia (10 w 2011 roku). Osoby te wymagały pomocy lekarskiej. Odnotowano również jeden przypadek zatrucia 15-letniego chłopca nasionami bieluni - dziędzieżawej.
	Z informacji przekazanych przez jednostki terenowe Policji wynika, że w 2012 roku na terenie województwa utrzymywały się następujące trendy związane z przestępczością narkotykową oraz konsumpcją środków odurzających i psychotropowych:
•	najbardziej popularną formą dystrybucji narkotyków były nadal transakcje przeprowadzane poprzez komunikatory internetowe, gadu-gadu, czat itp., za pośrednictwem często zmienianych telefonów komórkowych na kartę, a dealerzy posługiwali się pseudonimami i korzystali z pośredników,
•	coraz częściej sięgała po narkotyki i ich używała młodzież z tzw. typowych domów, pełnych, dobrze sytuowanych rodzin,
•	wśród uczniów renomowanych szkół, w których młodzież musi sprostać wysokim wymaganiom, a także sama między sobą rywalizuje o wyniki, panuje moda na tzw. „reset”, czyli spędzanie weekendów przy dużych ilościach alkoholu i narkotyków,
•	policjanci odnotowali próby eksperymentowania z konsumpcją mefedronu, prawdopodobnie sprowadzanego z Czech i Słowacji, leków zawierających kodeinę (Acodin, Thiocodin, Antidol) oraz substancji 2CB (halucynogen, półprodukt do produkcji narkotyków pobudzających),
•	osoby używające narkotyków rozpuszczały je w napojach, aby przebywając w miejscach publicznych trudniej było je ujawnić,
•	policjanci sygnalizują niewielkie zainteresowanie tzw. „dopalaczami” (kupowanymi głównie za pośrednictwem sklepów internetowych), jednak powiększa się grupa młodzieży eksperymentującej z substancjami dostępnymi na legalnym rynku lekarstw (np. preparaty przeciwkaszlowe i przeciwprzeziębieniowe) i  napojów energetycznych,
•	ujawniano transakcje narkotykowe odbywające się na parkingach samochodowych 
i w samochodach. 

III. OPIS ZADAŃ ZREALIZOWANYCH PRZEZ SAMORZĄD WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Z ZAKRESU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W 2012 ROKU 

Zadania podejmowane w województwie śląskim w 2012 roku w ramach Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011-2016 służyły realizacji jego misji czyli podejmowaniu, wzmacnianiu i inspirowaniu działań na rzecz profilaktyki 
i rozwiązywania problemów narkomanii w województwie śląskim. 
Misja Programu realizowana była poprzez działania wskazane w celach operacyjnych:
1.	Wzmacnianie lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii na rzecz mieszkańców województwa śląskiego.
2.	Wzmacnianie procesu leczenia, rehabilitacji i reintegracji osób uzależnionych 
od narkotyków. 
3.	Prowadzenie badań i monitoring problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych.
Zadania Programu realizowane były przy współpracy z instytucjami z obszaru polityki społecznej, ochrony zdrowia, policji, oświaty, administracji samorządowej, kuratorskiej służby sądowej oraz z organizacjami pozarządowymi.
Beneficjentami programu byli głównie mieszkańcy województwa śląskiego, 
w szczególności:
•	dzieci i młodzież, w tym z grup podwyższonego ryzyka oraz ich rodzice,
•	osoby dorosłe z grup ryzyka,
•	rodziny z problemem narkotykowym,
•	osoby uzależnione od narkotyków i współuzależnione,
•	instytucje i organizacje pozarządowe działające w obszarze przeciwdziałania narkomanii,
•	kadra działająca w obszarze przeciwdziałania narkomanii.
Realizując Program, podejmowano komplementarne działania na rzecz osób i rodzin dotkniętych lub zagrożonych problemem uzależnienia od substancji psychoaktywnych, dające możliwość ich systemowego wsparcia. Powyższe wykonywane było przy współpracy 
z takimi podmiotami jak: 
•	samorządy gminne z terenu województwa śląskiego,
•	organizacje pozarządowe realizujące zadania w zakresie przeciwdziałania narkomanii,
•	Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych,
•	instytucje pomocy społecznej,  
•	instytucje wymiaru sprawiedliwości, 
•	instytucje oświatowe, 
•	instytucje służby zdrowia,
•	Policja.
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego w 2012 roku na realizację zadań z zakresu zwalczania narkomanii opisanych poniżej wydatkował środki finansowe w łącznej kwocie 2 672 565,65 zł. 

Cel operacyjny 1:
Wzmacnianie lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii na rzecz mieszkańców województwa śląskiego

Lokalne systemy profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii współtworzą różne podmioty, w tym organizacje społeczne i grupy samopomocowe świadczące wzajemną pomoc w przezwyciężaniu uzależnienia od środków psychoaktywnych i jego skutków. 
Mając powyższe na względzie, Zarząd Województwa Śląskiego ogłosił otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki 
i rozwiązywania problemów uzależnień w 2012 roku – przeciwdziałanie narkomanii, przeznaczając na jego realizację środki finansowe w wysokości 300 000,00 zł (Uchwała 
nr 1169/148/IV/2012 z 8 maja 2012 roku). 
Konkurs przewidywał wsparcie projektów, które wpisują się m.in. w realizację programów profilaktyki problemów narkomanii, adresowanych do środowisk zagrożonych narkomanią oraz eksperymentujących ze środkami psychoaktywnymi, działań informacyjno 
– edukacyjnych w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii, realizację programów dla rodzin i osób używających i uzależnionych od narkotyków.
		Oferty złożone w ramach konkursu zostały poddane ocenie komisji konkursowej, powołanej Uchwałą Zarządu Województwa Śląskiego nr 1519/157/IV/2012 z dnia 5 czerwca 2012 roku. Prace komisji konkursowej poprzedzała ocena formalna ofert, dokonana przez zespół zadaniowy. Zarząd Województwa Śląskiego przyznał podmiotom dotacje na realizację zadań w łącznej kwocie 118 500,00 zł (Uchwała nr 1823/166/IV/2012 z dnia 3 lipca 2012 roku oraz Uchwała nr 2268/179/IV/2012 z dnia 21 sierpnia 2012 roku). 
	W ramach powyższego przedsięwzięcia, Częstochowskie Towarzystwo Profilaktyki Społecznej zrealizowało Program profilaktyki selektywnej dla dzieci i młodzieży – „Pomagamy dzieciom poznawać świat bez narkotyków". Przedsięwzięcie miało na celu zmniejszenie ryzyka uzależnienia od substancji psychoaktywnych wśród dzieci i młodzieży. W ramach zadania przeprowadzono zajęcia edukacyjno – informacyjne, zajęcia socjoterapeutyczne, terapię pedagogiczną, zajęcia grupy rozwoju, konsultacje indywidualne dla młodzieży i rodziców. Zadaniem zostało objętych 13 rodziców oraz 60 osób (dzieci młodzieży), w tym 22 osoby eksperymentujące z narkotykami.
Zrealizowane zadanie przyczyniło się do:
•	wzrostu umiejętności dzieci i młodzieży oraz rodziców w zakresie zachowań chroniących przed uzależnieniami, 
•	poprawy relacji w rodzinach beneficjentów zadania,
•	wzrostu wiedzy na temat problemów uzależnienia od narkotyków i sposobów ich rozwiązywania,
•	zwiększenia dostępności informacji o miejscach i formach pomocy osobom uzależnionym i ich rodzinom,
•	wzmocnienia rozwoju organizacji pozarządowych działających w obszarze profilaktyki 
i rozwiązywania problemów narkotykowych w województwie śląskim,
•	wzmocnienia lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień,
•	poprawy jakości życia mieszkańców województwa śląskiego.
Lokalne systemy profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii współtworzą organizacje społeczne i grupy samopomocowe, dlatego też wspieranie działalności organizacji społecznych jest celowym i ważnym zadaniem Samorządu Województwa. Organizacje pozarządowe prowadzą działalność profilaktyczną, edukacyjną, a także przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu osób uzależnionych i udzielają wsparcia ich rodzinom. Działania przez nie realizowane stanowią uzupełnienie pracy świadczonej przez placówki leczenia uzależnień oraz instytucje oświaty i pomocy społecznej. 
Samorządy gminne realizują strategiczną część polityki przeciwdziałania problemom uzależnień. Gminy, zwłaszcza wiejskie, nie dysponują wystarczającymi funduszami potrzebnymi do samodzielnego realizowania gminnego programu profilaktyki 
i rozwiązywania problemów uzależnień. Istnieje zatem uzasadniona potrzeba wspierania tych samorządów, które nie posiadając wystarczających dochodów uzyskanych z tytułu koncesji na detaliczną sprzedaż napojów alkoholowych, nie mają możliwości zbudowania odpowiedniego systemu profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień, odpowiadającego potrzebom ich mieszkańców. Wyszczególnić tutaj należy niewystarczającą ofertę pomocową dla dzieci 
i młodzieży, zwłaszcza z rodzin dysfunkcyjnych. Wspieranie rozwoju podmiotów prowadzących działalność opiekuńczo – wychowawczą oraz socjoterapeutyczną dla dzieci 
i młodzieży jest ważnym zadaniem realizowanym przez Samorząd Województwa Śląskiego. Dlatego też, wzorem lat ubiegłych, w 2012 roku kontynuowano działania, mające na celu wzmocnienie infrastruktury świetlic oraz klubów dla dzieci i młodzieży w województwie śląskim. 
	W dniu 8 marca 2012 roku Uchwałą nr 594/132/IV/2012 Zarząd Województwa Śląskiego ogłosił konkurs dla gmin i powiatów ziemskich województwa śląskiego pod nazwą Wzmocnienie rozwoju lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień oraz przeciwdziałania przemocy w rodzinie. W ramach niniejszego konkursu dofinansowano m.in. realizację przez gminy województwa śląskiego zadania pod nazwą Wsparcie działalności świetlic i klubów dla dzieci i młodzieży funkcjonujących na terenie województwa śląskiego. Do udziału w konkursie zostały uprawnione gminy, które osiągnęły najniższe dochody z tytułu opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (do 200 000,00 zł). Informacja na temat konkursu została zamieszczona w prasie o zasięgu regionalnym.
Komisja konkursowa, powołana przez Zarząd Województwa Śląskiego Uchwałą 
nr 1295/154/IV/2012 z dnia 24 maja 2012 roku, oceniła merytorycznie 48 wniosków kompletnych pod względem formalnym. Na mocy Uchwały nr IV/24/5/2012 z dnia 3 lipca 2012 roku Sejmik Województwa Śląskiego udzielił pomocy finansowej gminom województwa śląskiego na wzmocnienie 48 gminnych świetlic i klubów. 
Realizacja dofinansowanych zadań przyczyniła się do:
•	wsparcia 48 placówek dla dzieci i młodzieży funkcjonujących na terenie województwa śląskiego,
•	umożliwienia 1 952 podopiecznym wzięcia udziału w różnych formach działań realizowanych  w placówkach,
•	kontynuacji oraz profesjonalizacji działań podejmowanych przez świetlice i kluby, 
w szczególności poprzez realizację programów edukacyjnych, wychowawczych oraz profilaktycznych, przeciwdziałających negatywnym zjawiskom wśród dzieci i młodzieży takich jak uzależnienia oraz przemoc, 
•	umożliwienia podopiecznym placówek wzięcia udziału w zajęciach, pozwalających na rozwijanie talentów, umożliwiających podejmowanie różnych działań społecznych,
•	zmniejszenia deficytów wychowawczych i edukacyjnych dzieci ze środowisk defaworyzowanych,
•	wzrostu umiejętności społecznych, życiowych oraz współdziałania w grupie uczestników świetlic i klubów,
•	ograniczenia zachowań ryzykownych wśród dzieci i młodzieży poprzez działania wychowawcze i profilaktyczne,
•	budowania współpracy w obszarze pracy z dzieckiem i rodziną.
	Świetlice realizujące programy profilaktyczne i socjoterapeutyczne stanowią ważne ogniwo w systemie pomocy dzieciom, mającym deficyty socjalne (rodzinne, rozwojowe, wychowawcze, socjalizacyjne, edukacyjne) ponieważ poprzez swoje oddziaływania terapeutyczne i wychowawcze pomniejszają indywidualne niedostatki podopiecznych, rozbudzają ich aspiracje i zainteresowania, sprzyjają nabywaniu właściwych postaw oraz kompetencji osobistych i społecznych. Stały monitoring zrealizowanych zadań uzasadnia potrzebę kontynuacji i dalszego wzmacniania działań prowadzonych w placówkach wsparcia dziennego funkcjonujących w gminach województwa, zwłaszcza w samorządach, które posiadają mniejsze możliwości realizacji przywołanych działań.
Zdając sobie sprawę z niebezpieczeństw związanych z narkotykami, Samorząd Województwa Śląskiego w sposób stały wspiera działania mające na celu podniesienie świadomości społecznej w tym zakresie m.in. poprzez kampanie, konferencje, seminaria.
Mając powyższe na uwadze, w dniu 2 kwietnia 2012 roku odbyło się, współorganizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego, XVI Ponadregionalne Mikołowskie Seminarium Trzeźwościowe pn. Alkoholizm, narkomania, zjawisko dopalaczy a konsekwencje w rodzinie, szkole, miejscu pracy, ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży. Celem spotkania była edukacja publiczna dotycząca konsekwencji używania środków psychoaktywnych zarówno dla osób je stosujących, jak również dla członków ich rodzin, przejawiających się w takich sferach życia jak rodzina, szkoła, praca. 
W seminarium uczestniczyło około 300 osób, w tym  uczniowie, nauczyciele, rodzice, przedstawiciele środowisk abstynenckich i specjalistów z obszaru rozwiązywania problemów uzależnień, przedstawiciele władz samorządowych. Głównym organizatorem spotkania było Stowarzyszenie Klub Abstynenta „Powrót” z Mikołowa, a współorganizacji obok Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego podjęły się m.in.: Krajowe Centrum ds. AIDS, Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Starostwo Powiatowe w Mikołowie oraz gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych z gmin powiatu mikołowskiego. Podczas spotkania miały miejsce m.in. wystąpienia ekspertów na temat przyczyn i skutków zażywania różnych substancji psychoaktywnych dla młodych osób. Ponadto, wszystkim uczestnikom Seminarium została przekazana publikacja, w której zamieszczono dane adresowe placówek 
i organizacji pozarządowych, zajmujących się leczeniem uzależnień oraz pomocą osobom 
i rodzinom z problemem uzależnień, pochodzące z opracowanego przez ROPS Wykazu placówek w województwie śląskim świadczących pomoc młodzieży zażywającej narkotyki oraz Internetowej Bazy Informacyjnej Służb Społecznych (IBISS). 
	Następnie, w dniach 10-15 lipca 2012 roku Województwo Śląskie współorganizowało  ogólnopolskie spotkanie młodzieży pn.: VII Przystanek „Profilaktyka a Ty” Lubliniec 2012, które odbyło się w ramach realizacji programu profilaktyczno-edukacyjnego Profilaktyka a Ty. Podczas spotkania odbyły się liczne bezpłatne warsztaty profilaktyczne oraz artystyczne prowadzone przez zawodowych instruktorów m.in.: zajęcia teatralne, wokalne, taneczne, literackie, plastyczne, recytatorskie, dziennikarskie, iluzjonistyczne, charakteryzatorskie, czy techniczne. Beneficjentami  przedsięwzięcia była młodzież z całego kraju (ok. 1 200 osób), jak również rodzice, pedagodzy, wychowawcy, mieszkańcy miasta Lubliniec, powiatu lublinieckiego i województwa śląskiego. W ramach współorganizacji VII Przystanku PaT 
w Lublińcu, na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego, wyprodukowany został film dokumentujący i promujący dobre praktyki w zakresie innowacyjnych metod profilaktyki uzależnień. Film jest dostępny na stronie internetowej www.rops-katowice.pl.
W omawianym czasie Województwo Śląskie przystąpiło do współpracy z Krajowym Biurem ds. Przeciwdziałania Narkomanii w realizacji kampanii „Narkotyki? Na co mi to! Odleć z nami, nie z narkotykami!”. Przedsięwzięcie miało na celu promocję zdrowego stylu życia i pokazanie jak można żyć i bawić się bez narkotyków. W ramach kampanii uruchomiono stronę internetową www.nacomito.com.pl, na której dzielić można się było swoimi zainteresowaniami oraz znaleźć propozycje na ciekawe spędzenie czasu. Materiały promujące kampanię przekazane zostały do dalszej dystrybucji podmiotom działającym w obszarze przeciwdziałania uzależnieniom w województwie śląskim, w tym gminom i jednostkom organizacyjnym pomocy społecznej, organizacjom pozarządowym oraz podmiotom leczniczym prowadzącym działania w zakresie przeciwdziałania uzależnieniom. Materiały dystrybuowane były też wśród uczestników niektórych szkoleń i konferencji organizowanych przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej.
	Wiedza, kwalifikacje, umiejętności dostosowane do wykonywanych działań są warunkiem należytego wykonywania wszystkich zadań w dziedzinie profilaktyki 
i rozwiązywania problemów narkomanii, dlatego też w 2012 roku Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego kontynuował realizację różnych form doskonalenia zawodowego osób pracujących w tym obszarze. W omawianym czasie przeprowadzono 
4 szkolenia oraz 1 konferencję z zakresu przeciwdziałania narkomanii o następującej tematyce:
•	Cykl szkoleniowy na temat Monitorowanie rozwiązywania problemów uzależnień na poziomie lokalnym – 25-26 czerwca 2012 roku, 29-31 sierpnia 2012 roku, 25-26 października 2012 roku. 
•	Dwa jednodniowe szkolenia na temat Profilaktyka problemów uzależnień na przykładzie programu profilaktyczno-interwencyjnego KOREKTA – 26 i 27 listopada 2012 roku.
•	Dwudniowa konferencja na temat Kluczowe aspekty realizacji gminnych programów rozwiązywania problemów uzależnień – 6-7 grudnia 2012 roku. 
•	Dwa dwudniowe szkolenia na temat Praca z rodziną z problemem uzależnienia – diagnoza i wsparcie – 11-12 października 2012 roku, 30-31 października 2012 roku. 
•	Dwudniowe szkolenie na temat Substancje psychoaktywne – wybrane zagadnienia 
– 13-14 grudnia 2012 roku. 
W powyższych spotkaniach udział wzięło 263 osoby. Zorganizowane szkolenia oraz konferencja umożliwiły ich uczestnikom:
•	poszerzenie wiedzy na temat zjawiska uzależnienia od alkoholu i narkotyków oraz syndromu współuzależnienia,
•	doskonalenie umiejętności kontaktu z osobą uzależnioną i jej rodziną oraz motywowania 
do zmiany,
•	doskonalenie umiejętności budowania skutecznych strategii działań wobec osoby uzależnionej i jej rodziny,
•	nabycie wiedzy w zakresie metod pracy z osobą uzależnioną i współuzależnioną,
•	doskonalenie umiejętności diagnostycznych wobec osoby uzależnionej od narkotyków,
•	zaznajomienie się z metodami pracy profilaktycznej na podstawie wybranych programów profilaktycznych, w tym zdobycie umiejętności ich konstruowania i realizacji, 
•	poszerzenie wiedzy na temat budowania gminnych programów profilaktyki 
i rozwiązywania problemów uzależnień,
•	wymianę doświadczeń oraz integrację osób działających w obszarze przeciwdziałania narkomanii, w tym przedstawicieli pomocy społecznej, oświaty, kuratorskiej służby sądowej, policji, organizacji pozarządowych. 
Przeprowadzone szkolenia podlegały ewaluacji. Ocenie poddano m.in. zawartość merytoryczną oraz użyteczność zajęć dla pracy zawodowej. Średnia ocena wyniosła 4,7 
w pięciopunktowej skali.
Dodatkowo, w 2012 roku Minister Zdrowia przyznał dotację dla Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego z przeznaczeniem na organizację regionalnej konferencji pn. Pułapka nowych uzależnień współczesnego człowieka – wyzwanie dla regionalnej polityki społecznej. Przedmiotem konferencji była debata na temat zagrożeń związanych z hazardem i innymi uzależnieniami behawioralnymi w województwie śląskim oraz próba zdefiniowania potrzeb i kierunków działań w zakresie przeciwdziałania temu zjawisku. W spotkaniu zorganizowanemu w dniu 23 października 2012 roku wzięło udział 97 osób, w tym przedstawiciele samorządów terytorialnych, Narodowego Funduszu Zdrowia, środowisk medycznych, uczelni wyższych, organizacji pozarządowych. Przedsięwzięcie to umożliwiło uzupełnienie i rozszerzenie działań podejmowanych przez Samorząd Województwa Śląskiego. Przeprowadzona konferencja podlegała ewaluacji. Ocenie poddano m.in. zawartość merytoryczną oraz użyteczność zajęć dla pracy zawodowej. Średnia ocena wyniosła 4,7 
w pięciopunktowej skali.
	Odpowiednie kwalifikacje, umiejętności, wiedza i integracja w działaniu są warunkiem właściwego wykonywania wszystkich zadań w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii. Konieczne jest zatem systematyczne doskonalenie kompetencji wszystkich osób uczestniczących w realizacji tych zadań w kolejnych latach. Ważna jest również edukacja społeczna skierowana do mieszkańców województwa śląskiego w tej dziedzinie, co wymaga współdziałania z różnymi podmiotami prowadzącymi działania informacyjno – edukacyjne, mające na celu promocję zdrowia oraz kształtowanie właściwych postaw społecznych.
Cel operacyjny 2:
Wzmacnianie procesu leczenia, rehabilitacji i reintegracji 
osób uzależnionych od narkotyków

Wzmacnianie procesu leczenia, rehabilitacji i reintegracji osób uzależnionych od narkotyków należy do podstawowych zadań samorządu województwa w dziedzinie rozwiązywania problemów uzależnień od narkotyków. Osoba uzależniona od substancji psychoaktywnych oraz jej bliscy wymagają profesjonalnej pomocy specjalistów, dlatego istnieje potrzeba wzmocnienia placówek realizujących programy lecznicze, terapeutyczne 
i rehabilitacyjne, jak również wspierania innych działań na rzecz profesjonalizacji różnych form pomocy świadczonych w tym zakresie. 
Mając powyższe na uwadze, w 2012 roku Zarząd Województwa Śląskiego ogłosił otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień w 2012 roku – przeciwdziałanie narkomanii, (uchwała nr 1169/148/IV/2012 z 8 maja 2012 roku), opisany szczegółowo na stronie 29 i 30. Konkurs przewidywał wsparcie projektów, takich jak np. realizacja programów dla osób uzależnionych od narkotyków utrzymujących abstynencję, programów ograniczania szkód zdrowotnych związanych z używaniem narkotyków, programów dla rodzin osób używających i uzależnionych od narkotyków.W ramach konkursu dofinansowano następujące zadania, stanowiące realizację przedmiotowego celu operacyjnego:
•	Program readaptacji społecznej dla osób uzależnionych od narkotyków oraz ich rodzin wykonane przez Stowarzyszenie Promocji i Trzeźwego Stylu Życia „Szansa” 
w Pławniowicach. Zadanie adresowane było do 35 osób, uzależnionych od substancji psychoaktywnych, które utrzymują abstynencję. Dofinansowane przedsięwzięcie miało na celu wsparcie procesu readaptacji społecznej osób uzależnionych, a tym samym przeciwdziałanie ich wykluczeniu społecznemu, bezdomności, bezrobociu i nawrotowi choroby. W ramach zadania zorganizowane zostały m.in. spotkania grupy zapobiegania nawrotom choroby, spotkania grupy wsparcia dla rodzin i osób uzależnionych, trening aktywizacji zawodowej, trening zachowań konstruktywnych. Odbył się również obóz terapeutyczno – wypoczynkowy, stanowiący integralną część kompleksowej ofert postrehabilitacji. Przeprowadzone działania przyczyniły się do poprawy skuteczności oddziaływań rehabilitacyjnych oraz wzmocnienia motywacji osób uczestniczących 
w zadaniu. 
•	Uwierzyć w siebie zrealizowane przez Fundację „Dom Nadziei” w Bytomiu. Dofinansowane przedsięwzięcie miało na celu wsparcie procesu wychodzenia z nałogu osób uzależnionych, a tym samym przeciwdziałanie ich wykluczeniu społecznemu. 
W ramach zadania prowadzono psychoterapię indywidualną, spotkania grupowe, terapię zajęciową. Zorganizowano również 3 jednodniowe wyjazdy na wycieczki w góry. Realizacja zadania przyczyniła się do wsparcia procesu reintegracji i rehabilitacji 58 osób uczestniczących w zadaniu. 
•	Dom z nadzieją przeprowadzone przez Fundację Zapobiegania i Resocjalizacji Uzależnień „Nadzieja” w Bielsku – Białej, adresowane do dzieci i młodzieży zagrożonej wykluczeniem społecznym ze względu na uzależnienie od substancji psychoaktywnych. Podczas realizacji zadania prowadzono grupę wsparcia, grupę rozwoju osobistego, warsztaty zajęciowe, interwencje socjalne, pomoc prawną. Działania te miały za zadanie wzmocnienie oddziaływań rehabilitacyjnych wobec osób uczestniczących w zadaniu. 
W projekcie udział wzięło 4 osoby.
•	Droga… wykonane przez Częstochowskie Towarzystwo Rodzin i Przyjaciół Dzieci Uzależnionych "Powrót z U", którego celem było wsparcie osób dotkniętych problemem uzależnienia od substancji psychoaktywnych w zachowaniu abstynencji. Przedsięwzięcie polegało m.in. na prowadzeniu warsztatów rozwoju osobistego, grupy zapobiegania nawrotom, interwencji kryzysowej, udzielaniu wsparcia terapeutycznego. Z różnorodnych form wsparcia prowadzonych w ramach zadania skorzystało 75 osób. Ponadto, podmiot zrealizował także zadanie Przebudzeni, którego celem było wsparcie rodzin i osób zagrożonych lub dotkniętych problemem uzależnienia od substancji psychoaktywnych. Przedsięwzięcie polegało na prowadzeniu interwencji kryzysowej, poradnictwa indywidualnego, zajęć z edukacyjnych, poradnictwa rodzinnego, grup motywujących, warsztatów umiejętności wychowawczych oraz udzielaniu porad około testowych. 
Beneficjentami zadania było 464 osoby.  
•	Wolę Bez przeprowadzone przez Częstochowskie Towarzystwo Profilaktyki Społecznej. Miało ono na celu dostarczenie jego odbiorcom wiedzy na temat uzależnienia, w tym informacji o nawrotachw choroby oraz nabycie przez nich umiejętności rozpoznawania czynników ryzyka oraz sygnałów ostrzegawczych dotyczących nawrotów. W ramach zadania prowadzono konsultacje indywidualne, grupę wsparcia oraz udzielano porad członkom rodzin osób uzależnionych. W projekcie łącznie udział wzięło 24 osoby.
•	Program wsparcia dla rodzin osób używających i uzależnionych od narkotyków 
„Pro-rodzina” wykonane przez Stowarzyszenie Pomocy Uzależnionym i Ich Bliskim „Falochron” z siedzibą w Częstochowie, polegające na zwiększeniu dostępu do profesjonalnego wsparcia członkom rodzin osób używających lub uzależnionych od narkotyków. Działanie realizowano poprze prowadzenie grupy wsparcia oraz poradnictwa rodzinnego i prawnego. W ramach niniejszego zadania pomocą objęto 34 osoby. Stowarzyszenie w 2012 roku zrealizowało również zadania pn. Program wsparcia dla osób eksperymentujących z substancjami psychoaktywnymi oraz zagrożonymi narkomanią "Odkryj siebie". Przedsięwzięcie skierowane było do osób w wieku 15-19 lat, eksperymentujących z narkotykami i polegało m.in. na interwencji kryzysowej, prowadzeniu warsztatów umiejętności społecznych, prowadzeniu grupy psychoedukacyjnej, udzielaniu poradnictwa. Z działań prowadzonych w ramach zadania skorzystało 53 osób.
Zadania realizowane przez organizacje społeczne stanowią dopełnienie oferty pomocowej skierowanej do osób uzależnionych i ich rodzin. Ponadto, podmioty te jako jedne 
z niewielu podmiotów prowadzą działalność informacyjną i motywującą do leczenia wśród osób używających narkotyków niezmotywowanych do leczenia. Bardzo istotnym działaniem przez nie prowadzonym jest także reintegracja społeczna i zawodowa osób uzależnionych. Wspieranie przedsięwzięć prowadzonych przez organizacje społeczne, wspomagających  proces leczenia, rehabilitacji i reintegracji osób uzależnionych od narkotyków jest ważnym zadaniem Samorządu Województwa.
	Rozwój i modernizacja bazy materialnej, organizacyjnej i merytorycznej podmiotów prowadzących działalność leczniczą, realizujących zadania w zakresie przeciwdziałania narkomanii jest bardzo istotnym działaniem realizowanym przez Samorząd Województwa. Niezbędne jest dostosowanie tych podmiotów, zwłaszcza będących jednostkami organizacyjnymi samorządu województwa, do obowiązujących wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego tego rodzaju działalność.
	Wobec powyższego, Uchwałą nr 1117/146/IV/2012 z dnia 26 kwietnia 2012 rok Zarząd Województwa Śląskiego ogłosił nabór wniosków dla podmiotów prowadzących działalność leczniczą, realizujących zadania w zakresie przeciwdziałania narkomanii. Celem niniejszego zadania było wsparcie procesu rozwoju oraz modernizacji zakładów prowadzących leczenie i rehabilitację osób uzależnionych od narkotyków lub używających narkotyków w sposób szkodliwy. 
	W ramach naboru wpłynęły 4 wnioski. Oferty zostały poddane weryfikacji, przeprowadzonej w siedzibach zakładów przez pracowników Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego oraz Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego. Weryfikacji poddano zakresy rzeczowe, wycenę kosztów zadania oraz terminy ich realizacji. Uchwałą nr 2071/173/IV/2012 z dnia 31 lipca 2012 roku Zarząd Województwa Śląskiego udzielił dotacji 4 zakładom. 
Zadania zrealizowane przez podmioty prowadzące działalność leczniczą w zakresie zwalczania narkomanii przyczyniły się m.in. do:
•	przeprowadzenia niezbędnych inwestycji oraz zakupu sprzętu, w tym aparatury medycznej,
•	podniesienia poziomu usług świadczonych dla osób uzależnionych od narkotyków,
•	zmniejszenia szkód zdrowotnych i społecznych związanych z zażywaniem środków psychoaktywnych,
•	poprawienia standardów lokalowych zakładów oraz komfortu pacjentów,
•	dostosowania pomieszczeń placówek do zapisów Rozporządzenia Ministra Zdrowia 
z dnia 26 czerwca 2012 roku w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz. U. z 2012 r., poz. 739).
•	umożliwienia wdrażania nowoczesnych form diagnostyki i terapii psychologicznej,  
•	poprawienia warunków pracy personelu świadczącego pomoc osobom uzależnionym.
Przyznane podmiotom dotacje z budżetu Województwa Śląskiego umożliwiły przeprowadzenie niezbędnych inwestycji oraz zakup sprzętu, w tym aparatury medycznej. 
Z uwagi na to, ze środki te nie zaspokoiły w pełni istniejących potrzeb, uzasadniona jest kontynuacja realizacji opisywanego zadania w latach następnych. 
Ponadto, w 2012 roku dokonano analizy sprawozdań z realizacji zadań dofinansowanych 
z budżetu Województwa Śląskiego w 2011 roku w obszarze profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień oraz prowadzono kompleksowe kontrole merytoryczno-finansowe. 

Cel operacyjny 3:
Badanie i monitorowanie problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych

W zakresie monitorowania problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego opracował Raport z wykonania w 2011 roku Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011 – 2016. W raporcie zawarto diagnozę problemu uzależnienia od narkotyków, informacje na temat efektów realizacji Programu przeciwdziałania narkomanii 
w województwie śląskim w 2011 roku oraz rekomendacje dotyczące wyboru i sposobu realizacji zadań w opisywanym obszarze w 2012 roku.
Ponadto, w omawianym czasie przygotowano Sprawozdanie z realizacji wojewódzkiego programu przeciwdziałania narkomanii w 2011 roku sporządzone na podstawie ankiety opracowanej przez Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii oraz koordynowano zbieranie danych z samorządów gminnych dotyczących realizacji zadań z zakresu przeciwdziałania narkomanii w 2011 roku.
Ważnym zadaniem służącym zwiększeniu dostępności do informacji związanych 
z uzależnieniem od środków psychoaktywnych, jest udostępnianie materiałów podejmujących przedmiotowy temat. W 2012 roku Samorząd Województwa Śląskiego, w ramach współorganizacji XVI Ponadregionalnego Mikołowskiego Seminarium Trzeźwościowego pn. Alkoholizm, narkomania, zjawisko dopalaczy a konsekwencje w rodzinie, szkole, miejscu pracy, ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży, dofinansował wydanie publikacji zawierającej materiały seminaryjne. W publikacji tej zamieszczono m.in. dane adresowe placówek 
i organizacji pozarządowych, zajmujących się leczeniem uzależnień oraz pomocą osobom 
i rodzinom z problemem uzależnień. 
	Ponadto, w okresie sprawozdawczym publikacje dotyczące zagadnień z obszaru profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień były przekazywane m.in. uczestnikom szkoleń i konferencji. Materiały edukacyjne przekazano także do Szpitala Specjalistycznego 
w Chorzowie, Wojewódzkiego Ośrodka Zapobiegania i Leczenia Uzależnień w Zespole Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych w Katowicach, Poradni Profilaktyki i Terapii Uzależnień MONAR w Częstochowie.
Realizacja skutecznych działań profilaktycznych i naprawczych jest uwarunkowana stałym monitorowaniem zjawisk związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych. Dane dostępne z omawianego zakresu dostarczają wiedzy na temat problemu narkotyków 
i narkomanii na terenie województwa śląskiego, pozwalając zrozumieć procesy zachodzące 
w tym obszarze oraz określić aktualne trendy, występujące zarówno w populacji generalnej, jak i w określonych grupach (np. wśród młodzieży szkolnej). Stałe monitorowanie sytuacji epidemiologicznej związanej z narkotykami stanowi podstawę do planowania działań 
w powyższym obszarze oraz umożliwia dokonanie oceny ich skuteczności. Wobec powyższego należy kontynuować działania związane z badaniem i monitorowaniem problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych w województwie śląskim w latach kolejnych.

Obok wyżej opisanych zadań, w 2012 roku w województwie śląskim podejmowane były także przedsięwzięcia merytorycznie korespondujące z celami określonymi w Programie przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011 – 2016, które finansowane były z innych źródeł. Najważniejsze z nich to:

Wzmacnianie działań samorządów gminnych w realizacji zadań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień.

W 2012 roku kontynuowano działania mające na celu Tworzenie świetlic i klubów dla dzieci i młodzieży na terenie województwa śląskiego. Gminy biorące udział w powyższym przedsięwzięciu zostały wyłonione w trakcie konkursu ogłoszonego przez Zarząd Województwa Śląskiego uchwałą nr 594/132/IV/2012 z dnia 8 marca 2012 roku 
pod nazwą Wzmocnienie rozwoju lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień oraz przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Do udziału w konkursie zostały uprawnione gminy, które osiągnęły najniższe dochody z tytułu opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (do 200 000,00 zł). W ramach niniejszego naboru wpłynęło 
5 wniosków, kompletnych pod względem formalnym. Na mocy uchwały nr IV/24/5/2012 
z dnia 3 lipca 2012 roku Sejmik Województwa Śląskiego udzielił pomocy finansowej gminom województwa śląskiego na utworzenie 5 gminnych świetlic i klubów. 
Realizacja powyższych zadań umożliwiła:
•	utworzenie 5 nowych placówek dla dzieci i młodzieży,
•	objęcie opieką 127 podopiecznych placówek świetlicowych,
•	ograniczenie zachowań ryzykownych (w tym używania środków psychoaktywnych) poprzez działania wychowawcze i profilaktyczne
•	dostosowanie oferty programowej placówki do potrzeb dziecka i rodziny,
•	organizację czasu wolnego, w tym zapewnienie dzieciom opieki po zajęciach szkolnych oraz pomocy w nauce, 
•	wsparcie podopiecznych w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych,
•	redukcję deficytów wychowawczych i edukacyjnych dzieci ze środowisk defaworyzowanych,
•	wzrost umiejętności społecznych, życiowych oraz współdziałania w grupie uczestników świetlic i klubów.

Wspieranie zadań z zakresu przeciwdziałania problemom alkoholowym oraz zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS.

W omawianym czasie w województwie śląskim został powołany Zespół ds. Realizacji Wojewódzkiego Harmonogramu w ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i zwalczania AIDS na lata 2012-2016. Inauguracyjne posiedzenie Zespołu odbyło się 
w dniu 9 października 2012 roku w Urzędzie Marszałkowskim. Podczas spotkania zostały zaprezentowane dane statystyczne dotyczące problematyki HIV/AIDS w województwie, wymieniono się doświadczeniami w zakresie działań związanych z zapobieganiem zakażeniom HIV i zwalczaniem AIDS, które są podejmowane przez poszczególne instytucje oraz opracowano Wojewódzki Harmonogram realizacji Krajowego Programu Zwalczania AIDS 
i Zapobiegania Zakażeniom HIV na lata 2012-2016 na 2013 r. 
W 2012 roku Zarząd Województwa Śląskiego w oparciu o ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 z późn. zm.) przeprowadził otwarte konkursy ofert na:
•	realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień – przeciwdziałanie problemom alkoholowym,
•	realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w ramach „Krajowego Programu Zwalczania AIDS i Zapobiegania Zakażeniom HIV na lata 2012-2016”.
W ramach wyżej wymienionych konkursów zostały dofinansowane zadania mające 
na celu m.in. przeciwdziałanie uzależnieniom od substancji psychoaktywnych oraz promocję zdrowego stylu życia. Zadania te obejmowały m.in. realizację działań profilaktycznych, prowadzenie działań informacyjno – edukacyjnych , a także zagospodarowanie czasu wolnego. Adresatami zadań były dzieci, młodzież oraz ich rodzice i opiekunowie. 
	Zagadnienia związane z zażywaniem środków psychoaktywnych oraz ryzykiem związanym  z zakażeniami HIV i zwalczaniem AIDS były także przedmiotem konferencji zorganizowanej przez Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego przy współpracy z Komendą Wojewódzką Policji w Katowicach, która dotyczyła bezpieczeństwa służb mundurowych w związku z organizacja Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej Euro 2012.
	Ponadto, w omawianym czasie prowadzono działania mające na celu udzielenie wsparcia podmiotom zajmującym się przeciwdziałaniem HIV/AIDS na terenie województwa śląskiego, którym przekazano materiały i publikacje dotyczące tej tematyki (ulotki, broszury, inne materiały)  do dalszego wykorzystania w prowadzonej działalności. Materiały przekazano m.in. do Szpitala Specjalistycznego w Chorzowie, Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy 
w Katowicach, Poradni Profilaktyki i Terapii Uzależnień MONAR w Częstochowie, Wojewódzkiego Zakładu Opieki Zdrowotnej nad Matką, Dzieckiem i Młodzieżą 
w Częstochowie, Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II w Sosnowcu.

Podsumowanie

Mając na uwadze złożoność problemu narkomanii oraz konsekwencje jakie powoduje 
w społeczeństwie, w 2013 roku planuje się kontynuację zadań w tym zakresie. Należy podkreślić, że prowadzenie wzajemnie uzupełniających się działań, umożliwia udzielanie kompleksowego wsparcia przedsięwzięć realizowanych na rzecz osób zagrożonych narkomanią oraz osób dotkniętych problemem narkotykowym. Zasadne są zatem systematyczne oddziaływania profilaktyczne, edukacyjne, interwencyjne i naprawcze w tym obszarze. Ważne są także wszelkiego rodzaju działania ukierunkowane na przywracanie osób uzależnionych 
i ich rodzin do uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym. Program zakłada wielowymiarowe spojrzenie na problem narkomanii. Powyższe wynika z przekonania, 
że interdyscyplinarny charakter działań prowadzonych w omawianym zakresie przyczyni się do zmniejszenia rozmiarów i skutków narkomanii w województwie śląskim.