Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej
              Województwa Śląskiego

RAPORT Z WYKONANIA W 2008 ROKU

WOJEWÓDZKIEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII 
NA LATA 2008-2010

Katowice  2009 rok

Zadania samorządu województwa wynikające z zapisów ustawy z dnia 29 lipca 
2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz. 1485 ze zm.), realizowane są w województwie śląskim w ramach Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008–2010. 
Niniejszy program został przyjęty przez Sejmik Województwa Śląskiego Uchwałą Nr  III/29/4/2008 z dnia 22 października 2008 roku. 
Podstawę prawną opracowania programu stanowi art. 9 ust. 1 przywołanej ustawy, zgodnie z którym organ wykonawczy samorządu województwa opracowuje projekt Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii uwzględniając kierunki i rodzaje działań określone w Krajowym Programie oraz zadania ujęte w art. 2 ust. 1 pkt. 1-3 ustawy tj. 
•	działalność wychowawczą, edukacyjną, informacyjną i zapobiegawczą,
•	leczenie, rehabilitację i reintegrację osób uzależnionych,
•	ograniczanie szkód zdrowotnych i społecznych.
W myśl zapisów art. 9 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii organ wykonawczy samorządu województwa:
•	odpowiada za przygotowanie projektu Wojewódzkiego Programu i jego realizację               oraz koordynację,
•	udziela pomocy merytorycznej podmiotom realizującym zadania objęte Wojewódzkim Programem,
•	współdziała z innymi organami administracji publicznej w zakresie przeciwdziałania narkomanii.
Ponadto do zadań organu wykonawczego samorządu województwa należy sporządzanie raportu z wykonania w danym roku  Wojewódzkiego Programu i efektów jego realizacji, który przedkładany jest sejmikowi województwa (art. 11 ust. 1).
Wojewódzki Program Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008–2010 koresponduje z zapisami Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000–2020 w celu strategicznym I – wzrost wykształcenia mieszkańców oraz ich zdolności adaptacyjnych do zmian społecznych i gospodarczych w poczuciu bezpieczeństwa społecznego i publicznego oraz wpisuje się w kierunek działań 5 – zintegrowanie systemu pomocy społecznej, aktywna polityka społeczna, kierunek działań 6 – poprawa stanu zdrowia mieszkańców regionu oraz zapewnienie powszechności dostępu do świadczeń zdrowotnych i kierunek działań 8 – zapewnienie bezpieczeństwa publicznego i przeciwdziałanie dezorganizacji i patologii społecznej. Treść Programu wpisuje się w priorytety polityki społecznej województwa śląskiego określone w Strategii Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2006-2020 (przyjętej uchwałą Sejmiku Województwa Śląskiego Nr II/47/3/2006 z dnia 24 kwietnia 2006 roku), w szczególności w cel strategiczny 5 – Wspieranie działań na rzecz profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień, który obejmuje następujące kierunki działań:
•	Badanie i monitorowanie problemów związanych z zażywaniem środków psychoaktywnych oraz wzmacnianie systemu informacji w tym zakresie.
•	Wspieranie działań profilaktycznych na rzecz zapobiegania używaniu środków psychoaktywnych.
•	Rozwój edukacji publicznej. Szkolenie przedstawicieli różnych zawodów w zakresie problematyki uzależnień oraz przemocy domowej.
•	Rozwój oraz modernizację bazy materialnej, organizacyjnej i merytorycznej usług terapeutycznych dla osób uzależnionych i współuzależnionych.
•	Wzmacnianie systemu wsparcia dla osób uzależnionych i współuzależnionych oraz członków ich rodzin.
•	Wspieranie działań w obszarze reintegracji społecznej i zawodowej osób uzależnionych.
Przy opracowywaniu Programu uwzględniono także kierunki działań przewidzianych do realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego określone w Krajowym Programie Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2006 – 2010 (przyjętym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2006 roku  - Dz. U. Nr 143, poz. 1033), tj.

w zakresie profilaktyki narkomanii:
•	Kierunek 1: Zwiększenie zaangażowania samorządów terytorialnych o przeciwdziałanie narkomanii.
•	Kierunek 2: Podniesienie jakości wojewódzkich i gminnych programów przeciwdziałania narkomanii.
•	Kierunek 3: Podniesienie poziomu wiedzy społeczeństwa na temat problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych i możliwości zapobiegania zjawisku.

w zakresie leczenia, rehabilitacji, ograniczenia szkód zdrowotnych i reintegracji społecznej:
•	Kierunek 1: Polepszenie jakości postępowania leczniczego, rehabilitacyjnego i programów ograniczania szkód zdrowotnych.
•	Kierunek 2: Poprawa dostępności świadczeń na poziomie regionalnym i lokalnym. 

w zakresie badań i monitoringu problemu narkotyków i narkomanii:
•	Kierunek 1: Monitorowanie epidemiologiczne problemu narkotyków i narkomanii na szczeblu lokalnym i wojewódzkim.
•	Kierunek 2: Monitorowanie reakcji społecznych na problem narkotyków                    
i narkomanii. 
•	Kierunek 3: Rozwój i konsolidacja systemu informacji o narkotykach i narkomanii. 

Wojewódzki Program Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008–2010 został opracowany przez Wydział Zdrowia Urzędu Marszałkowskiego przy współpracy z Regionalnym Ośrodkiem Polityki Społecznej Województwa Śląskiego oraz poddany konsultacjom społecznym, w których wzięły udział podmioty prowadzące działalność w zakresie przeciwdziałania narkomanii, w tym powiaty oraz organizacje pozarządowe.
Program zawiera diagnozę przedstawiającą skalę rozpowszechnienia używania substancji psychoaktywnych w województwie śląskim oraz problemy z tym związane (w tym zakażenia  HIV wśród osób stosujących dożylne środki psychoaktywne, zgony z powodu przedawkowania narkotyków, przestępstwa z naruszenia ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, marginalizację osób uzależnionych). W części diagnostycznej zawarto również informacje na temat zasobów instytucjonalnych w obszarze przeciwdziałania narkomanii funkcjonujących w naszym regionie oraz wnioski i rekomendacje wynikające z diagnozy.

Głównym celem opracowanego programu jest ograniczenie używania narkotyków oraz związanych z tym problemów społecznych i zdrowotnych. Cele szczegółowe zakładają:
•	Zahamowanie tempa wzrostu popytu na narkotyki.
•	Poprawę stanu zdrowia i funkcjonowania społecznego osób uzależnionych od narkotyków oraz używających narkotyków w sposób szkodliwy. 
•	Badanie i monitorowanie problemów związanych z używaniem środków psychoaktywnych oraz wzmacnianie systemu informacji w tym zakresie.

Wojewódzki Program Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008–2010 realizowany jest przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego 
w Katowicach oraz eksperta wojewódzkiego ds. informacji o narkotykach i narkomanii, we współpracy z różnymi podmiotami.

Na realizację Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008–2010 z budżetu Województwa Śląskiego w 2008 roku wydatkowano środki finansowe w łącznej kwocie 636 407,08 zł (ujęte w Dziale 851 – Ochrona zdrowia, rozdziale 85153 – Przeciwdziałanie narkomanii), co stanowi 80% środków zaplanowanych w budżecie na ten cel.  Zadania z zakresu przeciwdziałania narkomanii finansowane były także z innych źródeł, w tym z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki oraz z budżetów podmiotów realizujących zadania publiczne w ramach ogłaszanych przez Zarząd Województwa Śląskiego otwartych konkursów ofert w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień.

Zadania przedmiotowego programu realizowane były przy współpracy z instytucjami z obszaru polityki społecznej, ochrony zdrowia, policji, oświaty, administracji samorządowej, kuratorskiej służby sądowej oraz organizacjami pozarządowych.
Beneficjentami programu byli mieszkańcy z terenu województwa śląskiego, 
w szczególności:
•	dzieci i młodzież, w tym z grup podwyższonego ryzyka oraz ich rodzice,
•	osoby dorosłe z grup ryzyka,
•	rodziny z problemem narkotykowym,
•	osoby uzależnione od narkotyków i współuzależnione,
•	instytucje i organizacje pozarządowe działające w obszarze przeciwdziałania narkomanii.
Zadania podejmowane w województwie śląskim w 2008 roku w ramach Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008–2010 służyły osiągnięciu celu głównego niniejszego programu czyli ograniczeniu używania narkotyków oraz związanych z tym problemów społecznych i zdrowotnych.
Sformułowany powyżej cel realizowany był poprzez:
1.	Wspieranie zadań z zakresu przeciwdziałania narkomanii realizowanych przez organizacje społeczne oraz jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub przez nie nadzorowane w oparciu o ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 
ze zm.).
2.	Leczenie i rehabilitację osób uzależnionych od narkotyków.
3.	Rozwój edukacji publicznej oraz szkolenie przedstawicieli różnych zawodów
w zakresie przeciwdziałania narkomanii.
4.	Badanie i monitoring problemów narkomanii w województwie śląskim.

1. Wspieranie zadań z zakresu przeciwdziałania narkomanii realizowanych przez organizacje społeczne oraz jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub przez nie nadzorowane w oparciu o ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 
ze zm.).

Uchwałą Zarządu Województwa Śląskiego nr 173/133/III/2008 z dnia 5 lutego 2008 roku ogłoszony został Otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień w 2008 roku 
– przeciwdziałanie narkomanii. 
Niniejszy konkurs miał na celu wsparcie zadań z zakresu przeciwdziałania narkomanii podejmowanych przez organizacje społeczne oraz jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub przez nie nadzorowane w oparciu o ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 
ze zm.). 
Podmioty biorące udział w konkursie mogły wnioskować o środki na realizację następujących zadań: 
•	prowadzenie działalności informacyjno–edukacyjnej z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki narkomanii,
•	programy profilaktyczne dla osób zagrożonych narkomanią oraz eksperymentujących z  narkotykami,
•	programy wsparcia dla osób uzależnionych od narkotyków utrzymujących abstynencję,
•	programy wsparcia dla rodzin osób zagrożonych uzależnieniem, używających i uzależnionych od narkotyków,
•	programy ograniczania szkód zdrowotnych związanych z używaniem narkotyków,
•	organizację szkoleń podnoszących kwalifikacje zawodowe osób realizujących zadania 
z zakresu przeciwdziałania narkomanii.
Uchwałą Zarządu Województwa Śląskiego nr 834/158/III/2008 z dnia 29 kwietnia 2008 roku została powołana komisja konkursowa oceniająca oferty złożone w ramach powyższego konkursu. Prace komisji konkursowej poprzedziła ocena formalna ofert dokonana przez zespół zadaniowy. Spośród 28 ofert złożonych w ramach konkursu, 19 zostało uznanych 
za kompletne pod względem formalnym. 
W ramach powyższego konkursu Zarząd Województwa Śląskiego przyznał dotacje w łącznej kwocie 150 000,00 zł na realizację 12 zadań:
-	Uchwałą nr 1327/174/III/2008 z dnia 24 czerwca 2008 roku został rozstrzygnięty I etap konkursu (dla ofert złożonych w terminie od dnia 5 lutego do dnia 6 marca 2008 roku) poprzez przyznanie dotacji w łącznej kwocie 102 150,00 zł na dofinansowanie 8 zadań. 
-	Uchwałą nr 2130/196/III/2008 z dnia 16 lipca 2008 roku został rozstrzygnięty II etap konkursu (dla ofert złożonych w terminie od dnia 7 marca do dnia 13 czerwca 2008 roku) poprzez przyznanie dotacji w łącznej kwocie 47 850,00 zł na dofinansowanie 4 zadań.

Etapy oceny wniosków złożonych w ramach otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień w 2008 roku – przeciwdziałanie narkomanii, z podziałem na formę prawną wnioskodawcy.

Forma prawna	Wnioski złożone	Wnioski spełniające 
wymogi formalne	Dofinansowane projekty	
	Ilość 	Kwota 
wnioskowana 
w zł	Ilość 	Kwota 
wnioskowana 
w zł	Ilość 	Wydatkowana
kwota dotacji 
w zł	
Fundacje	6	104 213,00	5	101 013,00	3	56 850,00	
Stowarzyszenia	14	281 403,00	9	174 208,00	6	75 850,00	
Pozostałe jednostki zaliczane do sektora finansów publicznych	6	78 434,00	4	53 009,00	2	13 300,00	
Inne	2	16 844,00	1	 5 000,00	1	4 000,00	
Ogółem:	28	480 894,00	19	333 230,00	12	150 000,00	
Źródło: Opracowanie własne Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego.

Przedstawiona poniżej tabela zawiera szczegółowy wykaz podmiotów, które otrzymały dotacje w ramach otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień w 2008 roku 
– przeciwdziałanie narkomanii.

Lp.	Numer wniosku	Podmiot	Nazwa zadania	Kwota dotacji 
w zł	
1	007/NA	Fundacja Zapobiegania i Resocjalizacji Uzależnień "NADZIEJA"
ul. Barkowska 167c
43-346 Bielsko-Biała	Program wsparcia dla rodzin osób uzależnionych od narkotyków	7 550,00	
2	008/NA	Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP
ul. Warszawska 18
40-006 Katowice	Wyprawa PoMoc	4 000,00	
3	009/NA	Uczniowski Klub Sportowy "Osiemnastka"
ul. Lompy 6
44-253 Rybnik	Bądź Wolny od Nałogu	13 650,00	
4	010/NA	Zespół Szkół nr 1 im. Adama Mickiewicza 
w Lublińcu
ul. Sobieskiego 22
42-700 Lubliniec	W trosce o młodzież przeciw narkotykom	6 700,00	
5	013/NA	"Teen Challenge" Chrześcijańska Misja Społeczna – Oddział 
w Cieszynie
ul. Motokrosowa 24
43-400 Cieszyn	Działania profilaktyczne 
i terapeutyczne dla osób uzależnionych, zagrożonych narkomanią 
i eksperymentujących 
z narkotykami	28 000,00	
6	015/NA	Zespół Szkół Ogólnokształcąco-Technicznych 
w Lublińcu
ul. Ks.Płk.Jana Szymały 3
42-700 Lubliniec	Profilaktyka narkomanii poprzez propagowanie pozytywnych wzorców oraz aktywnego trybu życia	6 600,00	
7	016/NA	Fundacja PRAESTERNO
ul. Czerniakowska 26 A 
00-714 Warszawa	Program przeciwdziałania młodzieżowej patologii społecznej	28 800,00	
8	017/NA	Stowarzyszenie 
"Razem Łatwiej"
ul. Mickiewicza 19
43-502 Czechowice-Dziedzice	DASZ RADĘ - program wsparcia dla rodzin osób zagrożonych narkomanią, używających i uzależnionych od narkotyków	6 850,00	
9	019/NA	Polskie Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii Oddział Terenowy 
w Katowicach
ul. Warszawska 19
40-009 Katowice	Prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki narkomanii	3 650,00	
10	021/NA	Fundacja "Dom Nadziei"

ul. Konstytucji 9

41-905 Bytom	Uwierzyć w siebie	20 500,00	
11	022/NA	Abstynencki Klub Wzajemnej Pomocy "JEDNOŚĆ"
ul. 11 Listopada 32
42-300 Myszków	Jedność szansą dla uzależnionych od narkotyków	7 500,00	
12	023/NA	Towarzystwo Przyjaciół Dzieci
Oddział Okręgowy Częstochowa
ul. Nowowiejskiego 15
42-200 Częstochowa	Skuteczna profilaktyka przeciwdziałania narkomanii wśród dzieci i młodzieży szkolnej	16 200,00	
Ogółem	150 000,00	
Źródło: Opracowanie własne Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego.

Dofinansowane w ramach konkursu podmioty zrealizowały 12 zadań, które objęły swoim zakresem ponad 6 400 beneficjentów. 
Zadania skierowane były w szczególności do:
•	dzieci i młodzieży, w tym uzależnionych, zagrożonych uzależnieniem oraz pochodzących z rodzin z problemem uzależnienia, 
•	członków rodzin z problemem uzależnienia od narkotyków, w tym rodziców i opiekunów osób uzależnionych,
•	osób uzależnionych od narkotyków,
•	pedagogów i wychowawców. 
Dofinansowane projekty obejmowały następujące typy działań:
•	realizację programów profilaktycznych dla osób zagrożonych narkomanią oraz eksperymentujących z  narkotykami (8 zadań), 
•	prowadzenie działalności informacyjno–edukacyjnej z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki narkomanii (3 zadania),
•	realizację programów wsparcia dla rodzin osób zagrożonych uzależnieniem, używających i uzależnionych od narkotyków (3 zadania),
•	realizację programów wsparcia dla osób uzależnionych od narkotyków utrzymujących abstynencję (2 zadania).
Zadania wykonane w ramach otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie przeciwdziałania narkomanii miały różnorodny zasięg – 2 regionalny, 5 powiatowy, 3 ponadpowiatowy, 2 gminny.
W dniu 30 października 2008 roku Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego zorganizował szkolenie dla podmiotów, które uzyskały dofinansowanie w ramach konkursu mające na celu prawidłowe rozliczenie pod względem merytorycznym i finansowym przyznanych dotacji. 
Dzięki przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień 
w 2008 roku – przeciwdziałanie narkomanii wsparta została działalność podmiotów prowadzących działania w przedmiotowym obszarze, co w szczególności przyczyniło się do:
•	wzmocnienia systemu wsparcia dla osób uzależnionych oraz rodzin z problemem narkotykowym,
•	wzrostu umiejętności dzieci i młodzieży oraz rodziców w zakresie zachowań chroniących przed uzależnieniami, 
•	zmniejszenia zjawiska marginalizacji dzieci z grup podwyższonego ryzyka poprzez prowadzenie działań opiekuńczo – wychowawczych,
•	wzrostu wiedzy na temat problemów uzależnienia od narkotyków i sposobów ich rozwiązywania poprzez organizację spotkań edukacyjno–informacyjnych dla rodziców, pedagogów, nauczycieli,
•	zwiększenia dostępności informacji o miejscach i formach pomocy osobom uzależnionym i ich rodzinom,
•	reintegracji społecznej osób uzależnionych.

Zadania realizowane przez organizacje pozarządowe stanowią ważne uzupełnienie działań terapeutycznych świadczonych przez ambulatoryjne i stacjonarne placówki leczenia uzależnień oraz instytucji oświaty i pomocy społecznej. Przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu osób uzależnionych,  udzielają wsparcia ich rodzinom, prowadzą działalność profilaktyczną i edukacyjną, a także jako jedne z niewielu podmiotów realizują programy redukcji szkód zdrowotnych obejmujące wymianę sprzętu iniekcyjnego oraz działalność informacyjną i motywującą do leczenia wśród osób używających narkotyków nie zmotywowanych do leczenia. Biorąc  powyższe pod uwagę, ważne jest wspieranie organizacji pozarządowych w podejmowanych przez nie działaniach w zakresie przeciwdziałania narkomanii.
2. Leczenie i rehabilitacja osób uzależnionych od narkotyków.

W ramach Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008– 2010 przeprowadzono konkurs dla samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej dla których Województwo Śląskie jest organem założycielskim, realizujących zadania w zakresie przeciwdziałania narkomanii. Celem konkursu było podniesienie jakości świadczonych usług poprzez rozwój oraz modernizację bazy materialnej zakładów prowadzących leczenie i rehabilitację osób uzależnionych od narkotyków.
Zarząd Województwa Śląskiego na mocy uchwały nr 170/133/III/2008 z dnia 5 lutego 2008 roku oraz uchwały nr 2174/197/III/2008 z dnia 18 września 2008 roku ogłosił dwie edycje konkursu . W każdej edycji przedmiotowego przedsięwzięcia wzięły udział wszystkie uprawnione podmioty (tzn. 5 zakładów). Złożone oferty ocenione zostały pod względem formalnym i merytorycznych przez powołane w tym celu przez Zarząd Województwa Śląskiego komisje konkursowe (Uchwała nr 991/164/III/2008 z dnia 20 maja 2008 roku oraz Uchwała nr 2564/207/III/2008 z dnia 30 października 2008 roku). Zarząd Województwa udzielił wsparcia finansowego uprawnionym podmiotom poprzez przyznanie dotacji w łącznej kwocie 559 100,00 zł (Uchwała nr 1323/174/III/2008 z dnia 24 czerwca 2008 roku oraz Uchwała nr 2765/212/III/2008 z dnia 20 listopada 2008 roku).
Mając na uwadze nadzór oraz ustalenie stanu realizacji zadań inwestycyjnych, poddano kontroli zadania realizowane przez dofinansowane podmioty. Oceny stanu zaawansowania prac remontowych oraz inwestycyjnych wykonywanych w ramach powyższych zadań dokonano przy współpracy z inspektorem nadzoru budowlanego. 
Zadania dofinansowane w ramach powyższego konkursu przedstawia poniższa tabela: 

Lp.	Nazwa zakładu	Nazwa zadania	Kwota 
dotacji w zł	
1.	Zespół Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych
ul. Powstańców 31
40 – 038 Katowice	Kontynuacja modernizacji bazy lokalowej dla pracy psychoterapeutycznej z pacjentami uzależnionymi od alkoholu i współuzależnionymi.	98 289,00	
2.	Zespół Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych
ul. Powstańców 31
40 – 038 Katowice	Podniesienie standardów leczenia 
i rehabilitacji pacjentów uzależnionych od narkotyków.	2 700,00
	
3.	Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny
im. dr Emila Cyrana
ul. Grunwaldzka 48
42 – 700 Lubliniec	Podniesienie standardu świadczonych usług zdrowotnych na rzecz pacjentów uzależnionych od narkotyków, hospitalizowanych w Oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego im. Dr Emila Cyrana w Lublińcu.	120 000,00	
4.	Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny
im. dr Emila Cyrana
ul. Grunwaldzka 48
42 – 700 Lubliniec	Modernizacja bazy materialnej poprzez doposażenie w sprzęt i aparaturę medyczną, celem podniesienia standardu świadczonych usług zdrowotnych, na rzecz pacjentów uzależnionych od narkotyków, hospitalizowanych w Oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego im. dr Emila Cyrana w Lublińcu.	15 000,00	
5.	Wojewódzki Szpital Zespolony im. prof.
dr W. Orłowskiego
ul. PCK 1
42 – 200 Częstochowa	Modernizacja bazy materialnej Oddziału Psychiatrycznego prowadzącego leczenie i rehabilitację osób uzależnionych od narkotyków.	119 069,00	
6.	Wojewódzki Szpital Zespolony im. prof.
dr W. Orłowskiego
ul. PCK 1
42 – 200 Częstochowa	Modernizacja bazy materialnej Oddziału Psychiatrycznego prowadzącego leczenie 
i rehabilitację osób uzależnionych od narkotyków.	15 000,00	
7.	Szpital Specjalistyczny 
ul. Zjednoczenia 10
41 – 500 Chorzów	Modernizacja bazy lokalowej Poradni Terapii Uzależnień od Substancji Psychoaktywnych i Współuzależnień.	
80 035,00
	
8.	Szpital Specjalistyczny 
ul. Zjednoczenia 10
41 – 500 Chorzów	Doposażenie Poradni Terapii Uzależnień.	11 400,00	
9.	Szpital Psychiatryczny
ul Gliwicka 5 
44 – 180 Toszek	Modernizacja bazy materialnej Sądowego Oddziału Rehabilitacji Odwykowej w Szpitalu Psychiatrycznym w Toszku.	82 607,00	
10.
	Szpital Psychiatryczny
ul Gliwicka 5 
44 – 180 Toszek	Doposażenie VII Sądowego Oddziału Odwykowego w Szpitalu Psychiatrycznym 
w Toszku.	15 000,00	
Ogółem                                                                                                                      559 100,00	
Źródło: Opracowanie własne Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego.

 Zrealizowane zadania przyczyniły się m.in. do:
•	podniesienia poziomu usług świadczonych dla osób uzależnionych od narkotyków,
•	poprawienia standardów lokalowych zakładów oraz komfortu pacjentów,
•	dostosowania pomieszczeń placówek do wymagań Rozporządzenia Ministra Zdrowia 
z dnia 10 listopada 2006 roku w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej (Dz. U z 2006 roku, Nr 213, poz. 1568 ze zm.) oraz do przepisów ustawy Prawo budowlane (Dz. U. Z 2006 roku, Nr 156, poz. 1118 ze zm.),
•	umożliwienia wdrażania nowoczesnych form diagnostyki i terapii psychologicznej,  
•	poprawienia warunków pracy personelu świadczącego pomoc osobom uzależnionym.

Przyznane zakładom dotacje z budżetu Województwa Śląskiego umożliwiły przeprowadzenie niezbędnych remontów i inwestycji oraz zakup sprzętu, w tym aparatury medycznej. Środki te nie zaspokoiły jednak w pełni istniejących potrzeb. W związku z powyższym konieczna jest kontynuacja realizacji opisywanego zadania. Ważne jest również wspieranie finansowe programów zdrowotnych z zakresu leczenia i rehabilitacji osób uzależnionych od narkotyków oraz podnoszenie kwalifikacji zawodowych osób je realizujących, co przyczyni się do poprawy jakości oraz dostępności świadczonych usług.

3. Rozwój edukacji publicznej oraz szkolenie przedstawicieli różnych zawodów
w zakresie przeciwdziałania narkomanii.

W 2008 roku Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego zorganizował następujące szkolenia z zakresu przeciwdziałania narkomanii: 
•	Kluczowe aspekty realizacji gminnych programów rozwiązywania problemów uzależnień – szkolenie obejmowało trzy dwudniowe spotkania w Ustroniu w dniach 7 – 8  maja, 2 – 3 czerwca oraz 2 – 3 września 2008 roku, podczas których odbyły się wykłady
i zajęcia warsztatowe. W szkoleniu wzięła udział 64 osobowa grupa pełnomocników
i członków gminnych komisji rozwiązywania problemów uzależnień z terenu województwa śląskiego. Celem przedmiotowych szkoleń było nabycie umiejętności podejmowania kontaktu z klientem gminnej komisji do spraw rozwiązywania problemów uzależnień, poszerzanie wiedzy na temat uzależnień od alkoholu i środków psychoaktywnych oraz zjawiska przemocy w rodzinie, zaznajomienie się z prawnymi i finansowymi aspektami realizacji gminnych programów rozwiązywania problemów uzależnień.
•	Praca z osobą uzależnioną od substancji psychoaktywnych - szkolenie zorganizowane w dniach 11-12 grudnia 2008 roku w Ustroniu. Wzięła w nim udział 98-osobowa grupa kuratorów sądowych z terenu województwa śląskiego. Głównym celem szkolenia było dostarczenie uczestnikom wiedzy na temat uzależnienia od substancji psychoaktywnych oraz wzrost umiejętności pracy z osobą uzależnioną i jej rodziną. Szkolenie było prowadzone przez specjalistów, metodą warsztatowo-wykładową. 
	
Zorganizowane przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej szkolenia umożliwiły poszerzenie wiedzy, wymianę doświadczeń oraz integrację osób zaangażowanych w działania profilaktyczne i naprawcze w obszarze przeciwdziałania narkomanii. Szkolenia podlegały ewaluacji, z których wynika, że uczestnicy wysoko ocenili zawartość merytoryczną i sposób prowadzenia zajęć oraz ich użyteczność dla pracy zawodowej. Średnia ocen wyniosła 4,3 w pięciopunktowej skali.

W kolejnych latach konieczna jest kontynuacja oraz rozszerzenie działań w opisywanym obszarze poprzez organizację szkoleń dla różnych grup zawodowych realizujących zadania w zakresie przeciwdziałania narkomanii,  w tym  przedstawicieli pomocy społecznej, oświaty, policji, samorządów terytorialnych, podstawowej opieki zdrowotnej, lecznictwa odwykowego, kuratorskiej służby sądowej, organizacji pozarządowych. Ważna jest również edukacja społeczna skierowana do mieszkańców województwa śląskiego mająca na celu promowanie zdrowego stylu życia, wolnego od nałogów, przekazanie wiedzy na temat zagrożeń wynikających z narkomanii oraz kształtowanie właściwych postaw.

4. Badanie i monitoring problemów narkomanii w województwie śląskim.

Realizując zadania Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008-2010 w zakresie badania i monitorowania problemów narkomanii, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego w 2008 roku przeprowadził badania na temat używania substancji psychoaktywnych (narkotyków, alkoholu, tytoniu) wśród mieszkańców województwa śląskiego oraz opinii i przekonań w tym zakresie. Celem niniejszego projektu było pozyskanie informacji na temat wzorów, postaw i zachowań, związanych z używaniem substancji psychoaktywnych oraz z piciem alkoholu w populacji mieszkańców województwa śląskiego. Problematyka badań uwzględniała m.in.: postrzeganie problemu narkomanii, rozpowszechnienie używania substancji psychoaktywnych,  postawy wobec używania, prowadzenie pojazdu pod wpływem narkotyków, stereotypów związanych z narkomanią. Badania zrealizowane w listopadzie 2008 roku na terenie całego województwa, przeprowadziła pracownia Lokalne Badania Społeczne z siedzibą w Warszawie na podstawie umowy nr ROPS/2008/205 z dnia 6 listopada 2008 roku. Jako technikę badawczą zastosowano standaryzowany wywiad kwestionariuszowy, przeprowadzony wśród dorosłych mieszkańców województwa śląskiego. Wyniki badań zostały zawarte w raporcie pod nazwą „Substancje psychoaktywne – postawy i zachowania”.
W świetle powyższych badań 5 % respondentów przyznaje, że zdarza lub zdarzało im się używać marihuany lub haszyszu. Co 100 osoba deklaruje używanie amfetaminy. Mieszkańcy województwa śląskiego uważają, że najłatwiej mogą zdobyć leki uspokajające lub nasenne oraz marihuanę lub haszysz. Tylko nieco ponad 1/3 badanych uznaje za całkowicie niemożliwe zdobycie ciężkich narkotyków, jak heroina czy crack. Świadczy to o przekonaniu o dużej dostępności tego typu substancji na rynku. Najbardziej dostępną substancją psychoaktywną jest marihuana lub haszysz – 14 % badanych deklaruje, że mogłoby zdobyć ten narkotyk w ciągu 1 dnia lub krócej. 9 % mieszkańców uznaje za możliwe zdobycie ecstasy w tym samym okresie czasu, zaś po 8 % - amfetaminy lub heroiny. Osoby uzależnione od narkotyków są traktowane przede wszystkim jako jednostki chore, pacjenci. Badani uważają, że zjawisko uzależnienia nie jest wyłączną domeną ludzi ze społecznego marginesu, zaś normalny człowiek może, w pewnych okolicznościach, popaść w uzależnienie. Przeważają postawy empatyczne i współczujące. Większość mieszkańców sądzi, że osoby uzależnione od narkotyków trzeba przede wszystkim leczyć i otoczyć pomocą, zaś znacznie mniej zwolenników mają policyjne i prokuratorskie metody postępowania względem osób uzależnionych. Niepokojącym wnioskiem wynikającym z badań jest niski poziom wiedzy na temat instytucji działających na rzecz zapobiegania uzależnieniom. W dużym stopniu dotyczy to działań na poziomie lokalnym, podejmowanych przez instytucje gminne. Wydaje się, że instytucje te nie są wystarczająco prężne lub zbyt słabo informują mieszkańców o swojej działalności.

Obok wyżej opisanego badania w 2008 roku zgromadzono i zanalizowano dane za lata 2000-2008 pozwalające na oszacowanie rozmiarów problemu narkomanii w województwie śląskim oraz określenia trendów w ich rozwoju. W ramach tego zadania pozyskano dane statystyczne z różnych instytucji (m.in. z: Instytutu Psychiatrii i Neurologii, Głównego Urzędu Statystycznego, Polskiego Zakładu Higieny, pomocy społecznej, policji, sądów) oraz wyniki badań zrealizowanych w województwie śląskim. Zgromadzone dane zostały zebrane w postaci szeregów czasowych w celu uchwycenia trendów, które zanalizowano na tle trendów ogólnopolskich oraz trendów w innych województwach. Wyniki analiz przedstawione zostały w raporcie pod tytułem „Problem narkotyków i narkomanii w województwie śląskim. Analiza danych za lata 2000-2006” zawierającym wnioski dotyczące rozpowszechnienia narkomanii, jak również charakterystyki problemów związanych z używaniem narkotyków. Raport zawiera także rekomendacje odnoszące się do wyboru priorytetów i wypracowania strategii zapobiegawczej.
 Istnieje kilka źródeł informacji na temat rozpowszechnienia używania środków psychoaktywnych. Jednym z nich jest ogólnopolskie audytoryjne badanie ankietowe na temat używania alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Badania takie przeprowadzono w województwie śląskim w roku 2004 oraz 2007 na reprezentatywnej próbie uczniów klas trzecich szkół gimnazjalnych (wiek 15-16 lat) oraz klas drugich szkół ponadgimnazjalnych (wiek 17-18 lat), zgodnie z metodologią międzynarodowego Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach ESPAD. Porównanie wyników badań z 2007 roku z badaniami zrealizowanymi w 2004 wykazało tendencję spadkową bądź stabilizacyjną większości wskaźników dotyczących używania poszczególnych substancji psychoaktywnych przez młodzież województwa śląskiego w wieku 15-16 lat. Niemal dwukrotnie spadł odsetek uczniów, którzy kiedykolwiek używali przetworów konopi. Jeszcze większy bo ponad dwukrotny spadek nastąpił w przypadku używania amfetaminy. Nieznacznie spadły także odsetki badanych sięgających po leki uspokajające i nasenne bez wskazań lekarskich. Znacznie wzrosło natomiast wśród gimnazjalistów w wieku 15 i 16 lat województwa śląskiego rozpowszechnienie doświadczeń z substancjami wziewnymi (z 8 do 14%), podczas gdy na poziomie kraju odnotowano stabilizację w tym zakresie (wykres 1). Używanie substancji wziewnych jest bardzo niebezpieczne – wprawdzie nie prowadzi szybko do uzależnienia, ale rodzi wysokie ryzyko innych szkód zdrowotnych, w tym zgonu z powodu przedawkowania. 

Wykres 1.  Odsetki uczniów w wieku 15-16 lat, którzy używali poszczególnych środków chociaż raz w swoim życiu

Źródło: Wyniki szkolnych badań ankietowych w Województwie Śląskim (2004, 2007) oraz na poziomie kraju ESPAD 2007.

W przypadku uczniów klas drugich szkół ponadgimnazjalnych (17-18 lat) odnotowano wzrost odsetka osób sięgających po substancje wziewne, LSD, ecstasy oraz sterydy anaboliczne.  Jednocześnie nastąpił spadek używania konopi.

Wykres 2.  Odsetki uczniów w wieku 17-18 lat, którzy używali poszczególnych środków chociaż raz w swoim życiu

Źródło: Wyniki szkolnych badań ankietowych w Województwie Śląskim (2004, 2007) oraz na poziomie kraju ESPAD 2007.
Wyniki powyższych badań wskazują na spadek dostępności wszystkich substancji w czasie czterech lat dzielących oba badania w województwie. Porównanie wyników badań ogólnopolskich z lat 2003 i 2007 pokazuje podobną tendencję. Trzeba jednak zauważyć, że wedle wyników badań z 2007 roku dostępność większości substancji w województwie kształtuje się nadal wyżej niż średnio w Polsce.
Kolejnym źródłem wiedzy o zjawisku używania narkotyków w województwie śląskim jest badanie przeprowadzone w 2008 roku na reprezentatywnej próbie pełnoletnich mieszkańców zatytułowane „Substancje psychoaktywne – postawy i zachowania” . Badanie to ujawniło jedynie okazjonalne używanie przetworów konopi. W próbie nie znalazł się nikt, kto używałby w czasie ostatnich 12 miesięcy przed badaniem innych substancji nielegalnych. Nie oznacza to, że w Województwie nie ma takich osób. Rozpowszechnienie używania tych substancji jest jednak tak nikłe, że w próbie 638 osób nie udało się uchwycić nikogo z grupy użytkowników. Wśród wszystkich badanych okazjonalni użytkownicy przetworów konopi stanowili 1,9%. Na podstawie wyników badania ankietowego populacji generalnej można szacować, że w województwie śląskim niespełna 70 tysięcy pełnoletnich mieszkańców aktualnie używa okazjonalnie marihuany lub haszyszu, z tego prawie połowa (ok. 33 tysiące) to osoby w wieku 18-24 lat. 
Przedstawione powyżej wyniki badań dotyczą okazjonalnego używania substancji psychoaktywnych wśród młodzieży szkolnej oraz dorosłych mieszkańców województwa. Trendy w rozwoju narkomanii rozumianej jako regularne używanie narkotyków powodujące poważne problemy, tj. zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, śledzić można na podstawie badań prowadzonych metodą wywiadów pogłębionych wśród problemowych użytkowników narkotyków. Badania takie zostały zrealizowane w województwie śląskim w 2003 i 2007 roku. Umożliwiły one oszacowanie liczby narkomanów oraz  identyfikację wzorów używania substancji w tej grupie, a także problemów jakich doświadczają. Na podstawie badań z 2007 roku liczbę problemowych użytkowników narkotyków oszacowano na 15 000 – 17 000 osób. Liczba ta znacznie wzrosła w stosunku do roku 2003. 
Popularność iniekcyjnego przyjmowania narkotyków po spadku w latach dziewięćdziesiątych i na początku obecnej dekady, wykazuje ponowny trend wzrostowy, zwłaszcza wśród problemowych użytkowników. Dzielenie się igłami i strzykawkami, chociaż znacznie rzadsze niż niegdyś nie zostało do końca wyeliminowane. Badani często nie są zainteresowani poddawaniu się testom na obecność przeciwciał HIV. Stan zdrowia części badanych jest zły, w niektórych przypadkach katastrofalny, zarówno somatyczny jak psychiczny. 
Badania przeprowadzone w 2007 roku wśród problemowych użytkowników substancji psychoaktywnych wykazały, że narkomani w zasadzie nie mają problemów w dostępie do narkotyków. Każdy z nich ma kontakty w środowisku dostawców. Kupno narkotyku w ogóle nie przedstawia żadnej trudności, jeśli tylko dysponuje się gotówką. Narkotyki można zamówić na telefon lub kupić u ulicznych sprzedawców
Z danych zebranych w trakcie badania wynika, że pierwsze kontakty z narkotykami przypadają najczęściej na koniec szkoły gimnazjalnej i początek szkoły ponadgimnazjalnej. Do inicjacji używania narkotyków służą zwykle marihuana lub substancje wziewne, względnie leki uspokajające i nasenne. Motywem sięgnięcia po te substancje jest zwykle ciekawość. Często też trudno określić motyw – do pierwszego użycia dochodzi przypadkowo, warunkuje je splot czynników sytuacyjnych, bez wyraźnej refleksji osoby sięgającej po narkotyk. Zarówno inicjacji, jak i kontynuacji używania narkotyków, sprzyja duża ilość niekontrolowanego przez dorosłych czasu wolnego. Ważnym czynnikiem jest także brak zrozumienie ze strony najbliższych, brak miłości rodzicielskiej, brak zainteresowania dzieckiem. Ten drugi czynnik odgrywa ważną rolę w procesie kontynuowania doświadczeń z narkotykami. Większość badanych ma pełną świadomość swojego problemu, zdaje sobie sprawę z uzależnienia, identyfikuje się ze światem narkomanów.  
Badania jakościowe wśród narkomanów w województwie śląskim dostarczają  informacji na temat sytuacji życiowej tej grupy. Nie wszyscy problemowi użytkownicy narkotyków są wykluczeni społecznie. Do pełnej marginalizacji dochodzi po  pewnym, niekiedy dość długim, czasie regularnego używania narkotyków, przy czym długość tego okresu jest indywidualnie zróżnicowana. Niektórym narkomanom udaje się dość długo utrzymać przynajmniej w niektórych rolach społecznych. Pozytywne znaczenie może mieć tu wsparcie społeczne udzielane zarówno przez najbliższych jak i przez instytucje oraz podejmowanie leczenia, z drugiej zaś strony negatywnie odznaczyć się mogą takie silne traumatyczne przeżycia związane np. ze stwierdzeniem zakażenia HIV. Nie zawsze marginalizacja społeczna jest efektem używania narkotyków, niekiedy leży ona u podstaw problemu narkotyków. Część problemowych użytkowników rekrutuje się właśnie ze środowisk zmarginalizowanych. Sytuacja życiowa badanych używających narkotyków w zastrzykach, szczególnie uzależnionych od opiatów, jest dramatyczna. Odrzucenie przez rodzinę, brak oparcie w kimkolwiek, bezdomność, brak stałych środków utrzymania to podstawowe wyznaczniki sytuacji najsilniej doświadczonych. Najczęściej spotykane źródła utrzymania osób, które nie są na utrzymaniu rodziców, to obok rent i zasiłków, produkcja „kompotu”, handel narkotykami, drobna przestępczość (głównie kradzieże w sklepach), prostytucja, żebranie. W większości przypadków całość dochodów przeznaczana jest na finansowanie używania narkotyków, czasem nie starcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Badani żyją na marginesie społeczeństwa, w poczuciu totalnego odrzucenia. Często spotykają się z przejawami niechęci a nawet wrogości. Doświadczania takie sprzyjają nasileniu procesu marginalizacji. 
Informacji na temat narkomanii, obok badań, dostarczają dane statystyczne stacjonarnego lecznictwa psychiatrycznego. Lata 2001-2005 to okres wzmożonego (86-procentowego) wzrostu liczby osób przyjętych do leczenia stacjonarnego w województwie śląskim z powodu zaburzeń psychicznych spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych innych niż alkohol (z 730 osób do 1358 osób). W 2006 roku trend ten uległ spadkowi. Zgłaszalność do leczenia stacjonarnego w województwie śląskim pozostaje niższa od średniej krajowej (wykres 3).

Wykres 3. Osoby przyjęte do leczenia stacjonarnego w latach 2000-2006 z powodu zaburzeń psychicznych spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych innych niż alkohol (ICD X: F11-F16; F18; F19) - wskaźniki na 100 tys. mieszkańców.

Źródło: Dane z systemu statystycznego lecznictwa psychiatrycznego (Instytut Psychiatrii i Neurologii).

Odsetek pacjentów pierwszorazowych (czyli przyjętych do leczenia stacjonarnego po raz pierwszy w życiu) w latach 2000-2006 wahał się w granicach od 53 do 63%. W 2006 roku wynosił on 55%  wśród ogółu pacjentów podejmujących leczenie. Struktura płci osób przyjętych do leczenia stacjonarnego pozostaje względnie stabilna zarówno w województwie śląskim, jak w skali kraju. W 2006 roku kobiety stanowiły 24% pacjentów leczonych stacjonarnie, a na poziomie kraju 26%. Zmiany obserwuje się natomiast w strukturze wieku.  W 2006 roku w województwie śląskim dominującą grupę pacjentów stanowiły osoby w wieku 16-24 lata (45%), a następnie osoby w wieku 25-34 lat (26%). W sumie obie te kategorie wiekowe pokrywają prawie 71% leczonych (wykres 4). 
Od 2004 roku wśród pacjentów przyjętych do lecznictwa stacjonarnego w województwie śląskim zwiększa się odsetek osób ze starszych grup wiekowych, a zmniejsza się z młodszej grupy (16-24 lat). Podobne trendy mają miejsce na poziomie ogólnokrajowym aczkolwiek charakteryzują się one większym nasileniem. 

Wykres 4. Mieszkańcy województwa śląskiego przyjęci do lecznictwa stacjonarnego z powodu zaburzeń psychicznych spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych innych niż alkohol (ICD X: F11-F16; F18; F19) wg wieku.

Źródło: Dane z systemu statystycznego lecznictwa psychiatrycznego (Instytut Psychiatrii i Neurologii).

W 2006 roku najliczniejszą grupę osób przyjętych do lecznictwa stacjonarnego stanowiły osoby używające leki uspokajające i nasenne (10,6%), amfetaminę (9,9%) oraz opiaty (6,5%).  Należy podkreślić, że pond 67% pacjentów mieści się w kategorii „mieszane” (wykres 5).

Wykres 5. Mieszkańcy województwa śląskiego przyjęci do lecznictwa stacjonarnego w 2006 r. z powodu zaburzeń psychicznych spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych innych niż alkohol, wg typu substancji

Źródło: Dane z systemu statystycznego lecznictwa psychiatrycznego (Instytut Psychiatrii i Neurologii).
Problem narkomanii w województwie śląskim jest zróżnicowany terytorialnie. 

Subregionem o największym współczynniku zgłaszalności do leczenia stacjonarnego jest subregion sosnowiecki (39,7 – wskaźnik na 100 tys. mieszkańców). Przewyższa on znacznie średnią dla województwa (35,9), a nawet średnią ogólnopolską (34,9). Dwa inne subregiony o współczynnikach wyższych niż dla całego województwa to gliwicki (33,2) i katowicki (26,7). Blisko średniej ulokował się także subregion bytomski (24,6). (wykres 6). 
Najwyższą dynamikę problemu w latach 2000-2006 odnotowano w subregionie bytomskim, a następnie w sosnowieckim, gliwickim i tyskim. 
Subregionem o największym współczynniku pierwszorazowej zgłaszalności do leczenia stacjonarnego jest subregion sosnowiecki (24,7). Przewyższa on znacznie średnią dla województwa (14,3), a także średnią ogólnopolską (16,7). Dwa inne subregiony o współczynnikach wyższych niż dla całego województwa to bytomski (16,5)  i gliwicki (16,9).
W 2006 r. najwyższym odsetkiem niepełnoletnich pacjentów charakteryzował się subregion sosnowiecki (16,3%), a następnie bytomski (12,4%) oraz gliwicki (10,5%). Najniższy udział niepełnoletnich występował w subregionie katowicki (3,9%). 
Zestawienie powyższych danych prowadzi do wniosku, że najbardziej zagrożonym subregionem jest sosnowiecki. Subregion ten charakteryzuje się najwyższymi współczynnikami przyjęć do leczenia ogółem oraz przyjęć pierwszorazowych, najwyższym odsetkiem niepełnoletnich pacjentów, a także bardzo wysoką (drugie miejsce w województwie) dynamiką zgłaszalności do leczenia. 
Jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych związanych z narkotykami są choroby infekcyjne. Przyjmowanie środków odurzających w zastrzykach rodzi zwiększone ryzyko zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C oraz HIV. Informacji o rozpowszechnieniu zakażeń chorobami infekcyjnymi wśród osób używających narkotyków w zastrzykach dostarczają badania zrealizowane w 2004 roku przez Państwowy Zakład Higieny. Z badań tych wynika że 13%  iniekcyjnych użytkowników narkotyków na Górnym Śląsku jest nosicielami HIV, 62% nosicielami HBV, a 68% nosicielami HCV.
Przestępczość związana z narkotykami w województwie śląskim na podstawie danych policyjnych, wykazywała do 2006 roku silny trend wzrostowy podobnie jak w całym kraju. Trend ten załamał się w 2007 roku. Dane policyjne wskazują na nieznacznie niższy poziom przestępczości w województwie niż średnio w kraju. Jednocześnie, według danych Ministerstwa Sprawiedliwości, rosła także liczba skazanych za przestępstwa przeciw ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii, która w 2006 roku w województwie śląskim była dziewięciokrotnie wyższa niż w roku 2000. Przestępstwa przeciw ustawie o przeciwdziałaniu narkomani stanowią znikomy, chociaż rosnący odsetek wszystkich wykrytych przestępstw zakończonych wyrokiem sądowym. 

W kontekście przedstawionych powyżej danych nasuwają się następujące wnioski:
•	istnieje potrzeba prowadzenia systematycznych badań problemów narkomanii w regionie, które umożliwiają monitorowanie zmian zachodzących na przestrzeni lat, analizę potrzeb i zasobów w omawianym obszarze oraz planowanie i podejmowanie skutecznych działań naprawczych;
•	intensyfikacji wymaga profilaktyka adresowana do osób dorosłych ze średnich grup wiekowych;
•	szczególną uwagę w działaniach profilaktycznych skierowanych do młodzieży należy zwrócić na używanie substancji wziewnych. Kwestia to wymaga także pogłębionych badań, które odpowiedziałyby na pytanie o podłoże większej niż w skali kraju popularności substancji wziewnych wśród młodzieży;  
•	konieczne jest wzmocnienie działań mających na celu przeciwdziałanie marginalizacji społecznej osób uzależnionych oraz wsparcie ich rodzin;
•	biorąc pod uwagę większe niż w skali kraju wskaźniki zgonów z powodu przedawkowania narkotyków, zakażeń HCV oraz umieralności wśród problemowych użytkowników narkotyków, istnieje potrzeba intensyfikacji działań z zakresu redukcji szkód zdrowotnych spowodowanych używaniem narkotyków;

Obok wyżej opisanych zadań, w 2008 roku w województwie śląskim podejmowane były także przedsięwzięcia merytorycznie korespondujące z celami określonymi w Wojewódzkim Programie Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2008-2010, które finansowane były z innych źródeł. Najważniejsze z nich to:

1.	Wzmacnianie działań samorządów gminnych w realizacji zadań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień.

W 2008 roku Województwo Śląskie po raz kolejny uczestniczyło w realizacji Rządowego Programu Świetlica, praca i staż – socjoterapia w środowisku wiejskim. Głównym celem Programu jest organizowanie w społecznościach lokalnych świetlic oraz klubów dla dzieci i młodzieży. Placówki tego typu odgrywają ważną rolę w systemie pomocy dzieciom ze środowisk defaworyzowanych – redukują deficyty wychowawcze i edukacyjne, rozbudzają aspiracje, udzielają pomocy w sytuacjach kryzysowych, prowadzą zajęcia profilaktyczne i socjoterapeutyczne. Realizacja Programu ma przyczynić się również do budowania partnerstw na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu oraz tworzenia nowych miejsc pracy poprzez powierzanie zajęć prowadzonych w ramach tworzonych placówek osobom bezrobotnym, w tym absolwentom szkół wyższych o specjalizacji pedagogika, psychologia, socjologia, resocjalizacja. Bezpośrednimi realizatorami Programu są gminy wspierane przez samorządy województw, powiatowe urzędy pracy, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. W świetle zapisów Programu, do zadań województw należy m. in. wytypowanie gmin do udziału w Programie oraz udzielenie im pomocy finansowej umożliwiającej realizację zadań związanych z organizowaniem gminnych świetlic. 
Realizując zapisy powyższego programu, Zarząd Województwa Śląskiego ogłosił konkurs  pn. Tworzenie gminnych świetlic i klubów dla dzieci i młodzieży. Do udziału w konkursie uprawnione zostały gminy, które w 2007 roku osiągnęły najniższe dochody z tytułu opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (do 150 000,00 zł), przeznaczane na realizację zadań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów uzaleznień. 
Uchwałą nr III/27/9/2008 z dnia 27 sierpnia 2008 roku Sejmik Województwa Śląskiego udzielił pomocy finansowej gminom na uruchomienie 7 placówek na łączną kwotę 120 244,00 zł.

Wykaz gmin, które uzyskały dotacje w ramach konkursu Tworzenie gminnych świetlic i klubów dla dzieci i młodzieży.
Lp.	Gmina	Nazwa zadania	Kwota dotacji	
1.	Gmina Krzanowice	Sekcja 1.01	Dobry Klub	6 967,00 zł	
2.	Gmina Poraj	Komputer i Internet bez tajemnic - wyrównanie szans	10 200,00 zł	
3.	Gmina Poraj	Na dobrej drodze	7 927,00 zł	
4.	Gmina Janów	Pomóżmy sobie sami	12 950,00 zł	
5.	Gmina Kalety	Świetlica, jako element rozwiązywania problemów społecznych wśród dzieci
i młodzieży	26 100,00 zł	
6.	Gmina Herby	Utworzenie gminnego klubu środowiskowego	26 100,00 zł	
7.	Gmina Żarki	Nasza świetlica - Akademia Nauki i Przygody	30 000,00 zł	
Ogółem                                                                                         120 244,00 zł	

Równolegle z opisanym powyżej zadaniem podjęte zostały działania mające na celu wzmocnienie  działalności świetlic i klubów już istniejących. Uchwałą nr III/27/10/2008 z dnia 27 sierpnia 2008 roku Sejmik Województwa Śląskiego udzielił pomocy finansowej gminom na realizację zadania pn. Wzmacnianie gminnych świetlic i klubów dla dzieci i młodzieży w łącznej kwocie 373 074,00 zł. Wytypowanie gmin do udziału w powyższym przedsięwzięciu nastąpiło w trybie konkursu ogłoszonego i przeprowadzonego przez Zarząd Województwa Śląskiego. Przyznana pomoc umożliwiła  kontynuację oraz profesjonalizację działań realizowanych w 19 placówkach.

Wykaz gmin, które uzyskały dotacje w ramach konkursu Wmacnianie gminnych świetlic i klubów dla dzieci i młodzieży.

Lp.	Wnioskodawca	Nazwa zadania	Proponowana kwota dotacji	
1.	Gmina Mszana	Rozszerzenie i wzbogacenie działalności Świetlicy Środowiskowej w Połomii	25 000,00 zł	
2.	Gmina Pietrowice Wielkie	Świetlica to nasz Dom	10 560,00 zł	
3.	Gmina Dąbrowa Zielona	Świetlica szansą dla dzieci wiejskich	25 000,00 zł	
4.	Gmina Dąbrowa Zielona	Świetlica inwestycją w przyszłość dzieci i młodzieży wiejskiej	25 000,00 zł	
5.	Gmina Lyski	Organizacja czasu wolnego dzieci i młodzieży z terenu Gminy Lyski	21 912,00 zł	
6.	Gmina Pawonków	Organizacja czasu wolnego, rozwój zainteresowań, organizacja zabaw i zajęć sportowych. Udzielanie pomocy w sytuacjach kryzysowych, szkolnych, rodzinnych, rówieśniczych
i osobistych.	11 410,00 zł	
7.	Gmina Łękawica	Wzmacnianie gminnych świetlic i klubów dla dzieci
i młodzieży	25 000,00 zł	
8.	Gmina Kalety	Prawdziwym schronieniem dla człowieka jest drugi człowiek
- Nasz kolorowy świat
w świetlicy
- Bezpieczne wakacje bez nałogów
- Sport-zawsze najzdrowszy wybór.	22 800,00 zł	
9.	Gmina Ślemień	Wzmocnienie gminnej świetlicy dla dzieci i młodzieży w Koconiu	23 413,00 zł	
10.	Gmina Ślemień	Wzmocnienie gminnej świetlicy dla dzieci i młodzieży w Lasie	24 126,00 zł	
11.	Gmina Kobiór	Wzmocnienie Gminnej Świetlicy Środowiskowej
w Kobiórze	25 000,00 zł	
12.	Gmina Poraj	Świetlica - moim małym światem nauki i zabawy	9 133,00 zł	
13.	Gmina Poraj	Żyjmy inaczej - dokonujmy właściwych wyborów	9 900,00 zł	
14.	Gmina Poraj	Stop - mogę żyć inaczej	11 600,00 zł	
15.	Gmina Krzanowice	Razem Łatwiej, Ciekawiej
i Weselej	25 000,00 zł	
16.	Gmina Bojszowy	Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza Wsparcia Dziennego - Świetlica Środowiskowa	25 000,00 zł	
17.	Gmina Kornowac	Wzmocnienie działalności Świetlicy dla dzieci i młodzieży w Kornowacu	8 220,00 zł	
18.	Gmina Żarki	Przystań na Wysokiej - wzmocnienie świetlicy środowiskowej w Wysokiej Lelowskiej Gmina Żarki	25 000,00 zł	
19.	Gmina Żarki	Nasza świetlica w Zawadzie uczy i bawi	20 000,00 zł	
Ogółem                                                                                             373 074,00 zł	

Realizacja powyższych zadań przyczyniła się do:
•	utworzenia 7 nowych placówek dla dzieci i młodzieży,
•	wzmocnienia 19 placówek funkcjonujących na terenie województwa śląskiego,
•	redukcji deficytów wychowawczych i edukacyjnych dzieci ze środowisk defaworyzowanych,
•	wzrost umiejętności społecznych, życiowych oraz współdziałania w grupie uczestników świetlic i klubów,
•	ograniczenie zachowań ryzykownych (w tym używania środków psychoaktywnych) poprzez działania wychowawcze i profilaktyczne,
•	stworzenie nowych miejsc pracy poprzez powierzenie realizacji zadań w ramach utworzonych  świetlic i klubów osobom bezrobotnym oraz absolwentom w porozumieniu z powiatowymi urzędami pracy.

2.	Organizacja szkoleń dotyczących problemu uzależnień w ramach projektu systemowego pn.: Kształcenie i doradztwo dla kadr pomocy i integracji społecznej województwa śląskiego.

	Niniejszy projekt został opracowany przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – Priorytet VII Promocja integracji społecznej, Działanie 7.1 Rozwój i upowszechnienie aktywnej integracji, Poddziałanie 7.1.3. Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej. Celem projektu jest rozwijanie efektywnego systemu wsparcia rozwoju zawodowego kadr jednostek pomocy społecznej oraz innych podmiotów realizujących zadania w obszarze pomocy i integracji społecznej województwa śląskiego. Projekt obejmuje różne formy wsparcia, których zakładanym rezultatem jest integracja podmiotów mających wpływ na zapobieganie zjawiskom dezintegracji i patologii społecznej, w tym przeciwdziałanie uzależnieniom od środków psychoaktywnych.
W ramach powyższego projektu w 2008 roku zorganizowano cykl szkoleń pod nazwą Praca z rodziną wieloproblemową, który obejmował  m.in. cztery szkolenia dla pracowników socjalnych ośrodków pomocy społecznej i powiatowych centrów pomocy rodzinie z zakresu Pracy z rodziną w sytuacji uzależnienia od środków psychoaktywnych. W spotkaniach wzięło udział  75 osób. Celem szkolenia było zdobycie umiejętności oraz dostarczenie wiedzy niezbędnej do pracy z rodziną dotkniętą problemem uzależnienia od substancji psychoaktywnych, w tym narkotyków.
Mając na uwadze animację działań lokalnych dotyczących wspierania działań społeczności lokalnych na rzecz bezpieczeństwa mieszkańców, zorganizowano szkolenia dotyczące Opracowania programów aktywności lokalnej, dla łącznej liczby 113 pracowników kadr pomocy i integracji społecznej. Celem oferowanych form wsparcia było rozpoznane potrzeb środowiska, a następnie mobilizacja i wydobycie lokalnych sił i zasobów na rzecz przeciwdziałania występującym w środowisku dysfunkcjom.

3.	Wspieranie zadań z zakresu zwalczania AIDS i zapobiegania zakażeniom HIV realizowanych przez organizacje społeczne oraz jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub przez nie nadzorowane w oparciu o ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.).

Uchwałą nr 2176/197/III/2008 z dnia 18 września 2008 roku Zarząd Województwa Śląskiego ogłosił konkurs ofert na realizację na terenie województwa śląskiego zadań w ramach Krajowego Programu Zwalczania AIDS i Zapobiegania Zakażeniom HIV. W ramach powyższego konkursu wpłynęło 8 ofert.
 	Uchwałą nr z dnia 10 października 20082416/202/III/2008 Zarząd Województwa Śląskiego przyznał dotacje na  realizację 8 zadań w łącznej kwocie 100 000,00 zł. 

Zestawienie zbiorcze jednostek, które otrzymały dofinansowanie w ramach konkursu ofert dotyczącego realizacji zadań w ramach Krajowego Programu Zwalczania AIDS i Zapobiegania Zakażeniom HIV na lata 2008-2010 na terenie województwa śląskiego w 2008 roku.

Lp.	Podmiot	Opis zadania	Kwota dotacji w zł	
1.		Stowarzyszenie Czasu Wolnego Dzieci 
i Młodzieży 
w Katowicach	Obalenie stereotypów w myśleniu o sposobach zarażenia się chorobą oraz o życiu ludzi chorych na AIDS.
(Konkurs plastyczny, happening przeciwko wykluczeniu chorych na AIDS, tematyczny spektakl teatralny, prelekcje.)	4 600,00	
2.		Polskie Towarzystwo Oświaty Zdrowotnej Oddział Terenowy 
w Katowicach	Realizacja kampanii multimedialnej pod nazwą „Wróć bez HIV”, w tym m.in. publikacja pracy zbiorowej pt. „Jak żyć z wirusem-poradnik dla osób żyjących z HIV”.
Opracowanie, wydawanie i dystrybucja materiałów informacyjno-edukacyjnych dla osób żyjących z HIV i AIDS.	10 000,00.	
3.		Towarzystwo Rodzin i Przyjaciół Dzieci Uzależnionych „Powrót z U”
	Realizacja „Programu informacyjno-edukacyjnego dla uzależnionych oraz eksperymentujących i ich rodzin” oraz warsztaty dla współuzaleznionych, rodziców 
i zakażonych.
	25 000,00	
4.		Górnośląskie Stowarzyszenie „Wspólnota” 
w Chorzowie
	Kontynuacja działalności Punktu Konsultacyjno-Diagnostycznego 
w kierunku HIV.
(w ramach działalności punktu prowadzone są anonimowe i bezpłatne badania w kierunku HIV).	25 000,00	
5.		Caritas Archidiecezji Częstochowskiej 
w Czestochowie
	Wsparcie  programów realizowanych przez organizacje pozarządowe i opartych na wolontariacie, ukierunkowanych na niesienie pomocy osobom żyjącym z HIV/AIDS:
•	Szkolenia wolontariuszy;
•	Zwiększenie świadomości zagrożeń;
•	Anonimowe motywowanie do konsultacji diagnostycznych dla osób z kręgu ryzyka (akcje przeprowadzono w schroniskach dla kobiet, bezdomnych, noclegowniach, ogrzewalniach miejskich).	3 500,00	
6.		Stowarzyszenie „MANKO” z siedzibą w Krakowie	Realizację kampanii „ryzy KOchania”, poprzez spoty radiowe, emisję filmów edukacyjnych, dystrybucję materiałów informacyjnych, ulotki i broszury. 
Kampania skierowana jest do studentów.	18 700,00	
7.		Szpital Psychiatryczny 
w Toszku
	prowadzenie zajęć informacyjno-edukacyjnych celem podniesienia poziomu wiedzy pacjentów na temat medycznych i psychospołecznych aspektów HIv/AIDS.	7 200,00	
8.		Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny im.E.Cyrana 
w Lublińcu	Realizacja programu „Promocja zdrowia-profilaktyka HIV w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym im. Dr E. Cyrana 
w Lublińcu”.	6 000,00 	
          Ogółem                                                                                                            100 000,00    	

Podsumowanie

Osoby uzależnione oraz eksperymentujące z narkotykami jak również ich bliscy doświadczają szkód zdrowotnych oraz społecznych, co powoduje dezorganizację ich życia. Istotne jest zatem ciągłe podejmowanie działań profilaktycznych, interwencyjnych i naprawczych. Wskazane jest również obejmowanie profilaktyką nie tylko młodzieży i osób dorosłych, ale również dzieci, ze względu na wczesną inicjację narkotykową. Ważne jest także prowadzenie wszelkiego rodzaju działań ukierunkowanych na niwelowanie szkód powstałych w wyniku uzależnień oraz przywracanie osób uzależnionych i ich rodzin do uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym.

Opracowano:
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego 
Dział Profilaktyki, Rozwiązywania Problemów Uzależnień
i Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi

Dyrektor ROPS  Halina Misiewicz