załącznik do uchwały
Sejmiku Województwa Śląskiego
Nr II/15/18/2003
z dnia 15 grudnia 2003 roku

PROGRAM PROFILAKTYKI
I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH
DLA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO
NA LATA 2000 - 2005

Część ogólna

I. Wstęp

1.	Perspektywa Europejska.
Europejska Deklaracja w Sprawie Alkoholu przyjęta przez delegacje rządów krajów europejskich ustanowiła pięć zasad etycznych dla działań dotyczących alkoholu:
•	Wszyscy ludzie mają prawo do życia w środowisku rodzinnym, lokalnym i zawodowym zabezpieczonym przed przemocą i wypadkami związanymi z piciem alkoholu oraz przed innymi negatywnymi konsekwencjami picia alkoholu. 
•	Wszyscy ludzie mają prawo do wartościowej i bezstronnej informacji oraz edukacji na temat konsekwencji picia alkoholu dla zdrowia, rodziny i społeczeństwa, rozpoczynającej się we wczesnym okresie życia.
•	Wszystkie dzieci i młodzież mają prawo do wzrastania w środowisku zabezpieczonym przed negatywnymi konsekwencjami picia alkoholu i powinny być chronione przed promowaniem napojów alkoholowych.
•	Wszyscy ludzie pijący alkohol w sposób ryzykowny lub szkodliwy oraz członkowie ich rodzin doznający szkód z tego powodu, mają prawo do stosownej terapii i opieki.
•	Wszyscy ludzie, którzy nie chcą lub nie mogą pić alkoholu z powodów zdrowotnych lub innych, powinni być chronieni przed naciskami na spożywanie alkoholu i wspierani w decyzji o niespożywaniu alkoholu.

2. Perspektywa krajowa - podstawy prawne.
Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26 października 1982 roku (Dz. U. Z 1982 r. nr 35, poz. 230  z późniejszymi zmianami) w art.1.1 stanowi, że:
„organy władzy i administracji państwowej oraz samorządu terytorialnego są obowiązane do podejmowania działań zmierzających do ograniczania spożycia napojów alkoholowych oraz zmiany struktury ich spożywania, inicjowania i wspierania przedsięwzięć mających na celu zmianę obyczajów w zakresie sposobu spożywania tych napojów, działania na rzecz trzeźwości w miejscu pracy, przeciwdziałania  powstawaniu i usuwania następstw nadużywania alkoholu, a także wspierania działalności w tym zakresie organizacji społecznych i zakładów pracy”.
Art. 4 powyższej ustawy obliguje samorząd województwa do:
- koordynowania, przygotowania i realizacji wojewódzkiego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych,
- udzielania pomocy merytorycznej instytucjom i osobom fizycznym realizującym zadania objęte tym programem, 
- współdziałania z innymi organami administracji publicznej w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych.

II. Najważniejsze problemy alkoholowe województwa.

1. Szkody występujące u osób, które piją alkohol:
•	postępująca autodestrukcja osób uzależnionych od alkoholu (około 70 - 90 tys. osób),
•	szkody zdrowotne związane z używaniem alkoholu u ludzi dorosłych nadmiernie pijących bez klinicznych objawów uzależnienia (około 150 - 200 tys. osób),
•	zaburzenia rozwoju psychofizycznego i edukacji pijących dzieci i młodzieży (około 10-15% populacji między 14 a 18 rokiem życia),
2. Szkody występujące u członków rodzin z problemem alkoholowym (około 250 tys. osób):
•	schorzenia psychosomatyczne spowodowane chronicznym stresem,
•	zaburzenia emocjonalne i demoralizacja dzieci,
•	pauperyzacja rodzin.
3. Alkoholowa dezorganizacja środowiska pracy:
•	absencja i wypadki w pracy,
•	obniżenie wydajności pracy,
•	alkoholowa patologizacja bezrobotnych.
4. Naruszenie prawa i porządku przez osoby nietrzeźwe:
•	przemoc w rodzinie,
•	prowadzenie pojazdów w stanie nietrzeźwości,
•	alkoholowe zaburzenia zachowania w miejscach publicznych.
5. Przestępstwa i wykroczenia związane z obrotem napojami alkoholowymi:
•	nielegalny import, produkcja i sprzedaż alkoholu,
•	sprzedaż alkoholu osobom nieletnim i nietrzeźwym,
•	reklama i promocja napojów alkoholowych.

III. Ważniejsze doświadczenia ostatnich lat.

1. W ostatnich kilku latach obserwuje się tendencję spadkową konsumpcji napojów alkoholowych z wyjątkiem niektórych grup, takich jak: dzieci i młodzież.
2. Zmienia się struktura spożycia alkoholu na rzecz napojów niskoprocentowych.
3. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest często naruszana.
4. W wielu środowiskach wzrasta zainteresowanie działalnością na rzecz trzeźwości, przy czym poziom merytoryczny podejmowanych przedsięwzięć jest znacznie zróżnicowany.
5. W rozwiązywaniu problemów alkoholowych od kilku lat aktywnie uczestniczą gminy. Przybywa w nich instytucji i ludzi przygotowanych do prowadzenia takiej działalności. Część środowisk lokalnych wymaga jednak pomocy merytorycznej.
6. Sytuacja w lecznictwie odwykowym coraz bardziej polaryzuje się. Część placówek wprowadza nowoczesne programy terapeutyczne, ma coraz lepsze warunki pracy, wykwalifikowany personel, gdy działalność pozostałych ulega regresowi. Nie są znane długofalowe skutki reformy ochrony zdrowia dla stanu usług medycznych w zakresie leczenia ludzi uzależnionych. 
7. Brakuje specyficznych programów pomocowych, zwłaszcza dla ofiar przemocy domowej, dzieci z grup ryzyka, osób pijących nadmiernie bez cech uzależnienia oraz młodzieży uzależnionej od alkoholu.

IV. Podstawowe cele długofalowe i strategie programu.

Podstawowymi celami programu jest zapobieganie powstawaniu nowych problemów alkoholowych, zmniejszanie rozmiarów tych, które aktualnie występują oraz zwiększanie zasobów niezbędnych do radzenia sobie z już istniejącymi problemami.
Cele te można zrealizować poprzez osiągnięcie celów szczegółowych, takich jak:
1. Zmniejszenie ilości alkoholu spożywanego przez dzieci i młodzież.
2. Zmniejszenie ilości zachorowań na chorobę alkoholową.
3. Zmniejszenie śmiertelności i degradacji psychofizycznej osób uzależnionych.
4. Zmniejszenie rozmiarów uszkodzeń zdrowia spowodowanych nadużywaniem alkoholu.
5. Zmniejszenie ilości i dolegliwości alkoholowych zaburzeń życia rodzinnego  (przemocy i zaniedbań).
6. Zmniejszenie udziału nietrzeźwości wśród przyczyn naruszenia prawa i porządku publicznego.
7. Zmniejszenie naruszenia prawa na rynku alkoholowym.
8. Promowanie postaw społecznych ważnych dla profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.
9. Tworzenie bazy materialnej, organizacyjnej i merytorycznej dla realizacji wojewódzkiego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.
10. Wspieranie rozwoju i modernizacji usług terapeutycznych dla osób uzależnionych od alkoholu i członków ich rodzin.

Realizację tych celów powinny zapewnić następujące strategie:
1. Racjonalne ograniczanie dostępności alkoholu poprzez budowanie skutecznych form kontroli prawnej i społecznej nad dystrybucją napojów alkoholowych.
2. Doskonalenie procedur postępowania wobec  osób nadużywających alkohol.
3. Rozwijanie skutecznych form współpracy służb publicznych w przeciwdziałaniu przemocy alkoholowej w rodzinach. 
4. Upowszechnienie profilaktycznych programów informacyjnych i psychoedukacyjnych wpływających na postawy i umiejętności ważne dla zdrowia i trzeźwości wobec młodzieży i grup podwyższonego ryzyka.
5. Zwiększenie skuteczności i dostępności terapii dla osób uzależnionych od alkoholu oraz dla członków ich rodzin.
6. Szkolenie przedstawicieli wybranych zawodów w zakresie nowoczesnych strategii i metod rozwiązywania problemów alkoholowych.
7. Wspieranie działania środowisk wzajemnej pomocy osób z problemem alkoholowym oraz stowarzyszeń realizujących programy profilaktyczne.

Część szczegółowa

Planowane zadania:

1. Rozwój i modernizacja bazy materialnej, organizacyjnej i merytorycznej usług terapeutycznych dla osób uzależnionych i członków ich rodzin. 
	Sposób realizacji:
a) analiza funkcjonowania lecznictwa odwykowego w warunkach reformy służby zdrowia,
b) prowadzenie bazy danych o placówkach lecznictwa odwykowego, punktach konsultacyjnych i programach terapeutycznych w województwie,
c) współtworzenie warunków oraz promowanie i wspieranie przedsięwzięć zmierzających do realizacji standardów udzielania świadczeń zdrowotnych z zakresu lecznictwa odwykowego,
d) promowanie przedsięwzięć terapeutycznych poszerzających dotychczasową ofertę lecznictwa odwykowego w województwie, w tym:
‑ programów terapeutycznych dla specyficznych grup pacjentów, np. niepełnoletnich uzależnionych od alkoholu, alkoholików po leczeniu podstawowym ze stabilną abstynencją, ale deficytami w pewnych zakresach funkcjonowania, 
‑ programów terapeutycznych obejmujących członków rodziny alkoholika oraz całą rodzinę,
‑ programy typu "after care" w placówkach stacjonarnych,
‑ doskonalenie działalności punktów konsultacyjnych dla osób z problemami alkoholowymi,
e) finansowanie zadań Wojewódzkiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych realizowanych przez Wojewódzki Ośrodek Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia, 
f) Wspieranie rozwoju bazy materialnej, organizacyjnej i merytorycznej zakładów lecznictwa odwykowego działających w ramach samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej utworzonych przez samorząd wojewódzki.

2. 	Wdrażanie metod wczesnej diagnozy i krótkich interwencji wobec problemów alkoholowych pacjentów w podstawowej opiece zdrowotnej.
	Sposób realizacji:
Promocja badań przesiewowych do wykrywania problemów alkoholowych i programów „krótkiej interwencji”.

3. Wdrażanie nowoczesnych programów profilaktycznych dla dzieci i młodzieży z grup podwyższonego ryzyka.
	Sposób realizacji:
a) promocja nowych procedur terapeutycznych dla dzieci alkoholików kompensujących deficyty środowiska rodzinnego, 
b) utworzenie i prowadzenie bazy danych o świetlicach socjoterapeutycznych, programach profilaktycznych i realizatorach w województwie,
c) organizowanie szkoleń dla osób pracujących z dziećmi alkoholików.

4. Przeciwdziałanie przemocy w rodzinach z problemem alkoholowym.
	Sposób realizacji:
a) upowszechnianie programów pomocowych dla rodzin z problemem przemocy,
b) organizacja szkoleń dla wybranych grup zawodowych stykających się z problemem przemocy w rodzinie np. pracownicy socjalni, pedagodzy szkolni, nauczyciele, duchowni, policjanci, pracownicy służby zdrowia,
c) budowanie zintegrowanego systemu pomocy rodzinie z problemem przemocy alkoholowej,
d) stworzenie i prowadzenie banku danych o instytucjach pomagających ofiarom przemocy.

5. Rozwój edukacji publicznej oraz szkolenie przedstawicieli różnych zawodów w zakresie problemów alkoholowych.
	Sposób realizacji:
a) edukacja publiczna
- współpraca z lokalnymi mediami, współudział w ogólnopolskich kampaniach  edukacyjnych itp.,
b) 	powielanie materiałów edukacyjnych, wydanie informatorów,
c) 	założenie i prowadzenie informacyjnej witryny internetowej.

6. Wspieranie merytoryczne programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych na poziomie społeczności lokalnych.
	Sposób realizacji:
a) organizacja narad szkoleniowo - koordynacyjnych dla pełnomocników i koordynatorów programów w gminach i reprezentantów powiatów,
b) analiza potrzeb szkoleniowych dla realizatorów programów gminnych w województwie,
c) zapewnienie doradztwa w zakresie profesjonalnej prewencji problemów alkoholowych.

7. Monitorowanie i badanie problemów alkoholowych i programów zaradczych.
	Sposób realizacji:
a) identyfikowanie i diagnozowanie występujących w regionie problemów i zjawisk społecznych związanych z nadużywaniem alkoholu,
b) analizowanie stanu rozwiązywania problemów alkoholowych na terenie województwa.

8. Wspieranie programów realizowanych przez podmioty pozarządowe zajmujące się rozwiązywaniem problemów alkoholowych.
	Sposób realizacji:
a) 	promocja nowatorskich programów, zwłaszcza o zasięgu ogólnowojewódzkim,
b) 	dotowanie wybranych przedsięwzięć podmiotów nie zaliczanych do sektora finansów publicznych i nie działających w celu osiągnięcia zysku.
c) 	wspieranie środowisk wzajemnej pomocy.