Założenia do przyszłego Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020,
finansowanego z EFRR	

Załącznik nr 1 do uchwały Zarządu Województwa śląskiego nr 1536/157/IV/2012 z dnia 05.06.2012 r.

Wydział Rozwoju Regionalnego

Maj, 2012 r.
Referat ds. programowania i rozwoju 

Założenia do przyszłego Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, finansowanego z EFRR

SPIS TREŚCI 

Wstęp
1. Wnioski z analizy społeczno-gospodarczej
2. Analiza strategiczna SWOT
3. Opis celów tematycznych, jako wynik analizy SWOT
4. Wstępne obszary do wsparcia, jako efekt analizy SWOT
5. Zgodność celów tematycznych z dokumentami strategicznymi
6. Komplementarność z EFS
7. Zastosowanie instrumentów zwrotnych
8. Procedura pozakonkursowa 
(Projekty kluczowe, Programy Rozwoju Subregionów)
9. Plan prac

Wstęp

6 października 2011 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet legislacyjny dla Polityki Spójności na lata 2014-2020. W pakiecie znalazły się szczegółowe wytyczne odnoszące się do Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Obejmują one przepisy związane z misją i celami Polityki Spójności, ramami finansowymi, szczegółowymi ustaleniami w zakresie programowania i sprawozdawczości, dużymi projektami i wspólnymi planami działania. Na tej podstawie opracowano „Założenia do przyszłego Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, finansowanego z EFRR”. 
Zgodnie z przyjętą zasadą programowania, przygotowując dokument oparto się na celach wynikających z dokumentów programowych wyższego rzędu takich jak: „Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego Śląskie 2020”, „Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju Polska 2030”,  „Strategia Rozwoju Kraju 2020” wraz z 8 strategiami zintegrowanymi, a także  „Strategia Europa 2020”. Jednocześnie należy podkreślić, że ww. dokumenty szczebla krajowego funkcjonują jako projekty i ich zapisy mogą ulec zmianie.
W pracach nad dokumentem wzięto również pod uwagę wyniki badań ewaluacyjnych przeprowadzanych w obecnym okresie programowania zarówno na poziomie regionalnym jak i krajowym, oraz inne dokumenty programowe szczebla regionalnego i krajowego.
Założenia zawierają przede wszystkim:
•	wnioski z analizy społeczno-gospodarczej przeprowadzonej w Wydziale Rozwoju Regionalnego,
•	wnioski z analizy SWOT,
•	zidentyfikowane obszary wsparcia i priorytety przyszłego RPO na podstawie zapisów projektów rozporządzeń: ogólnego i dotyczącego EFRR oraz projektu Wspólnych Ram Strategicznych,
•	plan prac związany z przygotowaniem przyszłego RPO,
•	komplementarność działań w ramach przyszłego RPO pomiędzy interwencją EFRR i EFS,
•	analizę możliwości wykorzystania instrumentów finansowych w zidentyfikowanych obszarach wsparcia i priorytetach,
•	analizę możliwości realizacji poszczególnych działań w ramach ścieżki pozakonkursowej.

Na potrzeby niniejszego dokumentu w części finansowej przyjęto kwotę alokacji z obecnego okresu programowania. Ponadto, Założenia opierają się na wnioskach płynących z toczącej się obecnie debaty nad przyszłością Polityki Spójności po roku 2013, nieformalnych negocjacji regionów z Ministerstwem Rozwoju Regionalnego, a także na wynikach negocjacji państw członkowskich z Komisją Europejską. Z planu prac Ministerstwa Rozwoju Regionalnego wynika, iż w połowie 2012 roku opublikowane zostaną założenia systemu programowania strategicznego w okresie 2014-2020, co zdeterminuje zawartość programów operacyjnych, w tym przyszłego RPO. 
Dokument ma charakter wstępnego projektu i nie należy traktować go jako ostatecznej wersji. Założenia mogą się zmienić w zależności od wyników przeprowadzanych konsultacji z podmiotami zewnętrznymi, a także publikacji nowych projektów rozporządzeń i innych dokumentów programowych.

1. Wnioski z analizy społeczno-gospodarczej

Precyzyjne sformułowanie celów rozwoju regionu, jak i sposobów ich realizacji wymaga uwzględnienia wyczerpujących analiz dotyczących obecnego stanu województwa. Niniejszy konspekt jest podsumowaniem szerokiej diagnozy na temat sytuacji społeczno-gospodarczej województwa śląskiego. Obejmuje on w swym zakresie następujące obszary tematyczne: powierzchnię, podział administracyjny oraz ludność; gospodarkę; rynek pracy; kapitał intelektualny i społeczny, rozwój zasobów ludzkich; działalność badawczą i rozwojową; infrastrukturę oraz przestrzeń i środowisko. 

Powierzchnia, podział administracyjny oraz ludność 
Powierzchnia województwa śląskiego wynosi 12 333 km2, co stanowi 3,9% powierzchni kraju. Rozciągłość regionu z południa na północ wynosi 190 km, a z zachodu na wschód – 138 km. W województwie śląskim znajduje się 17 powiatów, 19 miast na prawach powiatu oraz 167 gmin, z tego 49 gmin miejskich, 22 gminy miejsko-wiejskie i 96 gmin wiejskich.

W końcu 2010 roku w województwie śląskim liczba ludności wyniosła 4 635,9 tys., co stanowi 12,1% ludności w kraju. W latach 2000-2010 zanotowano spadek liczby ludności o 2,6%. Ludność mieszkająca w miastach stanowiła 78,0% ogółu ludności w województwie (przed rokiem 78,1%). W omawianym roku na 1 km2 przypadało 376 osób, tj. podobnie jak przed rokiem. W ogólnej liczbie mieszkańców przeważały kobiety, a ich odsetek ukształtował się na poziomie 51,8%. Współczynnik feminizacji wyniósł 107,5 (przed rokiem 107,4). Liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym wyniosła 797,0 tys. i zmniejszyła się w ujęciu rocznym o 1,1%. Grupa osób w wieku produkcyjnym liczyła 3 020,6 tys., a ich liczba była niższa niż w końcu 2009 r. o 0,5%. Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym w omawianym okresie wzrosła o 2,3% i osiągnęła wartość 818,3 tys.

Wartości współczynników obciążenia demograficznego wskazują w ostatnich latach na coraz mniej korzystne relacje pomiędzy poszczególnymi ekonomicznymi grupami wieku. W końcu 2010 r. na 100 osób w wieku produkcyjnym przypadało 53,5 osób w wieku nieprodukcyjnym (przed rokiem 52,9), z czego 26,4 osoby w wieku przedprodukcyjnym (rok temu 26,6) oraz 27,1 osób w wieku poprodukcyjnym (przed rokiem 26,4). 

Liczba ludności w Polsce i w województwie śląskim będzie się zmniejszać. Zgodnie z prognozą liczby ludności, która została opracowana przez Główny Urząd Statystyczny w 2008 roku, liczba ludności w kraju w 2035 roku wyniesie 35 993 069 osób, a w województwie śląskim – 4 052 211 osób. Liczba ludności w Polsce i w województwie śląskim zmniejszy się w porównaniu do roku 2010 odpowiednio o: 6% i 13%. 

Gospodarka 
W 2009 roku wartość produktu krajowego brutto w województwie śląskim wyniosła 175 324 mln zł. Województwo śląskie wypracowało 13,1% krajowej wartości produktu krajowego brutto, zajmując 2 lokatę po województwie mazowieckim. 

W latach 2007-2009 największy udział w tworzeniu wartości dodanej brutto województwa śląskiego osiągały jednostki prowadzące działalność w przemyśle, odmiennie niż w gospodarce kraju, w której największy udział odnotowano dla jednostek prowadzących działalność w zakresie handlu; naprawy pojazdów samochodowych; transportu i gospodarki magazynowej; zakwaterowania i gastronomii; informacji i komunikacji. W województwie śląskim jednostki przemysłowe w 2009 roku wytworzyły 33,6% wartości dodanej brutto województwa. 

W końcu 2010 r. w województwie śląskim zarejestrowanych było 451,6 tys. podmiotów gospodarki narodowej (bez osób prowadzących indywidualne gospodarstwa w rolnictwie), tj. 11,6% podmiotów w kraju. Pod względem liczby podmiotów gospodarki narodowej województwo śląskie zajmuje drugie miejsce w kraju, po województwie mazowieckim. 

Pomiędzy 31 XII 2003 r. a 31 XII 2010 r. liczba podmiotów gospodarki narodowej w województwie śląskim wzrosła o 6,5% (w kraju w analogicznym okresie wzrost ten wyniósł 9,2%). W sektorze publicznym odnotowano spadek liczby jednostek prawnych o 1,1%, a w sektorze prywatnym wzrost o 6,8%. Pod względem form prawnych największy wzrost liczby podmiotów dotyczył fundacji (o 62,5%), stowarzyszeń i organizacji społecznych (o 43,5%) oraz spółek handlowych (o 39,8%), a największy spadek – przedsiębiorstw państwowych (o 92,3%). 

Biorąc pod uwagę rodzaj prowadzonej działalności, w końcu 2010 r. najwięcej podmiotów gospodarki narodowej w województwie śląskim zarejestrowanych było w sekcjach:
•	handel; naprawa pojazdów samochodowych – 30,6% podmiotów ogółem,
•	budownictwo – 11,6%,
•	przetwórstwo przemysłowe – 9,4%,
•	działalność profesjonalna, naukowa i techniczna – 8,0%.

W województwie śląskim pod względem liczby pracujących przeważały podmioty małe, dla których przewidywana liczba pracujących zgłoszona do rejestru REGON była mniejsza niż 10 osób – 94,2% ogółu zarejestrowanych jednostek według stanu w końcu 2010 r. Udział podmiotów o przewidywanej liczbie pracujących od 10 do 49 osób wyniósł 4,8%. Jednostki o przewidywanej liczbie pracujących powyżej 49 osób stanowiły 0,9% ogółu. 

W 2010 r. wpisano do rejestru REGON 46,4 tys. nowych podmiotów, tj. o 17,0% więcej niż na przestrzeni 2009 r. W omawianym okresie wykreślono z rejestru REGON 25,5 tys. podmiotów, tj. o 32,8% mniej niż w 2009 r. 

Rynek pracy 
Województwo śląskie w porównaniu z innymi województwami charakteryzowało się jednym z najniższych współczynników aktywności zawodowej. Według wyników Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) w IV kwartale 2010 roku współczynnik aktywności zawodowej w Polsce wyniósł 55,8%. Wartość tego wskaźnika dla województwa śląskiego była niższa niż dla kraju i wyniosła 53,1%. Wśród przyczyn niskiej aktywności zawodowej można wymienić zmniejszającą się liczbę ludności, proces starzenia się społeczeństwa, systematyczny wzrost ludności w wieku poprodukcyjnym, procesy restrukturyzacyjne w przemyśle, jak również niedostosowanie systemu kształcenia i szkolenia do potrzeb rynku pracy. Niska aktywność zawodowa w połączeniu ze starzejącym się społeczeństwem może mieć poważne konsekwencje  dla społeczeństwa i gospodarki regionu. Doprowadzić może do kryzysu finansów publicznych i systemu zabezpieczenia społecznego. Zmniejszająca się liczba osób pracujących powoduje mniejszą produktywność społeczeństwa, ogranicza zbiorowość konsumentów, przyczynia się do poszerzenia sfery wykluczenia społecznego, hamuje rozwój gospodarki. 

W województwie śląskim zanotowano jeden z najniższych wskaźników zatrudnienia. W IV kwartale 2010 roku wskaźnik zatrudnienia w Polsce wyniósł 50,6%. Wartość tego wskaźnika dla województwa śląskiego była niższa niż dla kraju i wyniosła 48,4%. W IV kwartale 2010 roku wskaźnik zatrudnienia w Polsce i w województwie śląskim istotnie odbiegał od celu Strategii Lizbońskiej, tj. wzrostu poziomu zatrudnienia w krajach członkowskich UE do wysokości 70% w roku 2010.

Województwo śląskie cechowała jedna z niższych stóp bezrobocia po województwach: mazowieckim i wielkopolskim. W IV kwartale 2010 r. stopa bezrobocia w Polsce wyniosła 9,3%. Wartość tego wskaźnika dla województwa śląskiego była niższa niż dla kraju i wyniosła 8,8%. 

W 2010 roku najwięcej nowych miejsc pracy zostało utworzonych w województwach: mazowieckim, śląskim, wielkopolskim. W województwie śląskim zostało utworzonych 70,7 tys. nowych miejsc pracy. Ponadto, w 2010 roku najwięcej zlikwidowanych miejsc pracy zostało w województwach: mazowieckim, śląskim, wielkopolskim. W województwie śląskim zostało zlikwidowanych 57,1 tys. miejsc pracy.

W IV kwartale 2010 roku w województwie śląskim wzrosła w porównaniu do IV kwartału 2009 roku liczba ludności aktywnej zawodowo, w tym pracujących i bezrobotnych, jak również liczba ludności biernej zawodowo. Poza tym, w IV kwartale 2010 roku w województwie śląskim sytuacja kobiet na rynku pracy była gorsza niż mężczyzn. 

Struktura pracujących w IV kwartale 2010 roku przedstawiała się następująco: 
•	najwięcej osób pracowało w następujących sekcjach PKD: przetwórstwo przemysłowe; handel, naprawa pojazdów samochodowych; edukacja; budownictwo; górnictwo i wydobywanie. Powyższe pięć głównych sekcji PKD obejmowało 59,9% ogółu pracujących. Jest to główny trzon, który stanowi o przemysłowym charakterze województwa. Ponadto, wysoka pozycja edukacji w tabeli sekcji PKD jest oznaką zmieniającej się struktury pracujących w województwie;
•	zbiorowość pracujących w miastach była większa niż na wsi; 
•	zbiorowość pracujących mężczyzn była większa niż kobiet; 
•	najwięcej pracujących zanotowano w przedziale wiekowym 35-44 lata oraz 45-54 lata. W porównaniu do IV kwartału 2009 roku nastąpił wzrost liczby pracujących we wszystkich przedziałach wiekowych za wyjątkiem przedziału wieku 20-24 lata, gdzie nastąpił spadek pracujących o 1 tys. osób oraz przedziału wieku 65 lat i więcej, gdzie liczba pracujących pozostała bez zmian;  
•	najwięcej pracujących legitymowało się wykształceniem wyższym i zasadniczym zawodowym; 
•	więcej pracujących kobiet niż mężczyzn legitymowało się wykształceniem wyższym. 

Struktura bezrobotnych w IV kwartale 2010 roku przedstawiała się następująco:
•	stopa bezrobocia w województwie śląskim wzrosła w stosunku do IV kwartału 2009 roku;  
•	stopa bezrobocia w miastach była wyższa niż na wsi; 
•	stopa bezrobocia wśród kobiet była wyższa niż wśród mężczyzn;
•	najwięcej bezrobotnych zanotowano w przedziale wieku 25-34 lata oraz 15-24 lata; 
•	najwięcej bezrobotnych legitymowało się wykształceniem zasadniczym zawodowym;
•	więcej bezrobotnych kobiet niż mężczyzn legitymowało się wykształceniem wyższym. 

Struktura ludności biernej zawodowo w IV kwartale 2010 roku przedstawiała się następująco: 
•	zbiorowość biernych zawodowo wyniosła 1825 tys. osób. W porównaniu do IV kwartału 2009 roku nastąpił tu wzrost o 117 tys. osób, tj. o 6,9%; 
•	zbiorowość biernych zawodowo była większa w miastach niż na wsi;
•	liczba biernych zawodowo kobiet była większa niż mężczyzn. Liczba biernych zawodowo mężczyzn wyniosła 721 tys. osób, a kobiet 1104 tys. osób. W porównaniu do IV kwartału 2009 roku wzrosła liczba biernych zawodowo mężczyzn i kobiet odpowiednio o: 37 tys. osób, tj. o 5,4% oraz 80 tys. osób, tj. o 7,8%; 
•	najwięcej osób biernych zawodowo zanotowano w grupie wiekowej 65 lat i więcej, najmniej w przedziale wiekowym 35-44 lata; 
•	najwięcej osób biernych zawodowo legitymowało się wykształceniem gimnazjalnym, podstawowym i niepełnym podstawowym;
•	liczba biernych zawodowo kobiet była większa niż mężczyzn niezależnie od poziomu wykształcenia;
•	najważniejszymi przyczynami nie poszukiwania pracy były: emerytura (w przypadku 857 tys. osób); nauka, uzupełnianie kwalifikacji (353 tys. osób); obowiązki rodzinne związane z prowadzeniem domu (255 tys. osób); choroba, niesprawność (228 tys. osób).  

Kapitał intelektualny i społeczny, rozwój zasobów ludzkich 
W 2010 roku największą liczbę studentów szkół wyższych ogółem zanotowano w województwach: mazowieckim, małopolskim i śląskim. Liczba studentów szkół wyższych ogółem stanowiła 10,0% ogółu w kraju. W latach 2000-2010 w naszym regionie ich liczba wzrosła o 1,7%. 

W 2010 roku największą liczbę nauczycieli akademickich ogółem zanotowano w województwach: mazowieckim, małopolskim i śląskim. Liczba nauczycieli akademickich w województwie śląskim stanowiła 9,6% ogółu w kraju. W latach 2000-2010 w naszym regionie ich liczba wzrosła o 34,8%.  

W omawianym roku największą liczbę słuchaczy studiów podyplomowych zanotowano w województwach: mazowieckim, małopolskim i śląskim. W latach 2000-2010 w naszym regionie liczba słuchaczy tego rodzaju studiów utrzymywała się na tym samym poziomie. Ponadto, największą liczbę uczestników studiów doktoranckich zanotowano w województwach: mazowieckim, małopolskim, dolnośląskim i śląskim. W latach 2000-2010 w naszym regionie zaobserwowany został wzrost liczby uczestników tego rodzaju studiów o 23,0%. 

W 2010 roku procent przedsiębiorstw ogółem i sektora finansowego wykorzystujących technologie informacyjno-telekomunikacyjne w całym kraju i w województwie śląskim był podobny. Poza tym, województwo śląskie cechowało się bardzo wysokim procentem przedsiębiorstw ogółem i sektora finansowego wykorzystujących komputery, posiadających dostęp do Internetu, wykorzystujących Internet w kontaktach z administracją publiczną. 

Działalność badawcza i rozwojowa 
W 2010r. w województwie śląskim znajdowały się 234 jednostki, w których wystąpiła działalność B+R, co stanowiło 13,2% ogółu w kraju. W latach 2000-2010 zanotowano wzrost liczby jednostek o 116,7%. Liczba zatrudnionych w działalności B+R wyniosła 7 241,7 w tzw. ekwiwalentach pełnego czasu pracy, co stanowiło 8,8% ogółu w kraju. W latach 2002-2010 zanotowano wzrost liczby zatrudnionych o 3,0%. Wielkość nakładów na działalność B+R wyniosła 848,8 mln zł, co stanowiło 8,1% ogółu w kraju. W latach 2002-2010 nakłady wzrosły o 147,8%. 

W latach 2000-2009 w województwie śląskim w kwestii nakładów bieżących na działalność badawczą i rozwojową według rodzajów badań (ceny bieżące) zanotowano ponad 2-krotny wzrost nakładów ogółem. Ponadto, nakłady na badania podstawowe wzrosły o 36,3%, a na badania przemysłowe o 24,9%. Poza tym, zaobserwowany został 3,5-krotny wzrost nakładów na prace rozwojowe. 

W 2010 roku w naszym regionie nakłady na działalność innowacyjną w przedsiębiorstwach przemysłowych znacznie przewyższały nakłady ponoszone przez przedsiębiorstwa z sektora usług w tym zakresie. Zarówno przedsiębiorstwa przemysłowe, jak i przedsiębiorstwa z sektora usług największe środki według rodzajów działalności innowacyjnej przeznaczały na nakłady inwestycyjne na środki trwałe ogółem. 

Jednym z celów Strategii Europa 2020 jest osiągnięcie w 2020 roku poziomu nakładów na działalność B+R równego 3% PKB. Natomiast, cel krajowy w tym zakresie zakłada osiągnięcie w roku docelowym 2020 poziomu nakładów na działalność B+R równego 1,7% PKB. W 2009 roku relacja nakładów na B+R do PKB w UE wyniosła 2,0, a w Polsce – 0,7. W 2009r. w województwie śląskim nakłady ogółem na działalność badawczą i rozwojową w % PKB wyniosły 0,55. 

Infrastruktura 

Infrastruktura transportowa 
W województwie śląskim w 2010r. długość dróg publicznych ogółem wyniosła 25 683,8 km i była o 697,6 km (tj. o 2,8%) dłuższa niż w 2004r. Ogólna długość dróg publicznych stanowiła 6,3% ogółu w kraju. Długość autostrad wyniosła 107,4 km i była dłuższa o 102,6 km niż w 2001r. W 2010r. długość autostrad w województwie śląskim stanowiła 12,5% ogółu w kraju. W latach 2001-2010 długość autostrad w województwie śląskim wzrosła 22-krotnie. Długość dróg ekspresowych wyniosła 102,5 km i była dłuższa o 56,0 km (tj. o 120,4%) niż w 2001r. W 2010r. długość dróg ekspresowych w województwie śląskim wyniosła 15,2% ogółu w kraju. 

W 2010 roku w naszym regionie długość linii kolejowych eksploatowanych wyniosła 2 155 km i była dłuższa niż w 2000r. o 200 km (tj. o 10,2%). W województwie śląskim w analizowanym roku zanotowano największą długość linii kolejowych eksploatowanych w Polsce. Stanowiła ona 10,7% ogółu w kraju. 

Na lotnisku w Katowicach-Pyrzowicach w latach 1996-2011 całkowity ruch pasażerski wzrósł z 68 203 do 2 544 124. Oznacza to, że w omawianym okresie zanotowano 37-krotny wzrost ruchu pasażerskiego. Natomiast, w analizowanych latach przewóz ładunków wzrósł z 596 ton w 1996r. do 12 138 ton w 2011r. W tym okresie zanotowano 20-krotny wzrost przewozu towarów.

W 2008r. w województwie śląskim zanotowano największy odsetek ludności w miastach obsługiwanych przez zakłady komunikacji miejskiej, tj. 93,6%.

Krajowa sieć dróg wodnych obejmuje 3 660 km przy czym faktycznie eksploatowanych przez żeglugę jest 3 366 km dróg żeglownych. W latach 2000-2009 długość śródlądowych dróg wodnych w Polsce uznanych za żeglowne zmniejszyła się o 447 km. Mimo to w porównaniu z innymi krajami UE długość ta jest znacząca. Dłuższą siecią dróg wodnych charakteryzują się jedynie: Niemcy, Finlandia, Francja i Niderlandy. W Polsce na 1 000 km2 przypada 11,6 km dróg żeglownych, a w UE-27 średnio 9,3 km/ 1 000 km2. Kanał Gliwicki jest elementem podstawowej sieci rzecznej i kanałowej w Polsce. Polska jako kraj z dobrze rozwiniętą siecią rzeczną na tle Europy, posiada mały udział przewozu ładunków transportem rzecznym w całości lądowych przewozów towarowych – ok. 0,1%, podczas gdy udział żeglugi śródlądowej w poszczególnych krajach UE kształtuje się na poziomie 34,7% w Niderlandach, 15,8% w Belgii, 12,6% w Bułgarii, 12,3% w Niemczech. Głównym kierunkiem eksportu towarów żeglugą śródlądową (26,6% ogółu przewozów międzynarodowych) były Niemcy. W Polsce w strukturze przewożonych ładunków w 2009 r., podobnie jak w latach ubiegłych, dominowały przewozy towarów z grupy rud metali oraz pozostałych produktów górnictwa i kopalnictwa (39,6%) oraz węgla kamiennego (25,6%).

Infrastruktura komunalna 
W 2010 roku pod względem długości sieci rozdzielczej wodociągowej województwo śląskie zajęło piąte miejsce w Polsce. Największą liczbę ludności korzystającą z sieci wodociągowej zanotowano w województwach: mazowieckim i śląskim. Największa liczba ludności korzystająca z sieci wodociągowej w miastach wystąpiła w województwie śląskim.  

W omawianym roku największą długość czynnej sieci kanalizacyjnej zanotowano w województwach: podkarpackim i śląskim. Największą liczbę ludności korzystającą z sieci kanalizacyjnej zanotowano w województwach: mazowieckim i śląskim. Największa liczba ludności korzystająca z sieci kanalizacyjnej w miastach znajdowała się w województwie śląskim.  

W 2010 roku w województwie śląskim wyprodukowano najwięcej energii elektrycznej ogółem spośród wszystkich województw w Polsce. Wartość wyprodukowanej energii elektrycznej wyniosła 32 604,7 GWh, co stanowiło 20,7% ogółu w kraju. W latach 2000-2010 zanotowany został wzrost wartości wyprodukowanej energii elektrycznej w naszym regionie o 4,5% (w kraju o 8,6%). Ponadto, w naszym regionie w omawianym roku zanotowano największe zużycie energii elektrycznej ogółem spośród wszystkich województw w Polsce. Zużycie energii elektrycznej ogółem wyniosło 25 273 GWh, co stanowiło 17,5% ogółu w kraju. W latach 2001-2010 zaobserwowany został w naszym regionie wzrost zużycia energii elektrycznej o 5,1% (w kraju o 15,8%).

Infrastruktura edukacyjna 
W 2010 roku najwięcej przedszkoli ogółem zanotowano w województwach mazowieckim i śląskim. W latach 2000-2010 w naszym regionie zaobserwowany został spadek liczby przedszkoli o 4,1% (w kraju nastąpił wzrost o 3,6%).  

W omawianym roku województwo śląskie znalazło się na czwartym miejscu w Polsce pod względem liczby szkół podstawowych ogółem. W latach 2000-2010 zanotowano spadek liczby szkół tego rodzaju o 16,9%. Poza tym, największą liczbę gimnazjów ogółem zanotowano w województwach mazowieckim i śląskim. W latach 2000-2010 w naszym regionie zaobserwowano wzrost liczby szkół tego rodzaju o 12,7%. 

W 2010 roku największą liczbę liceów ogólnokształcących ponadgimnazjalnych dla młodzieży bez specjalnych ogółem zanotowano w województwach mazowieckim i śląskim. W latach 2002-2010 w naszym regionie zaobserwowany został spadek liczby szkół tego rodzaju o 1,2%.  

W 2010 roku największą liczbę szkół artystycznych zawodowych dających uprawnienia zawodowe ogółem zanotowano w województwach mazowieckim i śląskim. W latach 2004-2010 w naszym regionie zaobserwowany został ponad dwukrotny wzrost liczby szkół tego rodzaju.  

Ponadto, w omawianym roku największą liczbę szkół zawodowych zanotowano w województwach mazowieckim i śląskim. W latach 2004-2010 w naszym regionie zaobserwowany został spadek liczby szkół tego rodzaju o 17,1%. Największą liczbę zasadniczych szkół zawodowych zanotowano w województwie śląskim. W latach 2004-2010 w naszym regionie zaobserwowany został spadek liczby szkół tego rodzaju o 3,4%. Największa liczba szkół policealnych w Polsce zanotowana została w województwie śląskim. W latach 2004-2010 w naszym regionie zaobserwowany został spadek liczby szkół tego rodzaju o 3,2%.  

W 2010 roku najwięcej szkół wyższych zanotowanych zostało w województwach mazowieckim i śląskim. W latach 2000-2010 w naszym regionie zaobserwowany został wzrost liczby szkół tego rodzaju o 50,0%. 

W latach 2000/01 – 2009/10 (stan w dniu 30.XI.) w województwie śląskim zanotowany został wzrost liczby domów studenckich z 43 do 48, tj. o 5 obiektów. Jednakże, w tym okresie zaobserwowano spadek liczby miejsc w domach studenckich oraz korzystających studentów odpowiednio o: 4,5% i 34,0%. 

Infrastruktura ochrony zdrowia 
W Polsce w 2009 roku najwięcej szpitali bez oddziałów i filii oraz placówek ambulatoryjnej opieki zdrowotnej znajdowało się w województwie śląskim. Natomiast, najwięcej żłobków zanotowano w województwach: mazowieckim i śląskim (stan w dniu 31.XII.). Biorąc pod uwagę powyższe infrastruktura ochrony zdrowia w naszym regionie jest najlepiej rozbudowana w kraju. 

W województwie śląskim w 2009 roku (stan w dniu 31.XII.) liczba szpitali ogólnych wyniosła 113. W okresie 2000-2009 zanotowano nieznaczny spadek liczby szpitali ogólnych w naszym regionie. Liczba łóżek w szpitalach ogólnych w 2009 roku wyniosła 25 350. Ponadto, liczba łóżek na 10 tys. ludności w 2009 roku wyniosła 54,6. W okresie 2000-2009 w województwie śląskim obserwujemy systematyczny spadek liczby łóżek w szpitalach ogólnych. Malała również liczba łóżek na 10 tys. ludności. Ponadto, w omawianym okresie systematycznie malała liczba szpitali publicznych, natomiast wzrastała liczba szpitali niepublicznych. Tym samym, malała liczba łóżek w szpitalach publicznych, podczas gdy liczba łóżek w szpitalach niepublicznych systematycznie wzrastała. Najwięcej łóżek w szpitalach ogólnych znajdowało się na oddziałach: chirurgicznych, chorób wewnętrznych, ginekologiczno-położniczych, neurologicznych oraz gruźlicy i chorób płuc.

W 2009 roku w naszym regionie liczba zakładów opiekuńczo-leczniczych wyniosła 32, a zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych 25. W okresie 2000-2009 ich liczba wzrosła. W 2009 roku liczba łóżek w zakładach opiekuńczo-leczniczych wyniosła 2 361, a w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych – 1 019. W okresie 2000-2009 liczba łóżek w powyższych zakładach systematycznie wzrastała. Poza tym, w naszym regionie liczba hospicjów wyniosła 4 i od roku 2005 pozostaje na takim samym poziomie. Jednocześnie liczba łóżek w hospicjach systematycznie wzrasta od roku 2000 i w 2009 roku wyniosła 65. 

W omawianym roku w województwie śląskim liczba sanatoriów uzdrowiskowych wyniosła 10, a liczba łóżek w tych sanatoriach 2 100. W porównaniu do roku 2000 nastąpił wzrost liczby sanatoriów oraz łóżek w tych sanatoriach. Liczba szpitali uzdrowiskowych wyniosła 3, a liczba łóżek w tych szpitalach 199. W okresie 2000-2009 liczba szpitali uzdrowiskowych utrzymywała się w województwie śląskim mniej więcej na tym samym poziomie. Liczba łóżek w szpitalach uzdrowiskowych w latach 2000-2008 systematycznie wzrastała. Natomiast, w 2009 roku nastąpił istotny spadek liczby łóżek w szpitalach uzdrowiskowych w stosunku do roku 2008. Natomiast, liczba zakładów ambulatoryjnej opieki zdrowotnej wyniosła 2 419. Była ona większa w miastach niż na wsi. W okresie 2000-2009 obserwujemy tendencję wzrostową dotyczącą liczby zakładów ogółem, w tym w miastach, jak i na wsi. 

W 2009 roku w województwie śląskim liczba żłobków wyniosła 55, a oddziałów żłobkowych  - 5. W latach 2000-2009 zanotowano wzrost liczby żłobków. W tym okresie obserwowaliśmy tendencję malejącą dotyczącą liczby oddziałów żłobkowych. 

W 2009 roku w naszym regionie liczba zespołów wyjazdowych ratownictwa medycznego wyniosła 160 i spadła w stosunku do roku 2008 o 16 zespołów. Natomiast, liczba podstawowych zespołów wyjazdowych ratownictwa medycznego wyniosła 78, a specjalistycznych – 73. W obu przypadkach zanotowano wzrost w stosunku do roku 2008. W latach 2008 i 2009 w województwie śląskim zanotowano tylko jedno lotnicze pogotowie ratunkowe – samolot lub śmigłowiec wraz z załogą, tj. pilotem i osobami udzielającymi pierwszej pomocy lub podejmującymi medyczne działania ratownicze.  Ponadto, w latach 2000-2009 w województwie śląskim znajdowały się 2 regionalne centra krwiodawstwa.  

Przestrzeń i środowisko 

Środowisko przyrodnicze – wykorzystanie i ochrona powierzchni ziemi 
W 2011 roku (według stanu w dniu 1 I) w województwie śląskim w strukturze gruntów dominowały użytki rolne (638,5 tys. ha) i grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione (410,8 tys. ha). Stanowiły one łącznie 85,1% powierzchni województwa. 

Łączna powierzchnia gruntów zdewastowanych i zdegradowanych wymagających rekultywacji w końcu 2010 r. wyniosła 4,4 tys. ha (0,4% powierzchni województwa), w tym 83,9% stanowiły grunty zdewastowane, a 16,1% zdegradowane. Powierzchnia gruntów wymagających rekultywacji zmniejszyła się zarówno w porównaniu z 2007 r., jak i 2009 r. odpowiednio o: 212 ha, tj. o 4,6% i 99 ha, tj. o 2,2%.

W województwie śląskim utrzymuje się wzrostowa tendencja zagospodarowania na cele rolnicze i leśne gruntów zdewastowanych i zdegradowanych. W latach 2005-2009 nastąpił spadek liczby indywidualnych gospodarstw rolnych o powierzchni do 1 ha i do 20 ha. Ponadto, w latach 2005-2010 nastąpił spadek ogólnej powierzchni w ha terenów zdewastowanych i zdegradowanych, zrekultywowanych i zagospodarowanych.

Wykorzystanie i ochrona wód 
W 2010 r. w województwie śląskim na potrzeby gospodarki narodowej i ludności pobrano 479,1 hm3 wody (4,4% poboru wody w kraju), tj. o 5,6% mniej niż w 2007 r. 
Z ogólnej ilości wody pobranej w 2010 r. przypadało na: 
•	eksploatację sieci wodociągowej 295,9 hm3 (61,8% poboru ogółem), z czego 63,5% stanowiły wody powierzchniowe, 
•	potrzeby produkcyjne 108,8 hm3 (22,7% poboru ogółem), w 51,2% z zasobów wód powierzchniowych, 
•	cele nawodnień w rolnictwie i leśnictwie oraz napełniania i uzupełniania stawów rybnych 74,4 hm3 (15,5% poboru ogółem).
Zużycie wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności w 2010 r. wyniosło 400,7 hm3 (3,9% zużycia w kraju) i było niższe w porównaniu z 2007 r. o 7,6%. W relacji do 2009 r. odnotowano wzrost zużycia wody o 0,8%. Wśród 119 miast Polski o największym zużyciu wody znalazło się 28 miast z województwa śląskiego, w tym wszystkie miasta na prawach powiatu, z wyjątkiem Świętochłowic i Żor. Największe zużycie wody niezmiennie obserwuje się w gospodarce komunalnej. Na eksploatację sieci wodociągowej w 2010 r. zakłady przeznaczyły 188,9 hm3 wody, tj. ponad 47% zużycia na potrzeby gospodarki narodowej i ludności. Na potrzeby przemysłu w 2010 r. wykorzystano 137,3 hm3 wody, w tym do produkcji 89,2%. Zużycie wody w przemyśle stanowiło ponad jedną trzecią jej zużycia w województwie i było o 7,8% wyższe niż przed rokiem oraz o 7,4% niższe w odniesieniu do 2007 r. Najwięcej wody zużyły jednostki prowadzące działalność w zakresie wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę (41,7% – 57,2 hm3). W przetwórstwie przemysłowym zużycie wody wyniosło 40,5 hm3 (29,5% ogółu zużycia), z czego ponad połowę przypadło na zakłady zajmujące się produkcją metali, natomiast dla potrzeb górnictwa i wydobywania w 2010 r. wykorzystanych zostało 37,9 hm3 wody (27,6%). 

Do nawadniania w rolnictwie i leśnictwie oraz napełniania i uzupełniania stawów rybnych w 2010 r. wykorzystano 74,4 hm3 wody, tj. o około 2% mniej niż w 2007 r. i w 2009 r. 

Zużycie wody w latach 2009-2010 na potrzeby gospodarki narodowej i ludności nieznacznie wzrosło. Największym zużyciem wody występuje w podregionach: sosnowieckim, bielskim, katowickim i rybnickim. 

Gospodarka ściekowa 
W 2010 r. do wód lub do ziemi zostało odprowadzonych najwięcej w kraju ścieków przemysłowych i komunalnych wymagających oczyszczania (16,9% emisji krajowej). W latach 2007–2010 ilość ścieków wymagających oczyszczania odprowadzonych do wód lub do ziemi wzrosła z 367,2 hm3 do 391,2 hm3 (o 6,5%). Z ogólnej ilości ścieków przemysłowych i komunalnych wymagających oczyszczania 86,4% zostało oczyszczonych (w 2007 r. – 88,4%).  

W omawianym roku odsetek ludności województwa korzystającej z oczyszczalni ścieków wyniósł 72,0% i zwiększył się w porównaniu z 2007 r. o 2,7 pkt. proc. Z oczyszczalni ścieków na wsi w 2010 r. korzystało 28,3% ludności (wzrost o 3,1 pkt. proc. w porównaniu z 2007 r.), podczas gdy w miastach udział ten wyniósł 84,3% (wzrost o 2,9 pkt. proc.).  

Ścieki oczyszczone stanowiły w 2008 roku 85% wszystkich ścieków w województwie śląskim. W regionie dominują mechaniczne oczyszczalnie ścieków (choć nieznacznie w porównaniu do oczyszczalni chemicznych). Podregion częstochowski jest liderem w kwestii odsetka oczyszczonych ścieków w ilości ścieków komunalnych i przemysłowych (prawie 100%). Najgorsza sytuacja występuje w podregionie rybnickim (60%), gdzie dodatkowo w przeciągu lat 2005-2009 utrzymywała się tendencja spadkowa. Najwięcej ścieków nieoczyszczonych ogółem znajduje się w podregionach: katowickim, rybnickim i sosnowieckim. Największą liczbę oczyszczalni ścieków (pow. 50) zanotowano w podregionach: bielskim i tyskim. Największa liczba osób korzystająca z oczyszczalni ścieków w województwie śląskim występuje w podregionach: sosnowieckim i katowickim. Nasz region zajmuje drugie miejsce w kraju w  klasyfikacji ścieków odprowadzonych w województwach ogółem. Podobnie jest w odniesieniu do ścieków oczyszczonych ogółem.
Zanieczyszczenie i ochrona powietrza 
W latach 2007-2010 zmniejszyła się liczba zakładów szczególnie uciążliwych dla czystości powietrza, tj. z 356 w 2007 r. do 343 w 2010 r. (o 13). W 2010 r. wystąpił spadek w porównaniu do 2007 r. emisji zanieczyszczeń pyłowych o 38,7%, gazowych o 6,2%.  

W ogólnej emisji pyłów oraz gazów najwięcej zanieczyszczeń pyłowych wyemitowały zakłady zlokalizowane w podregionach: sosnowieckim, rybnickim i tyskim. W województwie śląskim występuje znacznie przekroczenie całkowitej emisji zanieczyszczeń powietrza na 1 km² w stosunku do poziomu krajowego (dominują pyły ze spalania paliw oraz metan w emisji gazów). W powyższym kontekście ważne jest wyeliminowanie spalania odpadów w kotłach i piecach domowych oraz na otwartych przestrzeniach, jak i wyeliminowanie spalania węgla złej jakości w kotłach i piecach domowych (dot. niskiej emisji). 

Pod względem zanieczyszczeń pyłowych powietrza sytuacja w województwie śląskim uległa znaczącej poprawie na przestrzeni ostatnich piętnastu lat. Pomimo faktu, iż poziom zanieczyszczeń pyłowych w województwie w 2010 roku (tj. 1,08 ton/km2) jest ok. 5-cio krotnie wyższy niż w Polsce (0,20 ton/km2) to jego wartość spadła w latach 1996-2010 z 7,42 tony/km2 do 1,08 ton/km2. Niska jakość powietrza w województwie śląskim jest efektem bardzo dużych emisji zanieczyszczeń gazowych, które w okresie 1998-2010 wzrosły z 2 901 ton/km2 do 3 519 ton/km2. Jest to wartość 5-cio krotnie większa niż przeciętna dla Polski (691 ton/km2). Niska jakość powietrza w województwie śląskim jest konsekwencją tradycyjnej - tj. opartej na węglu – gospodarki paliwowo-energetycznej regionu. Główne źródło zanieczyszczeń gazowych, tj. tlenki węgla (3 519 ton/km2 w 2010 roku) jest pochodną spalania węgla kamiennego w elektrowniach oraz paleniskach domowych. 

Gospodarka odpadami 
Ogólna ilość odpadów (z wyłączeniem odpadów komunalnych) dotychczas składowanych na składowiskach własnych zakładów w końcu 2010 r. wyniosła 621 213,4 tys. t, co stanowiło 36,0% odpadów dotychczas składowanych w kraju. W porównaniu z 2007 r. ilość odpadów nagromadzonych zmniejszyła się o 5,0%. W 2010 r. zakłady szczególnie uciążliwe dla środowiska wytworzyły 35,5 mln t odpadów, tj. o 14,2% mniej niż w 2007 r. Powierzchnia niezrekultywowana składowania odpadów według stanu w końcu w 2010 r. obejmowała 2 082,3 ha i w porównaniu z 2007 r. zmniejszyła się o 8,2%. W latach 2007–2010 ilość zebranych w województwie śląskim odpadów komunalnych utrzymywała się na podobnym poziomie. W 2010 r. zebrano 1,4 mln t odpadów stałych, tj. o 0,6% mniej niż w 2007 r. 

Głównym źródłem odpadów przemysłowych jest górnictwo, które wytworzyło 74,5% wszystkich odpadów w województwie. Na dalszych miejscach znalazły się zakłady prowadzące działalność w zakresie wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną, gaz, wodę – 12,9% odpadów wytworzonych oraz przetwórstwa przemysłowego – 10,4%. Ilość wytworzonych odpadów ogółem w 2010 r. w stosunku do 2009 r. wzrosła. Natomiast większość z nich poddano odzyskowi. Ponad 70% odpadów komunalnych pochodzi z gospodarstw domowych (brak Zakładów Termicznego Przekształcania Odpadów Komunalnych). W podregionach: katowickim, rybnickim i tyskim wytworzono najwięcej odpadów na 1 km².

Ochrona przyrody i krajobrazu. Lasy 
W 2010 r. w województwie śląskim obszary prawnie chronione zajmowały łącznie 273,2 tys. ha, co stanowiło 22,1% powierzchni ogólnej województwa. W odniesieniu do 2007 r. powierzchnia obszarów prawnie chronionych wzrosła o 691,7 ha, tj. o 0,3%. Największy udział w powierzchni obszarów objętych ochroną prawną miały parki krajobrazowe (83,1% areału chronionego oraz 18,4% powierzchni ogólnej). Większość powierzchni obszarów chronionych w województwie (63,8%) koncentruje się w 5 powiatach: żywieckim (54,2 tys. ha), częstochowskim (34,0 tys. ha), zawierciańskim (33,5 tys. ha), lublinieckim (28,3 tys. ha) i cieszyńskim (24,2 tys. ha). 

Grunty leśne w województwie śląskim według stanu w końcu 2010 r. zajmowały obszar 401,9 tys. ha, co stanowiło 32,6% ogólnej powierzchni województwa. Areał gruntów leśnych zwiększył się w porównaniu z końcem 2007 r. o 231,6 ha, tj. 0,1%. Powierzchnia lasów wyniosła 392,1 tys. ha i stanowiła 97,6% gruntów leśnych województwa. Prawie 80% lasów było własnością Lasów Państwowych. Wskaźnik lesistości ukształtował się na poziomie 31,8%. Przeważający obszar lasów zlokalizowany jest w 5 powiatach: żywieckim (53,8 tys. ha), częstochowskim (43,7 tys. ha), lublinieckim (41,0 tys. ha), tarnogórskim (31,7 tys. ha) i zawierciańskim (30,2 tys. ha) – łącznie ponad 51% ogółu lasów w województwie. Najwyższy wskaźnik lesistości odnotowano w 2010 r. w powiatach: żywieckim (51,7%), lublinieckim (49,9%) oraz tarnogórskim (49,3%), natomiast najniższy w miastach na prawach powiatu: Siemianowice Śląskie (1,4%) i Częstochowa (4,0%), z pominięciem Świętochłowic, gdzie lasy nie występują. 

Energia 
W 2010 roku w województwie śląskim wyprodukowano najwięcej energii elektrycznej ogółem spośród wszystkich województw w Polsce. Wartość wyprodukowanej energii elektrycznej wyniosła 32 604,7 GWh, co stanowiło 20,7% ogółu w kraju. W latach 2000-2010 zanotowany został wzrost wartości wyprodukowanej energii elektrycznej w naszym regionie o 4,5% (w kraju o 8,6%). Ponadto, w regionie w omawianym roku zanotowano największe zużycie energii elektrycznej ogółem spośród wszystkich województw w Polsce. Zużycie energii elektrycznej ogółem wyniosło 25 273 GWh, co stanowiło 17,5% ogółu w kraju. W latach 2001-2010 zaobserwowany został w wzrost zużycia energii elektrycznej o 5,1% (w kraju o 15,8%).

Województwo śląskie charakteryzuje się największym zużyciem energii elektrycznej przez przemysł i jest to tendencja rosnąca oraz drugim co do wielkości zużyciem energii elektrycznej przez gospodarstwa domowe w kraju i tu również występuje tendencja rosnąca. Produkcja energii elektrycznej w elektrowniach wodnych i na paliwa odnawialne w województwie śląskim zmniejszyła się w roku 2009 w stosunku do roku 2005. Region wytwarza w elektrowniach cieplnych najwięcej energii elektrycznej w kraju. W województwie śląskim zdecydowanie dominuje energia wytwarzana z węgla kamiennego, co więcej produkcja energii oparta na tym surowcu zwiększyła się w 2009 r. w stosunku do roku 2008. Moc zainstalowana i osiągalna w elektrowniach wodnych i innych niekonwencjonalnych elektrowniach stanowi znikomą część wyprodukowanej energii. Energia pochodząca z odnawialnych źródeł energii (wg typów elektrowni) w województwie śląskim pochodzi z elektrowni: biogazowych, biomasowych, wiatrowych, wodnych, wytwarzających energię z promieniowania słonecznego oraz realizujących technologię współspalania (największą mocą dysponują elektrownie wodne, których jest też najwięcej - 27). Najwyższy średni koszt uzyskania energii cieplnej dotyczy surowców opałowych, które są najmniej szkodliwe dla środowiska.

Brak strategii energetycznej województwa śląskiego znacząco utrudnia osiąganie celów Strategii UE 2020. Ilość środków finansowych przeznaczonych dla województwa śląskiego na realizację celów wynikających z ustawy o efektywności energetycznej dla naszego regionu (wzrost oszczędności energii o 9% w 2016 r.) jest niewystarczająca. Województwo śląskie skupia najwięcej w skali innych regionów Polski źródeł wytwarzania energii elektrycznej wraz z sieciami przesyłowymi. Zainstalowana moc energetyczna  w zakresie energii elektrycznej (tj. ponad 7,3 tys. MW) stanowi ponad 20% jej całkowitego krajowego potencjału. Bilans energetyczny województwa śląskiego jest dodatni i wynosi: +6 088 GWh (tj. 21% wyprodukowanej energii). Wartość dodatnia bilansu energetycznego województwa śląskiego na przestrzeni lat 2005-2009 wykazuje tendencję malejącą. Niemal cała produkcja energii elektrycznej i cieplnej w województwie śląskim bazuje na węglu kamiennym. Sektor energetyczny w regionie w najbliższej dekadzie czeka gruntowana modernizacja, która wymusi znaczące podwyżki cen energii. Województwo śląskie posiada najbardziej rozbudowaną w skali Polski sieć zaopatrzenia w ciepło. Systemy tego rodzaju funkcjonują głównie na obszarach silnie zurbanizowanych, głównie w budynkach wielorodzinnych. Produkcja energii cieplnej, podobnie jak energii elektrycznej w niemal 100% oparta jest na węglu kamiennym. Węgiel kamienny wykorzystywany jest także w naszym regionie na dużą skalę w indywidualnych paleniskach domowych, powodując poważne efekty niskiej emisji związków gazowych oraz pyłów do atmosfery. W przypadku województwa śląskiego analizy odnoszące się do potencjału technicznego energii z biogazu z oczyszczalni ścieków (1,8 MW), biogazu ze składowisk odpadów (6,0 MW), biogazu z gospodarstw rolnych (22,5 MW) wskazują, iż to źródło energii z punktu widzenia bilansu energetycznego regionu ma znaczenie praktycznie lokalne. W przypadku naszego regionu analizy odnoszące się do potencjału technicznego energii z biomasy (drewno: 573,3 MW; słoma: 199,1 MW) wskazują, iż jego wykorzystanie wydaje się racjonalne. Pod względem potencjału technicznego możliwości pozyskiwania energii słonecznej dla województwa śląskiego mieszczą się w przedziale od 160 do 180 kWh/m2/rok - przy czym korzystniejsze warunki w zakresie pozyskania energii słonecznej cechują południowo-zachodnie obszary województwa (powiaty: cieszyński, wodzisławski, raciborski). Województwo śląskie leży w strefie mało korzystnej pod względem potencjalnego wykorzystania energii wiatru. Wyłącznie południową cześć regionu można uznać za korzystną ze względu na możliwości wykorzystania wiatru do produkcji energii (częściowo powiat cieszyński, powiat bielski, powiat żywiecki). Potencjał teoretyczny wykorzystania energii wód powierzchniowych dla naszego regionu wynosi 89,82 GWh/rok tj. 19% potencjału teoretycznego. Ze względu na praktyczne wyczerpanie możliwości budowy dużych elektrowni wodnych w województwie śląskim dalszy rozwój tej dziedziny energetyki może dokonywać się przez budowę małych i mikroelektrowni wodnych. Ich potencjalna moc wynosi: 7,9 MW. W przypadku naszego regionu najbardziej korzystne warunki dla wykorzystania energetycznego wód termalnych występują na terenie powiatów północnych województwa (częstochowski, kłobucki), a także (choć warunki są tu mniej korzystne) częściowo na terenie powiatów bielskiego i cieszyńskiego. Zaplecze instytucjonalne dla działań i projektów realizowanych w zakresie energetyki, w tym odnawialnych źródeł energii obejmuje między innymi: Władze Samorządowe Województwa Śląskiego, gminy i powiaty, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach, Park Przemysłowo-Technologiczny Euro Centrum w Katowicach, Bank Ochrony Środowiska, Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu, Główny Instytut Górnictwa w Katowicach, fundacje i stowarzyszenia działające na rzecz energetyki oraz odnawialnych źródeł energii (np. Fundacja na Rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii), osoby fizyczne.

Ekonomiczne aspekty ochrony środowiska 
W 2010 r. nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska w województwie śląskim wyniosły (w cenach bieżących) 1482,0 mln zł, tj. 13,6% krajowych nakładów poniesionych na ten cel. Nakłady na ochronę środowiska w przeliczeniu na 1 mieszkańca w 2010 r. ukształtowały się w województwie śląskim na poziomie 319,5 zł (średnio w kraju 286,1 zł).

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska w latach 2005-2008 wzrosły w 7 podregionach województwa śląskiego (w podregionie częstochowskim pozostały na tym samym poziomie). Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska w naszym regionie, w porównaniu z pozostałymi województwami, są najwyższe w kraju.

Źródła danych:
1.	„Rocznik Statystyczny Województwa Śląskiego 2010”, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2010; 
2.	„Województwo śląskie 2010 – podregiony, powiaty, gminy”, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2010;
3.	„Ludność, ruch naturalny i migracje w województwie śląskim w 2010r.”, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2011; 
4.	„Prognoza ludności na lata 2008-2035”, Główny Urząd Statystyczny, Data publikacji 1.07.2008; 
5.	„Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2009r.”, Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2011; 
6.	„Produkt Krajowy Brutto w województwie śląskim w 2009r.”, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2011; 
7.	„Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON w województwie śląskim w 2010r.”, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2011; 
8.	„Aktywność ekonomiczna ludności Polski IV kwartał 2010r.”, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2011; 
9.	„Aktywność ekonomiczna ludności w województwie śląskim w IV kwartale 2010r.”, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2011; 
10.	„Aktywność ekonomiczna ludności w województwie śląskim. Wyniki Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności przeprowadzonego w IV kwartale 2009r.”, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2010;
11.	„Popyt na pracę w 2010r.”, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2011;
12.	„Popyt na pracę w 2009r.”, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2010;  
13.	„Mały Rocznik Statystyczny Polski 2010”, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2010;
14.	„Żegluga śródlądowa w Polsce w latach 2006-2009”, Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Szczecinie, Warszawa 2010; 
15.	„Raport Polska 2011. Gospodarka – Społeczeństwo – Regiony”, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2011; 
16.	„Ochrona środowiska w województwie śląskim w latach 2007-2010”, Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2011;
17.	Główny Urząd Statystyczny, Bank Danych Lokalnych. 
18.	Górnośląskie Towarzystwo Lotnicze S.A. www.katowice-airport.com; 
19.	Podstawowe wskaźniki realizacji Strategii Europa 2020, Główny Urząd Statystyczny, Stan na grudzień 2011; 
20.	Urząd Statystyczny Unii Europejskiej (Eurostat) – Science and technology, Patent statistics. Ostatnia aktualizacja: 16.12.2011r.
2. Analiza strategiczna SWOT
Po przeprowadzeniu analizy społeczno-gospodarczej województwa śląskiego (której streszczenie oraz główne wnioski zawarte są w Rozdziale 1 niniejszego dokumentu) dokonano kompleksowej analizy SWOT jedenastu celów tematycznych sformułowanych w art. 9 projektu rozporządzenia ogólnego Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 października 2011 r.
Głównym celem strategicznej analizy SWOT, była odpowiedź na cztery strategiczne pytania badawcze:
1.	Czy mocne strony regionu pozwalają wykorzystać nadarzające się szanse?
2.	Czy słabe strony regionu ograniczają możliwość wykorzystania nadarzających się szans?
3.	Czy mocne strony regionu pozwalają zniwelować zidentyfikowane zagrożenia?
4.	Czy słabe strony regionu potęgują zidentyfikowane zagrożenia?
Pierwszy etap ww. analizy polegał na sformułowaniu dla każdego celu tematycznego czynników, które mają wpływ na osiągnięcie danego celu tematycznego. W tym procesie wykorzystano także dokumenty, strategie i raporty szczebla unijnego, krajowego 
i regionalnego.  
W związku z powyższym, zidentyfikowano kilkaset czynników, w odniesieniu do 11 celów tematycznych. Następnie, wyodrębnione czynniki posłużyły do identyfikacji mocnych, słabych stron regionu wraz z określeniem nadarzających się szans i zagrożeń. 
Ponadto ww. czynniki, zostały użyte w matrycy analizy strategicznej SWOT w celu dokonania oceny siły relacji pomiędzy nimi, co z kolei pozwoliło określić kluczowe czynniki rozwoju, na podstawie których sformułowano przedsięwzięcia dla każdego celu tematycznego.
Ww. przedsięwzięcia stanowią odpowiednik typów projektów, które zostały szczegółowo scharakteryzowane w Rozdziale 3 niniejszego dokumentu.
Na uwagę zasługuje rola Bazy PARTNER 3 w wyżej opisanym procesie. Dzięki wstępnym propozycjom projektów złożonych w bazie przez potencjalnych beneficjentów, autorzy analizy SWOT mieli możliwość skonfrontowania teoretycznych założeń (typów projektów) ze wstępnymi, faktycznymi potrzebami beneficjentów.  
Uruchomienie bazy było zatem istotnym i wspomagającym procesem na etapie opracowywania założeń do RPO WSL w perspektywie finansowej 2014-2020.

3. Opis celów tematycznych, jako wynik analizy SWOT

Cel tematyczny 1 - „Wzmacnianie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji”. 
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT wyznaczono potencjalne obszary w ramach analizowanego celu tematycznego:
Wsparcie rozwoju ośrodków naukowych, badawczych, w tym interdyscyplinarnych 
Rozwój nowoczesnej gospodarki wymaga ciągłego poszerzania wiedzy służącej pozyskiwaniu innowacji. Duże znaczenie ma również zacieśnianie współpracy pomiędzy nauką a biznesem. W związku z czym przewiduje się wsparcie służące rozwojowi gospodarki regionu poprzez inwestycje w ośrodki naukowe, badawcze, centra kompetencji, parki technologiczne, naukowe i przemysłowe. 
Wsparcie dla wprowadzania na rynek nowych produktów i usług
Postępująca globalizacja i łatwość w dostępie do informacji wymusza ciągłe zmiany i wprowadzanie na rynek nowych produktów i usług. Przewiduje się w nowym okresie programowania wsparcie projektów, które mają na celu stworzenie przewagi konkurencyjnej oraz wykreowanie i wprowadzenie produktu bądź usługi na rynek. 
Wsparcie zastosowania nowoczesnych technologii w przedsiębiorstwach
Konkurencja na rynkach światowych wymusza na przedsiębiorstwach w regionie ciągłe zmiany i dostosowywanie się do obecnych trendów. Uwzględniając specyfikację regionu wsparte zostaną projekty służące wprowadzeniu nowoczesnych technologii w przedsiębiorstwach, jak również zmian służących wykreowaniu inteligentnych specjalizacji.
Wsparcie badań naukowych oraz prac badawczych
Rozwój wiedzy oraz wyniki badań odgrywają coraz większą rolę w światowej gospodarce. Istotne z punktu widzenia województwa wydaje się być zatem wspieranie badań naukowych 
i prac badawczych służących rozwijaniu potencjału regionu. W związku z powyższym wsparte zostaną badania naukowe, które posłużą do inteligentnego i zrównoważonego rozwoju śląska.
Wsparcie komercjalizacji wyników badań i prac rozwojowych
W trakcie analizy SWOT zidentyfikowane zostały działania służące urynkowieniu wyników badań i prac rozwojowych w regionie. Ten typ działania wymaga ścisłego powiązania 
z realizacją badań naukowych lub prac rozwojowych. W związku z czym nie przewiduje się wsparcia projektów mających na celu wyłącznie komercjalizację wyników badań. Wsparcie uzyskają projekty komercjalizacji będące uzupełnieniem wspartych projektów badawczych 
w ramach programu.
Wsparcie podnoszenia kompetencji pracowników
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT zidentyfikowane zostało działanie służące wsparciu podnoszenia kompetencji pracowników przedsiębiorstw oraz jednostek naukowych. Zważywszy na fakt, iż tego typu działania mają charakter miękki przewiduje się, że będą finansowane z EFS. Do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia cross-financingu przeznaczonego na szkolenia powiązane z inwestycjami. 
Wsparcie podnoszenia kompetencji i rozwijania kreatywności mieszkańców
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT zidentyfikowane zostało działanie służące wsparciu podnoszenia kompetencji i rozwijania kreatywności mieszkańców. Mając na uwadze, że tego typu działania mają charakter miękki przewiduje się, iż będą wspierane ze środków EFS. Do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia cross-financingu przeznaczonego na szkolenia/studia komplementarne z realizowanymi inwestycjami.
Ze względu na priorytetowe potraktowanie ze strony Komisji Europejskiej celów tematycznych 1, 3 i 4 (minimum 50% alokacji programu) na proponowany priorytet planuje się przeznaczyć 15% alokacji.
Cel tematyczny 2 - „Zwiększanie dostępu do technologii informacyjno-komunikacyjnych, ich wykorzystywania i jakości”. 
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT wyznaczono potencjalne obszary w ramach analizowanego celu tematycznego:
Rozwój sieci szerokopasmowych
Zgodnie z zapisami Europejskiej Agendy Cyfrowej do roku 2020 wszystkie gospodarstwa domowe w Europie mają mieć dostęp do sieci o przepustowości co najmniej 30Mb/s. Niemniej jednak uwzględniając doświadczenia obecnej perspektywy oraz wskazując jako głównych potencjalnych beneficjentów przedsiębiorstwa telekomunikacyjne, rekomenduje się odstąpienie od tego typu projektów. Należy również zaznaczyć, iż zgodnie z raportem dot. pokrycia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej istniejącą infrastrukturą telekomunikacyjną, zrealizowanym przez Urząd Komunikacji Elektronicznej w 2011 r., miejscowościami w których występuje najwięcej tzw. „białych plam” w województwie śląskim w przeważającej mierze są miejscowości o charakterze wiejskim. Należy również pamiętać, iż w zapisach projektu „Wspólnych Ram Strategicznych” zaznaczono, że w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EAFRD) przewidywane jest tworzenie, ulepszanie i rozszerzanie infrastruktury szerokopasmowej, w tym pasywnej infrastruktury szerokopasmowej. Dlatego, aby uniknąć problemów z linią demarkacyjną projektów związanych z budową infrastruktury, na chwilę obecną nie przewidujemy wspierania tego typu projektów. Przewiduje się, iż wsparcie infrastruktury szerokopasmowej na obszarach miejskich możliwe będzie na poziomie krajowym.
Rozwój produktów i usług elektronicznych
Postępująca cyfryzacja i informatyzacja sprawia, że usługi cyfrowe stają się coraz powszechniejsze. Województwo śląskie pragnie stworzyć odpowiednie warunki dla funkcjonowania w społeczeństwie informacyjnym. W związku z czym wspierane będą następujące typy projektów:
1)	e-administracja - rozumiana jako aplikacje bądź technologie cyfrowe stosowane w administracji publicznej;
2)	e-zdrowie - rozumiane jako aplikacje bądź technologie cyfrowe umożliwiające konsultacje medyczne oraz leczenie na odległość jak również pozwalające na zdalne monitorowanie stanu zdrowia pacjentów;
3)	e-edukacja - rozumiana jako aplikacje bądź technologie cyfrowe służące edukacji i podnoszeniu kompetencji mieszkańców regionu;
4)	e-integracja - rozumiana jako aplikacje bądź technologie cyfrowe służące włączeniu cyfrowemu oraz nakierowane na poprawę jakości życia ludzi starszych, chorych i niepełnosprawnych;
5)	e-kultura - rozumiana jako aplikacje bądź technologie cyfrowe służące digitalizacji treści wraz z udostępnieniem treści drogą elektroniczną;
6)	e-turystyka - rozumiana jako aplikacje bądź technologie cyfrowe służące rozwojowi turystyki w regionie;
7)	e-gospodarka - rozumiana jako aplikacje bądź technologie cyfrowe służące świadczeniu usług bezpośrednio lub pośrednio z wykorzystaniem technologii teleinformatycznych;
8)	e-praca - rozumiana jako aplikacje bądź technologie cyfrowe umożliwiające aktywność zawodową mieszkańców regionu;
9)	cyfrowy dom - rozumiany jako aplikacje bądź technologie cyfrowe ułatwiające życie mieszkańcom regionu (np. inteligentne rozwiązania energetyczne pozwalające oszczędzać energię, systemy pomagające osobom starszym, niepełnosprawnym bądź dzieciom w wykonywaniu ich domowych obowiązków lub spędzania czasu wolnego); zielone technologie cyfrowe - rozumiane jako aplikacje bądź technologie cyfrowe skierowane na pro-ekologiczne, energooszczędne i wydajne rozwiązania cyfrowe redukujące obciążenie ekologiczne i umożliwiające bardziej wydajną eksploatację surowców naturalnych – zarówno w sektorze TIK (technologie informacyjne i komunikacyjne) jak i poza nim. 
Dodatkowo w ramach e-administracji, e-integracji oraz e-gospodarki przewiduje się możliwość tworzenia infrastruktury społeczeństwa informatycznego w zakresie budowy publicznych punktów dostępu do Internetu.
Wsparcie powstawania i rozwój przedsiębiorstw z branży TIK
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT zidentyfikowane zostało działanie służące wsparciu powstawania i rozwoju przedsiębiorstw z branży TIK. Uwzględniając fakt, iż w celu tematycznym III „Podnoszenie konkurencyjności MŚP” istnieje możliwość realizacji tego typu projektów, odstępuje się od wsparcia tego działania w ramach celu tematycznego II. 

Wsparcie rozwoju sektora kreatywnego
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT zidentyfikowane zostało działanie służące wsparciu rozwoju sektora kreatywnego. W ramach celu tematycznego II przewiduje się wsparcie sektora kreatywnego poprzez realizację projektów służących powstawaniu nowych produktów i usług opartych na TIK w szczególności dotyczących e-kultury i e-gospodarki. Natomiast szersze wsparcie sektora kreatywnego przewidywane jest w celu tematycznym I „Wzmacnianie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji” oraz III „Podnoszenie konkurencyjności MŚP”.
Wsparcie rozwoju i wdrażania nowych produktów i usług opartych na TIK wynikających ze  współpracy przedsiębiorstw i jednostek naukowo-badawczych
Zidentyfikowany typ działania połączony będzie z działaniem „Rozwój produktów i usług elektronicznych” poprzez możliwość złożenia wniosku przez przedsiębiorstwa i jednostki naukowo-badawcze.
Wsparcie podnoszenia kompetencji cyfrowych i promocja nowych technologii
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT zidentyfikowane zostało działanie służące wsparciu podnoszenia kompetencji cyfrowych i promocji nowych technologii. Zważywszy na fakt, iż tego typu działania mają charakter miękki, przewiduje się, że będą finansowane w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia projektów zintegrowanych oraz cross-financing. 
Ze względu na priorytetowe potraktowanie ze strony Komisji Europejskiej celów tematycznych 1, 3 i 4 (minimum 50% alokacji programu) na proponowany priorytet planuje się przeznaczyć 2% alokacji.
Cel tematyczny 3 – „Podnoszenie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw, sektora rolnego (w odniesieniu do EFRROW) oraz sektora rybołówstwa i akwakultury (w odniesieniu do EFMR)”.
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT wyznaczono potencjalne obszary w ramach analizowanego celu tematycznego:
Wsparcie inwestycji rozwojowych zwłaszcza wdrożenia innowacji w MŚP z województwa śląskiego
Wzrost konkurencyjności MŚP z województwa śląskiego wiąże się z możliwością ich rozwoju i ekspansji rynkowej. Skuteczność tych działań będzie zależała głównie od umiejętności kreowania i wykorzystania innowacji. Stymulowanie działań inwestycyjnych 
i wykorzystania innowacji przez firmy z regionu jest zatem jednym z podstawowych form wspierania jego rozwoju. Szczególnie pożądane z punktu widzenia rozwoju regionu i wzrostu jego konkurencyjności są innowacje w zakresie średnich i wysokich technologii oraz innowacji w skali krajowej/regionalnej mieszczące się w Programie Rozwoju Technologii Województwa Śląskiego na lata 2010-2020.
Wsparcie inwestycji w zakresie turystyki
Zauważa się szczególnie istotne możliwości wynikające z rozwoju turystyki w regionie. Wsparcie inwestycji przedsiębiorstw w branży turystycznej będzie przyczyniać się do ich rozwoju, ale również do wzrostu atrakcyjności województwa śląskiego dla turystów. Możliwości w tym zakresie wiążą się z wciąż jeszcze nie wykorzystanym znacznym potencjałem regionu.
Przygotowanie ofert dostępnych terenów inwestycyjnych oraz ich promocją
Region posiada szczególnie wiele terenów poprzemysłowych mogących stanowić bazę rozwoju dla przedsiębiorców. Wykorzystanie gospodarcze terenów poprzemysłowych zapewniać będzie nie tylko poprawę wizerunku województwa, ale również przyczyniać się do rozwoju przedsiębiorczości. Stanowi to również szansę dla pozyskania inwestycji zagranicznych. Skuteczne działania w tym zakresie muszą obejmować zarówno przygotowanie terenów pod inwestycje, jak również ich promocję. 
Ze względu na priorytetowe potraktowanie ze strony Komisji Europejskiej celów tematycznych 1, 3 i 4 (minimum 50% alokacji programu) na proponowany priorytet planuje się przeznaczyć 20% alokacji.
Cel tematyczny 4 - „Wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach”.
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT wyznaczono potencjalne obszary do wsparcia w ramach analizowanego celu tematycznego:
Czyste powietrze 
Pod względem zanieczyszczeń pyłowych powietrza sytuacja w województwie śląskim uległa znaczącej poprawie na przestrzeni ostatnich piętnastu lat. Pomimo faktu, iż poziom zanieczyszczeń pyłowych w województwie w 2010 roku (tj. 1,08 ton/km2) jest ok. 5-cio krotnie wyższy niż w Polsce (0,20 ton/km2) to jego wartość spadła w latach 1996-2010 z 7,42 tony/km2 do 1,08 ton/km2. Niska jakość powietrza w województwie śląskim jest efektem bardzo dużych emisji zanieczyszczeń gazowych, które w okresie 1998-2010 wzrosły z 2 901 ton/km2 do 3 519 ton/km2. Jest to wartość 5-cio krotnie większa niż przeciętna dla Polski (691 ton/km2). Ponadto, niska jakość powietrza w województwie śląskim jest również konsekwencją tradycyjnej - tj. opartej o węgiel - gospodarki paliwowo-energetycznej regionu. Główne źródło zanieczyszczeń gazowych tj. tlenki węgla (3 519 ton/km2 w 2010 roku) są pochodną spalania węgla kamiennego w elektrowniach oraz paleniskach domowych.
W związku z powyższym, a także w oparciu o wyniki analizy społeczno-gospodarczej, do głównych problemów regionu związanych ze stanem powietrza możemy zaliczyć:
1)	Największą w kraju emisję do powietrza zanieczyszczeń pyłowych oraz gazowych,
2)	Spalanie odpadów w kotłach i piecach domowych, na otwartych przestrzeniach oraz spalanie węgla złej jakości w kotłach i piecach domowych (tzw. niska emisja),
3)	Emisję do atmosfery zanieczyszczeń pyłowych przez zakłady przemysłowe – o największym natężeniu w  podregionach: sosnowieckim, rybnickimi, tyskim.
W odpowiedzi na powyższe wyzwania, zidentyfikowano możliwe do realizacji, na terenie województwa śląskiego, typy projektów, których głównym celem jest ograniczenie/likwidacja niskiej emisji:
1)	Wymiana/modernizacja indywidualnych źródeł ciepła, wraz (lub) z instalacją CO, na kotły ekologiczne, w celu ograniczenia niskiej emisji,
2)	Kompleksowa termomodernizacja budynków: komunalnych, spółdzielczych i wspólnot mieszkaniowych, polegająca na ocieplaniu ścian, stropów wraz z wymianą źródeł ciepła.
Odnawialne źródła energii
Odnawialne, przyjazne dla środowiska naturalnego i człowieka źródła energii są istotnym czynnikiem polityki zrównoważonego rozwoju kraju jak i województwa śląskiego. Przyczyniają się one do ochrony środowiska naturalnego, ochrony konwencjonalnych złóż surowców energetycznych, promują rozwój regionalny oraz pozwalają tworzyć nowe miejsca pracy.	
Obecnie najważniejszym źródłem energii odnawialnej jest w naszym kraju biomasa, jednak istotne znaczenie mają także mała energetyka wodna, energia słoneczna i wiatrowa a także energia geotermalna w tym energia związana z wodami kopalnianymi.
Woj. śląskie zajmuje 11 miejsce w kraju pod względem energii wytworzonej ze źródeł odnawialnych do całkowitej wytworzonej energii elektrycznej, ok. 2%, a np. lider woj. Warmińsko-Mazurskie ok. 40%, Małopolskie 7%.
Głównym efektem ekologicznym związanym z zagospodarowaniem źródeł energii odnawialnej jest redukcja emisji substancji zanieczyszczających atmosferę.
W województwie śląskim duży potencjał w zakresie energetycznego wykorzystania posiadają odpady. Ponad 70% odpadów komunalnych pochodzi z gospodarstw domowych, a największymi producentami są podregiony: katowicki, rybnicki i tyski, które wytwarzają najwięcej odpadów na 1km². Znaczący potencjał w tym zakresie posiadają wysypiska i biogazownie rolnicze, a także biomasa. 
Innym źródłem energii odnawialnej jest energia słoneczna, do której wykorzystania najlepsze warunki panują na południowo-zachodnich krańcach województwa (powiaty: raciborski, cieszyński i wodzisławski), ale także na północno wschodnich obszarach regionu (powiaty: kłobucki, częstochowski, myszkowski i zawierciański).
 Z drugiej strony, region charakteryzuje się niskim potencjałem w zakresie hydroenergetyki przemysłowej, geotermii oraz energii wiatrowej – choć jak się wydaje można by dopuścić wykorzystanie i tych odnawialnych źródeł energii przez np. sektor MSP czy osoby fizyczne.
Dlatego, biorąc pod uwagę powyższe, zidentyfikowano możliwe do realizacji typy projektów, których głównym celem jest wzrost udziału energii ze źródeł odnawialnych w bilansie energetycznym regionu, a także ograniczenie zużycia energii pierwotnej:
1)	Budowa infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych – energia słoneczna (montaż/modernizacja/rozbudowa instalacja kolektorów słonecznych w budynkach użyteczności publicznej, w budownictwie jednorodzinnym, spółdzielniach i wspólnotach mieszkaniowych; proponowana nazwa dla tego typu działań: "słoneczne dzielnice”,
2)	Budowa/modernizacja infrastruktury służącej do produkcji i (lub) dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych (biomasy, biogazu, wody, wiatru, wód geotermalnych),
3)	Efektywność energetyczna i innowacyjne wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych w sektorze MSP, polegające na instalacji w siedzibie firmy innowacyjnych rozwiązań z użyciem OZE (w tym instalacje demonstracyjne), a także komercjalizacja tych technologii.
Poprawa efektywności energetycznej
Wzrost efektywności energetycznej to jedno z największych wyzwań, przed którymi stoi Unia Europejska, więc również Polska, a także województwo śląskie. Jednocześnie wielką słabością „rynku efektywności energetycznej” jest to, że nie umiemy dokładnie liczyć oszczędności energii.
Zwiększanie efektywności energetycznej procesów wytwarzania, przesyłu i użytkowania energii jest filarem prowadzenia zrównoważonej polityki energetycznej. Znajduje to swój wyraz w prawodawstwie i działaniach podejmowanych przez instytucje państwowe i organizacje międzynarodowe. Wymienić tu należy regulacje związane z efektywnością energetyczną, w tym:
1)	Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady1 (z 2006/32/WE z dnia 5 kwietnia 
2006 r., w sprawie efektywności końcowego użytkowania energii i usług energetycznych i uchylającą dyrektywę Rady 93/76/EWG (Directive of the European Parliament and of the Council of 5 April 2006 on energy end-use efficiency and energy services and repealing Council Directive 93/76/EEC),
2)	Strategię Europa 2020,
3)	Narodową Strategię Spójności na lata 2007-2013.
4)	Krajowy Program Reform. Europa 2020.
Przedstawione w „Polityce energetycznej Polski do 2030 roku” działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej obejmują:
1)	Ustalanie narodowego celu wzrostu efektywności energetycznej;
2)	Wprowadzenie systemowego mechanizmu wsparcia dla działań służących realizacji narodowego celu wzrostu efektywności energetycznej;
3)	Stymulowanie rozwoju kogeneracji poprzez mechanizmy wsparcia, z uwzględnieniem kogeneracji ze źródeł poniżej 1 MW, oraz odpowiednią politykę gmin;
4)	Stosowanie obowiązkowych świadectw charakterystyki energetycznej dla budynków oraz mieszkań przy wprowadzaniu ich do obrotu oraz wynajmu;
5)	Oznaczenie energochłonności urządzeń i produktów zużywających energię 
oraz wprowadzenie minimalnych standardów dla produktów zużywających energię;
6)	Zobowiązanie sektora publicznego do pełnienia wzorcowej roli w oszczędnym gospodarowaniu energią;
7)	Wsparcie inwestycji w zakresie oszczędności energii przy zastosowaniu kredytów preferencyjnych oraz dotacji ze środków krajowych i europejskich, w tym w ramach ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów, Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, regionalnych programów operacyjnych, środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej;
8)	Wspieranie prac naukowo-badawczych w zakresie nowych rozwiązań i technologii zmniejszających zużycie energii we wszystkich kierunkach jej przetwarzania 
oraz użytkowania;
9)	Zastosowanie technik zarządzania popytem (Demand Side Management), stymulowane poprzez m.in. zróżnicowanie dobowe stawek opłat dystrybucyjnych 
oraz cen energii elektrycznej w oparciu o ceny referencyjne będące wynikiem wprowadzenia rynku dnia bieżącego oraz przekazanie sygnałów cenowych odbiorcom za pomocą zdalnej dwustronnej komunikacji z licznikami elektronicznymi;
10)	Kampanie informacyjne i edukacyjne, promujące racjonalne wykorzystanie energii.
Biorąc pod uwagę powyższy kontekst, województwo śląskie charakteryzuje się:
1)	Największym w kraju zużyciem energii elektrycznej przez przemysł i jest to tendencja rosnąca,
2)	Drugim w kraju, co do wielkości zużyciem energii elektrycznej przez gospodarstwa domowe i jest to również tendencja rosnąca,
3)	Zmniejszeniem produkcji energii elektrycznej w elektrowniach wodnych i na paliwa odnawialne w roku 2009 w stosunku do roku 2005 r.,
4)	Wytwarzaniem w elektrowniach cieplnych największej ilości energii elektrycznej w kraju,
5)	 Dominacją energii wytwarzanej z węgla kamiennego, co więcej produkcja energii opartej na tym surowcu zwiększyła się w 2009 r. w stosunku do roku 2008. Moc zainstalowana i osiągalna w elektrowniach wodnych i innych niekonwencjonalnych elektrowniach stanowi znikomą część wyprodukowanej energii,
6)	Niewielkim odsetkiem energią pochodzącej z ww. odnawialnych źródeł energii (największą mocą dysponują elektrownie wodne, których jest też najwięcej - 27),
7)	Najwyższym średnim kosztem uzyskania energii cieplnej z surowców opałowych, które są najmniej szkodliwe dla środowiska.
Należy również zauważyć, iż zagadnienie „efektywności energetycznej” jest powiązane z problematyką ochrony powietrza oraz OZE, gdyż potencjalne działania prowadzone w tych obszarach są często względem siebie komplementarne.
Biorąc pod uwagę powyższe, zidentyfikowano możliwe do realizacji typy projektów, których głównym celem jest wzrost udziału energii ze źródeł odnawialnych w regionalnym zużyciu energii ogółem, ograniczenie zużycia energii elektrycznej oraz wzrost efektywności sieci gazowych, ciepłowniczych i wodociągowych:
•	Montaż/instalacja efektywnego energetycznie (oszczędnego) oświetlenia w gminach/miastach.
•	Wsparcie budowy/modernizacji inteligentnych sieci w elektroenergetyce oraz rozszerzenia tych rozwiązań na sieci gazowe, ciepłownicze i wodociągowe, poprzez wdrażanie zintegrowanych systemów pomiarów oraz wspieranie rozwoju lokalnych hybrydowych systemów energetycznych,
•	Kompleksowa termomodernizacja budynków: komunalnych, spółdzielczych i wspólnot mieszkaniowych, polegająca na ocieplaniu ścian, stropów wraz z wymianą źródeł ciepła.
•	Budowa infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych – energia słoneczna (montaż/modernizacja/rozbudowa instalacja kolektorów słonecznych w budynkach użyteczności publicznej, w budownictwie jednorodzinnym, spółdzielniach i wspólnotach mieszkaniowych; proponowana nazwa dla tego typu działań: "słoneczne dzielnice”,
•	Budowa/modernizacja infrastruktury służącej do produkcji i (lub) dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych (biomasy, biogazu, wody, wiatru, wód geotermalnych),
•	Efektywność energetyczna i innowacyjne wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych w sektorze MSP, polegające na instalacji w siedzibie firmy innowacyjnych rozwiązań z użyciem OZE (w tym instalacje demonstracyjne), a także komercjalizacja tych technologii.
Ze względu na priorytetowe potraktowanie ze strony Komisji Europejskiej celów tematycznych 1, 3 i 4 (minimum 50% alokacji programu) na proponowany priorytet planuje się przeznaczyć 15% alokacji.
Cel tematyczny 5 - „Promowanie dostosowania do zmiany klimatu, zapobiegania ryzyku i zarządzania ryzykiem”.
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT wyznaczono potencjalne obszary w ramach analizowanego celu tematycznego:
Infrastruktura przeciwpowodziowa oraz pozostała infrastruktura chroniąca przed skutkami klęsk żywiołowych
Ocenia się, że największym problemem Polski (także województwa śląskiego) w tym zakresie jest zbyt mała rezerwa przeciwpowodziowa. Co więcej na terenie województwa śląskiego obserwujemy wysoce niesprawny system przeciwpowodziowy.
Wyżej opisana sytuacja jest szczególnie niekorzystna w zestawieniu ze zwiększeniem częstotliwości gwałtownych zdarzeń pogodowych (np. huragany, gwałtowne opady, susze).
Biorąc pod uwagę powyższe, zidentyfikowano możliwe do realizacji typy projektów, których głównym celem jest ochrona przed skutkami klęsk żywiołowych, a także dostosowanie do zmian klimatu:
1)	Budowa, rozbudowa infrastruktury przeciwpowodziowej (w tym zakup sprzętu)  - wsparcie ograniczenia negatywnych skutków powodzi poprzez minimalizowanie ryzyka powodziowego, odbudowę naturalnej retencji wodnej, wdrożenie programów małej retencji wodnej na obszarach szczególnie zagrożonych powodzią (zabezpieczenie przed podtopieniem terenów, budowa systemu odprowadzania wód nawałowych,
2)	Budowa, rozbudowa infrastruktury (w tym zakup sprzętu) chroniącej przed skutkami klęsk żywiołowych (susza, gwałtowne opady, huraganowe wiatry, pożary).
Wstępne ustalenia na poziomie ministerialnym, które przewidują wsparcie infrastruktury przeciwpowodziowej na poziomie krajowym, uniemożliwią nam (prawdopodobnie) wsparcie ww. inwestycji w ramach przyszłego programu regionalnego - skutkiem czego będzie „przesunięcie” 3% alokacji przewidzianej na ten cel na pozostałe cele tematyczne. W związku z zasadami ring-fencingu, rekomenduje się przesunięcie planowanej alokacji do celu 4.
Cel tematyczny 6 – „Ochrona środowiska naturalnego i wspieranie efektywności wykorzystywania zasobów”.
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT wyznaczono potencjalne obszary w ramach analizowanego celu tematycznego:
Gospodarka wodno-ściekowa i gospodarka odpadami
Zagospodarowanie komunalnych osadów ściekowych to jedno z największych wyzwań stojących przed naszym krajem (i regionem) w ramach realizacji złożeń „KPGO”. Tylko przy zastosowaniu zaawansowanej technologii można ograniczyć ich ilość w formie uwodnionej. W ostatnich latach wzrosła ilość tych osadów (w okresie 2006-2009 o 61 773 ton suchej masy), a wraz z rozwojem systemów kanalizacyjnych ten wzrost będzie jeszcze dynamiczniejszy. W 2009 r. najwięcej komunalnych osadów ściekowych powstawało w województwach: śląskim (dlatego tak ważny jest dla nas zapis w przyszłej ustawie o OZE, aby ww. osady posiadałyby status paliwa odnawialnego), mazowieckim i wielkopolskim, zaś najmniej w opolskim, świętokrzyskim i podlaskim. W latach 2004-2008 coraz mniej komunalnych osadów ściekowych było składowanych (w roku 2006 29,3%, a w 2008 r. 16,1% wytworzonych osadów).’
Ponadto, „KPOŚK” zakłada, że do końca 2015 r. z systemów kanalizacyjnych będzie korzystało 100% mieszkańców miast i 60% mieszkańców obszarów wiejskich. W związku z czym budowa systemów kanalizacyjnych powinna być w dalszym ciągu naszym regionalnym priorytetem, w celu uniknięcia płacenia kar.
Warto zwrócić uwagę, iż w województwie śląskim występuje największa w Polsce ilość ścieków przemysłowych i komunalnych, największa w Polsce  ilość odpadów przemysłowych i niebezpiecznych oraz znikomy stopień ich recyklingu. Co więcej ilość odpadów komunalnych powstających w województwie, stawia region na drugiej pozycji co do ilości wytwarzanych w kraju (system gospodarki odpadami oparty jest w dominującym stopniu na składowiskach śmieci). Woda w regionie charakteryzuje się niską jakością – tylko niewielka część wód nadaje się do gospodarczego wykorzystania. 
Biorąc pod uwagę powyższe, zidentyfikowano możliwe do realizacji typy projektów, których głównym celem jest poprawa jakości wód powierzchniowych i podziemnych oraz ograniczenie ilości odpadów deponowanych i zdeponowanych w środowisku:
•	Budowa sieci kanalizacyjnych dla ścieków komunalnych oraz budowa sieci kanalizacji deszczowej,
•	Budowa (w tym rozbudowa) i modernizacja oczyszczalni ścieków komunalnych,
•	Budowa/rozbudowa/modernizacja systemów zaopatrzenia w wodę,
•	Budowa/rozwój/modernizacja zakładów odzysku i unieszkodliwiania odpadów,
•	Rozwój selektywnej zbiórki odpadów (zbiórka – segregacja - przekazanie odpadów do odzysku/unieszkodliwienia,
•	Kompleksowe oczyszczanie terenu z odpadów zawierających azbest, a także usuwanie azbestu z budynków użyteczności publicznej wraz z zapewnieniem bezpiecznego unieszkodliwienia odpadów.
Tereny zdegradowane i poprzemysłowe
Jak wynika z analizy społeczno-gospodarczej regionu łączna powierzchnia gruntów zdewastowanych i zdegradowanych wymagających rekultywacji w końcu 2010 r. wyniosła 4,4 tys. ha (0,4% powierzchni województwa), w tym 83,9% stanowiły grunty zdewastowane, a 16,1% zdegradowane. Pomimo, iż w województwie śląskim utrzymuje się wzrostowa tendencja zagospodarowania na cele rolnicze i leśne gruntów zdewastowanych i zdegradowanych, to patrząc na pozostałą ich ilość, w dalszym ciągu należy wspierać procesy rekultywacji.
Biorąc pod uwagę powyższe, zidentyfikowano możliwe do realizacji typy projektów, których głównym celem jest poprawa jakości powietrza:
1)	Rekultywacja terenów poprzemysłowych/obszarów zdegradowanych na cele środowiskowe.
Czysty transport publiczny
Województwo śląskie posiada bardzo rozwinięty system transportu publicznego. Jednocześnie zauważa się wciąż ogromne potrzeby wprowadzania dalszych zmian, szczególnie w zakresie tzw. „czystego transportu”. Zmiany te muszą odbywać się poprzez inwestycje w infrastrukturę, wymianę taboru i wdrażanie w miastach rozwiązań ograniczających nadmierne kumulowanie się ruchu samochodowego. 
Biorąc pod uwagę powyższe, zidentyfikowano możliwe do realizacji typy projektów, których głównym celem jest poprawa jakości powietrza:
1)	Zakup/modernizacja środków i infrastruktury transportu publicznego (autobusy, tramwaje, tabor kolejowy).
Dziedzictwo kulturowe i ochrona różnorodności biologicznej
Wstępne ustalenia na poziomie ministerialnym, przewidują wsparcie dziedzictwa kulturowego i różnorodności biologicznej na poziomie krajowym, tym samym uniemożliwią nam (prawdopodobnie) wsparcie ww. inwestycji w ramach przyszłego programu regionalnego - skutkiem czego będzie „przesunięcie” alokacji przewidzianej na ten cel na pozostałe cele tematyczne. W związku z zasadami ring-fencingu, rekomenduje się przesunięcie planowanej alokacji do celu 4.
Ponadto, stanowisko negocjacyjne Rządu RP dot. „pakietu legislacyjnego” dla Polityki Spójności na lata 2014-2020 zakłada „przesunięcie” dziedzictwa kulturowego do celu 9.
Ze względu na priorytetowe potraktowanie ze strony Komisji Europejskiej celów tematycznych 1, 3 i 4 (minimum 50% alokacji programu) na proponowany priorytet planuje się przeznaczyć 7% alokacji.

Cel tematyczny 7 – „Promowanie zrównoważonego transportu i usuwanie niedoborów przepustowości w działaniu najważniejszych infrastruktur sieciowych”. 
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT wyznaczono potencjalne obszary w ramach analizowanego celu tematycznego:
Poprawa wewnętrznej spójności sieci transportowej w województwie
Obszar województwa śląskiego cechuje się bardzo wysoką gęstością sieci dróg i kolei. Problemem jest niedostosowanie tego systemu do dzisiejszych realiów. Poziom ruchu na śląskich drogach powoduje występowanie licznych „wąskich gardeł”. Ponadto stan techniczny dróg jest wysoce niezadowalający i powoduje dalsze utrudnienia przepustowości. Podobnie koleje, w bardzo wysokim stopniu zdekapitalizowane, wymagają pilnie modernizacji. Na jakość usług oferowanych przez kolej w zakresie ruchu pasażerskiego, mierzoną prędkością oraz dogodnością przejazdu, wpływa w równie wysokim stopniu przestarzały tabor. Sytuacja ta powoduje systematyczne rezygnację podróżnych z transportu kolejowego na rzecz transportu drogowego, zwłaszcza indywidualnego, powodując narastanie zatłoczenia dróg. Realizacja kluczowych inwestycji drogowych w regionie w postaci autostrad i dróg ekspresowych niesie za sobą również konieczność uspójnienia sieci dróg poprzez modernizacje i/lub dobudowę niektórych odcinków łączących je dróg krajowych 
i wojewódzkich.
Rozwój obszaru województwa jako intermodalnego centrum przeładunkowego
Niezwykle korzystne usytuowanie regionu, umożliwiające dostęp do Linii Hutniczej Szerokotorowej poprzez terminal w Sławkowie oraz Odrzańskiej Drogi Wodnej poprzez port śródlądowy w Gliwicach i Kanał Gliwicki, stwarza wielkie możliwości rozwojowe dla Śląska. Dodatkowym atutem jest również Port Lotniczy w Pyrzowicach posiadający oddział cargo. Stale zwiększający się wolumen handlu międzynarodowego, zwłaszcza z krajami Europy Wschodniej i Azji, przyczynia się do wzrostu znaczenia przeładunku z systemu szerokiego toru na system europejski. Rośnie również systematycznie znaczenie towarowego transportu lotniczego. Perspektywiczna wydaje się również odbudowa pozycji transportu towarowego poprzez Odrę i jej połączenia z drogami śródlądowymi Europy Zachodniej. Dla wykorzystania tych możliwości i obsługi wzrastającego ruchu towarowego konieczne jest wsparcie powstawania i rozwoju centrów logistycznych i przeładunkowych przystosowanych do transportu multimodalnego na obszarze regionu. Ponadto zauważa się konieczność inwestowania w infrastrukturę transportową, zarówno kolejową, jak i drogową, umożliwiającą połączenie centrów przeładunkowych i logistycznych oraz zapewniających stosowną przepustowość ruchu towarowego.
Poprawa stanu technicznego i zintegrowanie transportu publicznego w obrębie regionu
Województwo śląskie posiada bardzo rozwinięty system transportu publicznego, który wraz 
z portem lotniczym oraz stosunkowo niedawno utworzonymi Kolejami Śląskimi stanowi podstawę do rozwijania w pełni zintegrowanego systemu transportu publicznego. Już obecnie posiada on pewien stopień zintegrowania, którego przejawem jest istnienie związków komunalnych, takich, jak KZK GOP, oraz wspólnych systemów taryfowo-biletowych (m.in. wspólny bilet na komunikację autobusową, tramwajową i kolejową). Jednocześnie zauważa się wciąż ogromne potrzeby wprowadzania dalszych zmian. Przekształcenia systemu powinny iść w kierunku zoptymalizowania wykorzystania środków transportowych (m.in. wyboru najodpowiedniejszego środka na trasie, gdzie obecnie następuje nakładanie się linii), szerszego wykorzystania transportu publicznego niskoemisyjnego, doskonalszego dostosowania usług do potrzeb i oczekiwań podróżnych. Zmiany te muszą odbywać się poprzez inwestycje w infrastrukturę, wymianę taboru i wdrażanie w miastach rozwiązań ograniczających nadmierne kumulowanie się ruchu samochodowego. Do najważniejszych elementów należy tutaj wymienić: systemy park&ride, nowoczesne centra przesiadkowe, budowę infrastruktury alternatywnych form transportu (np. ścieżek pieszo-rowerowych) oraz alternatywnych niskoemisyjnych środków transportu (np. z napędem elektrycznym), jak również Inteligentne Systemy Transportowe.
Ze względu na priorytetowe potraktowanie ze strony Komisji Europejskiej celów tematycznych 1, 3 i 4 (minimum 50% alokacji programu) na proponowany priorytet planuje się przeznaczyć 27% alokacji.
Cel tematyczny 8 – „Promowanie zatrudnienia i wspieranie mobilności pracowników”. 
Analiza niniejszego celu tematycznego oraz Bazy PARTNER III wskazuje, że wiele zgłoszonych projektów dotyczy zwiększenia aktywności zawodowej na rynku pracy oraz podnoszenia umiejętności i kwalifikacji poprzez udział w szkoleniach, kursach, stażach. Są to zagadnienia, które mogą uzyskać dofinansowanie w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. W związku z powyższym na obecnym etapie prac nad programem na lata 2014-2020 nie rekomenduje się tego celu do wsparcia z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w interwencji regionalnej. 
Cel tematyczny 9 - „Wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem”.
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT wyznaczono potencjalne obszary w ramach analizowanego celu tematycznego:
Infrastruktura i usługi zdrowotne
Województwo śląskie posiada bardzo duży potencjał w zakresie specjalistycznych usług medycznych w ramach rozwiniętej sieci placówek służby zdrowia, jednakże zauważono nierównomierne rozmieszczenie infrastruktury służby zdrowia oraz jej niedoinwestowanie.
Większość z zakładów opieki zdrowotnej, zwłaszcza duże szpitale, wymaga przeprowadzenia prac obejmujących remont, modernizację, przebudowę, rozbudowę, a także  budowę nowych obiektów z przeznaczeniem na prowadzenie działalności leczniczej.  Są to przedsięwzięcia, które wymagają ogromnego wkładu finansowego (szacuje się, iż wysokość nakładów na tego typu prace może wynieść 1,5 mld zł – na podstawie bazy PARTNER III). 
Województwo posiada także duży potencjał naukowy w dziedzinie medycyny, który może zostać wykorzystany do rozwoju e-usług i nowoczesnych rozwiązań informatycznych w dziedzinie ochrony zdrowia.
Mając na uwadze ograniczone środki finansowe, wysokie koszty proponowanych inwestycji oraz wstępne ustalenia na poziomie ministerialnym, które przewidują wsparcie infrastruktury zdrowia na poziomie krajowym, rekomenduje się  odstąpienie od dofinansowania tejże infrastruktury na poziomie regionalnym.
Infrastruktura pomocy społecznej, w tym nowe formy pomocy osobom wymagającym wsparcia.
W województwie śląskim występują zjawiska społeczno-demograficzne, do których można zaliczyć: tendencje do dziedziczenia statusu społecznego oraz zaawansowany proces starzenia się społeczeństwa. Na skutek rozluźnienia więzi międzypokoleniowych pojawia się problem samotnego bytowania ludzi starszych w swoim środowisku, wśród których znajduje się wiele osób niepełnosprawnych. W regionie zauważamy także rosnący poziom wykształcenia wśród osób niepełnosprawnych. Jest to niewykorzystany potencjał i należy podejmować działania mające na celu aktywizację środowisk osób niepełnosprawnych. Podejmowanie działań na rzecz pełnego uczestnictwa osób niepełnosprawnych w życiu rodzinnym, w społeczności lokalnej i szerszym środowisku społecznym, przyczyni się do przestrzegania praw osób niepełnosprawnych oraz korzystania przez nie z dóbr publicznych.
Województwo posiada także duży potencjał organizacji pozarządowych działających w obszarze pomocy społecznej, który można wykorzystać do aktywizacji osób niepełnosprawnych i zagrożonych wykluczeniem.
Rewitalizacja
Województwo śląskie to najbardziej zurbanizowany region Polski – stopień urbanizacji wynosi ponad 78 %. Ponadto w województwie śląskim występuje największy w skali całego kraju odsetek obszarów zdegradowanych i zdewastowanych, które wymagają rekultywacji (7,20% terenów wymagających rekultywacji w skali kraju). Ogromna ilość terenów wymagających rewitalizacji stanowi potencjał województwa gdyż możliwa jest ich adaptacja na różnorodne cele. Jednostki samorządu terytorialnego z województwa śląskiego wykazują coraz większą świadomość ważności procesu rewitalizacji w podnoszeniu konkurencyjności regionu.
Infrastruktura społeczna
Województwo śląskie cechuje się dużą liczbą różnorodnych placówek i instytucji kulturalnych, bogatymi zasobami kadrowymi zaangażowanymi w rozwój kultury, a także dużym potencjałem środowisk twórczych. Województwo posiada także atrakcyjne warunki krajobrazowo-przyrodnicze sprzyjające rozwojowi różnych form turystyki i wypoczynku. W województwie zaobserwowano  słabo rozwiniętą sieć infrastruktury społecznej niezbędnej do łączenia aktywności zawodowej kobiet z obowiązkami rodzinnym (żłobki, przedszkola, świetlice).
Ze względu na priorytetowe potraktowanie ze strony Komisji Europejskiej celów tematycznych 1, 3 i 4 (minimum 50% alokacji programu) na proponowany priorytet planuje się przeznaczyć 7% alokacji.
Cel tematyczny 10 - „Inwestycje w edukację, umiejętności i uczenie się przez całe życie poprzez rozwój infrastruktury edukacyjnej i szkoleniowej”.
Na podstawie wniosków z analizy społeczno-gospodarczej oraz w wyniku przeprowadzenia analizy SWOT jako obszary ważne dla rozwoju województwa śląskiego należy wskazać:
Inwestycje w infrastrukturę edukacyjną (również w skonsolidowane kampusy akademickie), w tym zapewnienie niezbędnego wyposażenia celem zachęcenia potencjalnych studentów do podjęcia nauki, jak również dorównania standardom europejskich ośrodków edukacyjnych.
Według stanu na 2010 r. województwo śląskie znajduje się w czołówce województw posiadających największą liczbę przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów, liceów ogólnokształcących, szkół artystycznych zawodowych, szkół zawodowych i zasadniczych szkół zawodowych, szkół policealnych i szkół wyższych.
Należy jednak podkreślić, że w latach 2000-2010 w przypadku przedszkoli, szkół podstawowych, w latach 2002-2010 - liceów ogólnokształcących, w latach 2004-2010 - szkół zawodowych, zasadniczych szkół zawodowych, szkół policealnych nastąpił spadek szkół tego rodzaju. Jedynie w przypadku gimnazjów, szkół artystycznych zawodowych oraz szkół wyższych odnotowano ich wzrost. 
Ponadto, w latach 2000/01 – 2009/10 (stan w dniu 30.XI.) w województwie śląskim zanotowany został wzrost liczby domów studenckich z 43 do 48, tj. o 5 obiektów. 
Jednakże, w tym okresie zaobserwowano spadek liczby miejsc w domach studenckich oraz korzystających studentów odpowiednio o: 4,5% i 34,0%.
W kontekście zasobów ludzkich – edukacji – śląskie również znajduje się w czołówce województw pod względem liczby studentów szkół wyższych, liczby nauczycieli akademickich, liczby słuchaczy studiów podyplomowych, liczby uczestników studiów doktoranckich. W latach 2000-2010 odnotowano się ich sukcesywny wzrost, jedynie wśród słuchaczy studiów podyplomowych ich liczba utrzymuje się na tym samym poziomie.
Z powyższego wynika, że województwo śląskie posiada potencjał zarówno z zakresie infrastruktury jak i zasobów ludzkich i dlatego w przyszłym okresie programowania należy  dalej je wspierać. Konieczne będzie podjęcie decyzji czy wspierać wszystkie obszary, czy skoncentrować się na tym, który będzie posiadał największy potencjał np. szkolnictwo zawodowe.
W regionie występuje wzrost poziomu wykształcenia wśród osób niepełnosprawnych. Jest to niewykorzystany potencjał i należy podejmować działania mające na celu aktywizację środowisk osób niepełnosprawnych.
Kampanie informacyjne, promocyjne nt wartości edukacji, w celu podnoszenia aspiracji edukacyjnych społeczeństwa
Obszar ten wydaje się szczególnie istotny w kontekście koncepcji uczenia się przez całe życie Life Long Learning.
Wzmocnienie powiązań sfery edukacji z przedsiębiorcami (praktyki, staże)
Zgodnie z danymi z Załącznika 6 do sprawozdania MPiPS-01 Aktywne programy rynku pracy za 2011r., udostępnionego przez Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach liczba osób, które odbyły staż w sumie wyniosła 2077, z tego osób do 25 roku życia było 1139. W porównaniu z rokiem 2010 nastąpił spadek w obu przypadkach, gdyż takich osób było odpowiednio 8367, w tym do 25 roku życia 5212.
Należy dążyć do zwiększenia liczby osób korzystających z tych form nabywania umiejętności praktycznych (zawodowych) w celu ułatwienia przyszłym pracownikom wejście na rynek pracy, tak aby mogli przystosować się do nowej sytuacji, a w efekcie ograniczyć bezrobocie i zwiększyć wydajność siły roboczej.
Ze względu na priorytetowe potraktowanie ze strony Komisji Europejskiej celów tematycznych 1, 3 i 4 (minimum 50% alokacji programu) na proponowany priorytet planuje się przeznaczyć 2% alokacji.
Cel tematyczny 11 - „Zwiększenie zdolności instytucjonalnej i skuteczności administracji publicznej poprzez wzmacnianie potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej oraz służb publicznych związanych z wdrażaniem EFRR oraz wspieranie działań dotyczących potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej wspieranych przez EFS”.
Mimo przyjętego założenia, że cel 11 będzie odpowiednikiem dzisiejszego Priorytetu X. Pomoc Techniczna RPO WSL, podjęto decyzję o przeprowadzeniu analizy SWOT również dla tego celu.
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT wyznaczono obszary potencjalnie ważne w ramach analizowanego celu tematycznego:
Dalsze rozwijanie cyfrowych usług publicznych (e-administracji), powszechna elektronizacja i integracja świadczeń społecznych, elektronicznych dowodów osobistych, rejestracji firm przez Internet
W 2010 roku 90,4% przedsiębiorstw ogółem wykorzystywało Internet w kontaktach z administracją publiczną (w kraju 92,0%). W latach 2008-2010 w województwie śląskim wzrósł procent przedsiębiorstw ogółem wykorzystujących Internet w kontaktach z administracją publiczną, odpowiednio o 26,6 pkt. proc. 
Poza tym, w 2010 roku 98,1% przedsiębiorstw sektora finansowego wykorzystywało Internet w kontaktach z administracją publiczną (w kraju 97,3%). W latach 2008-2010 w województwie śląskim wzrósł procent przedsiębiorstw sektora finansowego wykorzystujących Internet w kontaktach z administracją publiczną, odpowiednio o 20,9 pkt. proc. 
Mając na uwadze, że cel tematyczny 2 „Zwiększanie dostępu do technologii informacyjno-komunikacyjnych, ich wykorzystywania i jakości” przewiduje wsparcie rozwoju produktów i usług elektronicznych, w tym e-administracji niniejszy obszar tam będzie miał zastosowanie.
Podnoszenie standardów w zakresie jakości świadczenia usług w jednostkach samorządowych (czas, jakość obsługi) oraz wprowadzenie modelu menedżerskiego zarządzania publicznego, charakteryzującego się m.in. nastawieniem na obywatela, skoncentrowaniem uwagi na kontroli wyników, a nie procedur, zwiększeniem udziału podmiotów niepublicznych w wykonywaniu zadań
Z badań opinii publicznej nt funkcjonowania instytucji publicznych w tym Ocena Instytucji Publicznych przeprowadzonego przez Centrum Badań Opinii Społecznej w marcu 2012r. (CBOS, BS/39/2012), a także Raportu na przegląd systemu zarządzania jakością za okres 01.01.2011r. do 31.12.2011r.( w części 5.2 Zadowolenie klientów zewnętrznych Urzędu Marszałkowskiego), opracowanego przez Pełnomocnika ds. Systemu Zarządzania Jakością Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, wynika że zmniejsza się liczba osób dobrze oceniających pracę urzędników w zakresie rzetelności i dokładności, a także szybkiego świadczenia usług i udzielania pomocy klientom oraz wzbudzania zaufania i poczucia bezpieczeństwa.
W celu zmiany niekorzystnego wizerunku pracy urzędników, należy podjąć działania przyczyniające się do podniesienia standardu świadczonych usług. W świetle powyższego, największą skuteczność w tej kwestii zapewnią działania finansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.
Ze względu na priorytetowe potraktowanie ze strony Komisji Europejskiej celów tematycznych 1, 3 i 4 (minimum 50% alokacji programu) na proponowany priorytet planuje się przeznaczyć 2% alokacji.

4. Wstępne obszary do wsparcia, jako efekt analizy SWOT

Należy zaznaczyć, iż zamieszczone poniżej „fiszki projektowe” są wynikiem przeprowadzonej analizy strategicznej SWOT.
Co więcej, zawarte w fiszkach informacje mają charakter wstępnych propozycji, jednak dla przejrzystości informacji w nich zawartych, w każdej fiszce dodano cel tematyczny zgodny z projektem rozporządzenia ogólnego.
Ponadto warto podkreślić, iż zaproponowane dla każdego z powyższych celów tematycznych wskaźniki dla typów działań/typów projektów, pochodzą z załącznika - Wspólne wskaźniki dotyczące wsparcia z EFRR w ramach celu Inwestycje na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” do projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady „w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i celu Inwestycje na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1080/2006”.

Fiszka dla celu tematycznego 1
Nazwa celu tematycznego:	Wspieranie badań naukowych, rozwoju technologicznego 
i innowacji	
Priorytet:	Wzmacnianie nowoczesnej gospodarki regionu	
Główne typy działań:	1.	Rozwój infrastruktury służącej  rozwojowi gospodarki.
2.	Innowacje w przedsiębiorstwach.
3.	Wspieranie badań naukowych.	
Typy projektów:	Ad. 1 
•	Budowa/przebudowa/modernizacja/doposażenie infrastruktury służącej innowacjom i B+R;
•	Budowa/przebudowa/modernizacja/doposażenie parków technologicznych, parków naukowych, parków przemysłowych;
•	Budowa/przebudowa/modernizacja/doposażenie centrów kompetencji;
Ad. 2
•	Transfer technologii;
•	Rozwój produktów i usług;
•	Wsparcie inteligentnych specjalizacji;
Ad. 3
•	Badania stosowane;
•	Badania technologiczne;
•	Linie pilotażowe.	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:
	•	Liczba personelu zajmującego się badaniami i rozwojem / badaczy pracujących w nowo wybudowanych lub wyposażonych obiektach infrastruktury badawczej;
•	Liczba przedsiębiorstw współpracujących z ośrodkami badawczymi objętymi wsparciem;
•	Liczba miejsc pracy personelu zajmującego się badaniami 
i rozwojem/badaczy utworzonych w podmiotach objętych wsparciem;
•	Inwestycje prywatne uzupełniające wsparcie publiczne 
w projekty w zakresie innowacji lub B+R;
•	Liczba przedsiębiorstw, które dzięki objętym wsparciem projektom w zakresie innowacji lub B+R wprowadziły na rynek nowe lub znacznie ulepszone produkty;
•	Liczba przedsiębiorstw, które dzięki objętym wsparciem projektom w zakresie innowacji lub B+R wprowadziły nowe dla firmy lub znacznie ulepszone produkty.	
Potencjalni beneficjenci:
	•	Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia;
•	Klastry;
•	Duże przedsiębiorstwa;
•	Uczelnie/szkoły wyższe;
•	Jednostki naukowo-badawcze;
•	Instytucje Otoczenia Biznesu;
•	Specjalne strefy ekonomiczne;
•	Organizacje pozarządowe;
•	podmioty lecznicze, w rozumieniu Ustawy o działalności leczniczej;
•	Podmioty działające w oparciu o umowę/porozumienie zgodne 
z zapisami ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym;
•	Porozumienia ww. podmiotów, reprezentowane przez lidera.	
Alokacja:	15% alokacji na program 2014-2020	
Podział alokacji:	•	Konkursy 45%
•	Kluczowe 40%
•	PRS 15%	
Forma wsparcia:	Dotacja	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów
	Uzasadnieniem przyjętych rozwiązań jest osiągnięcie poniższych celów postawionych na podstawie przeprowadzonej analizy: 
•	podniesie jakości infrastruktury badawczej w regionie;
•	zwiększenie odsetka przedsiębiorstw w regionie wprowadzających innowacje;
•	upowszechnienie świadomości korzyści płynących 
z permanentnego wdrażania w działalności udoskonaleń, wykorzystania nowych technologii;
•	wzrost całkowitych nakładów na B+R.	

Fiszka dla celu tematycznego 2
Nazwa celu tematycznego:	Zwiększanie dostępu do technologii informacyjno-komunikacyjnych, ich wykorzystywania i jakości	
Priorytet:	Cyfrowy Śl@sk	
Główne typy działań:	•	Rozwój usług elektronicznych	
Typy projektów:	•	E-administracja;
•	E-zdrowie;
•	E-edukacja;
•	E-integracja;
•	E-kultura;
•	E-turystyka;
•	E-gospodarka;
•	E-praca;
•	Cyfrowy dom;
•	Zielone technologie cyfrowe.	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:
	W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i celu „Inwestycje na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia” oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 nie wskazano wskaźnika dla proponowanych typów działań.	
Potencjalni beneficjenci:
	•	Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia;
•	Jednostki sektora finansów publicznych posiadające osobowość prawną;
•	Podmioty, w których większość udziałów lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia;
•	Organy administracji rządowej;
•	Policja, Straż Pożarna;
•	Państwowe i samorządowe instytucje kultury;
•	Osoby prawne i fizyczne będące organami prowadzącymi szkoły i placówki oświatowe;
•	Inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, których ustawowym bądź statutowym celem jest działalność w zakresie kultury;
•	Państwowe lub samorządowe jednostki sektora finansów publicznych, których ustawowym lub statutowym zadaniem jest pełnienie zadań publicznych zakresie edukacji;
•	Organizacje turystyczne;
•	Organizacje pozarządowe; 
•	Instytucje Otoczenia Biznesu;
•	Uczelnie/szkoły wyższe;
•	Jednostki naukowo-badawcze;
•	podmioty lecznicze, w rozumieniu Ustawy o działalności leczniczej;
•	Porozumienia podmiotów ww. reprezentowane przez lidera;
•	Podmioty działające na podstawie ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym;
•	Spółdzielnie, wspólnoty mieszkaniowe;
•	Przedsiębiorstwa.	
Alokacja:	2% alokacji na program 2014-2020	
Podział alokacji:	•	Konkursy 100%	
Forma wsparcia:	Dotacja	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów	Uzasadnieniem przyjętych rozwiązań jest osiągnięcie poniższych celów postawiony na podstawie przeprowadzonej analizy: 
•	Podniesie jakości usług cyfrowych w regionie;
•	Wzrost znaczenia usług cyfrowych w gospodarce regionu.	

Fiszka dla celu tematycznego 3
Nazwa celu tematycznego:	Podnoszenie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw, sektora rolnego (w odniesieniu do EFRROW) oraz sektora rybołówstwa i akwakultury (w odniesieniu do EFMR)	
Priorytet:	Wzmocnienie konkurencyjności MŚP z regionu	
Główne typy działań:	•	Inwestycje w MŚP;
•	Innowacje w MŚP;
•	Wzmocnienie atrakcyjności inwestycyjnej regionu	
Typy projektów:	•	wsparcie działalności inwestycyjnej MŚP (z uwzględnieniem branży turystycznej, edukacyjnej, wsparcia rozwoju eksportu),
•	dokapitalizowanie zewnętrznych źródeł dofinansowania przedsiębiorczości,
•	wsparcie inwestycji polegających na wdrażaniu innowacji w MŚP (ze szczególnym uwzględnieniem innowacji w zakresie średnich i wysokich technologii oraz innowacji w skali krajowej/regionalnej),
•	kompleksowe uzbrojenie terenów typów brownfield pod działalność gospodarczą wraz z ich promocją,
•	wsparcie powstawania przedsiębiorstw	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:
	•	Liczba przedsiębiorstw otrzymujących dotacje;
•	Liczba przedsiębiorstw otrzymujących wsparcie finansowe inne niż dotacje;
•	Liczba miejsc pracy utworzonych w MŚP objętych pomocą (EPC);
•	Powierzchnia terenów objętych wsparciem (ha)	
Potencjalni beneficjenci:	•	Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia;
•	Przedsiębiorstwa mikro, małe i średnie	
Alokacja:	20% alokacji na program 2014-2020	
Podział alokacji:	•	Konkursy 100%;	
Forma wsparcia:	Dotacja, instrumenty finansowe	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów
	Uzasadnieniem przyjętych rozwiązań jest osiągnięcie poniższych celów postawionych na podstawie przeprowadzonej analizy: 
•	wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw z województwa śląskiego ,
•	wsparcie innowacji szczególnie pożądanych z punktu widzenia gospodarki regionu,
•	zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej województwa poprzez wykorzystanie terenów poprzemysłowych,
•	stymulowanie inwestycji zagranicznych w regionie.	

Fiszka dla celu tematycznego 4
Nazwa celu tematycznego:	Wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach	
Priorytet:	Gospodarka niskoemisyjna i odnawialne źródła energii	
Główne typy działań:	1.	Czyste powietrze i odnawialne źródła energii
2.	Poprawa efektywności energetycznej
	
Typy projektów:	Ad. 1.
•	Budowa infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych – energia słoneczna (montaż/modernizacja/rozbudowa instalacja kolektorów słonecznych w budynkach użyteczności publicznej, w budownictwie jednorodzinnym, spółdzielniach i wspólnotach mieszkaniowych; proponowana nazwa dla tego typu działań: "słoneczne dzielnice” - (PRS/ tryb konkursowy).
•	Budowa/modernizacja infrastruktury służącej do produkcji i (lub) dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych (biomasy, biogazu, wody, wiatru) - (tryb konkursowy).
•	Budowa, modernizacja, przebudowa instalacji do energetycznego wykorzystania biogazów z wysypisk oraz z oczyszczalni ścieków (tryb konkursowy). 
•	Rozwiązania służące redukcji emisji CO2 w transporcie (inwestycje np. w „ekologiczne” samochody) - (tryb konkursowy).
Ad.2.
•	Montaż/instalacja efektywnego energetycznie (oszczędnego) oświetlenia w gminach/miastach (postulowana preferencja projektów realizowanych w formule ESCO) - (PRS/ tryb konkursowy).
•	Wsparcie budowy/modernizacji inteligentnych sieci w elektroenergetyce oraz rozszerzenia tych rozwiązań na sieci gazowe, ciepłownicze i wodociągowe, poprzez wdrażanie zintegrowanych systemów pomiarów oraz wspieranie rozwoju lokalnych hybrydowych systemów energetycznych - (tryb konkursowy, możliwy także pozakonkursowy – projekty kluczowe).
•	Kompleksowa termomodernizacja budynków: MSP, komunalnych, spółdzielczych i wspólnot mieszkaniowych, polegająca na ocieplaniu ścian, stropów wraz z wymianą źródeł ciepła (postulowana preferencja projektów realizowanych w formule ESCO) - (PRS/tryb konkursowy).
•	Wymiana/modernizacja indywidualnych źródeł ciepła, wraz (lub) z instalacją CO, na kotły ekologiczne, w celu ograniczenia niskiej emisji (postulowana preferencja projektów realizowanych w formule ESCO) – (PRS/tryb konkursowy).
•	Efektywność energetyczna i innowacyjne wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych w sektorze MSP, polegające np. na instalacji w przedsiębiorstwie innowacyjnym rozwiązań z użyciem OZE (w tym instalacje demonstracyjne), a także komercjalizacja tych technologii - (tryb konkursowy).	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:
	•	Liczba przedsiębiorstw otrzymujących dotacje
•	Liczba przedsiębiorstw, które dzięki objętym wsparciem projektom w zakresie innowacji lub B+R wprowadziły na rynek nowe lub znacznie ulepszone produkty 
•	Liczba przedsiębiorstw, które dzięki objętym wsparciem projektom w zakresie innowacji lub B+R wprowadziły nowe dla firmy lub znacznie ulepszone produkty
•	Dodatkowa zdolność wytwarzania energii odnawialnej
•	Liczba gospodarstw domowych z lepszą klasą zużycia energii 
•	Zmniejszenie zużycia energii pierwotnej w budynkach publicznych
•	Liczba dodatkowych użytkowników energii podłączonych do inteligentnych sieci 
•	Szacowany spadek emisji gazów cieplarnianych wyrażony w równoważnikach CO2	
Potencjalni beneficjenci:
	•	Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia.
•	Podmioty, w których większość udziałów lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia.
•	Jednostki zaliczane do sektora finansów publicznych posiadające osobowość prawną (nie wymienione wyżej).
•	Porozumienia podmiotów wymienionych w pkt 1-4 reprezentowane przez lidera. 
•	Spółki wodne.
•	Podmioty działające w oparciu o umowę/ porozumienie zgodne z zapisami ustawy o partnerstwie publiczno – prywatnym.
•	Osoby fizyczne reprezentowane przez JST.
•	Organy administracji rządowej.
•	Spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe.
•	MŚP.
•	Duże przedsiębiorstwa.	
Alokacja:	15% alokacji na program 2014-2020	
Podział alokacji:	•	Konkursy 15%
•	PRS 75%
•	Projekty kluczowe (do rozważenia w dalszym etapie prac)
•	Inżynieria finansowa 10%	
Forma wsparcia:	•	Dotacja 90%
•	Inżynieria finansowa 10%	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów
	Uzasadnieniem przyjętych rozwiązań jest osiągnięcie poniższych celów: 
•	Wzrost udziału energii ze źródeł odnawialnych w regionalnym zużyciu energii ogółem,
•	Ograniczenie zużycia energii elektrycznej (wzrost efektywności energetycznej),
•	Ograniczenie ‘niskiej emisji’.	

Fiszka dla celu tematycznego 5
Nazwa celu tematycznego:	Promowanie dostosowania do zmiany klimatu, zapobiegania ryzyku i  zarządzania ryzykiem	
Priorytet:	Dostosowanie do zmian klimatu i zarządzanie środowiskiem	
Główne typy działań:	1.	Infrastruktura przeciwpowodziowa
2.	Pozostała infrastruktura chroniąca przed skutkami klęsk żywiołowych	
Typy projektów:	Ad. 1.
•	Budowa, rozbudowa infrastruktury przeciwpowodziowej (w tym zakup sprzętu)  - wsparcie ograniczenia negatywnych skutków powodzi poprzez minimalizowanie ryzyka powodziowego, odbudowę naturalnej retencji wodnej, wdrożenie programów małej retencji wodnej na obszarach szczególnie zagrożonych powodzią (zabezpieczenie przed podtopieniem terenów, budowa systemu odprowadzania wód nawałowych - (PRS)
Ad.
•	Budowa, rozbudowa infrastruktury (w tym zakup sprzętu) chroniącej przed skutkami klęsk żywiołowych (susza, huraganowe wiatry, pożary) - (PRS)	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:
	•	Liczba ludności korzystającej ze środków ochrony przed pożarami lasów lub innych środków ochronnych 
•	Liczba ludności korzystającej ze środków ochrony przeciwpowodziowej
	
Potencjalni beneficjenci:
	•	Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia.
•	 Porozumienia podmiotów wymienionych w pkt 1.
•	Podmioty, w których większość udziałów lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia.
•	Podmioty działające na zlecenie jednostek samorządu terytorialnego, wybrane zgodnie z prawem zamówień publicznych.
•	Jednostki Państwowej Straży Pożarnej.
•	Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej.	
Alokacja:	3% alokacji na program  2014-2020	
Podział alokacji:	•	PRS 100%:
- 60% alokacji na realizację typu projektu 1 
- 40% alokacji na realizację typu projektu 2 	
Forma wsparcia:	Dotacja 	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów	Uzasadnieniem przyjętych rozwiązań jest osiągnięcie poniższych celów: 
•	Ochrona przed skutkami klęsk żywiołowych
•	Dostosowanie do zmian klimatu	

Fiszka dla celu tematycznego 6
Nazwa celu tematycznego:	Ochrona środowiska naturalnego i wspieranie efektywności wykorzystywania zasobów	
Priorytet:	Ochrona środowiska i dziedzictwa kulturowego	
Główne typy działań:	1.	Gospodarka wodno-ściekowa
2.	Gospodarka odpadami
3.	Tereny zdegradowane i poprzemysłowe
4.	Czysty transport publiczny
5.	Dziedzictwo kulturowe i ochrona różnorodności biologicznej
	
Typy projektów:	Ad. 1.
•	Budowa sieci kanalizacyjnych dla ścieków komunalnych oraz budowa sieci kanalizacji deszczowej (tryb konkursowy).
•	Budowa (w tym rozbudowa) i modernizacja oczyszczalni ścieków komunalnych (tryb konkursowy).
•	Budowa/rozbudowa/modernizacja systemów zaopatrzenia w wodę (tryb konkursowy). 
Ad.2.
•	Budowa/rozwój/modernizacja zakładów odzysku                                  i unieszkodliwiania odpadów (tryb konkursowy).
•	Rozwój selektywnej zbiórki odpadów (zbiórka – segregacja - przekazanie odpadów do odzysku/unieszkodliwienia (tryb konkursowy).
•	Kompleksowe oczyszczanie terenu z odpadów zawierających azbest, a także usuwanie azbestu z budynków wraz z zapewnieniem bezpiecznego unieszkodliwienia odpadów (PRS /tryb konkursowy).
Ad.3.
•	Rekultywacja terenów poprzemysłowych/obszarów zdegradowanych na cele środowiskowe (tryb konkursowy).

Ad.4.
•	Zakup/modernizacja/budowa środków i infrastruktury transportu publicznego (np. autobusy, tramwaje, tabor kolejowy, wiaty przystankowe, elektroniczne tablice dynamicznej informacji pasażerskiej, tory tramwajowe/kolejowe, trakcja, infrastruktura rowerowa) – (PRS i projekt kluczowy, tryb konkursowy)

Ad.5.
•	Zabezpieczenie zasobów dziedzictwa kulturowego regionu/subregionu na wypadek zagrożeń np. przed pożarem, przed kradzieżą (z wyłączeniem konserwacji eksponatów).
•	Rewitalizacja, konserwacja, renowacja obiektów wpisanych do rejestru zabytków/ uznanych za pomnik historii/ wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO, w tym termomodernizacja budynków zabytkowych pozwalająca zachować wartość zabytkową budynku.	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:
	•	Wzrost liczby przejazdów pasażerskich z wykorzystaniem objętej wsparciem usługi komunikacji miejskiej
•	Dodatkowe możliwości przerobowe w zakresie recyklingu odpadów 
•	Liczba dodatkowych osób korzystających z ulepszonego zaopatrzenia w wodę 
•	Szacowane ograniczenie wycieków w sieci wodociągowej
•	Liczba dodatkowych osób korzystających z ulepszonego oczyszczania ścieków 
•	Łączna powierzchnia zrekultywowanych gruntów 
•	Zmiana powierzchni gleb zasklepionych w wyniku zabudowy 
•	Powierzchnia siedlisk o lepszym statusie ochrony 
•	Liczba odwiedzin w miejscach objętych wsparciem 	
Potencjalni beneficjenci:
	•	Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia
•	Podmioty, w których większość udziałów lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia.
•	Jednostki zaliczane do sektora finansów publicznych posiadające osobowość prawną (nie wymienione wyżej).
•	Porozumienia podmiotów wymienionych w pkt 1-4 reprezentowane przez lidera.
•	Spółki wodne.
•	Podmioty działające w oparciu o umowę/ porozumienie zgodne z zapisami ustawy o partnerstwie publiczno – prywatnym. 
•	Organizacje pozarządowe. 
•	Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe.
•	Parki narodowe i krajobrazowe.
•	Organy administracji rządowej.
•	Spółdzielnie mieszkaniowe.
•	Wspólnoty mieszkaniowe.
•	 TBS.
•	Osoby fizyczne reprezentowane przez JST.
•	MŚP.
•	Duże przedsiębiorstwa.	
Alokacja:	7 % alokacji na program 2014-2020	
Podział alokacji:	•	Konkursy 66%
•	Kluczowe 33%
•	PRS 1%
	
Forma wsparcia:	•	Dotacja 98 %
•	Inżynieria finansowa 2%	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów
	Uzasadnienie przyjętych rozwiązań jest osiągnięcie poniższych celów: 
•	poprawa jakości wód powierzchniowych i podziemnych, 
•	ograniczenie ilości odpadów deponowanych i zdeponowanych w środowisku, 
•	poprawa jakości powietrza.	

Fiszka dla celu tematycznego 7
Nazwa celu tematycznego:	Promowanie zrównoważonego transportu i usuwanie niedoborów przepustowości w działaniu najważniejszych infrastruktur sieciowych	
Priorytet:	Transport	
Główne typy działań:	•	Kluczowa infrastruktura drogowa	
Typy projektów:	•	Budowa nowych odcinków dróg;
•	Przebudowa dróg istniejących prowadząca do wzrostu przepustowości	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:	•	Całkowita długość nowych dróg (km);
•	Całkowita długość przebudowanych lub zmodernizowanych dróg (km)	
Potencjalni beneficjenci:	•	Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia	
Alokacja:	27% alokacji na program 2014-2020	
Podział alokacji:	•	Kluczowe 100%
•	PRS (do rozważenia na dalszym etapie prac)	
Forma wsparcia:	Dotacja	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów	Uzasadnieniem przyjętych rozwiązań jest osiągnięcie poniższych celów postawionych na podstawie przeprowadzonej analizy: 
•	wzrost dostępności komunikacyjnej województwa śląskiego,
•	poprawa przepustowości głównych szlaków drogowych regionu,
•	zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej województwa	

W ramach celu tematycznego 8 – Promowanie zatrudnienia i wspieranie mobilności pracowników
Analiza niniejszego celu tematycznego oraz Bazy PARTNER 3 wskazuje, że wiele zgłoszonych projektów dotyczy zwiększenia aktywności zawodowej na rynku pracy oraz podnoszenia umiejętności i kwalifikacji poprzez udział w szkoleniach, kursach, stażach. Są to zagadnienia, które mogą uzyskać dofinansowanie w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. W związku z powyższym na obecnym etapie prac nad programem na lata 2014-2020 nie rekomenduje się tego celu do wsparcia z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w interwencji regionalnej. 

Fiszka dla celu tematycznego 9
Nazwa celu tematycznego:	Wykluczenie społeczne i walka z ubóstwem	
Priorytet:	Infrastruktura społeczna i rewitalizacja	
Główne typy działań:	•	Integracja społeczna i aktywizacja zawodowa; 
•	Rewitalizacja.	
Typy projektów:	•	Wsparcie ośrodków oferujących nowe formy pomocy osobom, które wymagają wsparcia;
•	Wsparcie placówek opiekuńczo – wychowawczych przeznaczonych dla dzieci do lat 6;
•	Kompleksowa rewitalizacja zdegradowanych terenów z uwzględnieniem elementu społecznego.	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:
	•	Potencjał usługowy objętej wsparciem infrastruktury w zakresie opieki nad dziećmi lub infrastruktury edukacyjnej;
•	Ludność mieszkająca na obszarach objętych zintegrowanymi strategiami rozwoju obszarów miejskich;
•	Liczba gospodarstw domowych korzystających z poprawy warunków mieszkaniowych.	
Potencjalni beneficjenci:
	•	Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia;
•	Podmioty, w których większość udziałów lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia;
•	Podmioty działające na zlecenie jednostek samorządu terytorialnego wybrane zgodnie z prawem zamówień publicznych;
•	Kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych;
•	Organizacje pozarządowe;
•	Jednostki zaliczane do sektora finansów publicznych posiadające osobowość prawną (niewymienione wyżej);
•	Spółdzielnie mieszkaniowe, wspólnoty mieszkaniowe, TBS, spółdzielnie socjalne;
•	Administracja rządowa;
•	Przedsiębiorcy;
•	Osoby prawne i fizyczne będące organami prowadzącymi szkoły i placówki oświatowe;
•	Jednostki sektora finansów publicznych, których ustawowym lub statutowym zadaniem jest pełnienie zadań publicznych w zakresie edukacji;
•	podmioty lecznicze, w rozumieniu Ustawy o działalności leczniczej;
•	Porozumienia w/w podmiotów;
•	Podmioty działające w oparciu o umowę/ porozumienie zgodnie z zapisami ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym.	
Alokacja:	7% alokacji na program 2014-2020	
Podział alokacji:	•	Konkursy 40%
•	Inżynieria finansowa 40%
•	PRS 20%	
Forma wsparcia:	Dotacja, inżynieria finansowa	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów
	Uzasadnieniem przyjętych rozwiązań jest osiągnięcie poniższych celów postawiony na podstawie przeprowadzonej analizy:
•	Zwiększenie dostępu dzieci do lat 6 do placówek opiekuńczo-wychowawczych;
•	aktywizacja osób wymagających wsparcia poprzez nowe formy pomocy;
•	wzrost konkurencyjności przestrzeni województwa poprzez wielofunkcyjne wykorzystanie terenów zdegradowanych, poprzemysłowych, powojskowych, popegeerowskich i pokolejowych.	

Fiszka dla celu tematycznego 10
Nazwa celu tematycznego
	Inwestycje w edukację, umiejętności i uczenie się przez całe życie poprzez rozwój infrastruktury edukacyjnej i szkoleniowej.	
Priorytet:	Inwestycje w  infrastrukturę edukacyjną służącą rozwojowi umiejętności uczniów szkół i placówek oświatowych, prowadzących kształcenie zawodowe.	
Główne typy działań	•	Infrastruktura kształcenia zawodowego.	
Typy projektów	•	Budowa (w tym rozbudowa, nadbudowa, odbudowa), przebudowa, remont i wyposażenie laboratoriów dydaktycznych, sal do praktycznej nauki zawodu (w tym dostosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych).
•	Wyposażenie laboratoriów dydaktycznych, sal do praktycznej nauki (w tym dostosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych).	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:
	Brak wskaźników w projekcie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady  w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i celu "Inwestycje na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia" oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1080/2006. 	
Potencjalni beneficjenci:
	•	Jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia. 
•	Inne państwowe lub samorządowe jednostki sektora finansów publicznych, których ustawowym lub statutowym zadaniem jest pełnienie zadań publicznych w zakresie edukacji. 
•	Organizacje pozarządowe.
•	Osoby prawne i fizyczne będące organami prowadzącymi szkoły i placówki oświatowe.
•	Porozumienia podmiotów wymienionych w pkt. 1-4 reprezentowane przez lidera. 	
Alokacja	2%  alokacji na program 2014-2020	
Podział alokacji:	100% w PRS, z czego:
•	60% środków na wyposażenie laboratoriów dydaktycznych, sal do praktycznej nauki zawodu.
•	40% środków na budowę (w tym rozbudowę, nadbudowę, odbudowę), przebudowę, remont i wyposażenie istniejących laboratoriów dydaktycznych, sal do praktycznej nauki zawodu.	
Forma wsparcia:	Dotacja	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów
	Cele do osiągnięcia:
•	Wzmocnienie atrakcyjności i podniesienie jakości oferty edukacyjnej szkół i placówek oświatowych prowadzących kształcenie zawodowe służące podniesieniu zdolności uczniów do przyszłego zatrudnienia.
•	Wzrost dostępności i poprawa warunków kształcenia.	

Fiszka dla celu tematycznego 11
Nazwa celu tematycznego
	Zwiększenie zdolności instytucjonalnej i skuteczności administracji publicznej poprzez wzmacnianie potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej oraz służb publicznych związanych z wdrażaniem EFRR oraz wspieranie działań dotyczących potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej wspieranych przez EFS	
Priorytet:	Sprawny Urząd	
Główne typy działań:	•	Wsparcie procesu zarządzania i wdrażania.
•	Działania informacyjne i promocyjne.
	
Wskaźniki dla typów działań / typów projektów:
	Brak wskaźników w projekcie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady  w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i celu "Inwestycje na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia" oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1080/2006. 	
Potencjalni beneficjenci:
	•	Zarząd Województwa Śląskiego – jako Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym w perspektywie finansowej 2014-2020.
•	Instytucje uczestniczące we wdrażaniu Regionalnego Programu Operacyjnego w perspektywie finansowej 2014-2020.	
Alokacja:	2%  alokacji na program 2014-2020	
Podział alokacji:	
100% w ścieżce pozakonkursowej, do ustalenia w toku dalszych prac udział projektów systemowych – Roczny Plan Działań, z czego:
•	90% środków na wsparcie procesu zarządzania i wdrażania.
•	10 % środków na działania informacyjne i promocyjne.	
Forma wsparcia:	
Dotacja	
Uzasadnienie przyjętych rozwiązań/ zasadności wprowadzenia typów działań / typów projektów
	
Cele do osiągnięcia:
•	Zapewnienie efektywnego systemu zarządzania, wdrażania oraz promocji przyszłego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014-2020.
•	Upowszechnienie rezultatów realizacji przyszłego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014-2020.	

5. Zgodność celów tematycznych z dokumentami strategicznymi
(cele tematyczne 1-5)
Cel tematyczny/ dokument strategiczny	1. Wzmacnianie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji	2. Zwiększanie dostępu do TIK, ich wykorzystywania i jakości	3. Zwiększanie konkurencyjności MŚP	4. Wspieranie transformacji w kierunku gospodarki niskoemisyjnej we wszystkich sektorach	5. Promowanie dostosowania do zmiany klimatu, zapobiegania ryzyku i zarządzania ryzykiem	
Strategia Europa 2020	Priorytet I. Rozwój  inteligentny: rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji.	Priorytet I. Rozwój  inteligentny: rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji.
	Priorytet I. Rozwój inteligentny: rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji; 
Priorytet II. Rozwój zrównoważony: wspieranie gospodarki efektywniej korzystającej z zasobów, bardziej przyjaznej środowisku i bardziej konkurencyjnej.	Priorytet II. Rozwój zrównoważony: wspieranie gospodarki efektywniej korzystającej z zasobów, bardziej przyjaznej środowisku i bardziej konkurencyjnej.
	Priorytet II. Rozwój zrównoważony: wspieranie gospodarki efektywniej korzystającej z zasobów, bardziej przyjaznej środowisku i bardziej konkurencyjnej.
	
Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju Polska 2030	Filar Innowacyjności:
II. Kreatywność indywidualna i innowacyjna gospodarka:
Cel szczegółowy 1.  poprawa dostępności i jakości edukacji na wszystkich etapach nauki dla wzmocnienia kompetencji i kreatywności ludzi;
Cel szczegółowy 2. Budowa spójnego i powszechnego systemu kształcenia zawodowego i systemu uczenia się przez całe życie nakierowanego na elastyczność i rozwój kompetencji niezbędnych w życiu społecznym i na rynku pracy;
Cel szczegółowy 3. Wzmacnianie potencjału badawczego i konkurencyjności nauki polskiej w skali międzynarodowej;
Cel szczegółowy 4. Kształtowanie kompetencji zarządczych i postaw proinnowacyjnych wśród przedsiębiorców;
Cel szczegółowy 5. Tworzenie warunków rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw poprzez wsparcie instytucji otoczenia nauki i biznesu.
III. Polska Cyfrowa:
Cel strategiczny: umiejętne i intensywne spożytkowanie ICT na rzecz rozwoju;
Cel szczegółowy 2: innowacyjna gospodarka w innowacyjnym społeczeństwie.
IV. Kapitał Ludzki:
1.5 System edukacji szkolnej oraz szkolnictwa wyższego odpowiadający na zmieniające się potrzeby rynku pracy oraz efektywny i dostępny system edukacji ustawicznej.	Filar Innowacyjności:
III Polska Cyfrowa:
1.2. Kompetencje cyfrowe jako warunek faktycznego dostępu;
1.3. Wzmocnienie sektora mediów elektronicznych tworzącego treści i usługi;
2.1. Stworzenie warunków rozwoju dla przedsiębiorstw wykorzystujących technologie cyfrowe;
3.1. Przestrzeń publiczna i zaangażowanie obywateli;
3.2. Wzmocnienie kapitału społecznego i kreatywnego poprzez rozwój kultury cyfrowej;
4.1. ICT na rzecz otwartości zasobów instytucji publicznych. 	Filar Innowacyjności:
II Podniesienie indywidualnej kreatywności ludzi i innowacyjności gospodarki:
Cel szczegółowy 4. Kształtowanie kompetencji zarządczych i postaw proinnowacyjnych wśród przedsiębiorców;
Cel szczegółowy 5. Tworzenie warunków rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw poprzez wsparcie instytucji otoczenia nauki i biznesu.
III Polska Cyfrowa:
2.1. Stworzenie warunków rozwoju dla przedsiębiorstw wykorzystujących technologie cyfrowe. 
Filar Terytorialnego Równoważenia Rozwoju:
VI Rozwój Regionalny:
2.3. Wspieranie różnicowania działalności społeczno-gospodarczej.	Filar Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko.	Filar Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko.	
Średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 2020	Cel II.2. Wzrost wydajności gospodarki:
2.2. Wzrost udziału przemysłów średnio i wysoko zaawansowanych technologicznie
Cel II.3. Zwiększenie innowacyjności gospodarki:
3.1. Wzrost popytu na wyniki badań naukowych;
3.4. Zwiększenie wykorzystania rozwiązań innowacyjnych.
Cel III.3. Wzmocnienie mechanizmów dyfuzji oraz integracja przestrzenna dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych:
3.2. Wzmacnianie ośrodków wojewódzkich.	Cel I.1. Przejście od administrowania do zarządzania rozwojem:
1.3. Wprowadzenie jednolitych zasad e-gov w administracji (e-administracja);
Cel I.3. Wzmocnienie warunków sprzyjających realizacji indywidualnych potrzeb i aktywności obywatela:
3.2. Rozwój kapitału społecznego;
3.3. Zwiększenie bezpieczeństwa obywatela
Cel II.5. Zwiększenie wykorzystania technologii cyfrowych:
5.2. Upowszechnienie wykorzystania technologii cyfrowych;
Cel III.2. Zapewnienie dostępu i określonych standardów usług publicznych:
2.1. Podnoszenie jakości i dostępności usług publicznych.	Cel II.1. Wzmocnienie stabilności makroekonomicznej:
1.4. Wzrost eksportu towarów i usług.
Cel II.2. Wzrost wydajności gospodarki:
2.1. Zwiększenie produkcyjności gospodarki;
2.2. Wzrost udziałów przemysłów średnio i wysoko zaawansowanych technologicznie.
Cel II.3. Zwiększenie innowacyjności gospodarki:
3.1. Wzrost popytu na wyniki badań naukowych;
3.2. Podwyższenie stopnia komercjalizacji badań;
3.4. Zwiększenie wykorzystania rozwiązań innowacyjnych.
	Obszar Strategiczny II Konkurencyjna gospodarka, Cel: Efektywność energetyczna i poprawa stanu środowiska:
Cel II.6.1. Racjonalne gospodarowanie zasobami 
Cel II.6.2. Poprawa efektywności energetycznej 
Cel II.6.3. Zwiększenie dywersyfikacji dostaw paliw i energii
Cel II.6.4. Poprawa stanu środowiska
	Obszar Strategiczny II Konkurencyjna gospodarka, Cel: Efektywność energetyczna i poprawa stanu środowiska:
Cel II.6.1. Racjonalne gospodarowanie zasobami 
Cel II.6.5. Adaptacja do zmian klimatu 
	
Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020	Cel 1. Wspomaganie wzrostu konkurencyjności regionów: 
1.1. Wzmacnianie funkcji metropolitalnych ośrodków wojewódzkich i integracja ich obszarów funkcjonalnych;
1.3. Budowa podstaw konkurencyjności województw – działania tematyczne (horyzontalne).		Cel 1. Wspomaganie wzrostu konkurencyjności regionów:
1.2. Tworzenie warunków dla rozprzestrzeniania procesów rozwojowych i zwiększania ich absorpcji poza miastami wojewódzkimi;
1.3. Budowa podstaw konkurencyjności województw – działania tematyczne (horyzontalne).	Cel 1.3. Budowa konkurencyjności województw:
1.3.3. Zwiększenie możliwości wprowadzenia innowacyjnych rozwiązań przez przedsiębiorstwa i instytucje regionalne;
1.3.5. Dywersyfikacja źródeł i efektywne wykorzystanie energii oraz reagowanie na zagrożenia naturalne. 	Cel 1.3. Budowa konkurencyjności województw:
1.3.5. Dywersyfikacja źródeł i efektywne wykorzystanie energii oraz reagowanie na zagrożenia naturalne.
	
Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2020”	Kierunek działań A.2.1: Poprawa warunków inwestycyjnych w regionie;
Kierunek działań A.2.2: Finansowe i organizacyjne wsparcie biznesu;
Kierunek działań A.2.4: Rozbudowa i unowocześnienie systemów energetycznych i przesyłowych;
Kierunek działań A.3.1: Wspieranie wdrożeń nowych technologii i rozwój sektora B+R;
Kierunek działań C.2.2: Intensyfikacja współpracy wewnątrzregionalnej; 
Kierunek działania C.3.1: Tworzenie warunków rozwoju nauki i wzmocnienie potencjału uczelni wyższych oraz ośrodków badawczych.	Kierunek działań A.1.2: Rozwój kompetencji i usług społeczeństwa informacyjnego;
Kierunek działań A.1.3: Poprawa zatrudnialności i aktywności zawodowej mieszkańców;
Kierunek działań A.2.3: Rozwój informatyki i telekomunikacji;
Kierunek działań B.1.1: Poprawa dostępu do wysokiej jakości usług medycznych;
Kierunek działań B.1.2: Upowszechnienie oraz promocja aktywnego i zdrowego stylu życia;
Kierunek działań B.1.5: Wzmacnianie aktywności społecznej;
Kierunek działań B.3.6: Zwiększenie atrakcyjności turystycznej regionu;
Kierunek działań C.1.1: Wspieranie rozwoju obszarów metropolitalnych; 
Kierunek działań C.3.2: Zwiększenie uczestnictwa mieszkańców w kulturze i wzmocnienie środowisk twórczych. 	Kierunek działań A.2.1: Poprawa warunków inwestycyjnych w regionie;
Kierunek działań A.2.2: Finansowe i organizacyjne wsparcie biznesu;
Kierunek działań A.3.1: Wspieranie wdrożeń nowych technologii i rozwój sektora B+R;
Kierunek działań B.3.6: Zwiększenie atrakcyjności turystycznej regionu.
	Cel strategiczny A.2. Infrastruktura nowej gospodarki; 
Cel strategiczny B.2. Wysoka jakość środowiska naturalnego. 
	Cel strategiczny B.2. Wysoka jakość środowiska naturalnego.
	
Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki na lata 2011-2020	Cel 2. Stymulowanie innowacyjności poprzez wzrost efektywności wiedzy i pracy:
2.1. Podniesienie poziomu i efektywności nauki w Polsce, wzmocnienie jej powiązań z gospodarką oraz wzrost międzynarodowej konkurencyjności nauki;
2.2. Budowa ram dla prowadzenia efektywnej polityki innowacji;
2.3. Wspieranie współpracy w systemie innowacji;
2.4. Kształtowanie kultury innowacyjnej oraz szersze włączenie społeczeństwa w proces tworzenia innowacji.
Cel 4: Wzrost umiędzynarodowienia polskiej gospodarki:
4.2. Wspieranie napływu innowacyjnych oraz odpowiedzialnych inwestycji zagranicznych. 	Cel 2. Stymulowanie innowacyjności poprzez wzrost efektywności wiedzy i pracy:
2.6.3 Stworzenie warunków sprzyjających rozwojowi gospodarki elektronicznej. 	Cel 1. Dostosowanie otoczenia regulacyjnego i finansowego do potrzeb innowacyjnej i efektywnej gospodarki:
1.4. Ułatwienie przedsiębiorcom dostępu do kapitału we wszystkich fazach ich rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem kapitału wysokiego ryzyka i sektora MŚP.
Cel 4. Wzrost umiędzynarodowienia polskiej gospodarki: 
4.2. Wspieranie napływu innowacji oraz odpowiedzialnych inwestycji, w tym inwestycji zagranicznych.
			
Strategia rozwoju kapitału ludzkiego
	Narzędzie 35: Wzmacnianie więzi uczelni z ich otoczeniem społeczno-gospodarczym. 
	Narzędzie 9: Wspomaganie rozwoju kompetencji cyfrowych – cyfrowa szkoła;
Narzędzie 12: Stworzenie modelu pracy z uczniem szczególnie zdolnym. 				
Strategia rozwoju kapitału społecznego
	Cel 4. Rozwój i efektywne wykorzystanie potencjału kulturowego i kreatywnego: 
4.2. Wzmocnienie znaczenia kultury w rozwoju społeczno-gospodarczym.
	Cel 4. Rozwój i efektywne wykorzystanie potencjału kulturowego i kreatywnego:
4.1. Wzmocnienie roli kultury w budowaniu spójności społecznej;
4.2. Wzmocnienie znaczenia kultury w rozwoju społeczno-gospodarczym. 				
Program Rozwoju Technologii Województwa Śląskiego na lata 2010 - 2020 
	Działania planowane do realizacji w ramach celu tematycznego nr 1 wpisują się w całości w cele Programu.	Obszary technologiczne:
1. Technologie medyczne (ochrony zdrowia);
3. Technologie dla ochrony środowiska;
4. Technologie informacyjne i telekomunikacyjne. 	Działania planowane do realizacji w ramach celu tematycznego nr 3 wpisują się w całości w cele Programu. 
			
Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego
	Z uwagi na fakt, iż Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego opracowana została na lata 2003-2013 a obecnie trwa jej aktualizacja,  zgodność założeń do przyszłego RPO WSL na lata 2014-2020 w zakresie celu tematycznego nr 1 uzupełniona zostanie w późniejszym terminie. 					
Strategia Sprawne Państwo 2020
		Cel 4. Efektywne świadczenie usług publicznych: 
4.1. Efektywny system ochrony zdrowia;
4.4. Dostęp do pomocy prawnej, informacji prawnej i alternatywnych metod rozwiązywania sporów;
4.5. Wysoka jakość i dostępność usług publicznych.				
Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko. Perspektywa 2020				Cel 2. Zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia
w energię;
Cel 3. Poprawa stanu środowiska.	Cel 1. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska.
	
Krajowy Program Reform. Polska 2020				Obszar infrastruktury dla zrównoważonego rozwoju:
1.2. Rozwój i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska; 
1.4. Rozwój i modernizacja infrastruktury energetycznej. 	Obszar infrastruktury dla zrównoważonego rozwoju:
1.2. Rozwój i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska. 

Zgodność celów tematycznych z dokumentami strategicznymi
(cele tematyczne 6-11)
Cel tematyczny/ dokument strategiczny	6. Ochrona środowiska i promowanie efektywnego gospodarowania zasobami	7. Promowanie transportu zorganizowanego z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju i usuwanie niedoborów przepustowości w najważniejszych infrastrukturach sieciowych	9. Promowanie włączenia społecznego i walka z ubóstwem	10. Inwestycje w edukację, umiejętności i uczenie się przez całe życie poprzez rozwój infrastruktury edukacyjnej i szkoleniowej	11. Zwiększanie zdolności instytucjonalnej i skuteczności administracji publicznej poprzez wzmacnianie potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej oraz służb publicznych związanych z wdrażaniem EFRR oraz wspieranie działań dotyczących potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej wspieranych przez EFS	
Strategia Europa 2020	Priorytet II. Rozwój zrównoważony: wspieranie gospodarki efektywniej korzystającej z zasobów, bardziej przyjaznej środowisku i bardziej konkurencyjnej. 	Priorytet III. Rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu: wspieranie gospodarki o wysokim poziomie zatrudnienia, zapewniającej spójność społeczną i terytorialną.	Priorytet III. Rozwój  sprzyjający włączeniu społecznemu: wspieranie gospodarki o wysokim poziomie zatrudnienia, zapewniającej spójność społeczną i terytorialną.	Priorytet I. Rozwój  inteligentny: rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji.
	Nie wpisuje się w żaden z trzech priorytetów Strategii.	
Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju Polska 2030	Filar Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko.	Filar Terytorialnego Równoważenia Rozwoju: 
VI Rozwój Regionalny:
1.1. integracja wewnętrzna i wspieranie rozwoju funkcji metropolitalnych głównych ośrodków miejskich;
1.2. zwiększanie dostępności (transportowej i teleinformatycznej) ośrodków regionalnych;
2.1. Zwiększanie dostępu do infrastruktury transportowej i teleinformatycznej;
3.3. Poprawa infrastruktury obszarów wiejskich (m.in. poprzez budowę i modernizację dróg lokalnych oraz budowę i modernizację infrastruktury energetycznej i sanitarnej) oraz zwiększenie stopnia dyfuzji na linii wieś–miasto.
VII Transport:
Cel szczegółowy 1. Sprawna modernizacja, rozbudowa i budowa zintegrowanego systemu infrastruktury transportowej;
Cel szczegółowy 2.  Zmiana sposobu organizacji i zarządzania systemem transportowym;
Cel szczegółowy 3. Poprawa bezpieczeństwa użytkowników ruchu;
Cel szczegółowy 4. Udrożnienie obszarów miejskich i metropolitarnych;
Cel szczegółowy 5. Ograniczenie negatywnego wpływu transportu na środowisko.	Filar Innowacyjności:
IV Kapitał ludzki:
1.2. Efektywna aktywizacja bezrobotnych oraz biernych zawodowo;
1.3. Polityka migracyjna prymatu rynku pracy;
1.4. Powszechność łączenia aktywności zawodowej z opieką nad dziećmi oraz innymi obowiązkami rodzinnymi i innymi rodzajami aktywności;
2.1. Wzrost współczynnika dzietności ogólnej;
2.5. Zwiększenie skali dostępu do opieki instytucjonalnej dla osób starszych (w tym opieki nad osobami niesamodzielnymi);
3.1. Wprowadzenie zmian w systemie świadczeń, tak aby wsparcie trafiało do grup realnie ich potrzebujących oraz rozbudowa systemu wsparcia opartego na usługach społecznych, w tym ekonomii społecznej;
3.2. Solidarność pokoleń w wymiarze spójności społecznej, czyli w pierwszym etapie koncentracja na zmniejszeniu ryzyka ubóstwa wśród dzieci, natomiast w kolejnym na utrzymaniu ryzyka ubóstwa osób powyżej 60 roku życia na obecnym poziomie;
3.4. Wzrost aktywności społecznej (dostęp do usług) i zawodowej (otwarty rynek pracy) osób niepełnosprawnych;
3.5. Efektywna integracja/asymilacja cudzoziemców. 

Filar Terytorialnego Równoważenia Rozwoju:
VI Rozwój Regionalny:
1.1. Integracja wewnętrzna i wspieranie rozwoju funkcji metropolitalnych głównych ośrodków miejskich;
1.3. Zwiększanie potencjału rozwojowego oraz wyrównywanie szans rozwojowych miast poprzez rozwijanie ich potencjałów endogenicznych;
2.4. Zwiększanie dostępu do kluczowych usług publicznych.	Filar Innowacyjności:
II Kreatywność indywidualna i innowacyjna gospodarka:
Cel 1. Poprawa dostępności i jakości edukacji na wszystkich etapach uczenia się dla wzmocnienia kompetencji i kreatywności ludzi; 
Cel 2. Budowa spójnego i powszechnego systemu kształcenia zawodowego i systemu uczenia się przez całe życie nakierowanego na elastyczność i rozwój kompetencji niezbędnych w życiu społecznym i na rynku pracy.
IV Kapitał ludzki:
Cel 1. Wzrost poziomu aktywności Polaków tak, aby w roku 2030 stopa zatrudnienia wyniosła 75 proc.:
1.5. System edukacji szkolnej oraz szkolnictwa wyższego odpowiadający na zmieniające się potrzeby rynku pracy oraz efektywny i dostępny system edukacji ustawicznej.
Cel 3. Poprawa spójności społecznej:
3.4. Wzrost aktywności społecznej (dostęp do usług) i zawodowej (otwarty rynek pracy) osób niepełnosprawnych.
Filar Terytorialnego Równoważenia Rozwoju:
VI Rozwój Regionalny:
Cel 1. Wzmacnianie potencjału rozwojowego metropolii i ośrodków regionalnych oraz wyrównywanie szans rozwojowych poprzez rozwijanie potencjałów endogenicznych miast:
1.3. Zwiększanie potencjału rozwojowego oraz wyrównywanie szans rozwojowych miast poprzez rozwijanie ich potencjałów endogenicznych.
Cel 2. Wzmacnianie potencjału rozwojowego oraz przeciwdziałanie procesom marginalizacji na obszarach problemowych:
2.2. Podnoszenie poziomu kapitału ludzkiego i społecznego.	Filar Efektywności: 
IX. Sprawne Państwo:
Cel 1. Poprawa efektywności i sprawności administracji rządowej dla zapewnienia pełni praw Obywatela/Obywatelki i podniesienia gospodarczej konkurencyjności Polski, a także dla skutecznej
współpracy z administracją samorządu terytorialnego:
1.6. Stworzenie nowoczesnego programu kształcenia urzędników/urzędniczek publicznych z naciskiem na wzmocnienie roli liderów/liderek i przywództwa w administracji oraz upowszechnianie zasad etycznych w administracji (kodeksy etyczne); 
1.7. Zwiększenie cyfrowych umiejętności i kompetencji administracji rządowej i samorządowej, w tym umiejętności związanych z procesem stanowienia prawa oraz otwartej komunikacji z Obywatelami/Obywatelkami; 1.13. Poprawa zarządzania na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym – wzmocnienie
wielopoziomowego modelu zarządzania, w tym wdrożenie systemu zarządzania kryzysowego na
poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.
Cel 2. Poprawa jakości prawa i ograniczenie nadmiernej regulacji:
2.4. Rozbudowa zdolności instytucjonalnej w zakresie szybkiej weryfikacji założeń regulacji oraz
istotne skrócenie czasu reakcji regulacyjnej na potrzeby społeczno-gospodarcze.
	
Średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju 2020	Obszar Strategiczny II Konkurencyjna gospodarka Cel: Efektywność energetyczna i poprawa stanu środowiska: 
Cel II.6.1. Racjonalne gospodarowanie zasobami; 
Cel II.6.4. Poprawa stanu środowiska. 
	Cel II.7. Zwiększenie efektywności transportu:
7.2. Modernizacja i rozbudowa połączeń transportowych;
7.3. Udrożnienie obszarów miejskich.
Cel III.3. Wzmocnienie mechanizmów dyfuzji oraz integracja przestrzenna dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych:
3.4. Zwiększenie spójności terytorialnej.
	Cel III.1. Integracja społeczna:
1.1. Zwiększenie aktywności osób wykluczonych i zagrożonych wykluczeniem społecznym;
1.2. Zmniejszenie ubóstwa w grupach najbardziej zagrożonych.
Cel III.2. Zapewnienie dostępu i określonych standardów usług publicznych:
2.1. Podnoszenie jakości i dostępności usług publicznych;
2.2. Zwiększenie efektywności systemu świadczenia usług publicznych.
Cel III.3. Wzmocnienie mechanizmów dyfuzji oraz integracja przestrzenna dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych:
3.2. Wzmacnianie ośrodków wojewódzkich;
3.4. Zwiększenie spójności terytorialnej.	Cel II.4. Rozwój kapitału ludzkiego:
4.2. Poprawa jakości kapitału ludzkiego.
Cel III.1. Integracja społeczna:
1.1. Zwiększenie aktywności osób wykluczonych i zagrożonych wykluczeniem społecznym.
Cel III.3. Wzmocnienie mechanizmów dyfuzji oraz integracja przestrzenna dla rozwijania i pełnego wykorzystania potencjałów regionalnych:
3.2. Wzmacnianie ośrodków wojewódzkich.
	Cel I.1. Przejście od administrowania do zarządzania rozwojem:
1.2. Zwiększenie efektywności instytucji publicznych.
	
Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020	Cel 1.2.1. Zwiększenie dostępności komunikacyjnej wewnątrz regionów;
Cel 1.3.6. Wykorzystanie walorów środowiska przyrodniczego oraz potencjału dziedzictwa kulturowego. 
	Cel 1. Wspomaganie wzrostu konkurencyjności regionów:
1.1. Wzmacnianie funkcji metropolitalnych ośrodków wojewódzkich i integracja ich obszarów funkcjonalnych;
1.2. Tworzenie warunków dla rozprzestrzeniania procesów rozwojowych i zwiększania ich absorpcji poza miastami wojewódzkimi;
Cel 2. Budowanie spójności terytorialnej i przeciwdziałanie marginalizacji obszarów zdegradowanych:
2.1. Wzmacnianie spójności w układzie krajowym;
2.5. Zwiększenie dostępności transportowej do ośrodków wojewódzkich na obszarach o najniższej dostępności.	Cel 2. Budowanie spójności terytorialnej i przeciwdziałanie marginalizacji obszarów zdegradowanych: 
2.2. Wspieranie obszarów wiejskich o najniższym poziomie dostępu mieszkańców do dóbr i usług warunkujących możliwości rozwojowe;
2.3. Restrukturyzacja i rewitalizacji miast i innych obszarów tracących dotychczasowe funkcje społeczno-gospodarcze.
	Cel 1. Wspomaganie wzrostu konkurencyjności regionów:
1.2. Tworzenie warunków dla rozprzestrzeniania procesów rozwojowych i zwiększania ich absorpcji poza miastami wojewódzkimi; 
1.3. Budowa podstaw konkurencyjności województw – działania tematyczne (horyzontalne).
Cel 2. Budowanie spójności terytorialnej i przeciwdziałanie marginalizacji obszarów zdegradowanych: 
2.1. Wzmacnianie spójności w układzie krajowym; 
2.2. Wspieranie obszarów wiejskich o najniższym poziomie dostępu mieszkańców do dóbr i usług warunkujących możliwości rozwojowe; 
2.3. Restrukturyzacja i rewitalizacja miast i innych obszarów tracących dotychczasowe funkcje społeczno-gospodarcze.	Cel 3. Tworzenie warunków dla skutecznej, efektywnej i partnerskiej realizacji działań rozwojowych ukierunkowanych terytorialnie:
3.2. Poprawa jakości zarządzania politykami publicznymi, w tym ich właściwe ukierunkowanie terytorialne; 
3.3. Przebudowa i wzmocnienie systemu koordynacji horyzontalnej i wieloszczeblowej; 
3.4. Budowanie kapitału społecznego dla rozwoju regionalnego w oparciu o sieci współpracy między rożnymi aktorami polityki regionalnej.
	
Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2020”	Cel strategiczny A.2. Infrastruktura nowej gospodarki; 
Cel strategiczny B.2. Wysoka jakość środowiska naturalnego.
	Kierunek działań B.3.4: Rozwój i modernizacja komunikacji publicznej obszarów miejskich;
Kierunek działań C.1.2: Rozbudowa i integracja systemu transportowego.	Kierunek działań B.1.3: Podniesienie skuteczności polityki społecznej;
Kierunek działań B.1.5: Wzmacnianie aktywności społecznej;
Kierunek działań B.2.5: Rewitalizacja terenów zdegradowanych;
Kierunek działań B.3.1: Zagospodarowanie centrów miast oraz zdegradowanych dzielnic;
Kierunek działań B.3.2: Poprawa warunków mieszkaniowych;
Kierunek działań B.3.5: Kształtowanie ośrodków wiejskich;
Kierunki działań C.1.1: Wspieranie rozwoju obszarów metropolitalnych. 	Cel strategiczny: A.1. Wysoki poziom wykształcenia i umiejętności mieszkańców:
Kierunek działań A.1.1. Poprawa jakości kształcenia.
	Nie wpisuje się w żaden z celów strategicznych Strategii. 	
Strategia rozwoju kapitału ludzkiego
			Narzędzie 5: System pozafinansowego wsparcia dla rodzin z dziećmi niepełnosprawnymi – dostęp do usług, wyrównywanie dysfunkcji;
Narzędzie 6: Podnoszenie ogólnego poziomu opieki nad matką i dzieckiem;
Narzędzie 46: System włączania osób niepełnosprawnych do otwartego rynku pracy – poza chronionym rynkiem pracy (zakładami aktywności zawodowej i zakładami pracy chronionej). 	Narzędzie 11: Różnicowanie form zajęć oraz dalsza indywidualizacja procesu kształcenia; 
Narzędzie 12: Stworzenie modelu pracy z uczniem szczególnie zdolnym; 
Narzędzie 13: Stworzenie nowego modelu kształcenia i szkolenia zawodowego oraz jego promocja.
		
Strategia rozwoju kapitału społecznego
			Cel 2. Poprawa mechanizmów partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie publiczne:
2.3. Wzmocnienie integracji i solidarności społecznej.			
Strategia Sprawne Państwo 2020
					Cel 2. Skuteczne zarządzanie i koordynacja:
2.2.Skuteczny system zarządzania rozwojem kraju;
2.3.Efektywne zarządzanie urzędami. 	
Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko. Perspektywa 2020	Cel 1. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska;
Cel 3. Poprawa stanu środowiska. 
					
Krajowy Program Reform. Polska 2020	Obszar infrastruktury dla zrównoważonego rozwoju:
1.2. Rozwój i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska. 					
Strategia Rozwoju Transportu do 2020 roku		Pełna komplementarność z celami Strategii. 				
Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa
			Cel 1. Wzrost jakości kapitału ludzkiego, zatrudnienia i przedsiębiorczości na obszarach wiejskich:
1.4. Zapobieganie i ograniczanie wykluczenia społecznego oraz redukcja i przeciwdziałanie ubóstwu na obszarach wiejskich. 			
Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2006-2020			W całości wpisuje się w cele Strategii. 			

6. Komplementarność z EFS

W ramach celu tematycznego 1 - Wzmacnianie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji
Zgodnie z  zapisami projektów rozporządzeń KE dotyczących przyszłości Polityki Spójności po 2013 roku cel tematyczny 1 wzmacnianie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji realizowany będzie ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, jednakże Europejski Fundusz Społeczny przyczyni się do realizacji tegoż celu w zakresie:
- wspierania badań naukowych, rozwoju technologii oraz innowacji przez rozwój studiów podyplomowych, szkolenie naukowców, działania służące tworzeniu sieci kontaktów                                i nawiązywaniu współpracy partnerskiej między instytucjami szkolnictwa wyższego, ośrodkami i przedsiębiorstwami badawczymi i technologicznymi.
Działania podejmowane w ramach realizacji celu 1 są komplementarne z działaniami podejmowanymi w ramach EFS, które stanowią ich swoiste uzupełnienie. Działania związane z działalnością badawczo-rozwojową, procesami innowacyjnymi, finansowane z EFRR będą miały charakter infrastrukturalny, inwestycyjny natomiast działania finansowane z EFS będą miały charakter miękki.
Typy działań komplementarnych z Europejskiego Funduszu Społecznego:
1.	Wsparcie podnoszenia kompetencji pracowników,
2.	Wsparcie podnoszenia kompetencji i rozwijania kreatywności mieszkańców.
W ramach celu tematycznego 2 – Zwiększenie dostępności, stopnia wykorzystania i jakości technologii informacyjno-komunikacyjnych
Typy działań komplementarnych z Europejskiego Funduszu Społecznego:
1.	Podnoszenie świadomości korzyści wynikających z TIK (technologie informacyjne i komunikacyjne,
Podnoszenie kompetencji cyfrowych,
2.	Likwidacja wykluczenia cyfrowego.
W ramach celu tematycznego 3 - Podnoszenie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw, sektora rolnego (w odniesieniu do EFRROW) oraz sektora rybołówstwa i akwakultury (w odniesieniu do EFMR)
Zgodnie z  zapisami projektów rozporządzeń występuje silna komplementarność działań realizowanych w ramach celu tematycznego 3 z działaniami realizowanymi w ramach interwencji EFS. Działania planowane w ramach EFS wspierają rozwój kompetencji MŚP oraz obejmują szkolenia skierowane do przedsiębiorców. W szczególności dotyczą również rozwoju przedsiębiorczości i szkoleń dla osób planujących rozpocząć własną działalność gospodarczą.
W ramach celu tematycznego 4 - Wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT, a także na podstawie wniosków z matrycy przystawalności typów projektów z ww. analizy do priorytetów inwestycyjnych celu 4 wyodrębniono następujące projekty, które realizowane w ramach EFS, byłyby komplementarne do EFRR:
1.	Kampanie promujące zastosowanie/instalację OZE, w szczególności kolektorów słonecznych, turbin wiatrowych oraz wytwarzania biomasy, w celu produkcji energii elektrycznej do podgrzewania wody lub ogrzewania budynków (sprzyja temu obecność wytwórców tej technologii w regionie oraz coraz większe zainteresowanie i liczba mieszkańców oraz sektora MŚP.
2.	Konferencje naukowo-praktyczne z zakresu innowacyjnego zastosowania OZE w firmach, zarówno na własny użytek jak i komercyjnie.
3.	Promowanie/zachęcanie do energetycznego zagospodarowania istniejących obiektów hydrotechnicznych.
4.	Kampanie informacyjne z zakresu ograniczania niskiej emisji i jej negatywnego wpływu na zdrowie człowieka.
5.	Kampanie w zakresie projektów polegających na wdrażaniu smart grid.
W ramach celu tematycznego 5 - Promowanie dostosowania do zmiany klimatu, zapobiegania ryzyku i zarządzania ryzykiem
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT, a także na podstawie wniosków z matrycy przystawalności typów projektów z ww. analizy do priorytetów inwestycyjnych celu 5, nie wyodrębniono projektów, których realizacja w ramach EFS byłaby komplementarna z EFRR.
W ramach celu tematycznego 6 - Ochrona środowiska naturalnego i wspieranie efektywności wykorzystywania zasobów
W wyniku przeprowadzonej analizy SWOT, a także na podstawie wniosków z matrycy przystawalności typów projektów z ww. analizy do priorytetów inwestycyjnych celu 6, wyodrębniono następujące projekty, które realizowane w ramach EFS, a byłyby komplementarne do EFRR:
1.	Szkolenia z zakresu promowania rolnictwa ekologicznego.
2.	Akcje edukacyjne w szkołach z zakresu recyklingu, selektywnej zbiorki   i segregacji odpadów. 
3.	Kampanie informacyjne z zakresu ograniczania zużycia wody pitnej.

W ramach celu tematycznego 7 - Promowanie transportu zorganizowanego z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju i usuwanie niedoborów przepustowości w najważniejszych infrastrukturach sieciowych
Zgodnie z  zapisami projektów rozporządzeń nie przewiduje się komplementarności działań realizowanych w ramach celu tematycznego 7 z działaniami realizowanymi w ramach interwencji EFS. 
W ramach celu tematycznego 8 - Promowanie zatrudnienia i wspieranie mobilności pracowników
W związku z brakiem wsparcia ww. celu - nie przewiduje się komplementarności działań realizowanych w ramach celu tematycznego 8 z działaniami realizowanymi w ramach interwencji EFS. 
W ramach celu tematycznego 9 – Wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem
Zgodnie z  zapisami projektów rozporządzeń KE dotyczących przyszłości Polityki Spójności po 2013 roku cel tematyczny nr 9 będzie realizowany zarówno ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego jak i Europejskiego Funduszu Społecznego. Ponadto 20 % całkowitych zasobów EFS w każdym państwie członkowskim przypisanych jest do tego celu tematycznego. W związku z powyższym wszystkie działania, finansowane z EFRR, w ramach celu tematycznego nr 9 powinny być komplementarne z działaniami finansowanymi z EFS.
Działanie nr 1 (Integracja społeczna i aktywizacja zawodowa) przewiduje wsparcie infrastruktury społecznej służącej włączeniu społecznemu, a w szczególności edukacji wczesnoszkolnej oraz ośrodków oferujących nowe formy pomocy. Aby zapewnić najlepsze efekty takich projektów niezbędne jest oprócz wsparcia części technicznej i infrastrukturalnej zapewnienie odpowiednio wyszkolonej kadry i specjalistów. Takie działania będą możliwe do finansowania ze środków EFS.
W ramach drugiego działania (Rewitalizacja) przewiduje się wsparcie rewitalizacji terenów zdegradowanych, poprzemysłowych, powojskowych, popegeerowskich, pokolejowych. Rewitalizacja jest to kompleksowy proces obejmujący zarówno odnowę infrastruktury technicznej jak i elementy społeczno-gospodarcze. Bez realizacji elementów społecznych nie można mówić o pełnej rewitalizacji, dlatego też bardzo ważna jest korelacja działań finansowanych z EFRR z działaniami finansowanymi z EFS. W szczególności chodzi o działania związane z aktywizacją społeczności zamieszkującej dany teren poddany rewitalizacji.
Działania planowane do realizacji w ramach celu tematycznego nr 9 wykazują znaczną komplementarność pomiędzy EFRR i EFS. Ważnym elementem będzie ustalenie wyższego poziomu cross-financingu, który prawdopodobnie będzie szeroko wykorzystywany w analizowanym celu tematycznym. W celu tym pożądane będą projekty zintegrowane.
W ramach celu tematycznego 10 – Inwestowanie w edukację, umiejętności i uczenie się przez całe życie
Mając na uwadze, że zaproponowane typy działań dla celu 10 są związane z budową (w tym rozbudową, nadbudową, odbudową), przebudową, remontem i wyposażeniem laboratoriów dydaktycznych, sal do praktycznej nauki zawodu (w tym z dostosowaniem do potrzeb osób niepełnosprawnych), działania finansowe z Europejskiego Funduszu Społecznego mogłyby być zorientowane na:
1.	Współpracę szkół i placówek prowadzących kształcenie zawodowe z pracodawcami w zakresie organizacji staży i praktyk dla uczniów szkół zawodowych, obejmujących praktyczną naukę zawodu oraz pokrycie kosztów opiekuna stażu.
2.	Programy rozwojowe szkół i placówek prowadzących kształcenie zawodowe, ukierunkowane na zmniejszanie dysproporcji w osiągnięciach uczniów w trakcie procesu kształcenia oraz podnoszenie jakości procesu kształcenia, w szczególności obejmujące:
•	dodatkowe zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze oraz specjalistyczne służące wyrównywaniu dysproporcji edukacyjnych w trakcie procesu kształcenia,
•	doradztwo i opiekę pedagogiczno-psychologiczną dla uczniów wykazujących problemy w nauce lub z innych przyczyn zagrożonych przedwczesnym wypadnięciem z systemu szkolnictwa (np. wsparcie dla uczniów z obszarów wiejskich, wsparcie dla uczniów niepełnosprawnych, przeciwdziałanie uzależnieniom, programy prewencyjne, przeciwdziałanie patologiom społecznym),
•	dodatkowe zajęcia (pozalekcyjne i pozaszkolne) dla uczniów ukierunkowane na rozwój kompetencji kluczowych, ze szczególnym uwzględnieniem technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK), języków obcych, przedsiębiorczości, nauk przyrodniczo – matematycznych,
•	efektywne programy doradztwa edukacyjno – zawodowego,
•	modernizację oferty kształcenia zawodowego i dostosowanie jej do potrzeb lokalnego i regionalnego rynku pracy (wprowadzanie nowych kierunków kształcenia, modyfikacja programów nauczania na kierunkach istniejących),
•	współpracę szkół i placówek prowadzących kształcenie zawodowe z pracodawcami i instytucjami rynku pracy służącą podnoszeniu kwalifikacji zawodowych uczniów jako przyszłych absolwentów i wzmacnianie ich zdolności do zatrudnienia (w tym w zakresie praktycznych form nauczania – staże i praktyki zawodowe).
Na podobieństwo konkursu „kierunków zamawianych” ogłaszanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego - Departament Wdrożeń i Innowacji – finansowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, można byłoby przenieść taki konkurs (pomysł) na poziom regionalny. Konkurs – podobnie jak w przypadku tego ogłaszanego dla studentów uczelni wyższych - miałby na celu zwiększenie liczby uczniów np. na kierunkach matematycznych, technicznych i przyrodniczych – czyli tych, które zostały uznane przez ekspertów jako strategiczne dla rozwoju polskiej gospodarki.

W ramach celu tematycznego 11 – Wzmacnianie potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej
Jeśli przyjąć, że cel 11 pn. zwiększenie zdolności instytucjonalnej i skuteczności administracji publicznej poprzez wzmacnianie potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej oraz służb publicznych związanych z wdrażaniem EFRR oraz wspieranie działań dotyczących potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej wspieranych przez EFS, będzie to cel będący odpowiednikiem dzisiejszego priorytetu X. Pomoc Techniczna Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 (RPO WSL), to nie będzie tu występowała komplementarność z Europejskim Funduszem Społecznym.

7. Zastosowanie instrumentów zwrotnych

Instrumenty finansowe stanowią efektywny sposób na wykorzystywanie zasobów polityki spójności w dążeniu do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020”.
W przeciwieństwie do obecnej perspektywy, nie wprowadzono ograniczenia zakresu tematycznego stosowania IF w ramach Polityki Spójności, wskazując jedynie w preambule, że IF powinny być wykorzystane w odpowiedzi na specyficzne potrzeby rynku i efektywnie pod względem kosztów. 
Zatem, przeznaczenie IF w ramach PO 2014-2020 na konkretne obszary tematyczne powinno być  uwarunkowane aktualnymi potrzebami rozwojowymi regionu oraz tym, czy najbardziej efektywną formą wsparcia tych obszarów będzie wsparcie zwrotne z zaangażowaniem środków strukturalnych, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnego zaspokojenia konkretnych potrzeb inwestycyjnych przez rynek finansowy.
Wnioski z analizy SWOT
Na podstawie analizy 11 celów tematycznych funduszy objętych zakresem wspólnych ram strategicznych oraz uwzględniając doświadczenie w wdrażaniu IF w obecnej perspektywie, wytypowano trzy cele, które ze względu na swoją charakterystykę powinny zostać objęte wsparciem zwrotnym. 
Cele tematyczne, które posiadają potencjał w wykorzystaniu IF to:
•	cel tematyczny 3 – podnoszenie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw;
•	cel tematyczny 4 – wspieranie przejścia na gospodarkę  niskoemisyjną we wszystkich sektorach
•	cel tematyczny 6 – ochrona środowiska naturalnego i wspieranie efektywności wykorzystania zasobów; oraz
•	cel tematyczny 9 – wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem.
Cel III Podnoszenie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw
Rozwój sektora MŚP ma znaczenie strategiczne dla rozwoju regionu. Konieczne jest zatem podjęcie działań w celu poprawy dostępu, zwłaszcza mikro i małych przedsiębiorstw do zewnętrznych źródeł finansowania za pośrednictwem rozpoznawalnego systemu funduszy pożyczkowych i poręczeniowych, działającego zgodnie z powszechnie obowiązującymi 
i akceptowanymi standardami. Przede wszystkim konieczne jest systemowe dostosowanie tych instytucji finansowych i świadczonych przez nie usług do zmieniających się 
i zróżnicowanych, także terytorialnie, potrzeb przedsiębiorców.
Zaproponowana w tym celu tematycznym oś priorytetowa - Wzmocnienie konkurencyjności przedsiębiorstw województwa śląskiego, przewiduje realizację trzech typów działań:
1. Inwestycje w mikro i  MŚP;
2. Innowacje w mikro i MŚP;
3. Wzmocnienie atrakcyjności inwestycyjnej regionu.
Z punktu widzenia efektywnego wykorzystania IF, zasadnym jest objęcie wsparciem zwrotnym pierwszego typu działań – Inwestycje w mikro i MŚP. 
KE w szczególności wskazuje na sektor MŚP, jako potencjalny w wykorzystaniu IF, gdyż jest on kluczowy w kreowaniu rozwoju, nowych miejsc pracy i spójności. Równocześnie województwo śląskie zdobyło doświadczenie w tym zakresie, udzielając w RPO 2007-2013 wsparcia w tej formie dla przedsiębiorców.

Cel IV Wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach
Zgodnie z celami Strategii Europa 2020, Państwo Członkowskie musi przyczynić się do realizacji celów 20/20/20 w zakresie klimatu i energii. Doświadczenia Estonii i Litwy 
w obecnym okresie programowania pokazują, iż zastosowanie IF w poprawie efektywności energetycznej budynków mieszkalnych i nie tylko, cieszy się dużym zainteresowaniem. Według propozycji KE minimum 6% alokacji powinno zostać przeznaczone na efektywność energetyczną i OZE.

Cel VI Ochrona środowiska naturalnego i wspieranie efektywności wykorzystania zasobów
Wysoki stopień zurbanizowania i uprzemysłowienia województwa śląskiego prowadzi do głębokiej degradacji środowiska, co skutkuje pogorszeniem warunków życia. W tych warunkach szczególnego znaczenia nabiera racjonalne i efektywne korzystanie z zasobów naturalnych z uwzględnieniem zasad zrównoważonego rozwoju. 
Wśród licznych typów działań, które będą wspierane w ramach przedmiotowego celu tematycznego, przewidziano działanie: rekultywacja terenów poprzemysłowych/obszarów zdegradowanych na cele komercyjne/rekreacyjne/środowiskowe. Analiza SWOT wykazała, iż w ramach tego działania, wykorzystanie IF możliwe jest w typie projektu: wsparcie dla dużych przedsiębiorstw w zakresie rekultywacji zdegradowanych obszarów/terenów (np. hałdy)  na cele komercyjne.
Działania w zakresie rekultywacji terenów zdegradowanych wymagają dużego zaangażowania. Zatem konieczne jest wsparcie zarówno JST jak i inwestorów prywatnych 
w tym temacie.
Cel IX Wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem
Wsparcie włączenia społecznego jest jednym z głównych celów Strategii Europa 2020. 
W ramach IX celu tematycznego Rozporządzenie Ogólne przewiduje wsparcie przedsięwzięć związanych z rewitalizacją terenów poprzemysłowych.
Realizacja działań zarówno z zakresu zagospodarowania przestrzeni miejskich, jak 
i przebudowy oraz remontów obiektów poprzemysłowych, powojskowych 
i popegeerowskich, a także uzupełniania istniejącej zabudowy, przyczyniających się do likwidacji istotnych problemów gospodarczych lub społecznych na obszarach zdegradowanych, z punktu rozwoju województwa oraz jego potrzeb w tym zakresie, będzie koniecznością  również w najbliższej perspektywie finansowej UE.
W zaproponowanej w tym celu osi priorytetowa - Infrastruktura społeczna i rewitalizacja przewidziano  typ działania – rewitalizacja, w ramach którego 50% alokacji zostanie przeznaczona na IF. Będzie stanowiło to kontynuację działań podejmowanych w obecnym okresie programowania w ramach inicjatywy JESSICA.
Alokacja przeznaczona na IF
Cel inwestycyjny	Przewidywana alokacja 
(w %)	% alokacji na IF	
III	20%	50%           	
IV	15%	10%	
VI	7%	2%    	
IX	7%	40%           	
RPO	100%	14%           	

W obecnej perspektywie na IF przeznaczone zostało 4,5% alokacji programu.

IF a badania ewaluacyjne
Na etapie tworzenia konkretnych IF (a więc de facto po przygotowaniu programów operacyjnych i założeń dla przyszłego systemu) konieczne będzie wykonanie oceny ex ante dla poszczególnych IF wykazującej istniejące na rynku niedobory w zakresie finansowania zewnętrznego i związane z tym potrzeby inwestycyjne.
W odróżnieniu do okresu planowania 2007-2013, zasady proponowane dla instrumentów finansowych na lata 2014-2020 nie mają charakteru normatywnego w odniesieniu do sektorów, beneficjentów, rodzajów projektów i działań, które mają być wspierane. Państwa członkowskie i organy zarządzające mogą wykorzystywać instrumenty finansowe w odniesieniu do wszystkich założeń tematycznych objętych programami operacyjnymi oraz w ramach wszystkich funduszy, w których przypadku jest to wydajne i efektywne.
Województwo śląskie zdając sobie sprawę z ważnej roli instrumentów finansowych w okresie programowania Polityki Spójności 2014-2020, pragnie przeprowadzić szereg badań ewaluacyjnych pod kątem możliwości wykorzystania instrumentów inżynierii finansowej w województwie śląskim po roku 2013. 
Oprócz celów tematycznych, w których zastosowanie wsparcia zwrotnego zostało wykazane w analizie SWOT, potencjał do wykorzystania instrumentów finansowych zauważono również w następujących celach tematycznych wskazanych w projekcie rozporządzenia ogólnego:
I. Wspieranie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji. 
II. Zwiększenie dostępności, stopnia wykorzystania i jakości technologii informacyjno-komunikacyjnych.
VII. Promowanie zrównoważonego transportu i usuwanie niedoborów przepustowości 
w działaniu najważniejszych infrastruktur sieciowych.
Cel I Wspieranie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji
Zgodnie z opracowaniem Ministerstwa Rozwoju Regionalnego z 2011 roku „Raport Polska 2011. Gospodarka – Społeczeństwo – Regiony” do barier utrudniających osiąganie wysokiego tempa wzrostu gospodarczego Polski należy zaliczyć przede wszystkim słabą innowacyjność gospodarki. W opublikowanym w 2011 r. Unijnym Rankingu Innowacyjności (Innovation Union Scoreboard 2010 – IUS) Polska znalazła się (wraz z Czechami, Grecją, Maltą, Portugalią, Słowacją, Węgrami i Włochami) w grupie „umiarkowanych innowatorów”.

Zaobserwowano zbyt długie procedury związane z dostępem do finansowania zewnętrznego (kredyty, fundusze strukturalne), a także brak  rozwiązań sprzyjających współpracy nauki 
i gospodarki oraz transferowi wiedzy i własności intelektualnej, jak również instytucjonalnego wsparcia dla budowania przewag konkurencyjnych opartych na popytowym podejściu do innowacji.
W związku z powyższym część środków w ramach europejskich funduszy strukturalnych może zostać wykorzystana w celu inwestowania w instrumenty odnawialne, jak np. pożyczki, kapitał inwestycyjny, fundusze gwarantowane. Zyski z inwestycji będą ponownie inwestowane w przedsiębiorstwa. W ten sposób pewna pula środków może być wielokrotnie wykorzystywana dzięki ponownemu wprowadzaniu do obiegu funduszy publicznych, zwiększaniu trwałości oraz wpływu zasobów publicznych przyznawanych przedsiębiorstwom. 

Cel II Zwiększenie dostępności, stopnia wykorzystania i jakości technologii informacyjno-komunikacyjnych
Zgodnie z EU2020 a co za tym idzie zgodnie z Europejską Agendą Cyfrową do roku 2013 należy zapewnić dostęp do sieci szerokopasmowej wszystkim Europejczykom, natomiast do roku 2020 wszystkie gospodarstwa mają mieć dostęp do sieci o przepustowości co najmniej 30Mb/s i przynajmniej połowa europejskich gospodarstw domowych ma mieć dostęp do sieci o przepustowości przekraczającej 100 Mb/s.
W ramach tego celu tematycznego, możliwe jest wsparcie przedsięwzięć, które posiadają charakter typowo rynkowy, więc wykorzystanie IF jest wskazane, zatem należy zbadać zakres możliwości wykorzystania wsparcia zwrotnego.
VII Promowanie zrównoważonego transportu i usuwanie niedoborów przepustowości w działaniu najważniejszych infrastruktur sieciowych
Rozwój systemu transportowego zarówno na poziomie całej Unii Europejskiej, państw członkowskich, jak również poszczególnych regionów jest obszarem w istotnym stopniu warunkującym swobodę przepływu osób, towarów i kapitału, a tym samym w zasadniczy sposób wpływający na wzrost konkurencyjności obszarów.
Istnieje wiele różnych źródeł finansowania inwestycji w zakresie ITS (Inteligentne Systemy Transportowe), BRD (Bezpieczeństwo Ruchu Drogowego) oraz ZTP (Zintegrowany Transport Publiczny) – od krajowych środków publicznych, poprzez bezzwrotne środki zagraniczne, aż po zwrotne instrumenty oferowane przez instytucje komercyjne. Nie ma jednak jednego optymalnego i uniwersalnego źródła finansowania dla każdej inwestycji, a bezzwrotne środki unijne nie zawsze są najkorzystniejsze i najefektywniejsze przy danych założeniach projektu – aby ocenić realną efektywność danego rodzaju finansowania należy indywidualnie rozpatrywać każdy przypadek.
W związku z tym, w kontekście przyszłego programu operacyjnego stosowne jest przeprowadzenie analizy pod kątem możliwości wykorzystania instrumentów inżynierii finansowej również w tym celu tematycznym.

Podsumowanie
Propozycja Komisji zapewnia większą elastyczność dla państw członkowskich i organów zarządzających pod względem planowania programów, zarówno w zakresie wyboru między realizacją inwestycji za pośrednictwem grantów i instrumentów finansowych, jak i doboru najbardziej odpowiedniego instrumentu finansowego. Zapewnia również większą przejrzystość i pewność pod kątem ram prawnych dla instrumentów finansowych.
Z perspektywy budżetu wzmocnienie instrumentów finansowych jako katalizatorów środków publicznych i prywatnych pomoże regionowi w osiągnięciu takiego poziomu inwestycji strategicznych, jaki jest potrzebny do realizacji strategii „Europa 2020”.
Ponadto dzięki szerszemu stosowaniu instrumentów finansowych oraz ich dopasowaniu do określonych potrzeb regionu i odbiorców docelowych można w znaczący sposób poprawić dostęp do finansów na korzyść szerokiego grona podmiotów społeczno-gospodarczych. Będą one na przykład służyć przedsiębiorcom inwestującym w innowacyjne rozwiązania, gospodarstwom domowym zainteresowanym poprawą efektywności energetycznej, osobom realizującym pomysły biznesowe, a także do realizacji projektów inwestycji w infrastrukturę publiczną lub produkcję, spełniających strategiczne założenia polityki spójności i zapewniających oczekiwane rezultaty jej programów.

8. Procedura pozakonkursowa (Projekty kluczowe, Programy Rozwoju Subregionów)
Poniżej przedstawiono proponowany zakres wykorzystania ścieżki PK i PRS 
w poszczególnych celach tematycznych/priorytetach.
Dla zdiagnozowania założeń przyszłego Programu, przyjęto kwotę alokacji z obecnego okresu programowania.
Priorytet	Udział alokacji na PK	Udział alokacji na PRS	
I	40%	15%	
II	0%	0%	
III	0%	0%	
IV	0%	85%	
V	0%	100%	
VI	33%	1%	
VII	100%	0%	
VIII		 	
IX	0%	20%	
X	0%	100%	
XI		 	
SUMA	35%	19%	
Projekty kluczowe
Proponowane do wsparcia w ścieżce  PK typy działań przedstawiono w poniższej tabeli.
Priorytet	 	Typy działań	
I	1.	Budowa/modernizacja/doposażenie infrastruktury służącej innowacjom i B+R	
	2.	Budowa/modernizacja/doposażenie parków technologicznych, parków naukowych, park przemysłowych	
	3.	Budowa/modernizacja/doposażenie centrów kompetencji (w tym szkoły wyższe)	
VI	1.	Zakup/modernizacja środków i infrastruktury transportu publicznego	
VII	1.	Budowa i przebudowa infrastruktury drogowej o znaczeniu regionalnym	
Zasady wdrażania i rozliczania wyników przewidywane w przyszłym okresie wymagają wprowadzenia ściślejszego nadzoru nad procesem przygotowania projektów kluczowych, jak również określenia ściślejszych zasad dotyczących m.in. terminów przygotowania tych projektów. 
Programy Rozwoju Subregionów 
Proponowane do wsparcia w ścieżce PRS typy działań przedstawiono w poniższej tabeli. 
Priorytet	 	Typy działań	
I	1.	Budowa/modernizacja/doposażenie infrastruktury służącej innowacjom i B+R	
	2.	Budowa/modernizacja/doposażenie parków technologicznych, parków naukowych, park przemysłowych	
	3.	Budowa/modernizacja/doposażenie centrów kompetencji (w tym szkoły wyższe)	
IV	1.	Montaż/modernizacja/rozbudowa instalacji kolektorów słonecznych w budynkach użyteczności publicznej.	
	2.	Montaż/modernizacja/rozbudowa instalacji kolektorów słonecznych w budownictwie jednorodzinnym, spółdzielniach i wspólnotach mieszkaniowych "efektywne energetycznie dzielnice”.	
	3.	Kompleksowa termomodernizacja budynków: komunalnych, spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych (ocieplanie ścian, stropów wraz z wymianą źródeł ciepła)	
	4.	Wymiana/modernizacja indywidualnych źródeł ciepła wraz (lub) z instalacją CO na kotły ekologiczne w celu ograniczenia niskiej emisji. 	
	5.	Montaż/instalacja efektywnego energetycznie (oszczędnego) oświetlenia w gminach/miastach.	
V	1.	Budowa, rozbudowa infrastruktury przeciwpowodziowej - wsparcie ograniczenia negatywnych skutków powodzi poprzez minimalizowanie ryzyka powodziowego, odbudowę naturalnej retencji wodnej, wdrożenie programów małej retencji wodnej na obszarach szczególnie zagrożonych powodzią	
	2.	Budowa, rozbudowa infrastruktury (w tym zakup sprzętu) chroniącej przed skutkami klęsk żywiołowych (susza, huraganowe wiatry, powodzie)	
VI	1.	Kompleksowe oczyszczanie terenu z odpadów zawierających azbest, a także usuwanie azbestu z budynków użyteczności publicznej wraz z zapewnieniem bezpiecznego unieszkodliwienia odpadów	
IX	1.	Wsparcie ośrodków oferujących nowe formy pomocy osobom, które wymagają wsparcia (np. Centra Inicjatyw Społecznych, Kluby Integracji Społecznej)	
	2.	Wsparcie placówek opiekuńczo-wychowawczych przeznaczonych dla dzieci do lat 6	
X	1.	Budowa (w tym rozbudowa, nadbudowa, odbudowa), przebudowa, remont i wyposażenie laboratoriów dydaktycznych, sal do praktycznej nauki zawodu (w tym dostosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych)	
	2.	Wyposażenie laboratoriów dydaktycznych, sal do praktycznej nauki (w tym dostosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych)	

Przyszłe procedury naboru projektów w ramach ścieżki Programów Rozwoju Subregionów będą uwzględniały rozwiązania motywujące beneficjentów Programów do rzetelnego 
i sprawnego przygotowania wniosków o dofinansowanie projektów wraz z całą dokumentacją projektową. Zmiany obejmować będą rezygnację ze wstępnej oceny dokumentacji projektowej na rzecz przygotowania list obejmujących projekty o sumie wnioskowanego dofinansowania przekraczającej kwotę alokacji. Projekty te będą możliwe do złożenia na jednakowych warunkach, lecz podpisanie umów będzie następowało do wyczerpania alokacji. Ostatnie projekty będą zmuszone oczekiwać na podpisanie umów do momentu pojawienia się środków, np. w przypadku wygenerowania oszczędności.
Ponadto w ramach ścieżki PRS obowiązywałby identyczny katalog beneficjentów jak 
w przypadku trybu konkursowego, co skutkowałoby możliwością realizacji projektów 
w ramach PRS również przez innych beneficjentów z subregionu (np. uczelnie wyższe 
w ramach Priorytetu 1).
Dodatkowo,  poniżej przedstawiono cztery warianty podziału środków puli PRS w zależności od  wziętych pod uwagę wskaźników oraz podziału województwa na podregiony. 

WARIANT I - wykorzystanie algorytmu przyjętego przy podziale puli PRS w RPO WSL 2007-2014 (liczba mieszkańców, PKB, liczba bezrobotnych w równej wadze po 1/3 każdy).
a) cztery programy			b) osiem programów						

	

					

					

					

					

					

					

					

					

					

WARIANT II - przyjęcie jako jedynego kryterium liczby mieszkańców.
a) cztery programy			b) osiem programów						

								

												

												

												

												

												

												

												

												
												
WARIANT III - przyjęcie kryterium liczby mieszkańców oraz liczby bezrobotnych (waga 50/50)
a) cztery programy			b) osiem programów						

	

	

												

												

												

												

												

												

												

												
a) cztery programy			b) osiem programów						
WARIANT IV - przyjęcie kryterium liczby mieszkańców oraz PKB (waga 50/50)

a) cztery programy			b) osiem programów						

	

					

					

					

					

					

					

					

					

					

9. Plan prac

W ramach prac nad programem przewiduje się przeprowadzenie szeregu spotkań w tym warsztatów eksperckich, konsultacji międzywydziałowych w ramach Zespołu ds. opracowania projektu ramowego zintegrowanego programu regionalnego na lata 2014-2020, konsultacji społecznych. 
Konsultacje będą przebiegały w sposób ciągły, zgodny z harmonogramem prac nad regionalnym programem operacyjnym, uwzględniającym także współpracę z MRR w tym zakresie. 
Dotychczas, w ramach prac nad Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego 2014-2020 Zarządzeniem Marszałka Województwa Śląskiego w dniu 02.11.2011 powołano Zespół ds. opracowania projektu ramowego zintegrowanego programu regionalnego na lata 2014-2020, natomiast w dniu 01.12.2011 powołano Uchwałą Zarządu Województwa Śląskiego Regionalne Forum Terytorialne. Pierwsze posiedzenie tych zespołów odbyło się kolejno 07.11.2011, 14.12.2011. Ponadto, w styczniu 2012 roku odbyły się pierwsze spotkania subregionalne, prezentujące  założenia do przyszłego okresu programowania oraz założenia bazy Partner 3. W listopadzie 2011 r. oraz w marcu 2012 r. odbyły się warsztaty z analizy SWOT. 

PLANOWANE DZIAŁANIA
1.	W połowie roku 2012 MRR opublikuje założenia systemu programowania strategicznego w okresie 2014-2020, co zdeterminuje harmonogram prac WRR, do tego czasu planuje się przeprowadzić pierwsze spotkania konsultacyjne, w tym warsztaty ekspercie w zatwierdzonych przez zarząd obszarach i priorytetach (przedstawiono w pkt. II).
2.	Czerwiec – grudzień 2012 r. opracowanie wstępnego projektu regionalnego programu operacyjnego.
3.	Grudzień 2012 r. przedłożenie projektu  Zarządowi  Województwa oraz przesłanie go do zaopiniowania Ministerstwu Rozwoju Regionalnego. 

PLANOWANE KONSULTACJE
W pierwszym etapie prac proponuje się przeprowadzenie warsztatów eksperckich, w oparciu o przyjęte wstępnie kierunki rozwoju, priorytety, działania. Ponadto proponuje się wstępnie zaprezentować oraz przedyskutować te zagadnienia w ramach Regionalnego Forum Terytorialnego, a także na spotkaniach subregionalnych (docelowo 16 spotkań). Spotkania proponuje się przeprowadzić w następujących terminach:
1.	Regionalne Forum Terytorialne, czerwiec 2012 r.
2.	Posiedzenie Grupy Zadaniowej w ramach Zespołu ds. opracowania projektu ramowego zintegrowanego programu regionalnego na lata 2014-2020, czerwiec 2012 r.
3.	Warsztaty eksperckie czerwiec-lipiec 2012 r.
4.	Spotkania subregionalne (pierwsze spotkania w 4 subregionach planuje się na czerwiec 2012, których tematyka będzie głównie nawiązywała do aktualizacji Strategii Rozwoju Województwa i posłuży przygotowaniu subregionów do opracowania przyszłych programów subregionalnych), czerwiec-listopad 2012 r.
5.	Konsultacje społeczne, lipiec-listopad 2012 r.