WYTYCZNE OPRACOWANIA
STUDIÓW WYKONALNOŚCI DLA PROJEKTÓW
 Z ZAKRESU INFRASTRUKTURY LECZNICTWA ZAMKNIĘTEGO I OTWARTEGO

w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego
Województwa Śląskiego na lata 2007-2013

 

Katowice, grudzień 2007

Spis treści
 
I.	Wstęp
1. 	Wprowadzenie
2.	Podstawowe pojęcia
3.	Zasady ogólne
II.	Struktura Studium Wykonalności
1.	Wykorzystane materiały i dokumentacje związane  z projektem, definicje
2.	Wnioski z przeprowadzonej analizy – podsumowanie
3.	Definicja projektu
4.	Charakterystyka projektu
4.1 Tytuł projektu
4.2 Lokalizacja projektu
5.	Polityka rządowa, regionalna i lokalna. Polityki horyzontalne
6.	Analiza otoczenia społeczno – gospodarczego projektu
7.	Zidentyfikowane problemy
8.	Logika interwencji
8.1. Cele projektu – oddziaływanie
8.2. Wskaźniki
8.2.1.Wskaźniki produktu
8.2.2. Wskaźniki rezultatu
9.	Komplementarność projektu z innymi działaniami
10.	Analiza instytucjonalna
10.1  Beneficjenci projektu
10.2  Wykonalność instytucjonalna projektu
10.3 Trwałość projektu
10.4 Analiza prawna wykonalności projektu
10.5 Promocja projektu
10.6 Plan wdrożenia przedsięwzięcia
10.7 Pomoc publiczna w projekcie
11.	Analiza techniczna
12.	Analizy specyficzne dla danego sektora
13.	Analiza finansowa
13.1 Nakłady inwestycyjne na realizację projektu
13.2. Program sprzedaży. Kalkulacja przychodów ze sprzedaży
13.2.1. Polityka cenowa
13.2.2. Aktualny i przyszły popyt na usługi
13.2.3. Plan przychodów
13.3. Kalkulacja kosztów operacyjnych
13.4. Rachunek zysków i strat
13.5. Rachunek przepływów pieniężnych
13.6. Określenie luki w finansowaniu
13.7 Źródła finansowania projektu
13.8. Wskaźniki rentowności
14.	Analiza ekonomiczna
14.1 Analiza efektywności kosztowej
14.2 Analiza kosztów i korzyści
14.3 Analiza metodą uproszczoną
14.4 Analiza wielokryterialna
15.	Analiza wrażliwości i ryzyka
15.1 Analiza wrażliwości
15.2 Analiza ryzyka
16. 	Analiza oddziaływania na środowisko
17.	Załączniki

I.	Wstęp 
1. 	Wprowadzenie 
Przedmiotowy dokument stanowi Wytyczne do opracowania Studiów Wykonalności dla projektów z zakresu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego (zobacz „Uszczegółowienie Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007 - 2013”). Są to projekty inwestycyjne aplikujące do uzyskania dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013. Wytyczne muszą być stosowane wraz z dokumentem „Wytyczne ogólne przygotowania Studiów Wykonalności”.
Dokument ma na celu pomoc potencjalnym beneficjentom Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 w przygotowaniu Studiów Wykonalności dla projektów z zakresu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego, poprzez usystematyzowanie pojęć, wprowadzenie jednoznacznych założeń i zasad oraz zakresu poszczególnych rozdziałów Studium wraz z jego załącznikami. Wytyczne wprowadzają ujednolicone zasady przygotowania Studiów Wykonalności, co zapewni porównywalność projektów aplikujących o dofinansowanie w ramach Działań 9.1. i 9.2 RPO Województwa Śląskiego na lata 2007-2013.  
Przygotowywane Studia Wykonalności mają za zadanie zaprezentować zasadność realizacji projektu oraz wskazać optymalny zakres projektu realizowanego przy najkorzystniejszym rozwiązaniu technicznym/organizacyjnym, jak również pokazać jego wykonalność, w szczególności w aspekcie: finansowym, instytucjonalnym, prawnym 
i środowiskowym. Dokumenty te mają także wykazać zgodność przyjętych rozwiązań
z dokumentami programowymi, politykami UE i krajowymi oraz wskazać znaczenie projektu dla społeczności lokalnej i regionu. 
Niniejszy dokument został opracowany przez zespół konsultantów Konsorcjum firm Grupa Doradcza Partner na podstawie umowy zawartej z Województwem Śląskim. W skład Zespołu roboczego przygotowującego przedmiotowe wytyczne weszli: dr Paweł Wroński, Paweł Mentelski, Wojciech Motelski, Maciej Jednakiewicz i Tomasz Bartnicki. Dokument na etapie przygotowania podlegał konsultacjom z pracownikami Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego. 
2.	Podstawowe pojęcia 
Podstawowe pojęcia związane z przygotowaniem Studium Wykonalności (pełny spis pojęć można znaleźć w załączniku do Uszczegółowienia Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007 – 2013 - słowniczek):
Zadanie – wyodrębniona technicznie lub organizacyjne cześć przedsięwzięcia; 
w przypadku zadań inwestycyjnych część przedsięwzięcia wymagająca odrębnego pozwolenia na budowę (zgłoszenia); (źródło: opracowanie własne na podstawie wytycznych do sporządzania Studiów Wykonalności do ZPORR). 
Projekt – przedsięwzięcie opisane we Wniosku o dofinansowanie, będące przedmiotem umowy o dofinansowanie między Beneficjentem, a Instytucją Wdrażającą.
Duży projekt – w ramach programu operacyjnego, EFRR i Fundusz Spójności mogą finansować wydatki związane z operacją składającą się z szeregu robót, działań lub usług, której celem samym w sobie jest ukończenie niepodzielnego zadania 
o sprecyzowanym charakterze gospodarczym lub technicznym, która posiada jasno określone cele i której całkowity koszt przekracza kwotę 25 mln EUR w przypadku środowiska naturalnego oraz 50 mln EUR w przypadku innych dziedzin.
Projekt generujący dochód – wszelkie operacje obejmujące inwestycje w infrastrukturę, korzystanie z której podlega opłatom ponoszonym bezpośrednio przez korzystających oraz wszelkie operacje pociągające za sobą sprzedaż gruntu lub budynków, lub dzierżawę gruntu, lub budynków, lub najem budynków, lub wszelkie inne odpłatne świadczenie usług; (źródło: Krajowe wytyczne w zakresie wybranych zagadnień związanych 
z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód). 
Beneficjent – podmiot gospodarczy, podmiot lub przedsiębiorstwo, publiczne lub prywatne, odpowiedzialne za inicjowanie lub inicjujące i realizujące operacje. W ramach programów pomocy objętych art. 87 Traktatu beneficjentami są przedsiębiorstwa publiczne lub prywatne, realizujące indywidualny projekt i otrzymujące pomoc publiczną.
Beneficjent pośredni  – podmiot lub grupa bezpośrednio korzystająca z efektów projektu; (źródło: opracowanie własne).  
Cele ogólne/pośrednie – cele wyjaśniają dlaczego projekt jest ważny dla społeczeństwa
w kategoriach długoterminowych korzyści dla beneficjentów i szerszych korzyści dla innych grup; (źródło: opracowanie własne na podstawie Podręcznika Cykl Zarządzania Projektem - KE).  
Cel bezpośredni – cel odnoszący się do kluczowego problemu i jest definiowany
 w kategoriach korzyści dla beneficjentów lub grup docelowych, jest rezultatem wykorzystania powstałych produktów; (źródło: opracowanie własne na podstawie Podręcznika Cykl Zarządzania Projektem - KE).  
Działania – czynności wykonywane w celu dostarczenia dobra lub usługi; (źródło: opracowanie własne na podstawie Podręcznika Cykl Zarządzania Projektem - KE).    
Produkt – bezpośredni, materialny efekt zrealizowanych działań, musi być osiągnięty 
w trakcie „życia” projektu, przyczynia się do osiągnięcia rezultatów, a przez to celów bezpośrednich; (źródło: opracowanie własne na podstawie Podręcznika Cykl Zarządzania Projektem - KE).   
Wskaźniki produktu - wskaźniki odnoszące się do działalności. Liczone są w jednostkach materialnych lub monetarnych (np. długość zbudowanej drogi, ilość firm, które uzyskały pomoc).
Rezultat – fizyczny efekt osiągnięcia celu bezpośredniego i bezpośredni wpływ zrealizowanych działań/stworzonych produktów, osiągany natychmiast po realizacji projektu; określa zmiany jakie nastąpiły u beneficjentów; (źródło: opracowanie własne na podstawie Podręcznika Cykl Zarządzania Projektem - KE). 
Wskaźniki rezultatu - wskaźniki odpowiadające bezpośrednim z natychmiastowych efektów wynikających z programu. Dostarczają one informacji o zmianach np. zachowania, pojemności lub wykonania, dotyczących beneficjentów. Takie wskaźniki mogą przybierać formę wskaźników materialnych (skrócenie czasu podróży, liczba skutecznie przeszkolonych, liczba wypadków drogowych, itp.) lub finansowych (zwiększenie się środków finansowych sektora prywatnego, zmniejszenie kosztów transportu). 
Oddziaływanie – długofalowe konsekwencje z wytworzenia produktów dla beneficjentów pośrednich, a także pośrednie konsekwencje dla innych adresatów; (źródło: opracowanie własne na podstawie Podręcznika Cykl Zarządzania Projektem - KE).
Wskaźniki oddziaływania - wskaźniki odnoszące się do skutków danego programu wykraczających poza natychmiastowe efekty dla beneficjentów (np. wpływ projektu na sytuację społeczno-gospodarczą w pewnym okresie od zakończenia jego realizacji). Oddziaływanie szczegółowe to te efekty, które pojawią się po pewnym okresie czasu, niemniej jednak są bezpośrednio powiązane z podjętym działaniem. Oddziaływanie globalne obejmuje efekty długookresowe dotyczące szerszej populacji.
Lecznictwo otwarte - Obejmuje jednostki ochrony zdrowia  świadczące usługi medyczne z wyłączeniem stacjonarnych świadczeń całodziennych i całodobowych. (jednostki podstawowej opieki zdrowotnej, grupowe lub indywidualne praktyki lekarskie i pielęgniarskie, poradnie specjalistyczne, przyszpitalne poradnie specjalistyczne zabiegowe i niezabiegowe, ośrodki rehabilitacyjne ambulatoryjne lub przyszpitalne).
Lecznictwo zamknięte - Obejmuje jednostki ochrony zdrowia  świadczące stacjonarne całodobowe usługi medyczne (szpitale, sanatoria).
3.	Zasady ogólne 
Przy sporządzaniu Studium Wykonalności należy stosować następujące zasady ogólne: 
•	Studium Wykonalności stanowi załącznik do Wniosku o dofinansowanie projektu
 w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013. Informacje prezentowane we Wniosku i Studium Wykonalności muszą być tożsame. Studium musi być aktualne na dzień składania Wniosku. Informacje prezentowane we Wniosku i Studium Wykonalności muszą być tożsame, zatem jeżeli Studium powstało wcześniej niż Wniosek musi zostać zaktualizowane.
•	Projekt objęty Studium Wykonalności powinien być analizowany w aspekcie otoczenia – gminy/miasta, powiatu, województwa jako całości. 
•	Okres analizy obejmuje zawsze okres inwestycyjny (lata ponoszenia nakładów na realizację projektu) oraz – dla projektów inwestycyjnych - okres technicznego cyklu życia projektu ustalony na:
- 	5 lat dla projektów z zakresu zakupu sprzętu i wyposażenia medycznego oraz teleinformatycznego na potrzeby projektów, mającego krótki okres zużycia ekonomicznego;
- 	20 lat dla budowy, przebudowy i remontów obiektów kubaturowych;
-	okres inwestycyjny dla projektów, które nie są związane z ponoszeniem kosztów operacyjnych lub osiąganiem przychodów operacyjnych po zakończeniu okresu inwestycyjnego tj. projektów dotyczących poprawy istniejącej oferty usługowej i tworzenia standardów świadczenia usług dla przedsiębiorstw itp.; (uwaga: jeśli specyfika projektu ze wskazanej grupy związana jest z ponoszeniem kosztów i/lub uzyskiwaniem przychodów operacyjnych w zawiązku z infrastrukturą powstałą w ramach projektu okres analizy musi zostać wydłużony na okres technicznego cyklu życia projektu wraz z uzasadnieniem wyboru prezentowanego horyzontu czasowego).
Zakłada się, iż inwestycja zostaje oddana do eksploatacji od początku następnego roku kalendarzowego po zakończeniu okresu ponoszenia nakładów inwestycyjnych. 
•	Studium Wykonalności musi pozostawać w zgodzie z dokumentami wyższego rzędu, w szczególności: przepisami krajowymi i UE, Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2007-2013, Uszczegółowieniem RPO WSL na lata 2007-2013; Wytycznymi w sprawie kwalifikowalności wydatków
w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2007-2013, innymi dokumentami programowymi na lata 2007-2013, Podręcznikiem „Analiza kosztów i korzyści projektów inwestycyjnych: Przewodnik” – dokument opracowany przez Jednostkę ds. Ewaluacji, Dyrekcja Generalna – Polityka Regionalna, Komisja Europejska, Dokumentem roboczym nr 4 „Wytyczne dotyczące metodologii przeprowadzania analizy kosztów i korzyści”, Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej, Podręcznikiem „Zarządzanie Cyklem Projektu”; Komisja Europejska (publikacja Ministerstwo Gospodarki i Pracy 2004 r.), Krajowymi wytycznymi dotyczącymi kwalifikowalności wydatków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania 2007-2013 – opracowanie MRR, Krajowymi wytycznymi 
w zakresie wybranych zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód – opracowanie MRR.
•	Analiza musi być prowadzona metodą przyrostu. Analiza musi zatem być prowadzona w odniesieniu do stanu istniejącego, a nie stanu „0”. Należy przedstawić wariant bezinwestycyjny, wariant uwzględniający realizację wnioskowanego projektu w połączeniu ze stanem obecnym oraz projekt jako ujęcie różnicowe (wnioskowany projekt = wariant inwestycyjny – wariant bezinwestycyjny). Kiedy stan istniejący jest tożsamy ze stanem „0” lub istnieje możliwość jednoznacznego oddzielenia przepływów finansowych z inwestycji od ogólnych przepływów beneficjenta, analiza może być prowadzona z punktu widzenia projektu, sytuacja ta musi zostać jednak jednoznacznie określona w dokumencie.
•	Sporządzane Studium Wykonalności musi dotyczyć jednego określonego zakresu tematycznego, którego dofinansowanie przewidziano w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2007 -2013. Nie można łączyć zakresów tematycznych w ramach Studiów Wykonalności stanowiących załącznik do Wniosku o dofinansowanie projektu. 
•	Wszelkie dane (w szczególności dane liczbowe) muszą posiadać wskazanie źródeł, z których pochodzą i okres, którego dotyczą. Prezentowane dane muszą być realne i wiarygodne. Dane statystyczne nie powinny być starsze niż 2 lata, natomiast źródła danych finansowych (np. kosztorysy) nie mogą być starsze niż
1 rok. Jeśli w momencie składania Wniosku o dofinansowanie projekt jest w trakcie realizacji (zakończony) – zostały zlecone działania zakładane do realizacji w ramach projektu – do analizy muszą zostać przyjęte wartości rzeczywiste wynikające z zaakceptowanych warunków/podpisanych umów. 
•	Jeśli projekt objęty Studium Wykonalności jest projektem typu „zaprojektuj 
i wybuduj” w rozumieniu Ustawy Prawo Budowlane (w zakresie jej obowiązywania) – w przypadku dopuszczenia takiego rozwiązana dla danego działania – musi to wynikać jednoznacznie ze Studium Wykonalności. Podstawą przyjęcia założeń jest w tym przypadku program funkcjonalno – użytkowy.
•	UWAGA! W ramach działania 9.1. dopuszcza się projekty, których efektem jest powiększenie sektora (w znaczeniu zwiększenia ilości łóżek) wyłącznie w przypadku hospicjów – jest to uwarunkowane specyfiką świadczonych usług, polegających przede wszystkim na zapewnieniu pacjentom miejsca pobytu pod stałą opieką pielęgniarską i medyczną.
•	Zakup sprzętu komputerowego i monitorującego jest możliwy tylko w ramach szerzej zakrojonych prac, zmierzających do kompleksowej informatyzacji jednostki oraz poprawy bezpieczeństwa osób i mienia, znajdujących się na terenie zakładu. Typ projektu nie obejmuje remontu i wyposażenia (innego niż sprzęt niezbędny do komputeryzacji lub monitoringu) pomieszczenia do obsługi w/w sprzętów.
•	W przypadku kompleksowych projektów informatyzacji szpitali czy ośrodków zdrowia należy pamiętać o zasadach: „otwartego dostępu” oraz  „neutralności technologicznej” (oczywiście w granicach zakreślonych przez normy prawne). A zatem w projektach powinno się zwracać uwagę na publiczny dostęp do informacji, a także umiejętność wymiany danych na duże odległości przy zastosowaniu technologii ICT. Projekty ubiegające się o wsparcie z EFRR nie powinny faworyzować żadnej konkretnej technologii, jak również ograniczać możliwości technologicznego wyboru. Jeżeli projekt zakłada finansowanie bardzo specyficznej technologii – szczególnie w przypadku sieci szerokopasmowych, np. DSL; komunikacji drogą satelitarną, kablową, technologii bezprzewodowych itp. – lub określonej infrastruktury, wybór musi być jasno uzasadniony na podstawie dokonanej analizy zawartej w Studium Wykonalności, przy uwzględnieniu możliwych alternatywnych rozwiązań (wybór technologii należy zatrzymać na poziomie, który jest niezbędny dla prawidłowej oceny możliwości zastosowania danego rozwiązania oraz oceny kosztów realizacji przedsięwzięcia - w miarę możliwości nie powinno się wymieniać konkretnej technologii, rozwiązań, standardów, marek, czy określonej infrastruktury dla dostarczenia usługi),
•	W przypadku NZOZ, w tym prywatnych praktyk lekarskich i pielęgniarskich, warunkiem wnioskowania i otrzymania wsparcia jest wykazanie, że określona część przychodu za ubiegły rok obrachunkowy pochodzi z usług realizowanych w ramach kontraktu z NFZ (procentowy udział przychodów, które powinny pochodzić ze świadczenia usług w publicznym systemie ochrony zdrowia, został określony w Uszczegółowieniu RPO WSL). 

II.	 Struktura Studium Wykonalności 
1.	Wykorzystane materiały i dokumentacje związane 
z projektem, definicje
W rozdziale tym należy wyszczególnić podstawowe materiały, dokumenty i decyzje, które zostały wykorzystane przy sporządzaniu Studium Wykonalności. 
Należy tutaj zawrzeć definicje podstawowych pojęć użytych w dokumencie np. określenie projektu, Beneficjenta.
2.	Wnioski z przeprowadzonej analizy – podsumowanie
Rozdział ten powinien zostać napisany w języku niespecjalistycznym i powinien zawierać kompendium wiedzy na temat projektu. Zalecane jest zaprezentowanie: 
•	przedmiotu projektu; 
•	informacji podstawowych (beneficjent, tytuł, skrócona definicja, lokalizacja, zgodność z celami RPO WSL oraz innymi znaczącymi dokumentami z zakresu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego, podstawowe wnioski z analizy otoczenia przedsięwzięcia);
•	głównych problemów;
•	logiki interwencji (cele, wskaźniki);
•	wykonalności i trwałości projektu; 
•	wykonalności technicznej przyjętych rozwiązań; 
•	pomocy publicznej w projekcie;
•	kosztów inwestycyjnych i struktury finansowania;
•	wyników analizy finansowej i ekonomicznej; 
•	wniosków z analizy oddziaływania na środowisko. 
3.	Definicja projektu
W rozdziale tym należy przedstawić zwięźle i jednoznacznie przedmiot i zakres projektu. Z rozdziału tego musi jednoznacznie wynikać jakie działania będą realizowane w ramach projektu. 
4.	Charakterystyka projektu
4.1 Tytuł projektu  
Należy przedstawić tytuł projektu, zgodny z pozostałą dokumentacją. Tytuł powinien być możliwie krótki i oddający charakter projektu. 
4.2 Lokalizacja projektu 
Lokalizacja projektu powinna zostać określona w możliwe najbardziej szczegółowy sposób. Należy wskazać obszar, w którym będą podejmowane działania oraz zasięg ich oddziaływań.
Należy podać nazwę powiatu, miejscowości, sołectwa, dzielnicy, w której zlokalizowany jest projekt. Dla projektów punktowych/kubaturowych należy wskazać dokładną lokalizację działki (działek) wraz z numerem. 
Zalecane jest załączenie schematycznej mapy z lokalizacją projektu w obszarze województwa oraz otoczeniu lokalnym. 
W punkcie tym powinna znaleźć się również informacja o istniejącym i planowanym stanie zagospodarowania terenu obszaru objętego realizacją projektu. Należy podać także aktualny stan zagospodarowania/uzbrojenia terenu (np. dostępność mediów pod inwestycję). 
Rozdział ten powinien wskazywać również inne istotne czynniki związane z lokalizacją obszaru, na którym będzie realizowany projekt, np.: lokalizację w obszarze chronionym, przeznaczenie terenu pod inwestycje przemysłowe, atrakcyjność turystyczną. 
5.	Polityka rządowa, regionalna i lokalna. Polityki horyzontalne
Rozdział ten jest bezpośrednim wskazaniem zgodności projektu z polityką krajową, regionalną i lokalną w zakresie którego dotyczy dany projekt. Wszelkie dokumenty powinny być jednoznacznie zidentyfikowane i opisane w sposób umożliwiający określenie zgodności projektu. Rozdział ten musi wskazać jednoznacznie zgodność projektu z celami Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007 -2013. 
W rozdziale tym należy wskazać również wpływ projektu na polityki horyzontalne.
6.	Analiza otoczenia społeczno – gospodarczego projektu 
W rozdziale tym należy ująć kluczowe cechy danego terenu i/lub terenu objętego oddziaływaniem projektu, na tyle dokładnie, żeby zrozumieć jakie problemy ma rozwiązać realizacja projektu. Rozdział ten nie powinien być nadmiernie rozbudowywany 
i powinien prezentować syntezę informacji. Rozdział ten powinien zostać zakończony podsumowaniem przedstawionych informacji. 
Zalecana jest analiza następujących obszarów tematycznych: 
•	Określenie i charakterystyka obszaru – określenie jaki obszar stanowi bezpośrednie otoczenie projektu i podlega analizie (jest to z reguły obszar miasta/gminy w odniesieniu do powiatu i województwa); należy krótko scharakteryzować ten obszar. 
•	Otoczenie społeczne – należy podać podstawowe dane demograficzne dotyczące obszaru wraz z prognozami, w szczególności dotyczące ochrony zdrowia; zidentyfikować ewentualne problemy lub przewagi w aspekcie społecznym obszaru na tle regionu. 
•	Infrastruktura techniczna – należy scharakteryzować poziom podstawowej infrastruktury technicznej w obszarze realizacji projektu. 
•	Infrastruktura społeczna – należy scharakteryzować poziom rozwoju infrastruktury społecznej w obszarze realizacji projektu, zidentyfikować problemy lub ewentualne przewagi obszaru w aspekcie społecznym na tle regionu (w szczególności dotyczące lecznictwa zamkniętego i otwartego)
•	Otoczenie gospodarcze – wskazać charakter, strukturę i skalę działalności gospodarczej w regionie/obszarze; zidentyfikować ewentualne problemy lub szanse (w aspekcie lecznictwa zamkniętego i otwartego).
•	Potencjał obszaru – należy wskazać cechy obszaru, świadczące o jego potencjale, specyfice, unikalności, które mogą zostać wykorzystane lub umocnione poprzez realizację inwestycji z zakresu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego; należy podać inne znaczące informacje o obszarze oddziaływania inwestycji. 
•	Podsumowanie otoczenia społeczno – gospodarczego – analiza otoczenia społeczno – gospodarczego powinna zostać zakończona syntezą i podsumowaniem najbardziej istotnych informacji wskazujących podstawowe problemy i jego potencjał.  
7.	Zidentyfikowane problemy 
Rozdział ten musi prezentować opis i analizę problemów, które dotykają beneficjentów 
i beneficjentów pośrednich. Problemy te powinny wynikać zarówno z analizy otoczenia jak i analizy stanu aktualnego (zgodnie z rozdziałem analiza techniczna). Należy przedstawić powiązania pomiędzy problemami oraz zidentyfikować problem kluczowy, który projekt ma rozwiązać. 
Zalecane jest przeprowadzenie analizy problemów za pomocą „drzewa problemów” prezentującego przyczyny problemu kluczowego, problem kluczowy oraz jego skutki.
8.	Logika interwencji 
8.1. Cele projektu – oddziaływanie 
Należy przedstawić cel bezpośredni oraz cele ogólne/pośrednie projektu. 
Cel bezpośredni musi wynikać ze zidentyfikowanego problemu kluczowego, natomiast cele ogólne/pośrednie z jego skutków. 
Zaleca się skwantyfikowanie celów ogólnych/pośrednich projektu poprzez wyznaczanie wskaźników oddziaływania projektu oraz dążenie do ich kwantyfikacji w okresie 5 lat od zakończenia projektu. 
Cel(e) projektu muszą być zgodne z celami Działania zawartymi w RPO WSL.
Pomocną w opracowaniu projektu, a następnie jego ocenie i realizacji, jest matryca logiczna projektu. Opracowanie matrycy logicznej jest obligatoryjne dla wszystkich projektów i musi ona stanowić załącznik do Studium Wykonalności. 
8.2. Wskaźniki 
8.2.1.Wskaźniki produktu 
Rozdział ten powinien zawierać tabelaryczną prezentację wskaźników produktu. Katalog wskaźników jest zamknięty i stanowi załącznik do Uszczegółowienia RPO WSL. Przy określaniu wskaźników produktu należy stosować następujące założenia: 
•	wskaźniki produktu muszą być przedstawiane narastająco; 
•	wskaźniki produktu muszą być prezentowane w odniesieniu do roku bazowego; za rok bazowy dla wskaźników produktu należy przyjąć ostatni pełny rok kalendarzowy przed rozpoczęciem realizacji dla projektu inwestycyjnego lub rozpoczęciem realizacji projektu nie inwestycyjnego;
•	wskaźniki produktu muszą zostać podane dla lat realizacji działań założonych 
w harmonogramie projektu. 
W punkcie tym należy zatem opisać przedsięwzięcia, koncepcje i inne dobra powstałe, w ramach projektu, które po jego zakończeniu przełożą się na rezultaty opisane w następnym punkcie.
8.2.2. Wskaźniki rezultatu 
Rozdział ten powinien zawierać tabelaryczną prezentację wskaźników rezultatu. Katalog wskaźników jest zamknięty i stanowi załącznik do Uszczegółowienia RPO WSL. Przy określaniu wskaźników rezultatu należy stosować następujące założenia: 
•	wskaźniki rezultatu muszą być przedstawiane w sposób, który uwidoczni zmiany wywołane realizacją projektu (np. wskaźnik „liczba użytkowników” w pierwszym roku realizacji projektu wynosi 1000 osób, w roku następnym wzrasta o 200 osób tzn. wynosi 1200 osób); 
•	wskaźniki rezultatu muszą być prezentowane w odniesieniu do roku bazowego; za rok bazowy dla wskaźników rezultatu należy przyjąć ostatni pełny rok kalendarzowy przed oddaniem infrastruktury powstałej w ramach projektu inwestycyjnego lub rozpoczęciem realizacji projektu nie inwestycyjnego;
•	dla projektu inwestycyjnego wskaźniki rezultatu muszą zostać podane dla pierwszego roku funkcjonowania infrastruktury powstałej w ramach projektu; za pierwszy rok zostaje przyjęty pierwszy pełny rok kalendarzowy funkcjonowania infrastruktury powstałej w ramach projektu (tzn. dla projektów realizowanych 
w roku 2008 rokiem rezultatu będzie rok 2009), w przypadku projektów realizowanych na przestrzeni kilku lat, wskaźniki rezultatów mogą się pojawić 
w trakcie realizacji projektu po zakończeniu realizacji poszczególnych etapów projektu (otrzymaniu produktu); 
•	dla projektu nie inwestycyjnego wskaźniki rezultatu muszą zostać podane dla wszystkich lat realizacji projektu (ponoszenia nakładów inwestycyjnych) oraz pierwszego roku po zakończeniu projektu; za pierwszy rok zostaje przyjęty pierwszy pełny rok kalendarzowy po zakończeniu działań zakładanych do realizacji w ramach projektu; 
•	jeśli specyfika projektu (zarówno inwestycyjnego i nie inwestycyjnego) oraz  przyjętych wskaźników pozwala na wykazanie wskaźników rezultatu w roku zakończenia projektu (np. projekt kończy się w lutym 2009 r.) rokiem wskazania wskaźników rezultatu może być rok zakończenia projektu (czyli np. 2009 r.).
9.	Komplementarność projektu z innymi działaniami 
Potencjalny projekt zgłaszany do dofinansowania może stanowić element szerszego przedsięwzięcia. W punkcie tym należy przedstawić działania komplementarne. Dotyczy to zarówno powiązań z projektami realizowanymi ze środków unijnych, jak i krajowych, czy innych zagranicznych, które w jakikolwiek sposób są komplementarne 
z proponowanym projektem lub mogą mieć jakikolwiek wpływ na jego realizację. Należy odnieść się głównie do działań już zrealizowanych lub będących w trakcie realizacji na terenie beneficjenta oraz w bezpośrednim jego otoczeniu. Należy wskazać tu przedsięwzięcia podjęte przez beneficjenta oraz inne podmioty.
Najbardziej istotne jest odniesienie do działań z zakresu rozwoju infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego na obszarze oddziaływania projektu. Zalecane jest również zaprezentowanie innych inwestycji zrealizowanych na terenie oddziaływania wnioskowanej inwestycji, a stanowiących inwestycje uzupełniające w aspekcie zadań inwestycyjnych objętych projektem.
10.	Analiza instytucjonalna
10.1  Beneficjenci projektu 
Należy jednoznacznie wskazać beneficjenta oraz beneficjentów pośrednich projektu. Dla projektów inwestycyjnych należy określić kto będzie właścicielem majątku powstałego 
w wyniku realizacji projektu i kto będzie nim zarządzał. 
10.2  Wykonalność instytucjonalna projektu
W rozdziale tym należy wskazać w jaki sposób zostanie przeprowadzone przygotowanie 
i realizacja projektu. Należy udowodnić, iż przyjęte rozwiązanie doprowadzi do zakończenia działań projektowych zgodnie z harmonogramem. 
W szczególności rozdział ten powinien zawierać:
•	opis stanu aktualnego organizacji wdrażającej projekt; jej krotką charakterystykę i analizę, w tym określenie procedur związanych z wdrażaniem;
•	określenie ewentualnych innych organizacji zaangażowanych we wdrażanie projektu i ich powiązania z beneficjentem;
•	określenie zakresu działań koniecznych do realizacji przez poszczególne podmioty i zakresu odpowiedzialności podmiotów zaangażowanych we wdrażanie projektu; 
•	określenie liczby kontraktów w ilu będzie realizowany projekt oraz sposób wyboru wykonawców robót i usług oraz dostawców;
•	wskazanie ewentualnych innych działań, które powinny wypełnić inne organizacje w celu wykonania produktów, otrzymania rezultatów oraz osiągnięcia celów;
•	wskazanie źródeł finansowania działań związanych z realizacją projektu;
•	identyfikację zagrożeń związanych z wykonalnością instytucjonalną projektu. 
Należy dokonać opisu stanu aktualnego organizacji wdrażającej projekt. Należy również podać dokładny opis wdrażania projektu przedstawiając w nim zaangażowane organizacje, ewentualnie osoby, ich rolę i przypisaną odpowiedzialność, a także opis towarzyszących procesowi wdrażania procedur, prac przygotowawczych, przetargów oraz realizacji projektu z punktu widzenia przygotowania beneficjenta (podmiotu odpowiedzialnego za realizację). 
Poza tym należy podać wielkość niezbędnych środków oraz źródła ich pochodzenia w celu sfinansowania kosztów wdrożenia projektu, które nie zostały ujęte w harmonogramie finansowym projektu. 
Rozdział ten powinien przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie: Czy beneficjent zapewni wdrożenie projektu pod względem organizacyjnym?
10.3 Trwałość projektu 
W rozdziale tym należy wskazać w jaki sposób zostanie zapewniona prawidłowa eksploatacja majątku powstałego w ramach projektu. Należy udowodnić, iż przyjęte rozwiązania zapewnią trwałość projektu w okresie co najmniej 5 lat od jego zakończenia. 
W szczególności rozdział ten powinien zawierać:
•	wskazanie właściciela majątku powstałego w ramach projektu; 
•	wskazanie podmiotu odpowiedzialnego za eksploatację majątku powstałego 
w ramach projektu; jego charakterystykę i potwierdzenie możliwości zapewnienia trwałości funkcjonowania przez okres co najmniej 5 lat od zakończenia projektu;
•	określenie zasad udostępniania infrastruktury powstałej w wyniku inwestycji 
i zapewnienia środków na jej utrzymanie – wskazanie trwałości finansowej projektu; 
•	potwierdzenie spełniania kryteriów i norm krajowych oraz Unii Europejskiej. 
Rozdział ten powinien przede wszystkim odpowiedzieć na pytania: Czy beneficjent posiada zdolność organizacyjną i finansową do utrzymania projektu? Kto będzie zarządzał projektem w ciągu co najmniej 5 lat od chwili zakończenia realizacji projektu? Kto będzie pokrywał koszty utrzymania/funkcjonowania majątku powstałego w ramach realizacji projektu?

10.4 Analiza prawna wykonalności projektu 
Należy opisać kwestie prawne związane z realizacją projektu. W części tej powinna znaleźć się informacja dotycząca własności/dostępności gruntu/obiektów - gdzie będzie realizowany projekt (należy przedstawić dokument potwierdzający prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane) lub/i dostępności ewentualnych obiektów, w których będą prowadzone działania.
Rozdział ten powinien określić, czy projekt jest przygotowany do realizacji pod względem prawnym lub jakie decyzje/pozwolenia/opinie pozostają konieczne do uzyskania w celu zapewnienia realizacji projektu lub/i inwestycji i eksploatacji powstałej infrastruktury. Jeśli w momencie sporządzania Studium Wykonalności projekt nie jest przygotowany do realizacji pod względem prawnym koniecznym, pozostaje wskazanie zakładanego terminu uzyskania określonych decyzji i wykazanie realności przyjętego harmonogramu w tym aspekcie.
10.5 Promocja projektu 
Należy przedstawić krótki opis sposobów promocji udziału Unii Europejskiej (oraz budżetu państwa, jeśli występuje) w finansowaniu projektu, w ujęciu obowiązujących wytycznych w tym zakresie. Wymagane jest przedstawienie opisu działań związanych z promocją projektu oraz specyfikacji planowanych usług czy dostaw.
10.6 Plan wdrożenia przedsięwzięcia 
W rozdziale tym należy zaprezentować harmonogram wdrożenia projektu. Harmonogram musi obejmować prace przygotowawcze, projektowe (jeśli dotyczy), otrzymywanie odpowiednich zatwierdzeń i zezwoleń oraz harmonogram procedury przetargowej 
i realizacji projektu. Przy ustalaniu harmonogramu projektu należy pamiętać 
o zachowaniu zasady n+3(2) dla projektu (rozliczenie projektu w ciągu 36 lub po roku 2010 - 24 miesięcy). Harmonogram powinien zostać przedstawiony w ujęciu kwartalnym. 
Zalecaną formą prezentacji harmonogramu jest wykres Gantt’a 
10.7 Pomoc publiczna w projekcie  
Na podstawie opublikowanych w tym zakresie aktów prawnych i wytycznych należy zidentyfikować, czy projekt podlega zasadom pomocy publicznej. W przypadku wpisania się projektu w zakres objęty pomocą, dofinansowanie obniżone będzie do maksymalnego poziomu 40% kosztów kwalifikowalnych. Jeśli projekt składa się z zadań, spośród których tylko niektóre podlegają zasadom pomocy publicznej należy przedstawić scenariusze dla projektu, prezentujące zadania w zależności od tego czy podlegają pomocy publicznej, czy też nie. W projektach takich może występować mieszany poziom dofinansowania (odrębny dla zadań podległych pomocy publicznej i odrębny dla pozostałych).

11.	Analiza techniczna
Dla projektów inwestycyjnych analiza techniczna ma za zadanie określić zasadność zaproponowanych rozwiązań technicznych i technologicznych w projekcie. W rozdziale tym powinien zostać ujęty również syntetyczny (zwięzły) opis wybranego wariantu technicznego/technologii. 
Analiza techniczna i/lub technologiczna powinna w szczególności wykazać, że zaproponowane rozwiązanie jest:
•	wykonalne pod względem technicznym i/lub technologicznym;
•	zgodne z najlepszą praktyką w danej dziedzinie;
•	zgodne z obowiązującymi normami prawnymi; 
•	optymalne pod względem zaspokojenia popytu ze strony użytkowników;
•	przedstawia optymalny stosunek jakości do ceny;
•	efektywne pod względem energetycznym (należy wskazać na ile inwestycja będzie uwzględniała rozwiązania prowadzące do zwiększenia efektywności energetycznej i oszczędności energii); 
•	najbardziej odpowiednie spośród rozważanych opcji.
Należy szczegółowo uzasadnić, dlaczego wybrano opisane rozwiązania techniczne oraz proponowane zmiany (które mają przynieść rezultaty zmierzające do osiągnięcia celów projektu).
Rozdział ten musi również prezentować analizę stanu aktualnego tj. zwięźle przedstawiać  stan danej infrastruktury, w zakresie której będzie realizowany wnioskowany projekt, wskazać stosowane obecnie rozwiązania.

12.	Analizy specyficzne dla danego sektora 
W rozdziale tym należy przedstawić wykaz najważniejszych elementów specyficznych dla danego projektu z zakresu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego 
(z uwzględnieniem jego najważniejszych cech wyszczególnionych m.in. w załączniku do Uszczegółowienia RPO WSL - wskaźniki). Należy przedstawić charakterystykę bazy w stanie aktualnym (przed realizacją projektu) i stanie projektowanym (po zakończeniu projektu).
Dla projektów z tego zakresu należy:
1)	krótko scharakteryzować obecny stan obszaru w aspekcie ochrony zdrowia, na którym realizowana będzie wnioskowana inwestycja (zaleca się aby w opisie stosować wartości liczbowe, o ile możliwe są do uzyskania),
2)	opisać problemy wynikające z niedostosowania istniejącej oferty do potrzeb społeczeństwa,
3)	opisać planowany program usprawnienia obszaru ochrony zdrowia związany z realizacją projektu – przede wszystkim:
•	dostosowanie programu leczenia do nowoczesnych trendów (np. bezinwazyjność lub mała inwazyjność, poprawa komfortu psychicznego pacjenta itp.), 
•	poziom przygotowania kadry do wdrożenia projektu,
•	scharakteryzować zakupy inwestycyjne, szczególnie pod względem użyteczności w poprawie zdrowia potencjalnych beneficjentów oraz zapotrzebowania na tego rodzaju działania,
•	zaprezentować sposób wykorzystania powstałej infrastruktury,
•	przedstawić wpływ zastosowanych rozwiązań na poziom leczenia (np. usprawnienie organizacyjne w postaci szybszej diagnozy/identyfikacji choroby/stanu pacjenta) 
•	poruszyć aspekty związane z poprawą sytuacji finansowej placówek ochrony zdrowia np. poprzez skrócenie czasu leczenia, zmniejszenie zapotrzebowania na energię/media itp.
4)	oszacować obecną liczbę użytkowników (np. mieszkańcy, turyści, przedsiębiorcy, pracownicy) obszaru, na który oddziaływać będzie projekt,
5)	podać prognozę liczby użytkowników projektu po realizacji inwestycji (np. liczba hospitalizowanych, osób którym udzielono porady/pomocy pracowników/ niepełnosprawnych korzystających z infrastruktury), w tym podać nowe miejsca pracy generowane przez projekt,
6)	w przypadku obiektów kubaturowych:
•	przedstawić charakterystykę obiektu, sposób wykorzystania pomieszczeń, udostępnienia użytkownikom, rozwiązania techniczne itp.
•	oszacować liczbę użytkowników nowopowstałych obiektów (np. nowa pracownia) lub zmiany w liczbie użytkowników w przypadku przebudowy obiektów już istniejących (użytkownicy to m.in.: mieszkańcy, turyści, przedsiębiorcy, pracownicy),
7)	Krótko scharakteryzować obszar oddziaływania projektu w zakresie infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego, który objęty zostanie projektem.
8)	Wskazać pośrednich beneficjentów projektu i zasady dalszego działania na przynajmniej 5 lat.
W przypadku NZOZ, w tym prywatnych praktyk lekarskich i pielęgniarskich, należy wykazać (np. poprzez załączenie tabeli obrazującej przychody za ostatni rok obrotowy, z wyszczególnieniem „w tym” przychodów ze sprzedaży usług Instytucji Finansującej Publiczne Świadczenia Zdrowotne), że określony (w Uszczegółowieniu RPO WSL) procent przychodu jednostki pochodzi ze sprzedaży usług Instytucji Finansującej Publiczne Świadczenia Zdrowotne (np. NFZ). 
13.	Analiza finansowa 
Analiza finansowa ma na celu obliczenie wskaźników efektywności finansowej projektu. Analiza finansowa jest dokonywana zazwyczaj z punktu widzenia właściciela powstałej infrastruktury. 
Celem analizy finansowej dla projektów finansowanych dotacją jest również oszacowanie wysokości wsparcia, które sprawia, iż inwestycja jest finansowo wykonalna, 
a równocześnie beneficjent nie otrzymuje zbyt wielu środków dotacyjnych. Z drugiej strony analiza finansowa ma zweryfikować, czy inwestycja jest finansowo trwała tzn. czy beneficjent będzie zdolny do wdrożenia projektu, a podmiot prowadzący eksploatację powstałej infrastruktury będzie generował wystarczającą nadwyżkę finansową do pokrycia wszystkich kosztów działalności operacyjnej oraz ewentualnych wydatków odtworzeniowych (dla projektów inwestycyjnych). 
Przy sporządzaniu analizy finansowej należy posługiwać się metodą zdyskontowanych środków pieniężnych (DCF). Metoda ta charakteryzowana jest przez dwie podstawowe cechy:
•	pod uwagę brane są wyłącznie przepływy środków pieniężnych tj. rzeczywista kwota pieniężna wypłacana lub otrzymywana przez dany projekt (niepieniężne pozycje rachunkowe – jak amortyzacja lub rezerwy na pokrycie nieprzewidzianych wydatków – nie mogą być przedmiotem analizy);
•	przy zsumowaniu (tj. dodawaniu lub odejmowaniu) przepływów finansowych
w różnych latach, należy uwzględnić wartość pieniądza w czasie; przyszłe przepływy środków pieniężnych dyskontuje się wstecznie do wartości bieżącej. 
Wyznaczane pozycje niepieniężne stanowią w analizie wartości pomocnicze i są zgodne z zasadami jej sporządzania.
Analiza finansowa powinna być oparta na przejrzystych założeniach. Do wytycznych został załączony ramowy przykład układu modelu finansowego. Załączone tabele stanowią jedynie ramowy wzór i muszą zostać rozbudowane i dostosowane do specyfiki projektu.
Do przeprowadzenia analizy finansowej powinien być sporządzony model charakteryzujący się następującymi cechami: 
•	model powinien składać się z trzech części: założeń, obliczeń i wyników;
•	arkusz z założeniami powinien zawierać wszystkie wprowadzane dane;
•	wszystkie obliczenia powinny być zawarte w jednym arkuszu;
•	arkusze z wynikami powinny być zawarte w załączniku do Studium Wykonalności, nie powinno w nich być żadnych obliczeń, ich zawartość powinna być pobierana 
z arkusza obliczeń lub założeń.  
Analiza finansowa powinna być oparta na przejrzystych założeniach. Do wytycznych został załączony ramowy przykład układu modelu finansowego. 
Analiza finansowa powinna być prowadzona w cenach stałych. Stopa dyskontowa dla modelu w cenach stałych wynosi 5%. Analizę finansową należy przeprowadzić w PLN.
13.1 Nakłady na realizację projektu
W rozdziale tym należy przestawić szczegółowy harmonogram rzeczowo – finansowy dotyczący realizacji projektu w ujęciu kwartalnym w tabeli, która obowiązuje we Wniosku o dofinansowanie realizacji projektu ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013. Dla każdej pozycji musi zostać zaprezentowana wartość netto, stawka VAT, należy podatek VAT oraz wartość brutto. Nakłady inwestycyjne należy podać na podstawie najbardziej aktualnych i wiarygodnych danych (np. aktualne kosztorysy) wraz ze wskazaniem ich źródła, z dokładnością co do 1 gr. W przypadku gdy ceny w ramach określonych nakładów inwestycyjnych mogłyby zostać uznane za kontrowersyjne, należy przedstawić uzasadnienie.
Harmonogram ten musi obejmować wszelkie nakłady związane z realizacją projektu – zarówno wydatki kwalifikowalne jak i nie kwalifikowalne, wskazując jednoznaczną kwotę każdej z kategorii. Wydatki kwalifikowalne należy określić zgodnie z Uszczegółowieniem RPO WSL, Wytycznymi w sprawie kwalifikowalności wydatków w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 oraz Krajowymi wytycznymi dotyczącymi kwalifikowalności wydatków w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania 2007-2013 – opracowanie MRR.  
W przypadku kiedy projekt dotyczy zarówno działań inwestycyjnych, jak i usługowych nakłady inwestycyjne muszą zostać zaprezentowane osobno dla obu obszarów. Należy również zaprezentować nakłady łączne na realizację projektu.
13.2. Program sprzedaży. Kalkulacja przychodów ze sprzedaży
W rozdziale tym należy przedstawić zmianę przychodów ze sprzedaży związaną 
z projektem lub eksploatacją jego produktów w rocznych przedziałach czasowych w okresie analizy – jako różnicę pomiędzy stanem obecnym i projektowanym. 
Podstawą szacowania przychodów ze sprzedaży musi być program sprzedaży zawierający określenie prognozowanych ilości sprzedanych produktów/usług (kalkulacja rocznej ilości produktów) oraz ewentualne prognozowane ceny jednostkowe. Przyjęte założenia i ich podstawy muszą być szczegółowo określone i wiarygodne.
Rozdział ten jest ujęty tylko dla projektów, dla których powstałe produkty udostępniane są odpłatnie.
13.2.1. Polityka cenowa
Należy podać opis aktualnej/przyszłej polityki cenowej – wysokość opłat za korzystanie z obiektu, sposób ustalania/kalkulacji, ceny zapewniające samofinansowanie i płynność podmiotu zarządzającego/eksploatującego, amortyzację, ewentualne dopłaty samorządu. 
Dla okresu prognozowanego należy dokonać dla wariantu bezinwestycyjnego kalkulacji opłat za korzystanie z obiektu na podstawie danych historycznych z uwzględnieniem ewentualnych dopłat samorządu. Wariant bezinwestycyjny może również ujmować prognozę zmian parametrów inwestycji np. w wyniku dekapitalizacji majątku. Wtedy inwestycja będzie miała na celu zapobieganie dekapitalizacji. W przypadku budowy nowego obiektu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego w wariancie bezinwestycyjnym opłaty będą równe 0.
Należy określić planowaną politykę cenową (po realizacji przedsięwzięcia) - wysokość opłat za korzystanie z obiektu, sposób ich ustalania/kalkulacji; opłaty po realizacji projektu muszą zapewniać samofinansowanie podmiotu zarządzającego/eksploatującego, przy ewentualnych dopłatach samorządu. 
Należy zaprezentować różnicę w poziomie opłat wywołaną realizacją przedsięwzięcia – różnicę pomiędzy opłatami skalkulowanymi dla wariantu inwestycyjnego i wariantu bezinwestycyjnego. Dla obu wariantów muszą zostać zachowane jednolite zasady kalkulacji opłat jednostkowych. Ewentualne dopłaty samorządu należy traktować 
w analizie finansowej jako przychód.
13.2.2. Aktualny i przyszły popyt na usługi
Należy przeprowadzić kalkulację rocznej ilości usług będących przedmiotem uzyskiwania przychodów poprzez przemnożenie ilości sprzedaży i wartości jednostkowych – dla poszczególnych rodzajów usług podlegających sprzedaży – w stanie obecnym 
i projektowanym. Dane dotyczące ilości sprzedaży muszą być tożsame ze sposobem kalkulacji i wielkościami przyjętymi w rozdziale Analizy specyficzne dla danego sektora. 
Analizę przeprowadzamy przy założeniu stałych parametrów.
13.2.3. Plan przychodów 
Należy przygotować plan przychodów określony poprzez iloczyn ilości sprzedaży 
i przyjętych opłat w poszczególnych przedziałach czasowych. Plan ten musi zostać przygotowany dla prognozowanego stanu bezinwestycyjnego oraz stanu projektowanego i różnicy pomiędzy nimi - zmiany przychodów wynikającej z realizacji przedsięwzięcia.
13.3. Kalkulacja kosztów operacyjnych
W rozdziale tym należy zaprezentować zmianę kosztów operacyjnych związaną 
z projektem lub eksploatacją jego produktów w rocznych przedziałach czasowych w okresie analizy. 
Należy dążyć do prezentacji kosztów operacyjnych w ujęciu kosztów rodzajowych. 
Przyjęte założenia dotyczące zmiany kosztów i ich podstawy muszą być szczegółowo określone i wiarygodne (należy podać źródła i sposób kalkulacji).
Zmianę kosztów operacyjnych inwestora wywołanych przedsięwzięciem należy przedstawić na podstawie kalkulacji różnicy w kosztach pomiędzy wariantem realizacji przedsięwzięcia a wariantem bazowym. W celu wyznaczenia zmiany kosztów należy określić prognozę kosztów przy założeniu zaniechania inwestycji oraz prognozę kosztów przy założeniu jej realizacji. Różnica w kosztach pomiędzy tymi planami powinna wynikać wyłącznie działań związanych z realizacją inwestycji.
Należy także przedstawić kalkulację planu amortyzacji majątku. Zalecane jest określenie amortyzacji w sposób uproszczony, jako amortyzację liniową przy założeniu tożsamości żywotności ekonomicznej projektu z okresem analizy (5 lat dla projektów polegających na zakupie wyposażenia teleinformatycznego i oprogramowania, 20 lat od zakończenia realizacji projektu dla obiektów kubaturowych i 30 lat dla projektów polegających na kompleksowym uzbrojeniu terenu).
13.4. Rachunek zysków i strat 
Należy sporządzić rachunek zysków i strat dla projektu zgodnie z Ustawą 
o rachunkowości w zakresie jej obowiązywania minimum na poziomie grup głównych dla okresu analizy. W rachunku zysków i strat należy ująć wyłącznie zmianę poszczególnych wielkości wywołaną projektem.
13.5. Rachunek przepływów pieniężnych 
Obligatoryjnym elementem tego rozdziału jest rachunek przepływów pieniężnych sporządzony dla projektu zgodnie z definicjami i formatami zawartymi w Ustawie 
o rachunkowości w zakresie jej obowiązywania, minimum na poziomie grup głównych dla okresu analizy. Przepływy pieniężne powinny zawierać zmiany zapotrzebowania na kapitał obrotowy. W rachunku przepływów pieniężnych dla projektu należy ująć wyłącznie zmianę poszczególnych wielkości wywołaną projektem. W przypadku, gdy środki pieniężne na koniec okresu osiągają w którymkolwiek roku wartości ujemne należy określić źródło pokrycia deficytu. 
W przypadku gdy beneficjentem jest podmiot zobowiązany zgodnie z Ustawą 
o rachunkowości sporządzać rachunek przepływów pieniężnych należy w rozdziale tym zamieścić również – poza rachunkiem przepływów pieniężnych z projektu – sumaryczny rachunek pieniężny beneficjenta ujmujący dany projekt i pozostałe działalności. W przypadku, gdy środki pieniężne na koniec okresu osiągają w którymkolwiek roku wartości ujemne należy określić źródło pokrycia deficytu. 
Na podstawie tego rozdziału powinna zostać udowodniona trwałość finansowa projektu na etapie realizacji i eksploatacji.
13.6. Określenie luki w finansowaniu
Metoda luki w finansowaniu ma na celu określenie poziomu wydatków kwalifikowanych. Zgodnie z art. 55 ust 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006, który z jednej strony gwarantuje, że projekt będzie miał wystarczające zasoby finansowe na jego realizację, 
z drugiej zaś pozwala uniknąć przyznania nienależnych korzyści odbiorcy pomocy, czyli finansowania projektu w wysokości wyższej niż jest to konieczne. 
Określenie luki w finansowaniu nie jest wymagane dla projektów:
•	podlegających zasadom pomocy publicznej;
•	które nie generują dochodu (np. drogi za korzystanie z których nie trzeba płacić);
•	których przychody nie pokrywają w pełni kosztów operacyjnych.
W celu obliczenia luki finansowej należy odnieść się do określonych przepływów pieniężnych oraz uwzględnić wartość rezydualną. 
Wartość rezydualną należy określić jako wartość bieżącą netto majątku w ostatnim roku odniesienia przyjętym do analizy, obliczaną jako wartość bieżącą przewidywanych przepływów pieniężnych netto w tych latach gospodarczego życia projektu, które wykraczają poza okres analizy. 
Algorytm obliczania luki w finansowaniu:							
Krok 1 – Określenie wskaźnika luki finansowej (R)
R=MaxEE/DIC
Gdzie:
MaxEE to maksymalny wydatek kwalifikowalny = DIC – DNR; 
DIC to zdyskontowany koszt inwestycji; 
DNR to zdyskontowany przychód netto (dochód) = zdyskontowane przychody – zdyskontowane koszty operacyjne + zdyskontowana wartość rezydualna. 
Krok 2 – Określenie „kwoty decyzji” 
DA = EC*R
gdzie:
EC to koszty kwalifikowalne (zsumowane, niezdyskontyowane) 
Krok 3 – Określenie maksymalnej dotacji z UE
Dotacja UE = DA*MaxCRpa
gdzie:
MaxCRpa to maksymalna wielkość współfinansowania określana dla osi priorytetowej. 
13.7 Źródła finansowania projektu 
Należy określić źródła finansowania kosztów całkowitych (kwalifikowalnych 
i niekwalifikowalnych projektu), przy uwzględnieniu następujących założeń:
•	dla projektów podlegających zasadom pomocy publicznej maksymalny poziom dotacji EFRR wynosi do 40% kosztów kwalifikowalnych;
•	dla projektów, które nie generują dochodu lub których dochody nie pokrywają 
w pełni kosztów operacyjnych maksymalny poziom dotacji EFRR jest tożsamy 
z maksymalnym poziomem dofinansowania określonym w RPO WSL dla danej osi priorytetowej lub zgodnie z ogłoszeniem o konkursie;
•	dla pozostałych projektów maksymalny poziom dofinansowania zostaje określony z zastosowaniem metody luki w finansowaniu; 
•	różnica pomiędzy kosztami kwalifikowalnymi i poziomem dotacji musi zostać pokryta ze środków własnych beneficjenta lub innych źródeł; należy jednoznacznie wskazać zabezpieczenie środków na pokrycie tej różnicy, co powinno być odzwierciedlone w dokumentacji załączonej do Wniosku, a potwierdzającej zabezpieczenie wkładu własnego;
•	koszty niekwalifikowalne muszą zostać pokryte w całości ze środków własnych beneficjenta lub innych źródeł; należy jednoznacznie wskazać zabezpieczenie środków na pokrycie kosztów niekwalifikowalnych projektu. 
13.8. Wskaźniki rentowności  
W rozdziale tym należy określić podstawowe wskaźniki rentowności projektu:
•	w wariancie bez i z dotacją: FRR/C i FNPV/C;
•	FRR/K i FNPV/K.
Określenie tych wskaźników ma na celu wskazanie, iż dotacja została odpowiednio oszacowana i nie przynosi nadmiernych korzyści beneficjentowi projektu. 
Jakość finansowa projektu jest zatem oceniania poprzez jego finansową stopę zwrotu (FRR), która jest stopą zwrotu, przy której zaktualizowana wartość netto (NPV) wynosi zero. FRR może być obliczana z perspektywy całości inwestycji, bez względu na źródła finansowania, jak i z perspektywy podmiotu odpowiedzialnego za jego realizację. 
W pierwszym przypadku FRR jest określana jako FRR/C i mierzy zdolność projektu do generowania środków zapewniających odpowiedni zwrot wszystkim źródłom finansowania (tzn. własnym i obcym). FRR/C jest obliczana na podstawie prognozy przepływów pieniężnych odpowiadającej okresowi analizy, obejmującej jako wypływy – nakłady inwestycyjne, ewentualne nakłady odtworzeniowe, koszty operacyjne oraz jako wpływy  - przychody generowanye przez projekt i wartość rezydualną projektu. 
W drugim przypadku FRR jest określana jako FRR/K i mierzy zdolność projektu do zapewnienia odpowiedniego zwrotu kapitału zainwestowanego przez beneficjenta. 
FRR/C musi być obliczone w wariancie z oraz bez dotacji UE, a dotacje muszą być traktowane jako wpływy. Co do zasady dotacje są uzasadnione wtedy, gdy sprawiają, że projekt jest uzasadniony ekonomicznie lecz nieopłacalny finansowo (tzn. ma niski lub ujemny FRR/C przed udzieleniem dotacji), uzyskując FRR/C z uwzględnieniem dotacji bliską zero. 
W celu uniknięcia osiągania nadmiernego zwrotu przez beneficjanta FRR/K 
nie powinno przekraczać nigdy przyjętej stopy dyskontowej.
14.	Analiza ekonomiczna
Analiza ekonomiczna ma na celu przedstawianie wydajności/sprawności przyjętych rozwiązań – dokonanie oceny wkładu projektu we wzrost ekonomicznego dobrobytu regionu lub kraju. Jest ona wykonywana z punktu widzenia społeczności jako całości. 
Do przeprowadzenia analizy ekonomicznej można wykorzystać cztery podstawowe metody: 
•	Analiza efektywności kosztowej; 
•	Analiza kosztów i korzyści (CBA Cost – Benefit Analysis);
•	Analiza metodą uproszczoną;  
•	Analiza wielokryterialna. 
Analiza efektywności kosztowej musi zostać określona dla wszystkich analizowanych projektów. 
Analiza kosztów i korzyści jest obligatoryjna (zgodnie z art. 40 Rozporządzenia 1083/2006) dla „dużych projektów”. 
W celu sporządzenia analizy kosztów i korzyści należy przyjąć społeczną stopę dyskontową na poziomie 5,5%.
Dla projektów z zakresu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego należy zastosować analizę uproszczoną. Analiza wielokryterialna może zostać przedstawiona jako dodatkowa.
14.1 Analiza efektywności kosztowej 
Analiza efektywności kosztowej musi zostać przeprowadzona dla wszystkich projektów. Polega ona na określeniu wskaźnika efektywności kosztowej, odnoszącego średnioroczną miarę rezultatu do średniorocznego kosztu. Wskaźnik ten pozwala na zachowanie porównywalności projektów i wybór najtańszych dla społeczeństwa opcji realizacji założonych celów.
Dla projektów z zakresu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego wskaźnik efektywności kosztowej należy określić według poniższego wzoru:
Wskaźnik efektywności kosztowej = Średnioroczna miara rezultatu/Średnioroczny koszt 
Gdzie:
Średnioroczna miara rezultatu – osiąganego po realizacji całego przedsięwzięcia zostanie określona jako:  
Miara rezultatu = łączna planowana ilość użytkowników *n + liczba nowych użytkowników *m
gdzie:
n, m – wagi, propozycja wartości 0,7; 0,3
Liczba nowych użytkowników oznacza wzrost ilości użytkowników wywołany oddziaływaniem inwestycji (zgodnie z wartościami określonymi w rozdziale analizy specyficzne).
Liczba dotychczasowych użytkowników powinna zostać oszacowana na podstawie ostatniego pełnego roku przed rozpoczęciem inwestycji, a liczbę nowych należy obliczyć jako średnią z pięciu lat po zakończeniu projektu.
Średnioroczny koszt – obejmuje roczne koszty operacyjne (eksploatacyjne) po realizacji projektu (wraz z amortyzacją).
Roczne koszty operacyjne (eksploatacyjne) – koszty generowane w wyniku realizacji projektu w okresie rocznym. Jest to więc zmiana kosztów wywołana realizacją projektu, wraz z amortyzacją (zmiana w roku następnym po realizacji projektu). Amortyzacja stanowi odzwierciedlenie nakładów inwestycyjnych. Koszt średnioroczny stanowi iloraz sumy kosztów rocznych w okresie analizy i okresu analizy. 
14.2 Analiza kosztów i korzyści 
Podstawą do przeprowadzenia analizy ekonomicznej metodą kosztów i korzyści są przepływy środków pieniężnych określone w analizie finansowej. Przy określaniu ekonomicznych wskaźników efektywności należy jednak dokonać niezbędnych korekt dotyczących:
a) efektów fiskalnych (transferów);
b) efektów zewnętrznych;
c) przekształceń z cen rynkowych na ceny rozrachunkowe.
Korekty fiskalne polegają na skorygowaniu następujących pozycji:
a) odliczeniu podatków pośrednich od cen nakładów i produktów (np. podatku VAT,  który w analizie finansowej jest uwzględniany w cenach, pod warunkiem, że nie podlega zwrotowi);
b) odliczeniu subwencji i wpłat, mających charakter wyłącznie przekazu pieniężnego – tzw. ”czyste” płatności transferowe na rzecz osób fizycznych (np. płatności 
z tytułu ubezpieczeń społecznych);
c) doliczeniu do cen nakładów objętych analizą podatków bezpośrednich;
d) uwzględnieniu w cenie tych konkretnych podatków pośrednich / subwencji / dotacji, które mają za zadanie zmienić efekty zewnętrzne. Jednakże należy pamiętać, aby w trakcie analizy nie liczyć ich podwójnie (przykładowo jako podatek włączony do danej ceny oraz jako szacunkowy zewnętrzny koszt środowiskowy).
Korekty zewnętrzne dotyczące efektów zewnętrznych mają na celu ustalenie wartości negatywnych i pozytywnych skutków projektu (odpowiednio kosztów i korzyści zewnętrznych). Ponieważ efekty zewnętrzne, z samej definicji, następują bez pieniężnego przepływu, nie są one uwzględnione w analizie finansowej, w związku z czym muszą zostać oszacowane i wycenione. W przypadku, gdy wyrażenie ich za pomocą wartości pieniężnych jest niemożliwe, należy skwantyfikować je w kategoriach materialnych w celu dokonania oceny jakościowej. Należy wówczas wyraźnie zaznaczyć, że nie zostały one ujęte przy obliczaniu wskaźników analizy ekonomicznej.
Przekształcenie z cen rynkowych w ceny rozrachunkowe (ukryte – ang. shadow prices) ma na celu uwzględnienie czynników mogących oderwać ceny od równowagi konkurencyjnej (tj. skutecznego rynku), takich jak: niedoskonałości rynku, monopole, bariery handlowe, regulacje w zakresie prawa pracy, niepełna informacja, itp. W tego typu przypadkach obserwowane ceny rynkowe (tj. finansowe) powinny zostać przeliczone za pomocą współczynników przeliczeniowych, tzw. czynników konwersji na ceny rozrachunkowe tak, aby nie miały charakteru mylącego i odzwierciedlały koszt alternatywny wkładu w projekt oraz gotowość klienta do zapłaty za produkt końcowy.
Do oszacowania kosztów i korzyści ekonomicznych stosowana jest podobnie jak 
w analizie finansowej metodologia DCF. 
W celu dokonania oceny ekonomicznej projektu należy posłużyć się następującymi ekonomicznymi wskaźnikami efektywności:
•	ekonomiczną wartością bieżącą netto (ENPV), która powinna być większa od zera;
•	ekonomiczną stopą zwrotu (ERR), która powinna przewyższać przyjętą stopę dyskontową;
•	relacją korzyści do kosztów (B/C), która powinna być wyższa od jedności.
14.3 Analiza metodą uproszczoną 
Analiza metodą uproszczoną jest stosowana wyłącznie dla projektów nie będących „dużymi projektami” i polega na przeprowadzeniu analizy jakościowej i ilościowej. Beneficjent powinien wymienić i opisać szczegółowo wszystkie istotne środowiskowe, ekonomiczne i społeczne skutki projektu i ująć je ilościowo. 
14.4 Analiza wielokryterialna 
Analiza wielokryterialna stosowana jest jako metoda analizy ekonomicznej stanowi  uzupełnienie pozostałych analiz, w szczególność analizy kosztów i korzyści. Dla projektów z zakresu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego stanowi metodę nie obowiązkową (w przypadku możliwości identyfikacji czynników zaleca się jej wykonanie).
W analizie tej należy ująć wszystkie  czynniki społeczno-gospodarcze, których nie da się włączyć do analizy finansowej oraz podstawowych analiz ekonomicznych, a mają znacznie dla projektu i otoczenia. 
Dla wszystkich zidentyfikowanych czynników należy przypisać wartości punktowe według przyjętej skali, a następnie nadać im wagi odzwierciedlające znaczenie dla społeczeństwa. Następnym krokiem jest określenie wpływu poszczególnych czynników poprzez iloczyn wartości i wag. Suma wpływu poszczególnych czynników określa wpływ projektu na otoczenie społeczno – gospodarcze.  
15.	Analiza wrażliwości i ryzyka
Analiza wrażliwości powinna zostać opracowana dla wszystkich projektów (niezależnie od tego czy jest to tzw. „duży projekt”), dla których jest wymagana w wytycznych szczegółowych. Analiza ryzyka jest natomiast obligatoryjna tylko dla tzw. „dużych projektów” - na podstawie art. 40 lit. e Rozporządzenia 1083/2006. Przeprowadzenie oceny wrażliwości i ryzyka ma na celu oszacowanie trwałości finansowej inwestycji finansowanej z dotacji. Powinna ona zatem wykazać, czy określone czynniki ryzyka nie spowodują utraty płynności finansowej. Ocena wrażliwości i ryzyka wymaga dokonania dwóch głównych kroków:
•	analizy wrażliwości poprzez wskazanie zmiennych krytycznych projektu 
i określenie wpływu procentowej zmiany zmiennej na wskaźniki efektywności projektu;
•	analizy ryzyka poprzez określenie rozkładu prawdopodobieństwa finansowych 
i ekonomicznych wskaźników efektywności projektu.
Analiza ryzyka w pełnym zakresie powinna zostać przeprowadzona pod warunkiem, że istnieje możliwość sformułowania prawidłowych wniosków co do rozkładu prawdopodobieństwa krytycznych zmiennych. W przypadku, gdy nie jest to możliwe, wnioskodawca powinien sporządzić przynajmniej jakościową ocenę ryzyka.
15.1 Analiza wrażliwości
Analiza wrażliwości powinna zostać opracowana dla wszystkich projektów z zakresu infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego. Przeprowadzenie oceny wrażliwości ma na celu oszacowanie trwałości finansowej inwestycji finansowanej z dotacji. Analiza wrażliwości określana jest poprzez wskazanie zmiennych krytycznych projektu i określenie wpływu procentowej zmiany zmiennej na wskaźniki efektywności projektu. 
Analiza wrażliwości ma na celu wskazanie jak zmiany w wartościach krytycznych zmiennych projektu wpłyną na wyniki analiz przeprowadzonych dla projektu, 
a w szczególności na wartość wskaźników efektywności finansowej projektu. Analizy wrażliwości dokonuje się poprzez identyfikację zmiennych krytycznych w drodze zmiany pojedynczych zmiennych o określoną procentowo wartość i obserwowanie występujących w rezultacie wahań w finansowych i ekonomicznych wskaźnikach efektywności. Jednorazowo zmianie poddawana być powinna tylko jedna zmienna, podczas gdy inne parametry powinny pozostać niezmienione. Według Metodologii CBA, za krytyczne uznaje się te zmienne, w przypadku których zmiana ich wartości o +/- 1 % powoduje odpowiednią zmianę wartości bazowej NPV o +/- 5 %. Możliwe jest jednak przyjęcie innych kryteriów wyznaczenia zmiennych krytycznych. W ramach analizy wrażliwości można również dokonać obliczenia wartości progowych zmiennych w celu określenia, jaka zmiana procentowa w zmiennych zrównałaby NPV (ekonomiczną lub finansową) z zerem.
15.2 Analiza ryzyka
Analiza ryzyka polega na przypisaniu krytycznym zmiennym zidentyfikowanym na etapie analizy wrażliwości właściwego rozkładu prawdopodobieństwa i oszacowaniu rozkładu prawdopodobieństwa finansowych i ekonomicznych wskaźników efektywności projektu.  Należy zaznaczyć, że w niektórych przypadkach (np. brak historycznych danych na temat podobnych projektów) sformułowanie prawidłowych wniosków co do rozkładu prawdopodobieństwa krytycznych zmiennych może się okazać dość trudne. W takich przypadkach należy sporządzić przynajmniej jakościową ocenę ryzyka, aby podeprzeć wyniki analizy wrażliwości. W przypadku braku możliwości przeprowadzenia pełnej analizy ryzyka, można ja ograniczyć do jakościowej oceny ryzyka, poprzez dokonanie opisowej oceny prawdopodobieństwa materializacji danego ryzyka, przypisując każdej wartości krytycznych zmiennych jedną z trzech kategorii prawdopodobieństwa:  niskie, średnie, wysokie. Dodatkowo należy opisać, w jakich okolicznościach prawdopodobieństwa przyporządkowane poszczególnym zmiennym mogą się zmienić.  Analiza ryzyka powinna być przeprowadzona dla dwóch scenariuszy makroekonomicznych: podstawowego i pesymistycznego.

16. 	Analiza oddziaływania na środowisko 
Dla projektów dotyczących infrastruktury lecznictwa zamkniętego i otwartego, których zakres wymaga polskim prawem wykonania oceny oddziaływania na środowisko należy w rozdziale tym przedstawić streszczenie tego dokumentu. 
Dla projektów, dla których zakres nie wymaga polskim prawem wykonania oceny oddziaływania na środowisko należy sporządzić krótką analizę w aspekcie oddziaływania na poszczególne elementy środowiska naturalnego. 
W każdym przypadku należy określić wpływ realizowanej inwestycji na obszary „NATURA 2000”. W przypadku posiadania oświadczenia wojewody o wpływie realizowanej inwestycji na obszary „NATURA 2000” należy przedstawić w studium wykonalności wskazany w nim wpływ inwestycji na te obszary.

17.	Załączniki 
1.	Tabele wynikowe z analizy finansowej. 
2.	Matryca logiczna.