Wydział Zdrowia Urzędu Marszałkowskiego
W Katowicach 

Wojewódzki Plan Zdrowotny 
dla Województwa Śląskiego

Katowice 2003 rok
Serdecznie podziękowania za udostępnienie danych oraz wszelką pomoc w przygotowaniu Planu Zdrowotnego
dla Województwa Śląskiego:
•	Panu Józefowi Kurkowi – Dyrektorowi Śląskiej Regionalnej Kasy Chorych,
•	Panu Markowi Piekarskiemu – Dyrektorowi Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, 
•	Pani Jolancie Pietrzak – Dyrektorowi Śląskiego Centrum Zdrowia Publicznego w Katowicach,
•	Panu Jackowi Czapli – Dyrektorowi Wydziału Polityki Społecznej Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach,
•	Panu Wiesławowi Wiatrakowi– Dyrektorowi Wojewódzkiemu Urzędu Statystycznego w Katowicach,
•	Panu Zbigniewowi Świderkowi – Dyrektorowi Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Katowicach,
•	Panu Jerzemu Sokalowi – Dyrektorowi Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu,
•	Panu Bogusławowi Maciejewskiemu – Dyrektorowi Instytutu –Centrum Onkologii w Gliwicach,
•	powiatowym jednostkom samorządu terytorialnego,
•	wszystkim osobom, które wspierały opracowanie niniejszego Planu.

Spis treści
Wstęp.
1. Diagnoza stanu zdrowia populacji Województwa Śląskiego.
1.1 Charakterystyka urodzeń i umieralności mieszkańców województwa śląskiego
1.2 Główne przyczyny zgonów mieszkańców województwa śląskiego.
2. Chorobowość i zapadalność.
2.1 Struktura hospitalizacji mieszkańców województwa śląskiego.
2.2 Zapadalność mieszkańców województwa na choroby zakaźne i zatrucia związkami chemicznymi.
2.3 Struktura chorób zawodowych w województwie śląskim w latach 1999 – 2001.
2.4 Struktura niepełnosprawności mieszkańców województwa śląskiego
3. Zapobieganie chorobom.
3.1 Realizacja szczepień i badań przesiewowych.
3.2 Działania profilaktyczne ważne z punktu widzenia problemów zdrowotnych mieszkańców województwa śląskiego – zrealizowane przez jednostki samorządu terytorialnego w latach 2000-2001.
4. Czynniki ryzyka mieszkańców województwa śląskiego.
4.1 Problematyka uzależnień.
4.2 Zatrucia ostre mieszkańców województwa.
4.3 Problemy alkoholowe mieszkańców województwa śląskiego.
5. Czynniki społeczno-ekonomiczne.
5.1 Struktura populacji.
5.2 Prognoza ludności województwa śląskiego.
5.3 Poziom wykształcenia i struktura bezrobocia w województwie.
6. Wpływ środowiska fizycznego na stan zdrowia mieszkańców województwa.
6.1 Charakterystyka województwa śląskiego dotycząca stężenia zanieczyszczeń atmosferycznych.
6.2 Jakość wody pitnej.
6.3 Stan wodociągów województwie.
7. Zasoby systemu ochrony zdrowia.
8. Społeczna ocena systemu ochrony zdrowia.
9. Cele strategiczne planu zdrowotnego
9.1. Współpraca na rzecz poprawy stanu zdrowia mieszkańców województwa śląskiego.
9.2. Kształtowanie środowiska przyjaznego zdrowiu.
9.3. Edukacja na rzecz zdrowia oraz promocja zdrowego stylu życia.
9.4. Redukcja skutków nadużywania alkoholu, palenia tytoniu i zażywania narkotyków.
9.5. Redukcja chorób niezakaźnych w tym chorób cywilizacyjnych
9.6. Redukcja chorób zakaźnych
9.7. Poprawa zdrowia psychicznego
9.8. Ograniczenie występowania urazów powstających w wyniku przemocy i wypadków
9.9. Efektywny sektor zdrowia oraz redukcja kosztów opieki stacjonarnej
9.10. Zarządzanie jakością opieki zdrowotnej
10. Sposób zarządzania Wojewódzkim Planem Zdrowotnym
Podsumowanie
Spis tabel

Wstęp.
Województwo Śląskie zajmuje powierzchnię 12 294 km2 , co stanowi 3,9 % powierzchni kraju. Stolicą województwa są Katowice zamieszkiwane przez ok. 350 tys. mieszkańców. Pod względem powierzchni województwo Śląskie zajmuje piętnaste, a pod względem liczby mieszkańców drugie miejsce w Polsce. Województwo posiada najwyższą w kraju gęstość zaludnienia, która wynosi 397 osób/km2. Dla porównania średnia gęstość zaludnienia dla kraju wynosi 124 osoby/km2.
Administracyjnie w skład województwa wchodzi 19 miast na prawach powiatu, 17 powiatów ziemskich oraz 167 gmin. Województwo Śląskie graniczy z województwami: łódzkim od północy, świętokrzyskim i małopolskim od wschodu, opolskim od zachodu oraz Czechami i Słowacją od południa.
Województwo Śląskie charakteryzuje się najwyższym w Polsce wskaźnikiem urbanizacji – 79,6 %. Predyspozycje do rozwoju funkcji metropolitalnych w znaczeniu krajowym i międzynarodowym mają oprócz Katowic takie miasta jak: Bytom, Chorzów, Gliwice, Sosnowiec, Tychy, Zabrze. Poza obszarem konurbacji górnośląskiej (czyli zespołem miast centralnej części województwa, historycznie związanych z rozwojem przemysłu wydobywczego i przetwórczego), funkcje te pełnią ośrodki miejskie o randze regionalnej: tj. Bielsko-Biała, Częstochowa i Rybnik.
Województwo Śląskie jest utożsamiane przede wszystkim z działalnością przemysłową ze względu na występowanie w tym regionie zasobów naturalnych węgla kamiennego, rud cynku i ołowiu oraz rozwinięte hutnictwo zarówno stali, jak i metali nieżelaznych. Poprzez dołączenie nowych terenów zyskało również wiele walorów krajobrazowych, turystycznych i rekreacyjnych. W dużej części obejmuje silnie zdegradowane działalnością przemysłową (dawne województwo katowickie), a jednocześnie występują tu obszary atrakcyjne turystycznie i krajobrazowo (Beskid Śląski, Jura Krakowsko-Częstochowska).
W strukturze przemysłu dominują kopalnie węgla kamiennego, duże zakłady związane z przemysłem chemicznym, metalurgicznym i elektromaszynowym. Miejscem koncentracji zakładów jest obszar konurbacji górnośląskiej, Rybnicki Okręg Węglowy (ROW) oraz dawne miasta wojewódzkie – Częstochowa (hutnictwo stali, przemysł włókienniczy) i Bielsko Biała (przemysł samochodowy, elektromaszynowy i włókienniczy).

1. Diagnoza stanu zdrowia populacji Województwa Śląskiego.
1.1 Charakterystyka urodzeń i umieralności mieszkańców województwa śląskiego 
Diagnoza stanu zdrowia populacji województwa śląskiego została przedstawiona w oparciu o współczynniki dotyczące urodzeń jak również umieralności mieszkańców Śląska w poszczególnych grupach wiekowych z uwzględnieniem przyczyn zgonów.
Współczynnik żywych urodzeń w latach 2000-2001 w przeliczeniu na 1000 mieszkańców został przestawiony w tabeli nr 1.
Urodzeń żywych ogółem w województwie w roku 2000 było 42 233 (współczynnik wynosił 8,71) z czego w miastach urodziło się 32 339 niemowląt (8,41), na wsiach 9894 (9,87). Z kolei w roku 2001 liczba urodzeń spadła do 40 748 (8,44) z tego w miastach urodziło się 31 581 (8,24) dzieci; odpowiednio na wsiach – 9 167 (9,18).
Współczynnik zgonów w latach 2000-2001 w przeliczeniu na 10.000 mieszkańców dla województwa i poszczególnych powiatów został przestawiony w tabeli nr 2.
Liczba zgonów mieszkańców województwa wyniosła 45 989 w roku 2000 współczynnik wynosił 94,87, z czego w miastach było 36 191 zgonów (94,12), na wsiach 9 798 zgonów (97,76). W roku 2001 nastąpił wzrost liczby zgonów do 46 031 (95,29) z tego w miastach zmarło 36 358 osób (94,90), odpowiednio na wsiach zmarło 9 673 osób (96,82).
Współczynnik zgonów w latach 2000-2001 w przeliczeniu na 10.000 i 1000 mieszkańców województwa w poszczególnych grupach wiekowych został przestawiony w tabelach nr 3a, 3b, 5a, 5b.
W roku 2000 liczba zgonów ogółem w województwie wśród kobiet wyniosła 21 874 (2001r.-21 935), odpowiednio wśród mężczyzn 24 115 (2001r.- 21 117). Począwszy od 30 roku życia liczba zgonów mężczyzn zaczyna wzrastać. Między 30-39 rokiem życia liczba zgonów mężczyzn wyniosła w roku 2000 -740 (2001r.- 729), liczba zgonów kobiet odpowiednio wynosiła – 246 (2001r.- 218); między 40-49 rokiem życia liczba zgonów mężczyzn wnosiła 2 456 (2001r.-2 385), liczba zgonów kobiet odpowiednio – 1009 (2001r.- 949); między 50-59 rokiem życia liczba zgonów mężczyzn sięgnęła 3 846 (2001r.- 3 965), odpowiednio liczba zgonów kobiet – 1 727 (2001r.- 1 721). Powyższej 60 roku życia liczba zgonów kobiet (2000 r.- 18 448; 2001r. - 18 635) przewyższyła liczbę zgonów wśród mężczyzn (2000r. -16 198; 2001r. – 16 239).
Współczynnik zgonów w roku 2000 dla kobiet między 40-49 rokiem życia wyniósł 24,09 (dla mężczyzn – 60,20) oraz dla kobiet między 50-59 rokiem życia – 58,40 (dla mężczyzn – 139,70).
Współczynnik zgonów w roku 2001 dla kobiet między 40-49 rokiem życia wyniósł 23,08 (dla mężczyzn –59,48) oraz dla kobiet między 50-59 rokiem życia – 55,94 (dla mężczyzn – 138,84), co wskazuje na nieznaczny ich spadek w stosunku do roku poprzedniego.
Z porównania liczby zgonów w latach 2000-2001 dla całej populacji kobiet i mężczyzn bez względu na wiek, wynika, iż liczba zgonów uległa wzrostowi w roku 2001 w porównaniu do roku 2000: (dla kobiet w roku 2000 – 21 874; w roku 2001 – 21 935; dla mężczyzn w roku 2000 – 24 115; w roku 2001 – 24 117).
1.2 Główne przyczyny zgonów mieszkańców województwa śląskiego.
Główne przyczyny zgonów w latach 2000-2001 w województwie i w poszczególnych powiatach przestawiono w tabelach nr 6a, 6b, 7a, 7b.
W roku 2000 liczba zgonów spowodowana chorobami układu krążenia była największa - wynosząc 22 815 (2001r.-23 245), co stanowi 49,610 % (2001r.- 50,518%) w ogólnej liczbie zgonów. Począwszy od 20 roku życia liczba zgonów w tej grupie chorób zaczyna rosnąć. Między 40-49 rokiem życia liczba zgonów wyniosła w roku 2000 – 996 (2001r.- 922); między 50-59 rokiem życia wynosiła – 2 018 (2001r.- 2078). Powyższej 60 roku życia liczba zgonów w roku 2000 wynosiła 19 575 (2001r.-20 031). Znamienne jest, iż drastycznie obniżył się wiek osób zmarłych z powodu chorób układu krążenia. W grupie wiekowej 20-29 lat liczba zgonów w roku 2000 wynosiła 38 (w 2001 r.-48). 
Drugie miejsce wśród przyczyn zgonów zajmują choroby nowotworowe. W roku 2000 liczba zgonów spowodowana chorobami nowotworowymi wyniosła 10 921, co stanowi 23,747 % w ogólnej liczbie zgonów. W roku 2001 liczba zgonów w tej grupie chorób wzrosła, wynosząc 11 367 (24,704%). Można zaobserwować niewielki spadek liczby zgonów pomiędzy 20-49 rokiem życia. Liczba zgonów spowodowana chorobami nowotworowymi zaczyna wzrastać po 50 roku życia (miedzy 50-59 rokiem życia liczba zgonów w roku 2000 – 1 901; w 2001 – 2 031; po 60 roku życia liczba zgonów w roku 2000 – 7 846; w roku 2001 – 8 179).
Liczba zgonów spowodowana chorobami układu trawiennego i układu oddechowego nieznacznie spadała w roku 2001 w stosunku do roku poprzedniego, choć nadal obie grupy chorób stanowią jedną z głównych przyczyn zgonów mieszkańców województwa śląskiego.
W roku 2001 wzrosła liczba zgonów spowodowana zaburzeniami wydzielania wewnętrznego, stanu odżywiania i przemiany materii oraz chorobami układu nerwowego. 

2. Chorobowość i zapadalność.
2.1 Struktura hospitalizacji mieszkańców województwa śląskiego.
Struktura hospitalizacji mieszkańców województwa śląskiego w zakładach opieki zdrowotnej zlokalizowanych na terenie poszczególnych powiatów została przedstawiona w tabeli nr 8.
W latach 2000-2002 można zaobserwować stały wzrost liczby hospitalizowanych ogółem. Liczba hospitalizacji z powodu chorób układu krążenia, jednoznacznie wskazuje, że obecnie jest to największy problem zdrowotny mieszkańców województwa. We wszystkich powiatach województwa śląskiego pacjenci z chorobami układu krążenia są najliczniejszą grupą osób wymagającą hospitalizacji. Kolejnym problemem zdrowotnym są choroby nowotworowe i choroby układu trawiennego.
Przyrost liczby hospitalizowanych obserwuje się z powodu chorób oka i jego przydatków. 
Spadek hospitalizacji nastąpił w zakresie wypadków i urazów oraz hospitalizacji spowodowanej ciążą, porodem i połogiem.
Zaobserwowano wzrost hospitalizacji z powodu chorób przenoszonych drogą płciową, raka piersi, raka okrężnicy i odbytu, depresji, choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu.
Trendem ogólnoeuropejskim, do którego powinna zmierzać ochrona zdrowia na Śląsku jest skracanie pobytów szpitalnych po operacjach jak i pobytach diagnostycznych poprzez wprowadzanie nowych technik operacyjnych, poprawę opieki nad chorym w lecznictwie ambulatoryjnym oraz upowszechnieniu dokładnych metod diagnostycznych (TK i NMR)
2.2 Zapadalność mieszkańców województwa na choroby zakaźne i zatrucia związkami chemicznymi.
Liczba zachorowań na grypę w roku 2000 była bardzo wysoka (sięgnęła 131 620) w stosunku do roku 2001, gdzie wynosiła 38 127. 
Liczba zachorowań na gruźlicę spadła w roku 2001 (1456) w stosunku do roku poprzedniego (1722).
Wzrosła zapadalność na choroby: zapalenie mózgu (w roku 2000 - 38 zachorowań, w 2001roku - 47), borelioza (w roku 2000 – 95 zachorowań, w roku 2001 – 219).
Zapadalność mieszkańców województwa na wybrane choroby zakaźne i zatrucia związkami chemicznymi szczegółowo zostało przedstawione w tabeli nr 9.
2.3 Struktura chorób zawodowych w województwie śląskim w latach 1999 – 2001.
Liczba chorób zawodowych rozpoznawanych w ciągu roku w latach 80-tych wynosiła około 9.500, a w przeliczeniu na 100 tys. zatrudnionych ok. 75.
Od 1991r. liczby te wzrosły odpowiednio do ok. 11.500 ze szczytem w 1998r. – 12.017, tj. około 117 / 100 tys. zatrudnionych.
Od 1999r. obserwuje się ich gwałtowny spadek o 17%, w 2000r. – o 26,5% i w 2001r. o dalsze 18%, tak, że w roku 2001 rozpoznano już tylko 6007 przypadków chorób zawodowych, tj. 63,2 / 100 tys. zatrudnionych.
Podobna tendencja obserwowana jest w województwie śląskim, w którym w 1999r. rozpoznano 2516 przypadków chorób zawodowych, w 2000r. 1915 i w 2001r. – 1439, co w przeliczeniu na 100 tys. zatrudnionych stanowi spadek ze 130 do 83.
Struktura częstości chorób zawodowych w Polsce w latach 2000 – 2001 nie uległa zmianie i kształtuje się następująco:
1. Przewlekłe choroby narządu głosu.
2.  Zawodowe uszkodzenie słuchu.
3. Pylice płuc.
4. Choroby zakaźne i inwazyjne.
5.Choroby skóry.
6. Przewlekłe choroby oskrzeli.
7.Zespół wibracyjny.
W roku 2001 największe zmniejszenie liczby chorób zawodowych wystąpiło w grupie przewlekłych chorób narządu głosu – o 31,2%, uszkodzenia słuchu o 24,5% i chorób skóry – o 25,6%.
Natomiast w kilku grupach zaznaczył się wzrost, a mianowicie: pylice płuc o 9,6%, nowotwory złośliwe o 45,8% oraz choroby zakaźne i inwazyjne o 3,6%.
W podziale na województwa w 2001r., najwięcej chorób zawodowych rozpoznanych było w województwie śląskim: 1440 na 6007 tj. 24% i 83 przypadki na 100 tys. zatrudnionych. 
W województwie śląskim struktura zachorowalności na choroby zawodowe kształtuje się w następujący sposób:
1. Pylice płuc 						– 	483 osób
2. Zawodowe uszkodzenie słuchu 			– 	409 osób
3. Przewlekłe choroby narządu głosu 			– 	140 osób
4. Choroby skóry 						– 	 93 osoby
5. Zespół wibracyjny 					– 	 71 osób
6. Choroby zakaźne i inwazyjne 			– 	 48 osób
7. Przewlekłe choroby narządu ruchu związane		 
 ze sposobem wykonywania pracy			– 	 36 osób
Obserwowany wzrost liczby rozpoznawanych pylic być może jest skutkiem wprowadzonych w dwóch spółkach węglowych programów profilaktyki pylic, a w związku z tym poprawą diagnozowania i rozpoznawania zmian w płucach. 
Aż 59% przypadków pylic rozpoznawanych jest w województwie śląskim. W innych chorobach zawodowych odsetek ten w odniesieniu do całej Polski jest mniejszy i wynosi: 
w zawodowych przewlekłych chorobach oskrzeli wynosi	40%
chorobach narządu wzroku						39%
zespół wibracyjny								37,1%
choroby wywołane uciskiem na pnie nerwowe			34,3%
zawodowe uszkodzenie słuchu						33,9%
przewlekle choroby narządu ruchu 
spowodowane sposobem wykonywania pracy			29%
Ogółem 24% wszystkich chorób zawodowych w Polsce rozpoznanych jest w województwie śląskim. 
Obserwowane spadki liczby ogólnej chorób zawodowych wiązać należy z restrukturyzacją przemysłu, powstaniem znacznej liczby małych zakładów, w których przestrzeganie zasad BHP i badań profilaktycznych nie jest jasne należyte.
W podziale na powiaty najwięcej chorób zawodowych rozpoznawanych jest w Sosnowcu (339), następnie Katowicach (302), Dąbrowie Górniczej (294), Rudzie Śląskiej (240), Bytomiu (217), Wodzisławiu (202), Gliwicach (183), Zawierciu (163), Tychach (162).
Wśród 41 przedsiębiorstw, w których rozpoznanych jest rocznie ponad 10 chorób zawodowych, aż 21 pochodzi z województwa śląskiego. 
Koniecznym staje się opracowywanie i wdrożenie przez jednostki naukowo-badawcze programów zapobiegania chorobom zawodowym. 
Poniżej przedstawiono strukturę chorób zawodowych w województwie śląskim w latach 1999-2001.

STRUKTURA CHORÓB ZAWODOWYCH W POLSCE I W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 1999r.

L.p.	Wykaz chorób zawodowych	1999r.	
		Śląsk	Polska	%	
1	Zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć - ogółem	19	244	7,8	
	w tym zatrucia ołowiem	10			
2	Pylice płuc	447	935	47,8	
3	Przewlekłe choroby oskrzeli wywołane działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach, np. dychawica oskrzelowa, byssinoza, beryloza	23	352	0,7	
4	Przewlekle zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, a aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego	37	150	24,7	
5	Rozedma płuc u dmuchaczy szkła i muzyków orkiestr dętych w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego.	0	2		
6	Przewlekłe zanikowe, przerostowe i alergiczne nieżyty błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy, wywołane działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym	35	242	14,5	
7	Przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym (guzki śpiewacze, niedowłady strun głosowych, zmiany przerostowe).	322	3521	9,1	
8	Choroby wywołane promieniowaniem jonizującym łącznie z nowotworami złośliwymi.	3	18	16,7	
9	Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy, z wyjątkiem wymienionych w poz. 8.	13	128	10,2	
10	Choroby skóry.	174	697	25,0	
11	Choroby zakaźnie i inwazyjne. 	62	877	7,1	
12	Przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem, zapalenie pochewek ścięgnistych i kaletek maziowych uszkodzenie łękotki, mięśni i przyczepów ścięgnistych, martwica kości nadgarstka, zapalenie nadkłykci kości ramieniowej, zmęczeniowe złamanie kości.	82	239	34,3	
13	Przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane uciskiem na pnie nerwów.	79	165	47,9	
14	Choroby układu wzrokowego wywołane zawodowymi czynnikami fizycznymi lub chemicznym. (Zmiany wywołane działaniem promieniowania jonizującego należy kwalifikować według poz. 8)	14	36	38,9	
15	Uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu.	1130	2100	53,8	
16	Zespół wibracyjny.	76	275	27,6	
17	Choroby wywołane pracą w podwyższonym lub obniżonym ciśnieniu atmosferycznym.	0	0		
18	Choroby wywołane działaniem przeciążeń grawitacyjnych (przyspieszeń).	0	0		
19	Choroby centralnego układu nerwowego, układu bodźco-twórczego i przewodzącego serca oraz gonad wywołane działaniem pól elektromagnetycznych. 	0	0		
20	Osty zespół przegrzania i jego następstwa.	0	0		
	Ogółem 	2516	9981	25,2	

STRUKTURA CHORÓB ZAWODOWYCH W POLSCE I W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2000r.
L.p.	Wykaz chorób zawodowych	2000r.	
		Śląsk	Polska	%	
1	Zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć - ogółem	19	135	14,1	
	w tym zatrucia ołowiem	4			
2	Pylice płuc	459	748	61,4	
3	Przewlekłe choroby oskrzeli wywołane działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach, np. dychawica oskrzelowa, byssinoza, beryloza	18	275	6,5	
4	Przewlekle zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, a aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego	48	98	49,0	
5	Rozedma płuc u dmuchaczy szkła i muzyków orkiestr dętych w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego.	0	1		
6	Przewlekłe zanikowe, przerostowe i alergiczne nieżyty błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy, wywołane działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym	11	168	6,5	
7	Przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym (guzki śpiewacze, niedowłady strun głosowych, zmiany przerostowe).	260	2479	10,5	
8	Choroby wywołane promieniowaniem jonizującym łącznie z nowotworami złośliwymi.	0	17		
9	Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy, z wyjątkiem wymienionych w poz. 8.	16	83	19,3	
10	Choroby skóry.	115	504	22,8	
11	Choroby zakaźnie i inwazyjne. 	42	690	6,1	
12	Przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem, zapalenie pochewek ścięgnistych i kaletek maziowych uszkodzenie łękotki, mięśni i przyczepów ścięgnistych, martwica kości nadgarstka, zapalenie nadkłykci kości ramieniowej, zmęczeniowe złamanie kości.	46	172	26,7	
13	Przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane uciskiem na pnie nerwów.	58	146	39,7	
14	Choroby układu wzrokowego wywołane zawodowymi czynnikami fizycznymi lub chemicznym. (Zmiany wywołane działaniem promieniowania jonizującego należy kwalifikować według poz. 8)	10	27	37,0	
15	Uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu.	745	1597	46,6	
16	Zespół wibracyjny.	68	198	34,3	
17	Choroby wywołane pracą w podwyższonym lub obniżonym ciśnieniu atmosferycznym.	0	0		
18	Choroby wywołane działaniem przeciążeń grawitacyjnych (przyspieszeń).	0	0		
19	Choroby centralnego układu nerwowego, układu bodźco-twórczego i przewodzącego serca oraz gonad wywołane działaniem pól elektromagnetycznych. 	0	0		
20	Osty zespół przegrzania i jego następstwa.	0	0		
	Ogółem 	1915	7338	26,1	

STRUKTURA CHORÓB ZAWODOWYCH W POLSCE I W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2001r.
L.p.	Wykaz chorób zawodowych	2001r.	
		Śląsk	Polska	%	
1	Zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć - ogółem	31	136	22,8	
	w tym zatrucia ołowiem	4			
2	Pylice płuc	483	820	58,9	
3	Przewlekłe choroby oskrzeli wywołane działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach, np. dychawica oskrzelowa, byssinoza, beryloza	16	238	6,7	
4	Przewlekle zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, a aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego	34	85	40,0	
5	Rozedma płuc u dmuchaczy szkła i muzyków orkiestr dętych w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego.	0	1		
6	Przewlekłe zanikowe, przerostowe i alergiczne nieżyty błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy, wywołane działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym	19	169	11,2	
7	Przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym (guzki śpiewacze, niedowłady strun głosowych, zmiany przerostowe).	140	1680	8,3	
8	Choroby wywołane promieniowaniem jonizującym łącznie z nowotworami złośliwymi.	0	15		
9	Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy, z wyjątkiem wymienionych w poz. 8.	13	121	10,7	
10	Choroby skóry.	93	375	24,8	
11	Choroby zakaźnie i inwazyjne. 	48	715	6,7	
12	Przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem, zapalenie pochewek ścięgnistych i kaletek maziowych uszkodzenie łękotki, mięśni i przyczepów ścięgnistych, martwica kości nadgarstka, zapalenie nadkłykci kości ramieniowej, zmęczeniowe złamanie kości.	36	124	29,0	
13	Przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane uciskiem na pnie nerwów.	34	99	34,3	
14	Choroby układu wzrokowego wywołane zawodowymi czynnikami fizycznymi lub chemicznym. (Zmiany wywołane działaniem promieniowania jonizującego należy kwalifikować według poz. 8)	7	18	38,9	
15	Uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu.	409	1206	33,9	
16	Zespół wibracyjny.	76	205	37,1	
17	Choroby wywołane pracą w podwyższonym lub obniżonym ciśnieniu atmosferycznym.	0	0		
18	Choroby wywołane działaniem przeciążeń grawitacyjnych (przyspieszeń).	0	0		
19	Choroby centralnego układu nerwowego, układu bodźco-twórczego i przewodzącego serca oraz gonad wywołane działaniem pól elektromagnetycznych. 	0	0		
20	Osty zespół przegrzania i jego następstwa.	0	0		
	Ogółem 	1439	6007	24,0	
STRUKTURA CHORÓB ZAWODOWYCH W WOJEWÓDZTWIE ŚLASKIM W LATACH 1999 – 2001
L.p.	Wykaz chorób zawodowych	1999r.	2000r.	2001r.	
1	Zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć - ogółem	19	19	31	
	w tym zatrucia ołowiem	10	4	4	
2	Pylice płuc	447	459	483	
3	Przewlekłe choroby oskrzeli wywołane działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli i choroby płuc przebiegające z odczynami zapalno-wytwórczymi w płucach, np. dychawica oskrzelowa, byssinoza, beryloza	23	18	16	
4	Przewlekle zapalenie oskrzeli wywołane działaniem substancji toksycznych, a aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego	37	48	34	
5	Rozedma płuc u dmuchaczy szkła i muzyków orkiestr dętych w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego.	0	0	0	
6	Przewlekłe zanikowe, przerostowe i alergiczne nieżyty błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy, wywołane działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym	35	11	19	
7	Przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym (guzki śpiewacze, niedowłady strun głosowych, zmiany przerostowe).	322	260	140	
8	Choroby wywołane promieniowaniem jonizującym łącznie z nowotworami złośliwymi.	3	0	0	
9	Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy, z wyjątkiem wymienionych w poz. 8.	13	16	13	
10	Choroby skóry.	174	115	93	
11	Choroby zakaźnie i inwazyjne. 	62	42	48	
12	Przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem, zapalenie pochewek ścięgnistych i kaletek maziowych uszkodzenie łękotki, mięśni i przyczepów ścięgnistych, martwica kości nadgarstka, zapalenie nadkłykci kości ramieniowej, zmęczeniowe złamanie kości.	82	46	36	
13	Przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane uciskiem na pnie nerwów.	79	58	34	
14	Choroby układu wzrokowego wywołane zawodowymi czynnikami fizycznymi lub chemicznym. (Zmiany wywołane działaniem promieniowania jonizującego należy kwalifikować według poz. 8)	14	10	7	
15	Uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu.	1130	745	409	
16	Zespół wibracyjny.	76	68	76	
17	Choroby wywołane pracą w podwyższonym lub obniżonym ciśnieniu atmosferycznym.	0	0	0	
18	Choroby wywołane działaniem przeciążeń grawitacyjnych (przyspieszeń).	0	0	0	
19	Choroby centralnego układu nerwowego, układu bodźco-twórczego i przewodzącego serca oraz gonad wywołane działaniem pól elektromagnetycznych. 	0	0	0	
20	Osty zespół przegrzania i jego następstwa.	0	0	0	
	Ogółem 	2516	1915	1439	

2.4 Struktura niepełnosprawności mieszkańców województwa śląskiego
W roku 2000 na terenie województwa śląskiego funkcjonowało 18 powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności z czego 4 zespoły obsługiwały więcej niż jeden powiat.
W roku 2000 ww. zespoły zaliczyły 21 006 osób powyżej 16-go roku życia do osób niepełnosprawnych z czego do stopnia znacznego – 4069 osób, do stopnia umiarkowanego 9576 osób, do stopnia lekkiego 7361. 
W roku 2001 na terenie województwa śląskiego funkcjonowało już 
20 powiatowych zespołów ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności z czego 5 obsługiwało więcej niż jeden powiat.
W roku 2001 liczba osób zaliczonych do niepełnosprawnych wzrosła do 30 485. Z tego do stopnia znacznego zaliczono – 6018 osoby, do stopnia umiarkowanego 12980 osób, do stopnia lekkiego 11487. 
Najliczniejszą grupę wśród niepełnosprawnych stanowiły osoby między 41- 60 rokiem życia (w roku 2000 – 9075osób, w roku 2001 – 14074). 
Najczęstszą przyczyną ustalenia niepełnosprawności były choroby psychiczne (w roku 2000 – 4169 osób, w roku 2001 – 5494), choroby układu krążenia i układu oddechowego (w roku 2000 – 3881, w roku 2001 – 5698), upośledzenie narządów ruchu (w roku 2000 – 4882, w roku 2001 – 7712), choroby neurologiczne (w roku 2000 – 2732, w roku 2001 – 3851).
Struktura niepełnosprawności w województwie śląskim według stopnia niepełnosprawności z podaniem jej przyczyn została przedstawiona w tabelach nr 10-13.
Istotnym problemem zdrowotnym województwa śląskiego jest zapewnienie kompleksowej opieki nad dziećmi (również w okresie płodowym) i młodzieżą dotkniętą upośledzeniem umysłowym. Niezbędnym składnikiem ochrony zdrowia jest zapewnienie osobom dotkniętym chorobą umysłową – już od wczesnego dzieciństwa – opieki rehabilitacyjno-terapeutyczno-edukacyjnej w ośrodkach mogących zapewnić specjalistyczne porady lekarskie (min. psychiatryczne, neurologiczne, rehabilitacyjne), terapię psychologiczną i logopedyczną, kinezyterapię, fizykoterapię oraz ćwiczenia funkcji poznawczych i terapię edukacyjną. Zapewnienie kompleksowej opieki dzieciom i ich rodzinom pozwoli zminimalizować objawy patologiczne, a także przyczyni się do osiągnięcia potencjalnie możliwej sprawności we wszystkich sferach rozwoju dzieci oraz poprawy kondycji rodziny, w tym bardziej efektywnego wypełniania przez nią funkcji opiekuńczo-wychowawczych.

3. Zapobieganie chorobom.
3.1 Realizacja szczepień i badań przesiewowych.
Liczba zrealizowanych szczepień wśród dzieci i młodzieży województwa śląskiego w latach 2000-2002 została przestawiona w tabeli nr 14. 
Porównując liczbę dzieci podlegających szczepieniom w różnych grupach chorób w stosunku do zrealizowanej liczby szczepień można stwierdzić, iż procent wszczepienia kształtuje się w kolejnych latach na podobnym poziomie.
W szczepieniach przeciwko gruźlicy w grupie siedmiolatków w latach 2000 i 2002 wyszczepialność wynosiła 70,43% (wyjątek stanowi rok 2001 - 68,64%).
Największą liczbę szczepień zrealizowanych w stosunku do planowanych przeprowadzono przeciw błonicy, tężcowi (98,11% - w roku 2002).
Realizacja badań przesiewowych przeprowadzonych dla mieszkańców województwa śląskiego w zakresie: raka piersi, raka szyjki macicy, raka prostaty w latach 2000-2002 została przedstawiona w tabeli nr 14a.
W ramach środków finansowych z kasy chorych przeprowadzono min. badania przesiewowe dotyczące raka piersi, szyjki macicy, prostaty oraz badań genetycznych w zakresie dziedzicznego zespołu sutek-jajnik, a także badań genetycznych w zakresie dziedzicznego niepolipowego raka jelita grubego.
W ramach środków finansowych z Ministerstwa Zdrowia, Instytut Onkologii w Gliwicach przeprowadził w roku 2002 badania przesiewowe dotyczące raka piersi i raka szyjki macicy.

3.2 Działania profilaktyczne ważne z punktu widzenia problemów zdrowotnych mieszkańców województwa śląskiego – zrealizowane przez jednostki samorządu terytorialnego w latach 2000-2001.
Zdrowie publiczne, we współczesnym ujęciu, obejmuje szeroki obszar działań wieloprofesjonalnych we wszystkich aspektach zdrowia społeczeństwa, ukierunkowanych na rozwiązanie problemów zdrowotnych zbiorowości i ostatecznie na poprawę stanu zdrowia populacji. 
Promocja zdrowia staje się szczególnie ważna dla zdrowia publicznego, kiedy podejmowane są działania na rzecz populacji. Zatem możliwość wykorzystania promocji zdrowia jako jednej ze strategii rozwiązywania problemów zdrowotnych populacji jest niezwykle istotna. Celem strategicznym takich działań jest, poprzez odpowiednio zaplanowane wielokierunkowe działania - osiągnięcie lepszego stanu zdrowia i jakości życia populacji oraz wydłużenie życia, co w świetle definicji zdrowia, opracowanej przez Światową Organizację Zdrowia, oznacza dążenie do rozwoju wszystkich możliwości potencjalnych każdego człowieka, aby mógł osiągnąć pełnię możliwości stosownie do indywidualnych ograniczeń w jakimkolwiek z aspektów zdrowia: fizycznym, emocjonalnym, intelektualnym, duchownym, społecznym. Działania takie powinny być podejmowane na obszarze zdrowia publicznego, tj. W obrębie systemu opieki zdrowotnej oraz poza nim - w rodzinie, szkole, zakładach pracy, środowisku lokalnym oraz winny być ukierunkowane także na władze publiczne. Tego rodzaju działania wymagają zaangażowania wszelkich możliwości i środków społeczno-gospodarczych w kierunku wprowadzania wielosektorowej strategii na rzecz zdrowia. 
Promocja zdrowia jest to proces umożliwiający ludziom:
•	zwiększenie kontroli nad własnym zdrowiem (identyfikacja własnych problemów zdrowotnych),
•	poprawę zdrowia - poprzez podejmowanie wyborów i decyzji sprzyjających zdrowiu, kształtowanie postaw zdrowotnych i zwiększenia potencjału zdrowia.
Każda polityka gospodarcza i społeczna (zarobki, podatki, bezpieczeństwo socjalne, edukacja, transport itd.) ma związek ze zdrowiem. Polityka zdrowotna musi więc być budowana na wszystkich szczeblach i przez wszystkie podmioty życia publicznego - promocja zdrowia jest sztuką interwencji w systemy społeczne i zachęcanie ich, aby rozwijały się w kierunku zdrowych środowisk. 
Główne zagrożenia zdrowia i problemy zdrowotne ludności.
Wśród czynników wpływających na stan zdrowia człowieka wyróżnia się cztery grupy:
•	styl życia - jego udział jest największy (ok. 50-60%) i jednocześnie jego zmiana leży w zasięgu możliwości każdego człowieka;
•	środowisko fizyczne oraz środowisko społeczne życia i pracy (ok. 20%);
•	czynniki genetyczne (ok. 20%);
•	służba zdrowia, która może rozwiązać 10-15% problemów zdrowotnych społeczeństwa.
Styl życia i zachowania zdrowotne w największym stopniu wpływają na stan zdrowia ludności. 
Do zachowań zagrażających zdrowiu, wynikających ze złego zdrowotnie stylu życia, należą przede wszystkim:
•	mała aktywność fizyczna;
•	nieprawidłowości w sposobie żywienia;
•	palenie tytoniu;
•	nadmierne spożycie alkoholu, zwłaszcza napojów wysokoprocentowych;
•	używanie substancji psychoaktywnych (innych niż nikotyna i alkohol);
Ponadto do głównych zagrożeń zdrowotnych należą również:
•	zagrożenia w środowisku społecznym;
•	zagrożenia w środowisku fizycznym
Główne problemy zdrowotne.
Pomimo poprawy stanu zdrowia ludności po II wojnie światowej, sytuacja zdrowotna mieszkańców Polski przedstawia się niekorzystnie na tle przeciętnej europejskiej. Do głównych problemów zdrowotnych należą przede wszystkim:
•	umieralność niemowląt;
•	choroby układu krążenia;
•	nowotwory złośliwe;
•	urazy i zatrucia;
•	choroby układu trawiennego i oddechowego;
•	zaburzenia psychiczne;
•	choroby zakaźne;
•	choroby związane z wykonywaniem pracy;
•	inwalidztwo i niepełnosprawność;
•	próchnica zębów i choroby przyzębia.

Poniżej przedstawiono cele, których realizacji podjęły się jednostki samorządu terytorialnego województwa śląskiego w latach 2000-2001.
•	Zwiększenie aktywności fizycznej ludności. 
•	Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej ludności.
•	Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu.
•	Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem.
•	Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych.
•	Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia.
•	Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych.
•	Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku życia i pracy.
•	Poprawa stanu sanitarnego kraju.
•	Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych.
•	Zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia.
•	Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej.
•	Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i niskiej masy urodzeniowej ciała.
•	Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem rozwoju choroby niedokrwiennej serca.
•	Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka.
•	Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do czynnego życia.
•	Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym.
•	Intensyfikacja profilaktyki próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz kobiet ciężarnych.
Działania realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego w latach 2000-2001.
Populacja ludności województwa śląskiego została podzielona na cztery  grupy wiekowe: dzieci, młodzież, dorosłych, osoby starsze. Z analizy wynika, że grupa odbiorców była dobierana odpowiednio do prowadzonego działania. Pewna grupa działań skierowana była do kilku grup wiekowych jednocześnie.

Struktura odbiorców działań podejmowanych przez samorządy terytorialne w latach 2000-2001 (liczba przypadków)

Struktura odbiorców	Starostwa Powiatowe	Powiaty Grodzkie	Urzędy Miast 
Oraz Miast i Gmin	Urzędy Gmin	Razem	
	2000	2001	2000	2001	2000	2001	2000	2001	2000	2001	
Dzieci	61	80	115	154	12	197	124	224	312	655	
Młodzież	87	111	125	173	116	215	119	199	447	698	
Dorośli	74	101	113	184	93	165	80	154	360	604	
os. starsze	21	40	39	60	48	85	34	74	142	259	
Suma	243	332	392	571	269	662	357	651	1261	2216	
Ogólna liczba działań
podejmowanych przez samorządy	 
123	
154	
265	
303	
188	
279	
185	
288	
761	
1024	

W związku z faktem, że większość, podejmowanych działań skierowana była do kilku grup wiekowych jednocześnie, w badaniu przeprowadzonym przez Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego dokonano głębszej analizy struktury odbiorców poszczególnych działań. 
Starostwa Powiatowe kierowały swoje działania przede wszystkim do dzieci i młodzieży (21,2% - 2000 / 13,6% - 2001), oraz dorosłych (17% - 2000 / 16,2% - 2001). Równie liczną, (17,9% - 2000 / 13% - 2001), była grupa odbiorców złożona z dzieci, młodzieży oraz dorosłych. Istotny jest również fakt, że w 2001, najwięcej działań (33%) skierowano do całej populacji. Przeciwnie, najmniej działań realizowanych było dla osób starszych (0,8% - 2000 / 0,7% - 2001).
Podobną sytuację zaobserwowano podczas analizy danych otrzymanych z Powiatów Grodzkich. Największą popularnością cieszyły się tam działania skierowane do dorosłych (21,2% - 2000 / 21,2% - 2001), dzieci i młodzieży (17% - 2001 / 20,1% - 2001), oraz dzieci, młodzieży i dorosłych (21,6% - 2001 / 13,5% - 2001). Najmniej działań prowadzono natomiast dla grupy gdzie odbiorcami były osoby starsze. (1,1% - 2000 / 0,7% – 2001). 
Urzędy Miast oraz Miast i Gmin najwięcej ze swoich działań skierowały do dzieci i młodzieży (22,3% - 2000 / 25% - 2001) oraz do grupy, na którą składały się dzieci, młodzież i dorośli (20,2% - 2000 / 16,2% - 2001), ponadto liczne działania skierowano do całej populacji (19,7% - 2000 / 21,1% - 2001). Także w tym przypadku, grupą, dla której podjęto najmniej działań były osoby starsze (0,6% - 2000 / 1,8% - 2001). 
Urzędy Gmin najwięcej działań podjęły dla dzieci i młodzieży (34% - 2000 / 23,6% - 2001), dorosłych, (13,5% - 2000 / 5,5% - 2001) oraz dzieci, młodzieży i dorosłych (14% - 2000 / 16,3% - 2001). W 2001 roku podjęto także znacznie więcej działań skierowanych do całej populacji (19,8% w 2001 w stosunku do 9,8% w 2000) Również w tym przypadku, grupą, dla której podjęto najmniej działań były osoby starsze (1,6% - 2000 / 0,7% - 2001). 
Działania podejmowane przez jednostki samorządowe w 2000 roku skierowane były głównie do dzieci i młodzieży z terenu województwa śląskiego. Sytuacja ta powtórzyła się także w 2001 roku. Najmniej działań było skierowane do osób starszych, na każdym szczeblu samorządu terytorialnego w województwie śląskim. Uzyskane wyniki wskazują jednocześnie na potrzebę edukacji zdrowotnej skierowanej do dzieci i młodzieży, jako grupy mogącej w największym stopniu zmienić swoje, niewykształcone jeszcze w pełni zachowania zdrowotne związane ze stylem życia. 
Finansowanie działań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego w latach 2000-2001
Działania podejmowane przez samorządy terytorialne wymagają alokacji odpowiednich środków finansowych na realizację działań na rzecz promocji zdrowia. Poszczególne działania były finansowane przez samorządy terytorialne w całości lub przy częściowym dofinansowaniu z zewnątrz. Innym sposobem finansowania była całkowita alokacja środków na realizacje programu pochodząca spoza tych jednostek. Najwięcej zrealizowanych działań było w całości finansowane ze środków pochodzących z jednostek administracji terenowej.
Finansowanie działań realizowanych przez samorządy terytorialne w latach 2000-2001 (liczba działań)

Finansowanie	Starostwa Powiatowe	Powiaty Grodzkie	Urzędy Miast 
oraz Miast i Gmin	Urzędy Gmin	
	2000	2001	2000	2001	2000	2001	2000	2001	
własne	42	50	173	211	144	195	138	189	
współfinansowanie	58	75	55	67	28	65	17	59	
ze środków obcych	20	21	20	18	11	16	17	32	
brak danych	3	8	--	6	5	3	13	8	
ogólna liczba działań podejmowanych przez samorządy	
123	
154	
248	
303	
188	
279	
185	
288	

W przypadku Starostw Powiatowych ze środków własnych finansowanych było 34,2% działań w 2000 roku oraz 32,5% działań w 2001. Przy współfinansowaniu z zewnątrz prowadzonych było 47,2% działań w 2000 oraz 48,7% działań w 2001. 16,3% działań w 2000 oraz 13,6% w 2001, realizowanych przez Starostwa Powiatowe było finansowanych spoza środków własnych Starostw. Brak danych o finansowaniu odnosi się do 2,3% działań w 2000 oraz 5,2% działań w 2001.
Działania prowadzone przez Powiaty Grodzkie były w większości finansowane ze środków własnych - 69,8% działań w 2000 oraz 70% działań w 2001. Przy współfinansowaniu z zewnątrz prowadzonych było 22,2% działań w 2000 oraz 22% działań w 2001. Najmniej, bo zaledwie 8% działań w 2000 oraz 6% działań w 2001, było finansowane spoza środków finansowych Urzędów Miast na prawach powiatu. W przypadku 2% działań w 2001 brak było jakichkolwiek danych o finansowaniu działań.
Podobnie kształtowała się sytuacja finansowania działań podejmowanych przez Urzędy Miast oraz Miast i Gmin. 76,6% działań w 2000 oraz 70% działań w 2001 realizowana była ze środków własnych ww. urzędów. 14,9% działań w 2000 oraz 23,3% działań w 2001 prowadzona była przy współfinansowaniu z zewnątrz. Najmniej działań prowadzonych było przy finansowaniu z zewnątrz - 5,9% działań w 2000 oraz 5,7% działań w 2001 r. W przypadku 2,6% działań w 2000 oraz 1% działań w 2001 r. zanotowano brak danych o finansowaniu.
W przypadku działań prowadzonych przez Urzędy Gmin sytuacja wyglądała podobnie jak w pozostałych przypadkach. Najwięcej, 74,6% działań w 2000 oraz 65,6% działań w 2001 realizowana była ze środków własnych. 9,2% działań w 2000 oraz 20,5% działań w 2001 realizowana była przy współudziale środków finansowych z zewnątrz. Na podobnym poziomie kształtowała się sytuacja odnośnie działań prowadzonych przez Urzędy Gmin przy finansowaniu ich spoza środków gminnych - 9,2% działań w 2000 oraz 11,1% działań w 2001. W przypadku 7% działań w 2000 oraz 2,8% działań w 2001 r. respondenci nie podali źródła finansowania.
Środki finansowe przeznaczone na realizację działań prowadzonych przez samorządy terytorialne, które nie pochodziły z budżetów własnych tych jednostek, pochodziły z różnych instytucji, organizacji, fundacji lub firm farmaceutycznych. 
Do instytucji współfinansujących działania podejmowane w Starostwach Powiatowych należą samorządy lokalne oraz budżet państwa. Starostwa Grodzkie szukały sponsorów swoich działań przede wszystkim wśród organizacji pozarządowych. Działania podejmowane przez Urzędy Miast oraz Miast i Gmin realizowane były przy udziale funduszy narodowych lub międzynarodowych oraz sponsorów. Środki finansowe przeznaczone na realizację działań podejmowanych przez Urzędy Gmin pochodziły z różnych źródeł – publicznych i niepublicznych.
Instytucjami współdziałającymi z samorządami terytorialnymi na każdym szczeblu były m in.: Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne, Śląska Regionalna Kasa Chorych, Polskie Towarzystwo Oświaty Zdrowotnej, Fundacje i Stowarzyszenia oraz firmy farmaceutyczne wchodzące w skład sektora pozarządowego.

Instytucje współfinansujące lub finansujące działania podejmowane przez jednostki samorządowe w latach 2000-2001 (liczba przypadków)

Nazwa instytucji	Starostwa Powiatowe	Powiaty Grodzkie	Urzędy Miast oraz 
Miast i Gmin	Urzędy Gminne	
	2000	2001	2000	2001	2000	2001	2000	2001	
Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne	8	7	5	---	3	5	1	6	
Polskie Towarzystwo Oświaty 
Zdrowotnej	7	14	12	12	1	1	---	3	
Śląska Regionalna Kasa Chorych	3	4	5	6	3	11	4	9	
Organizacje pozarządowe	2	10	12	12	4	7	5	8	
Firmy farmaceutyczne	6	17	2	3	6	1	4	12	
Ministerstwo Zdrowia	11	20	5	4	4	---	---	1	
Sponsoring	24	19	10	10	7	11	1	9	

W ramach programów zdrowotnych realizowanych przy współpracy Samorządu Województwa należy wymienić „Forum Promocji Zdrowia Dzieci i Młodzieży” obejmujące młodzież szkolną. Pierwsze Forum odbyło się w roku 2001, dotyczyło głównie problematyki przeciwdziałania uzależnieniom, AIDS, walki ze stresem oraz przemocą w szkole i w rodzinie. W roku 2002 podjęto się kontynuacji ww. programu. Tematyka spotkań dotyczyła: niepełnosprawności wśród dzieci, problemu anoreksji, bulimii występujących głównie wśród nastolatków, a także przeciwdziałania przemocy w środowisku nauczania i wychowania. 
Działania podejmowane przez jednostki samorządu terytorialnego różnego szczebla w latach 2000-2001 w ramach osiemnastu celów z zakresu promocji zdrowia przedstawiono szczegółowo tabelach A-H.

Tab. A - PODZIAŁ DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH PRZEZ STAROSTWA POWIATOWE W 2000 ROKU	
Powiat	Nazwa działania	Forma działania 	Odbiorcy działania	Finansowanie działania	
Cel operacyjny NPZ nr 1 - „Zwiększenie aktywności fizycznej ludności”	
Żywiecki	Korekcja i profilaktyka wad postawy	szkolenie; pr. profilaktyczny	dzieci i młodzież	własne	
Kłobucki	Popularyzacja wiedzy o roli aktywności fizycznej, profilaktyka wad postawy	pr. edukacyjno-profilaktyczny	cała populacja	Min Zdr; IMiDz, sponsorzy	
Cieszyński	Współpraca z pielęgniarkami szkolnymi w zakresie prom i profilaktyka dzieci	szkolenie; pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, pielęgniarki	własne	
	Zwiększenie aktywności fizycznej w szkołach podstawowych i gimnazjach	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Aktywność fizyczna a zdrowie człowieka 	szkolenie - seminarium	dorośli	własne	
Gliwicki	„Rowerem przez powiat gliwicki”	rajdy rowerowe	cała populacja	własne	
	Gry zespołowe, turniej tenisa, 	gry	młodzież i dorośli	własne	
Tarnogórski	Pozalekcyjne zajęcia sportowe	gry zespołowe, aerobik, biegi okolicznościowe	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	Propagowanie zdrowego stylu życia	Organizacja „Biegu Solidarności” pod patronatem Starosty	cała populacja, 	własne, sponsorzy	
	Promowanie aktywnego trybu życia	„Lato z piłką” oraz „Mistrzostwa Szkół Średnich w piłce siatkowej mężczyzn”	Dzieci, młodzież	Śląski Oddział PZPN własne, sponsorzy	
	Promowanie aktywnego trybu życia	organizacja rajdu samochodowego podczas dożynek	dorośli	własne, sponsorzy	
Będziński	Aktywność fizyczna a prawidłowy rozwój psycho-fizyczny i społeczny	pr. edukacyjno-profilaktyczny, rekreacja międzylekcyjna	dzieci i młodzież	własne;  UM Będzin	
Cel operacyjny NPZ nr 2 - „Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej ludności”	
Kłobucki	Karmienie piersią; zapobieganie wadom cewy nerwowej; lubię zimno	szkolenie; pr. edukacyjny i profilaktyczny	młodzież, kobiety pracownicy służby zdrowia	własne, Min Zdr, IMiDz	
Częstochowski	Upowszechnienie podawania kwasu foliowego, zapobieganie wadom cewy nerwowej.	szkolenie; program edukacyjny	młodzież, kobiety, pracownicy służby  zdrowia	MSSE; PTOZ	
	Poprawa jakości przechowywania i transportu produktów mlecznych	szkolenie, pr. edukacyjny i profilaktyczny	cała populacja, kadra medyczna,  szkolna	MSEE; PTOZ	
Cieszyński	Profilaktyka wad cewy nerwowej u noworodków	szkolenie; pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne;               Grodzkie Zakłady Farmaceutyczne	
Będziński	Zdrowe żywienie gwarancją prawidłowego rozwoju, anoreksja, bulimia	pr. edukacyjny i profilaktyczny	dzieci, młodzież, ciężarne	własne;  UM Będzin	
Bielski	Wykorzystanie diety makrobiotycznej w rehabilitacji onkologicznej 	szkolenie; pr. edukacyjny	młodzież, dorośli,   os. Starsze	własne	
	rola kwasu mlekowego w chorobach układu pokarmowego 	szkolenie; pr. edukacyjno-profilaktyczny	pacjenci szpitala	własne; PPH „Chery”	

Lubliniecki	Żywienie w cukrzycy	szkolenie; pr. edukacyjny	dorośli, os. starsze	własne	
	Karmienie naturalne	pr. edukacyjny w szkole rodzenia	przyszli rodzice	własne	
	Pierwotna profilaktyka wad cewy nerwowej	szkolenie	personel medyczny	własne	
Zawierciański	Zapobieganie wadom wrodzonym cewy nerwowej	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 3 - „Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu”	
Żywiecki	Otwarte drzwi - skontroluj swoje płuca	dni zdrowia; pr. edukacyjny	cała populacja	Centrum Onkologii      W-wa	
Kłobucki	Życie wolne od dymu; Światowy dzień bez tytoniu;  Rzuć palenie razem z nami	pr. edukacyjny i profilaktyczny, prelekcje	dzieci, młodzież	Min. Zdr.; Fundacja Promocji Zdrowia; Centrum Onkologii    W-wa	
Częstochowski	Zapobieganie epidemii nikotynizmu	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	Centrum Onkologii      W-wa	
Cieszyński	Program antytytoniowy w ramach WHO	szkolenie; pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	WHO	
	IV Międzynarodowa Kampania Antytytoniowa „Quit & Win”	pr. edukacyjny i profilaktyczny, konkurs	dzieci, dorośli	własne, sponsorzy	
	„Letnie wakacje bez uzależnień”, „Recepta na sukces”	happening, szkolenie, pr. profilaktyczny	cała populacja	własne, sponsorzy	
	„Żyj bez uzależnień”	szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, sponsorzy	
	„Żyj dzisiaj z myślą o jutrze”	konkurs	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
Będziński	Nikotyna a zagrożenie zdrowia	pr. edukacyjny; dni zdrowia	dzieci, młodzież	własne, UM Będzin	
Pszczyński	Wkraczamy w XXI wiek zdrowo i bezpiecznie	pr. profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne	
	Wybierz życie	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
Bielski	Rzuć palenie razem z nami	szkolenie, pr. profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne;                     Polski Komitet Zwalczania Raka	
Lubliniecki	Rzuć palenie razem z nami	pr. profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Walka z nikotynizmem	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	SANEPID	
Wodzisławski	Rozdawnictwo ulotek i materiałów antytytoniowych, badania ankietowe o tytoniu	rozdawnictwo materiałów, badania ankietowe	dzieci, młodzież	Centrum Onkologii      W-wa	
Zawierciański	Palenie tytoniu - najważniejsze zagrożenie dla zdrowia dzieci	pr. profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 4 - „Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem”	
Kłobucki	„NOE”, profilaktyka alkoholizmu, zapobieganie przemocy w rodzinie	szkolenie, pr. edukacyjny profilaktyczny, prelekcje	dzieci, młodzież, dorośli	własne; SP ZOZ; Min. Zdr.	
Częstochowski	Profilaktyka alkoholizmu	happening, szkolenie, pr. edukacyjny	młodzież, kadra pedagogiczna i lekarska	własne; sponsorzy	
Cieszyński	„NOE”	pr. profilaktyczny	młodzież	---	
Będziński	Zgubny wpływ alkoholu na organizm	pr. edukacyjny 	dzieci, młodzież, dorośli	własne; UM Będzin	
Pszczyński	Wkraczamy w XXI wiek zdrowo i bezpiecznie	pr. profilaktyczny (wychowawczy)	młodzież, dorośli	własne	
	Wybierz życie	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
	Powiatowe Forum. Trzeźwości	Dni zdrowia	cała populacja	---	
Zawierciański	Profilaktyka alkoholizmu	pr.  edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
					
Cel operacyjny NPZ nr 5 - „Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych”	
Kłobucki	Zapobieganie narkomanii 	pr. edukacyjny i profilaktyczny, filmy edukacyjne.	dzieci, młodzież, dorośli	Min. Zdr.	
Cieszyński	„Letnie wakacje bez uzależnień”, „Recepta na sukces”	happening, szkolenie, pr. profilaktyczny	cała populacja	własne, sponsorzy	
	„Żyj dzisiaj z myślą o jutrze”	pr. profilaktyczny, konkurs plastyczny	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	„Żyj bez uzależnień”	szkolenie, pr. edukacyjny i profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, sponsorzy	
	Seminarium - „Narkomania problem społeczny”	szkolenie, pr. edukacyjny	kadra pedagogiczna	własne	
	Profilaktyka AIDS/HIV”	pr. profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	„Narkomania - problem społeczny” - spotkanie z rodzicami	pr. profilaktyczny	dorośli - rodzice	własne	
Będziński	Narkomania wśród młodzieży	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne; UM Będzin	
Pszczyński	Wkraczamy w XXI wiek zdrowo i bezpiecznie 	pr. profilaktyczny (wychowawczy)	młodzież, dorośli	własne	
	Wybierz życie	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
Zawierciański	Profilaktyka narkomanii	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 6 - „Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia”	
Mikołowski	Badania przesiewowe oraz edukacja - cukrzyca	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
Kłobucki	Edukacja osób z cukrzycą; higiena wieku dojrzewania	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny; prelekcje, pokazy	cała populacja	Min. Zdr.; Aventis; Abbot, Procter-Gamble; 	
Częstochowski	Środowiskowy Program wychowania Zdrowotnego w szkole	szkolenie, pr. edukacyjny	dzieci, kadra med., pedagogiczna	MSSE	
	„Promuj życie na nowo” - dla osób z cukrzyca i ich rodzin	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	MSSE; PTOZ	

Cieszyński	Wypożyczanie kaset VHS z tematyka promocji i profilaktyki zdrowia	wypożyczanie kaset VHS	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Chcesz mieć zdrowie - dbaj o nie”	konkurs wiedzy, 	młodzież	własne, sponsorzy	
		pr. edukacyjno-profilaktyczny			
	„Letnie wakacje bez uzależnień”; „Recepta na sukces”	happening, szkolenie, pr. profilaktyczny	cała populacja	własne, sponsorzy	
	„Żyj dzisiaj z myślą o jutrze”	pr. profilaktyczny, konkurs 	dzieci i młodzież	własne, sponsorzy	
	Zapobieganie HIV/AIDS	happening, pr. profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne, sponsorzy	
Tarnogórski	Promocja zdrowego trybu życia	ścieżka edukacyjna w szkołach z elementami profilaktyki prozdrowotnej	dzieci, młodzież	subwencje oświatowe	
Gliwicki	Szkolenie umiejętności psychospołecznych 	szkolenie	dorośli	własne; Bank Światowy	
Będziński	Profilaktyka AIDS; Wychowanie seksualne - czas przemian	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Będzin	
Bielski	Promocja i profilaktyka wczesnej diagności chorób nowotworowych	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli	własne	
	Prelekcje i pogadanki onkologów dla nauczycieli i uczniów	szkolenie, pr. edukacyjny i profilaktyczny	młodzież, kad. pedagog.	własne	
	Nadzieje - rehabilitacja onkologiczna	szkolenie, pr. profilaktyczny	dorośli	własne	
	Badania w zakresie wczesnego wykrywania raka sutka i jelit	pr. profilaktyczny	dorośli	własne, Zakłady Pracy	
Zawierciański	Profilaktyka jaskry	pr. profilaktyczny	os. starsze	własne	
	Profilaktyka AIDS	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Profilaktyka używania środków dopingowych	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 7 - „Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych”	
Będziński	Higiena zdrowia psychicznego- postępowanie w sytuacji stresowej	pr. edukacyjny i profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne, UM Będzin	
Cel operacyjny NPZ nr 8 - „Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku życia i pracy”	
Mikołowski	Profilaktyka chorób układu oddechowego u dzieci	pr. profilaktyczny	dzieci - II kl. Szk. Podst.	własne;             Fundacja PRO-EKO	
Gliwicki	Sprzątanie Świata	sprzątanie terenów rekreacyjnych	cała populacja	własne	
	Badanie słuchu metodą audiometryczną	badania profilaktyczne	dorośli- nauczyciele	własne,APH Electronics	
Będziński	Szkodliwości w środowisku życia i pracy	pr. edukacyjny, konkursy ekologiczne 	dzieci, młodzież	własne, UM Będzin	
Cel operacyjny NPZ nr 9 - „Poprawa stanu sanitarnego kraju”	
Kłobucki	Organizowanie patroli ekologicznych	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	Wydź. Rolnictwa i Ochr Środ. Starostwa	
Będziński	Nadzór nad stanem sanitarnym placówek, czystość na co dzień, 	szkolenie, pr. edukacyjny, konkursy	dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Będzin	
Bielski	Remonty szpitala, modernizacja szpitala - program na lata 2000-2002	remonty, modernizacja	pacjenci, personel medyczny	własne, Min. Zdr. W ramach rpr	
Cel operacyjny NPZ nr 10 - „Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych”	
Gliwicki	Szkolenie dla nauczycieli odnośnie zakresu udzielania I pomocy	szkolenie	dorośli - kadra pedagogiczna	własne	
Będziński	Bezpieczne spędzanie wolnego czasu w szkole, domu	szkolenie, pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne UM Będzin	
Cel operacyjny NPZ nr 11 - „Zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia”	
Kłobucki	Pierwsza pomoc w nagłym zagrożeniu życia; podniesienie gotowości bojowej OSP	pr. edukukacyjno-profilaktyczny, pokazy, ćwiczenia z fantomem	cała populacja, drużyny OSP	własne;  Polskie Towarzystwo Oświaty Zdrowotnej, Oddział PCK; Dom Książki	
Cieszyński	Pierwsza pomoc	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
Tarnogórski	Zintegrowane ratownictwo medyczne	współorganizacja SOR-u i CPR-u	cała populacja	własne, Komenda Główna PSP, budżet państwa	
Będziński	Postępowanie w nagłych wypadkach, w przypadku ataku padaczki, cukrzycy	szkolenie, pr. edukacyjny,	dzieci, młodzież, dorośli	własne; UM Będzin	
Cel operacyjny NPZ nr 12 - „Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej”	
Kłobucki	Badanie słuchu, kości, piersi	happening	cała populacja	własne           Samorządy Gminne	
Gliwicki	Badanie satysfakcji pacjenta z POZ-u, opieki specjalistycznej oraz szpitalnej	badania ankietowe w podległych POZ	dorośli - pacjenci	własne	
Wodzisławski	Nadzór w zakresie funkcjonowania POZ: dostępność, czas oczekiwania,	nadzór, badania ankietowe	cała populacja	---	
Cel operacyjny NPZ nr 13 - „Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała”	
Kłobucki	Zapobieganie wcześniactwu i niskiej masie urodzeniowej	szkolenie, pr. profilaktyczny, ankietyzacja	młodzież, dorośli - sł. zdrowia	własne; IMiDz	
Będziński	Zapobieganie wcześniactwu i niskiej masie urodzeniowej. ciała; profilaktyka wad cewy nerwowej	pr. edukacyjny	młodzież, dorośli	własne, UM Będzin	
Cel operacyjny NPZ nr 14 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem rozwoju niedokrwiennej choroby serca”	
Będziński	Profilaktyka chorób układu krążenia i wczesna diagnoza nadciśnienia tętniczego	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Będzin	
Lubliniecki	Program Ochrony Serca	pr. edukacyjny	dorośli, starsi	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 15 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka”	
Mikołowski	Wczesna diagnoza raka sutka	szkolenie, pr. edukacyjny	młodzież, dorośli	własne	
Częstochowski	Zapobieganie nowotworom piersi	szkolenie 	dorośli - kobiety	MSSE;  samorząd	
Cieszyński	Program dotyczący mammografii	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież, dorośli,   os. starsze	własne	
Tarnogórski	Mammografia 2001	zakup mammografu	dorośli, os. starsze	własne; ŚRKCh, szpital	
Będziński	Nauka samokontroli piersi, apel „Różowej wstążki”, profilaktyka nowotworowa	szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli	własne; ŚRKCh          UM Będzin	
Bielski	Mammografia, pr. interferonowy, badania przesiewowe	pr. profilaktyczny, dni zdrowia	kobiety Podbeskidzia	ŚRKCh;  Min. Zdr	
	Uruchomienie Oddz. Chemioterapii 	inwestycja	pacjenci szpitala	Min. Zdr w ramach rPr. własne	
Lubliniecki	Samokontrola i samobadanie piersi	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież, dorośli	 	
Cel operacyjny NPZ nr 16 - „Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do czynnego życia”	
Tarnogórski	Samorząd i PFRON na rzecz osób niepełnosprawnych	program edukacyjny, konferencja	dorośli, niepełnosprawni	własne, sponsorzy	
Wodzisławski	Wspieranie osób niepełnosprawnych w Powiecie w latach 1999-2001	tworzenie miejsc pracy dla niepełnosprawnych	dorośli - niepełnosprawni	Państw. Fundusz Rehabilitacji os. niepełnosprawn.	
Cel operacyjny NPZ nr 17 - „Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym”	
Kłobucki	Szczepienia p/grypie, zapobieganie HIB, HIV	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny, konkursy	dzieci, młodzież, dorośli	własne; Min. Zdr     Oddz.  Polskiego Towarzystwo Oświaty  Zdrow.	
Częstochowski	Zapobieganie HIV/AIDS	szkolenie	lekarze I kontaktu	MSSE, PTOZ	
	Ogólnopolska olimpiada wiedzy o AIDS	szkolenie, pr. edukacyjny	młodzież szkół ponadpodstawowych	MSSE, PTOZ	
	Zapobieganie WZW typu B	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Cieszyński	„Żyj bez uzależnień”	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, sponsorzy	
	Profilaktyka HIV/AIDS	pr. profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	Zapobieganie HIV/AIDS	happening, pr. profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne, sponsorzy	
	Młodzież a AIDS	konkurs literacki	młodzież	własne	
Będziński	Profilaktyka chorób zakaźnych, znaczenie szczepień ochronnych WZW gruźlica	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Będzin	
Zawierciański	Profilaktyka WZW typu B	kampania informacyjna	----	własne	
Tyski	Przeciwdziałanie gruźlicy dla środowiska patologicznego	pr. profilaktyczny	młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 18 - „Intensyfikacji próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz kobiet ciężarnych”	
Żywiecki	Higiena i profilaktyka stomatologiczna dzieci	pr. profilaktyczny	dzieci, młodzież	lek. stomatolodzy kontrakt własny	
Kłobucki	Śnieżnobiały uśmiech, Twój piękny uśmiech, Radosny uśmiech 	pr. edukacyjny, ankietyzacja	dzieci, młodzież	własne; Min. Zdr    Prokter-Gamble  Palmolife Tow. Stomatolog	
Będziński	Pokaz prawidłowego szczotkowania zębów, fluoryzacja zębów	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Będzin	
Lubliniecki	Biały ząbek	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	organizacje pozarząd.	
Źródło: Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego.

Tab. B PODZIAŁ DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH PRZEZ POWIATY GRODZKIE W 2000 ROKU	
Powiaty Grodzkie	Nazwa działania	Forma działania  	Odbiorcy działania	Finansowanie działania	
Cel operacyjny NPZ nr 1 - „Zwiększenie aktywności fizycznej ludności”	
Ruda Śląska	„Żyjmy zdrowo i sportowo”; „Ścieżki zdrowia”	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	Lekkoatletyczne szkolne igrzyska sportowe	igrzyska sportowe	dzieci, młodzież	własne	
Tychy	„Trzymaj się prosto”	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny, ćwiczenia rehabilitacyjne	dzieci, młodzież	własne	
	Wychowanie prozdrowotne w szkole	happening, pr. edukacyjny, dodatkowe zajęcia wychowania fizycznego	dzieci, młodzież	własne	
	„Aktywność fizyczna alternatywą dla patologii młodzieży”	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	grant sieci Zdrowych Miast Polskich	
Katowice	Badania przesiewowe u 12-latków w celu wykrycia wad postawy	pr. profilaktyczny	dzieci	własne	
Jaworzno	Wprowadzenie w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych wszystkich typów 5 godz. zajęć wychowania fizycznego w tygodniu	pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	cała populacja 	własne	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Młodość, radość - jestem wolny od uzależnień”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowy styl życia - problemy uzależnień nastolatków	happening	młodzież, dorośli	własne	
Jastrzębie Zdrój	Wykrywanie i profilaktyka wad postawy u dzieci	Pr. profilaktyczny, badania postumetryczne, informacja dla rodziców	dzieci	własne	
Gliwice	Zawody sportowe dla dzieci	happening	dzieci	własne	
	Badania diagnostyczne wad postawy u dzieci 7 letnich	badania postunometryczne	dzieci	własne	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	szkolenie; pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Trzymaj się prosto”	pr. edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, dorośli - rodzice	własne	
	Organizacja sportu szkolnego w ramach zajęć pozalekcyjnych	rozgrywki wewnątrzszkolne, miedzyszkolne	dzieci, młodzież	własne; samorząd	
	Szkolenie dzieci i młodzieży w uczniowskich klubach sportowych	szkolenie	dzieci, młodzież	własne; samorząd	
Bytom	Szkoła dla puszystych	pr. edukacyjny, profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowy styl życia w środowisku dzieci specjalnej troski	spartakiada integracyjna	dzieci, młodzież	własne; sponsorzy, szpital	
	Gimnastyka korekcyjna	pr. profilaktyczny	dzieci	własne	
Częstochowa	Szkoła pleców - profilaktyka wad postawy	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 2 - „Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej ludności”	
Ruda Śląska	Edukacja, profilaktyka i rehabilitacja dzieci i młodzieży z cukrzycą	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	„Zdrowy styl życia”; „Zdrowe żywienie i ekologia w naszym domu”	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Tychy	„Odchudzanie kompleksowe”	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny, psychoterapia, ćw. Rehabilitacyjne, badania metaboliczne	młodzież, dorośli, os. starsze - osoby z nadwagą	własne	
Jaworzno	Zintensyfikować edukację żywieniową społeczeństwa, zwłaszcza w szkole, w ramach wszechstronnej edukacji zdrowotnej.	szkolenie, pr. edukacyno-profilaktyczny, dni zdrowia	cała populacja	własne; Ekoland	
	Zapewnić zaopatrzenie rynku w produkty spożywcze o właściwej jakości zdrowotnej.				
Jaworzno	Znowelizować lub stworzyć normy prawne, zharmonizowane z wymogami Unii Europejskiej, które zapewniają warunki do realizacji prozdrowotnego modelu żywienia oraz produkcji, przetwórstwa, obrotu żywnością o właściwej jakości zdrowotnej.	szkolenie, pr. edukacyno-profilaktyczny, dni zdrowia	cała populacja	własne; Ekoland	
	Wdrożyć system posiłków szkolnych, przy współudziale samorządów lokalnych i rodziców.				
	Zorganizować w systemie publicznej opieki zdrowotnej poradnictwo żywieniowe dla osób zdrowych oraz w stanach chorobowych				
Bielsko- Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Młodość, radość - jestem wolny od uzależnień”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowy styl życia - problemy uzależnień nastolatków	happening	młodzież, dorośli	własne	
Sosnowiec	Program wczesnego wykrywania cukrzycy	happening; pr. edukacyjno-profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
Zabrze	Prawidłowe żywienie jako promocja zdrowia	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Gliwice	Program przeciwdziałania otyłości	dni zdrowia, pomiary poziomu cukru, cholesterolu	cała populacja 	własne	
Dąbrowa Górnicza	Zaburzenia w odżywianiu - anoreksja, bulimia	szkolenie, pr. edukacyjny	młodzież	własne	
Piekary Śląskie	Akcja profilaktyki cholesterolowej	pr. profilaktyczny, badania poziomu cholesterolu, trójglicerydów, glukozy	dorośli, os. starsze	ZOZ  w Piekarach Śl.	

Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	szkolenie; pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żywienie dzieci w szkołach	całoroczne dożywianie dzieci	dzieci, młodzież	własne	
Bytom	Szkoła dla puszystych	pr. edukacyjny, profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne	
	Żywienie dzieci i młodzieży - racjonalnośc jakościowa i ilościowa	szkolenie	dorośli	własne	
 Częstochowa	Podawanie kwasu foliowego - zapobieganie wadom wrodzonym cewy nerwowej, poprawa żywienia - lubię zimno	szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli, kadra medyczna, kadra pedagogiczna	własne, Min. Zdr; PTOZ	
Cel operacyjny NPZ nr 3 - „Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu”	
Świętochłowice	Profilaktyka chorób płuc	pr. profilaktyczny	cała populacja 	własne	
Ruda Śląska	„Jest ok. nie palę”	happening	dzieci, młodzież	własne	
Tychy	„Dziękuję nie palę”	happening, szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia, punkt konsultacyjny	cała populacja	Centrum Onkologii W-wa	
Katowice	Zajęcia psychoedukacyjne „Odlot”	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Bielsko- Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Młodość, radość - jestem wolny od uzależnień”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowy styl życia - problemy uzależnień nastolatków	happening	młodzież, dorośli	własne	
Jaworzno	Egzekwować przepisy ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych	happening, szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	cała populacja	własne	
	Ograniczyć palenie papierosów wśród nauczycieli oraz personelu służby zdrowia a przy zatrudnianiu nowych pracowników preferować osoby niepalące.				
Jaworzno	Wprowadzić zwyczaj niepalenia we wszystkich instytucjach i obiektach publicznych.	happening, szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	cała populacja	własne	
	Zwiększać ceny wyrobów tytoniowych.				
	Systematycznie zmniejszać zawartość substancji szkodliwych w tytoniu i dymie dopuszczonych do sprzedaży w Polsce papierosów.				
Zabrze	„Poznaj wiek swoich płuc”	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
	Zwalczanie i leczenie uzależnienia od tytoniu	szkolenie, pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rybnik	Happening antytytoniowy	happening	dzieci, młodzież, dorośli	 własne; PTOZ	

Gliwice	Programy profilaktyczne dla dzieci i młodzieży dotyczące tytoniu	programy profilaktyczne	dzieci, młodzież	własne	
Piekary 	Program działań antytytoniowych dla miasta Piekary Śląskie	program edukacyjny, profilaktyczny, konkursy	cała populacja 	ZOZ Piekary Śląskie	
Śląskie	Inicjatywy lokalne w zakresie zwalczania palenia tytoniu	 program edukacyjny, kampania w mediach	dzieci, młodzież	Szpital Miejski w Piekarach Śl	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	szkolenie; pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Szpital promujący zdrowie	dni zdrowia 	młodzież, dorośli, os. starsze	własne, sponsorzy, szpital	
Bytom	Szkoła bez dymu tytoniowego	program edukacyjno-profilaktyczny szkolenie, konkursy	młodzież, dorośli	własne, wolontariusze	
	Zdrowy styl życia - profilaktyka uzależnień	dni zdrowia, konkursy plastyczne, wiedzy	dzieci, młodzież	własne	
Częstochowa	Rzuć palenie razem z nami, zapobieganie nikotynizmowi	happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne, PTOZ,     Min. Zdr, MSSE, 	
Cel operacyjny NPZ nr 4 - „Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem”	
Ruda Śląska	„Debata”; „7 kroków”; „Nasze spotkania”; „NOE”; „Tak czy nie”	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	„Odlot”	program edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
Żory	Żorska szkoła wczesnej profilaktyki	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Jaworzno	Ograniczenie dostępności alkoholu oraz kontrola rynku alkoholowego.	happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	cała populacja	własne	
	Oddziaływania administracyjno-fiksalne i edukacyjne służące zmianie struktury spożycia				
	Stosowanie skutecznych form kontroli prawnej i społecznej nad patologicznym zachowaniem osób nietrzeźwych.				
	Profilaktyczne programy edukacyjne dla młodzieży i grup zwiększonego ryzyka.				
	Zwiększenie skuteczności i dostępności terapii osób uzależnionych i członków ich rodzin.				
	Szkolenie przedstaw. wybranych zawodów w zakresie probl. alkoholowych.				

Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Młodość, radość - jestem wolny od uzależnień”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowy styl życia - problemy uzależnień nastolatków	happening	młodzież, dorośli	własne	
Zabrze	Program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych	program profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rybnik	zajęcia z zakresu uzależnień na terenie szkół	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne PTOZ	
Piekary Śląskie	Program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, zajęcia socjoterapeutyczne	cała populacja	własne	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	szkolenie; pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„NOE”; „Debata”	program edukacyjny	młodzież	własne	
	„Chorzowskie Dni Promocji Zdrowia”	program edukacyjny, dni zdrowia	młodzież	własne	
	Program edukacyjno-profilaktyczny dla uczniów	program edukacyjny, profilaktyczny szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
Bytom	Profilaktyka i rozwiązywanie problemów alkoholowych	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, pogadanki, spektakle	dzieci, młodzież, dorośli	własne,  sponsorzy, 	
	Profilaktyka zdrowia - promowanie zdrowego stylu życia	program edukacyjny, profilaktyczny szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Częstochowa	Profilaktyka alkoholowa, techniki rozwiązywania problemów alkoholowych, zapobieganie przemocy w rodzinie	happening, szkolenie, pogram edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	dzieci, młodzież dorośli - kadra pedagogiczna, medyczna	własne, Miejska Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	
Cel operacyjny NPZ nr 5 - „Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych”	
Ruda Śląska	„AIDS a życie płciowe”; „Zapobieganie narkomanii”	program edukacyjny	dzieci młodzież	własne	
Żory	„Nauka odmawiania - spróbuj”	program profilaktyczny	młodzież	własne	
Jaworzno	Prowadzić odpowiednią politykę wobec substancji uzależniających  przez dostosowanie aktów prawnych do zmieniających się potrzeb.	happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	dzieci, młodzież	własne	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Młodość, radość - jestem wolny od uzależnień”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowy styl życia - problemy uzależnień nastolatków	happening	młodzież, dorośli	własne	
Jastrzębie Zdrój	Profilaktyka narkomanii, HIV wśród dzieci i młodzieży	program edukacyjno-profilaktyczny happening	dzieci, młodzież	własne	
Piekary Śląskie	II elementarz czyli program 7 kroków	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie 	dzieci, młodzież	własne	

Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	szkolenie; pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bytom	Profilaktyka uzależnień, radzenie sobie w sytuacjach trudnych	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie, konkursy	młodzież, dorośli	własne, wolontariusze	
	Zdrowy styl życia - profilaktyka uzależnień	olimpiada wiedzy o AIDS	dzieci, młodzież	własne, NZOZ „Żak-med.”	
	Profilaktyka narkomanii	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia, pogadanki	dzieci, młodzież, dorośli	własne, sponsorzy	
	Profilaktyka uzależnień - radzenie sobie w sytuacjach trudnych	szkolenie, pogadanki	młodzież, dorośli	własne, wolontariusze	
	Profilaktyka zdrowia = promowanie zdrowego stylu zycia	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Częstochowa	Zapobieganie narkomanii	happening, szkolenie, dni zdrowia, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, kadra medyczna, pedagogiczna	własne, PTOZ ,      org pozarządowe, 	
Cel operacyjny NPZ nr 6 - „Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia”	
Mysłowice	Program promocji karmienia naturalnego	program edukacyjny	dorośli - kobiety	własne	
	„Zadbaj o zdrowie”	konkurs wiedzy o zdrowiu	dzieci, młodzież	własne	
Ruda Śląska	„Szanuj zdrowie”	program edukacyjny	dzieci	własne	
	„Twoje zdrowie w twoich rękach”	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	„Edukacja zdrowotna dla dzieci”; „Czas przemian”	program edukacyjny	młodzież	własne	
Tychy	„Miesiąc dla zdrowia”	szkolenie, dni zdrowia, program edukacyjno-prtofilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
Katowice	Kampania przeciw nowotworowa - profilaktyka chorób jelita grubego	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
	Profilaktyka osteoporozy - badania dentysometryczne	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
	Program badań  profilaktycznych - SENIOR 2000	program profilaktyczny	os. starsze	własne	
	Kampania profilaktyczna schorzeń układu moczowego u mężczyzn powyżej 40 roku życia 	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli - mężczyźni 	własne	

Jaworzno	Wdrożyć program wszechstronnej edukacji zdrowotnej w szkole podstawowej i ponadpodstawowej oraz stworzyć struktury wspierające jego realizację.	szkolenie, dni zdrowia, program edukacyjno-profilaktyczny	cała populacja	własne	
	Nasilić w środkach masowego przekazu edukację w zakresie zdrowych stylów zycia, z naciskiem na kontrolę własnego zdrowia oraz wskazywaniem sposobów zmiany stylu życia i radzenia sobie z głównymi przyczynami zagrożenia życia.				
	Wdrożyć system kształcenia przed i podyplomowego kadr służby zdrowia oraz innych grup zawodowych w zakresie promocji zdrowia.				
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Młodość, radość - jestem wolny od uzależnień”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowy styl życia - problemy uzależnień nastolatków	happening	młodzież, dorośli	własne	
	Badania przesiewowe jelita grubego	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
Sosnowiec	Program wczesnego wykrywania wad słuchu wśród dzieci i młodzieży	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Program profilaktyki nowotworowej dla młodzieży	program edukacyjny	młodzież	własne	
Zabrze	Wielokierunkowe programy z zakresu promocji wśród dzieci i młodzieży	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	cała populacja	własne	
Rybnik	VIII Rybnickie Dni Zdrowia	Dni Zdrowia	cała populacja	własne,  PTOZ	
	Edukacja, profilaktyka i rehabilitacja dzieci z cukrzycą	program edukacyjny	dzieci, młodzież 	Tow. Pomocy Dzieciom i Młodzieży z cukrzycą, własne	
Jastrzębie Zdrój	Dni Promocji Zdrowia	happening, dni Zdrowia, program profilaktyczny, pomiary poziomu cukru, cholesterolu, ciśnienia	cała populacja	własne NZOZ-y, firmy farmaceutyczne	
	Profilaktyka raka prostaty i odbytu	program profilaktyczny	dorośli	własne	
Gliwice	V Festyn wiedzy ekologicznej dla mieszkańców, programy edukacyjne	dni zdrowia, programy edukacyjne	cała populacja 	własne	
	Programy edukacyjne w szkołach	programy edukacyjne	dzieci, młodzież dorośli	własne	

Dąbrowa Górnicza	Psychiczne i społeczne aspekty uzależnienia od nikotyny;	program edukacyjny	młodzież	własne., Polski Komitet Zwalczania Raka	
	Środowiskowe uwarunkowania choroby nowotworowej z uwzględnieniem palenia				
	Pomoc osobom z choroba Alzheimera i zaburzeniami podobnymi; Diagnostyka i terapia w leczeniu zespołów otępiennych	szkolenie, dni zdrowia	dorośli	firmy farmaceutyczne	
	Wczesne wykrywanie nowotworu gruczołu krokowego u mężczyzn	dotacja	dorośli mężczyźni > 50 r.ż.	własne	
Piekary Śląskie	Promocja zdrowia w społeczności lokalnej	szkolenie, warsztaty komunikacji interpersonalnej	pielęgniarki środowiskowe	własne	
	„Dojrzewanie bez tajemnic”; „Czas przemian”	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	Samoobserwacja piersi i karmienie piersią	program edukacyjny	młodzież	własne	
	Program zapobiegania ołowicy	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	szkolenie; pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Szkolenie promotorów zdrowia	finansowanie kształcenia podyplomowego	dorośli	własne	
Bytom	Rehabilitacja osób chorych na stwardnienie rozsiane	program edukacyjny, rehabilitacja, grupy wsparcia	dzieci, młodzież, dorośli	własne, Stowarzyszenie Chorych na Stwardnienie Rozsianie	
	Promocja zdrowego stylu życia wśród członków klubu Seniora	program edukacyjny	os. starsze	własne PKPS w Bytomiu	
	Profilaktyka i rehabilitacja osób niepełnosprawnych z cukrzycą	szkolenie, spotkania integracyjne, rehabilitacja pomiary cukru, program edukacyjny, rehabilitacyjny	cała populacja	Towarzystwo Pomocy Dzieciom i Młodzieży z cukrzycą, własne	
	Profilaktyka i ochrona narządu wzroku wśród inwalidów	szkolenie, program edukacyjny, rehabilitacja, grupy wsparcia	dzieci, młodzież, dorośli	własne, PZN, fundusze pomocowe	
	Ratownictwo medyczne, pomoc doraźna w nagłych przypadkach	szkolenie, program profilaktyczny	młodzież	własne	
	Zdrowy styl życia - profilaktyka uzależnień	olimpiada wiedzy o AIDS	dzieci, młodzież	własne, NZOZ ”Żak-med.” 	
	Profilaktyka chorób wieku podeszłego	pogadanki	os. starsze	własne, wolontariusze	
	Profilaktyka zdrowia - promowania zdrowego stylu życia	program edukacyjny, profilaktyczny, 	dzieci, młodzież, dorośli	własne	

Częstochowa	Nowe możliwości leczenia cukrzycy, dni dermatologii, problematyka neonatologiczna	szkolenie, dni zdrowia, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli, kadra pedagogiczna, medyczna	własne, MSSE, PTOZ	
	Budowanie i finansowanie programów promocji zdrowia, programy edukacyjne o chorobie gruczołu krokowego, olimpiada wiedzy o AIDS	szkolenie, dni zdrowia, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli, kadra pedagogiczna, medyczna	własne, MSSE, PTOZ	
Cel operacyjny NPZ nr 7 - „Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych”	
Ruda Śląska	Stres dziecka w wieku przedszkolnym i zapobieganie mu	program edukacyjny	dzieci	własne	
Tychy	Program edukacyjny z zakresu zdrowia psychicznego	program edukacyjny, konsultacje, program wczesnej interwencji	cała populacja	własne	
Jaworzno	Stwarzać warunki prawne i ekonomiczne, a w razie sytuacji kryzysowych - zapewnić wsparcie umożliwiające prawidłowe funkcjonowanie rodziny.	szkolenie, dni zdrowia	młodzież, dorośli,   os. Starsze	własne	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Młodość, radość - jestem wolny od uzależnień”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowy styl życia - problemy uzależnień nastolatków	happening	młodzież, dorośli	własne	
Rybnik	Centrum informacji społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi i ich rodzin	wsparcie dla osób z zaburzeniami psychicznymi i ich rodzin	dorośli	własne,Stowarzyszenie Homo-Homini	
Gliwice	Treningi asertywności dla maturzystów	warsztaty zajęciowe	młodzież	własne	
Chorzów	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bytom	Punkt oparcia społecznego dla osób z upośledzeniem umysłowym	szkolenie, program edukacyjny, dzień godności osób upośledzonych	dzieci, młodzież, dorośli	własne, Polskie Stowarzyszenie osób z upośledzeniem umysłowym	
	Ochrona zdrowia z zakresu rehabilitacji osób niepełnosprawnych ruchowo	program edukacyjny, rehabilitacja dzieci i młodzieży	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
Częstochowa	Konferencja wg WHO - Nie odrzucaj - spróbuj pomóc	program edukacyjny	dzieci, młodzież, pedagodzy	własne	

Cel operacyjny NPZ nr 8 - „Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku życia i pracy”	
Jaworzno	Opracować i wdrożyć strategiczny program rządowy „Środowisko a zdrowie”, zgodny z wytycznymi Europejskiego Biura ŚOZ załączonymi do deklaracji Helsińskiej podpisanej przez stronę Polską w 1994r. 	program edukacyjny, dni zdrowia	dorośli	zakłady pracy	
	Kontynuować realizację strategicznego programu rządowego „Bezpieczeństwo i ochrona zdrowia człowieka w środowisku  pracy”				
Bielsko- Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Młodość, radość - jestem wolny od uzależnień”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowy styl życia - problemy uzależnień nastolatków	happening	młodzież, dorośli	własne	
Chorzów	Wprowadzanie ekologicznych systemów grzewczych	dofinansowanie	dorośli	Gminny i Powiatowy Fundusz Ochrony Środ.	
	Profilaktyka zdrowotna dzieci - dofinansowanie szkoły letniej	dofinansowanie	dzieci	Gminny Fundusz Ochrony Środ. i Gospod Wodnej	
	Selekcyjna zbiórka i utylizacja odpadów niebezpiecznych	wybór wykonawcy, finansowanie	instytucje		
	Edukacja ekologiczna, wsparcie finansowe dla prowadzonych działań	szkolenie, program profilaktyczny, konkursy, konferencje	dzieci, młodzież, dorośli		
Cel operacyjny NPZ nr 9 - „Poprawa stanu sanitarnego kraju”	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 10 - „Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych”	
Jaworzno	Zmniejszyć liczbę ofiar wypadków drogowych spowodowanych nadmierną szybkości jazdy oraz przez młodych kierowców.	szkolenie, program edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Chorzów	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole”	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 11 - „Zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia”	
Tychy	Pierwsza pomoc przedlekarska	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli, kadra pedagogiczna	własne	
Jaworzno	Zmniejszyć liczbę ofiar wypadków w pierwszej godzinie po zaistnieniu urazu.	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	ŚRKCh	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Młodość, radość - jestem wolny od uzależnień”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bielsko-Biała	Zdrowy styl życia - problemy uzależnień nastolatków	happening	młodzież, dorośli	własne	
Chorzów	Powiatowy Program zapobiegania ratunkowego	opracowanie planu zapotrzebowania ratunkowego	dorośli	własne	
Rybnik	Zawody drużyn medyczno-sanitarnych	zawody	młodzież	własne, PCK	
Bytom	Ratownictwo medyczne, pomoc doraźna w nagłych przypadkach	szkolenie, program profilaktyczny	młodzież	własne	
Częstochowa	I pomoc w nagłych wypadkach, szkoła resuscytacji	dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli, kadra medyczna	własne, PTOZ,     Min. Zdr., Zesp. Szpitali Miejskich	
Cel operacyjny NPZ nr 12 - „Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej”	
Jaworzno	Upowszechnienie instytucji lekarza rodzinnego.	szkolenie	dorośli	zakłady pracy	
Sosnowiec	Zgłaszalność w POZ wg głównych objawów chorobowych- profilaktyka	program edukacyjny, profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
Dąbrowa Górnicza	Wczesne wykrywanie cukrzycy	dotacja	młodzież, dorośli	własne	
Bytom	Badania dentysometryczne	program profilaktyczny	dorośli	własne, ZLA 	
Cel operacyjny NPZ nr 13 - „Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała”	
Jaworzno	Zredukować rozpowszechnienie palenia tytoniu wśród kobiet ciężarnych do poziomu poniżej 10%.	szkolenie	dorośli	ŚRKCh	
Cel operacyjny NPZ nr 14 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem rozwoju niedokrwiennej choroby serca”	
Ruda Śląska	„Zapobieganie chorobie nadciśnieniowej u dzieci i młodzieży”	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Tychy	Program edukacyjno-profilaktyczny chorób układu krążenia	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie, zajęcia warsztatowe	młodzież, dorośli,   os. starsze	własne	
Katowice	Akcja pomiarowo-edukacyjna „A jak zdrówko”	program edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	dorośli	własne	
	Profilaktyka pierwotna, wtórna chorób układu krążenia	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie	dorośli	własne	
	Profilaktyka chorób układu krążenia dla osób z grupy ryzyka	program profilaktyczny	dorośli	własne	
Żory	Profilaktyka kardiologiczna w gabinetach	program edukacyjno-profilaktyczny, 	dorośli, os. starsze	własne	
		dni zdrowia - Tydzień dla serca			
Jaworzno	Zwiększyć wykrywalność w POZ nadciśnienia tętniczego	szkolenie, dni zdrowia, 	dorośli, os. starsze	własne	
	Rozszerzyć leczenie niefarmakologiczne i wczesne leczenie nadciśnienia w warunkach ambulatoryjnych.	 program edukacyjno-profilaktyczny, 			
Bielsko-Biała	Badania przesiewowe poziomu cukru oraz cholesterolu w surowicy krwi	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
Piekary Śląskie 	Profilaktyka chorób układu krążenia	program profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
Sosnowiec	Program prewencyjno-leczniczy chorób serca i układu krążenia	program profilaktyczny	dorośli	własne	
Dąbrowa Górnicza	Wczesne wykrywanie chorób serca	dotacja	młodzież, dorośli	własne	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	szkolenie; pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli,   os. starsze	własne	
	Szpital promujący zdrowie	dni zdrowia 	młodzież, dorośli,   os. starsze	własne, szpital sponsorzy, 	
Częstochowa	Tydzień dla serca	dni zdrowia, program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	ZOZ-y	
Cel operacyjny NPZ nr 15 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka”	
Mysłowice	Badania mammograficzne dla kobiet w wieku 35-54 lat	program profilaktyczny	dorośli - kobiety	własne	
Mysłowice	Profilaktyka raka piersi - współpraca z Towarzystwem Amazonek	program profilaktyczny	dorośli - kobiety 	własne	
Świętochłowice	Przesiewowe badania mammograficzne	program profilaktyczny, badania przesiewowe	dorośli, os. starsze - kobiety	własne	
Ruda Śląska	Profilaktyka nowotworów piersi dla młodzież, rodziców i nauczycieli	program edukacyjny	młodzież, dorośli - kobiety	własne	
Tychy	„Bądź czujna” ; Mammografia	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	młodzież, dorośli,   os. starsze - kobiety	własne, Fundacja Project Hope	
Katowice	Kampania profilaktyczna, badania mammograficzne	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli - kobiety 	własne	
Żory	Profilaktyka nowotworowa w gabinetach	dni zdrowia, program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
	Program edukacyjny o profilaktyce przeciwnowotworowej w szkołach	program edukacyjny, warsztaty samobadania piersi	młodzież	własne	
Jaworzno	Zwiększyć świadomość potrzeby i upowszechnienia umiejętności wykonywania badań umożliwiających wczesne wykrycie raka sutka oraz chorób sutka prowadzących do jego wystąpienia.	dni zdrowia, 	dorośli, os. starsze - kobiety	własne, 	
	Spowodować wzrost udziału rozpoznań przedinwazyjnego raka sutka o 2% rocznie.	program edukacyjno-profilaktyczny		Avon, ŚRKCh	
Sosnowiec	Program zapobiegania i leczenia chorób nowotworowych	program profilaktyczny	dorośli	własne	
Rybnik	Mammografia dla kobiet powyżej 40 r.ż.	program profilaktyczny	dorośli - kobiety	PFRON	
Jastrzębie Zdrój	Profilaktyka raka sutka u kobiet urodzonych w latach 1954-1955	program profilaktyczny, mammografia, konsultacja lekarska	dorośli - kobiety 	własne	
					
Gliwice	Badania dotyczące wczesnego wykrywania zmian skóry, samobadanie piersi	szkolenie, program profilaktyczny, dni zdrowia	cała populacja	własne	
Dąbrowa Górnicza	Rola samobadania piersi w profilaktyce przeciwnowotworowej piersi	szkolenie, program edukacyjny	młodzież	własne	
	Wczesne wykrywanie nowotworów sutka u kobiet pomiędzy 35-50 r.ż.	dotacja	dorośli - kobiety	własne	

Piekary Śląskie	Cytologiczna profilaktyka raka szyjki macicy 	program profilaktyczny	dorośli - kobiety	własne	
	Ultrasonograficzna ocena endometrium - profilaktyka raka macicy				
	Profilaktyczne badania mammograficzne dla kobiet w wieku 50-54 lat	program profilaktyczny	dorośli - kobiety	ŚRKCh	
Chorzów	Pogram wczesnego wykrywania nowotworów piersi	program edukacyjny, profilaktyczny	młodzież, kobiety	własne	
	Szpital promujący zdrowie	dni zdrowia 	młodzież, dorośli,   os. starsze	własne, szpital sponsorzy, 	
Bytom	Promocja i profilaktyka w zachorowaniach na raka piersi	happening, szkolenie, dni zdrowia, sympozjum, rehabilitacja, program edukacyjno-profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne,Stowarzyszenie Wspólnota amazonek „Ostoja”	
	Profilaktyka przeciwnowotworowa, nauka samobadania piersi	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	młodzież, dorośli - kobiety 	własne, wolontariusze	
UM Częstochowa	Zapobieganie nowotworom piersi	szkolenie, program profilaktyczny	dorośli - kobiety, kadra medyczna	własne, PTOZ	
Cel operacyjny NPZ nr 16 - „Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do czynnego życia”	
Rybnik	Promocja zdrowia i rehabilitacja dla osób dializowanych	wsparcie i rehabilitacja dla os. dializowanych	młodzież, dorośli	własne,Stowarzyszenie „Akren”	
Chorzów	Program pomocy osobom niepełnosprawnym	finansowanie likwidacji barier architektonicznych	młodzież, dorośli	własne	
	Zrównanie szans niepełnosprawnych ze sprawnymi	szkolenie, zabiegi rehabilitacyjne	cała populacja 	własne, Państwowy Fundusz rehabilitacji	
Bytom	Rehabilitacja osób chorych na stwardnienie rozsiane	program edukacyjny, rehabilitacja, grupy wsparcia	dzieci, młodzież, dorośli	własne, Stowarzyszenie Chorych na Stwardnienie Rozsiane	
	Profilaktyka i rehabilitacja niepełnosprawnych z cukrzycą	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, spotkania integracyjne, rehabilitacja pomiary poziomu cukru	cała populacja	własne, Towarzystwo Pomocy Dzieciom i Młodzieży z Cukrzycą	
	Profilaktyka i ochrona narządu wzroku  wśród inwalidów	szkolenie, program edukacyjny, grupy wsparcia, rehabilitacja	dzieci, młodzież, dorośli	własne, PZN, fundusze pomocowe	
	Ochrona zdrowia w zakresie rehabilitacji osób niepełnosprawnych ruchowo	program profilaktyczny, rehabilitacji dzieci i młodzieży	dzieci, młodzież	własne, szpital, sponsorzy	
	Promocja i profilaktyka w zachorowaniach na raka piersi	happening, szkolenie, dni zdrowia, sympozjum, rehabilitacja, program edukacyjno-profilaktyczny	młodzież, dorośli	Stowarzyszenie Wspólnota amazonek „Ostoja” ,własne	
	Zdrowy styl życia w środowisku dzieci specjalnej troski	spartakiada integracyjna	dzieci, młodzież	własne, szpital, sponsorzy	
Częstochowa	Częstochowski program działań na rzecz osób niepełnosprawnych	program edukacyjny, likwidacja barier architektonicznych, olimpiada sportowa	dzieci, młodzież, dorośli	własne, Min. Zdr., MOPS, PFRON, sponsorzy	
Cel operacyjny NPZ nr 17 - „Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym”	
Mysłowice	Szczepienia przeciwko WZW „B”	szczepienia 	młodzież	własne	
Ruda Śląska	Profilaktyka WZW „B”	szczepienia	dzieci	własne	
Katowice	Szczepienia przeciw WZW „B” w populacji dzieci 6-letnich	program profilaktyczny, szczepienia	dzieci	własne	
Jaworzno	Wprowadzić szczepienia przeciwko nagminnemu zapaleniu przyusznicy w skojarzeniu ze szczepieniem przeciwko odrze i różyczce.	szkolenie, program profilaktyczny,  dni zdrowia	dzieci, dorośli	własne	
	Rozszerzyć szczepienia przeciwko WZW typu B na wszystkie grupy ryzyka zakażenia.				
	Zwiększyć skuteczność wykrywania i leczenia chorych na gruźlicę do poziomu 90% w skali masowej przez ścisła współpracę z POZ.				
	Nie dopuścić do zakażeń szerzących się poprzez krew, w tym rozszerzać krajowy system informatyczny służb krwi, umożliwiający m.in. rejestr i identyfikację osób od których nie należy pobierać krwi				
	Upowszechniać ekologiczne techniki sterylizacji sprzętu medycznego i utrwalenia żywności, w tym techniki wykorzystujące wiązki promieniowania jonizującego.				
Bielsko-Biała	Szczepienia przeciwko WZW „B”	szczepienia	dzieci	własne	
	Badania przesiewowe w kierunku nowotworów płuc i gruźlicy	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
Zabrze	Szczepienia przeciwko WZW „B” dzieci z rocznika 1994-1995	program profilaktyczny - szczepienia	dzieci 	własne	
	Badania przesiewowe w kierunku wykrywania grzybicy u dzieci i młodzieży	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Dąbrowa Górnicza	Profilaktyka przeciwko WZW „A”	dotacja - bezpłatne szczepienia	dzieci, młodzież	własne	
Dąbrowa Górnicza	Program kontroli zakażeń	dotacja na badanie monitorowania zakażeń	cała populacja 	własne	
Piekary Śląskie	Program profilaktyki WZW „B”	program edukacyjny, szczepienia	dzieci	własne	
Chorzów	Zapobieganie WZW „B”	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, dorośli - rodzice	własne	
	Program zapobiegania i zwalczania AIDS	program edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bytom	Szczepienia przeciwko WZW „B” dzieci z rocznika 1993-1994	program profilaktyczny - szczepienia	dzieci	własne, ZLA	
Częstochowa	Zapobieganie HIV/AIDS, szczepienia WZW „B”, grypa, hib	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli, kadra medyczna, pedagogiczna	własna, PTOZ,      Min. Zdr., 	
Ruda Śląska 	„Wesoły ząbek”	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Katowice	Profilaktyka próchnicy oraz fluoryzacja	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci 	własne	
Żory	Program edukacyjny dla dzieci klas I-II 	program edukacyjny, warsztaty o czyszczeniu zębów	dzieci	własne	
Jaworzno	Wprowadzić lub zintensyfikować edukację zdrowotną w zakresie zdrowia jamy ustnej wśród: kobiet ciężarnych, rodziców dzieci do lat 7, młodzieży w szkołach.	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne, MSSE	
	Zintensyfikować profilaktykę fluorkową egzogenną u uczniów szkół wszystkich typów przy braku przeciwwskazań lokalnych w miejscu zamieszkania.				
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Sosnowiec	„Radosny uśmiech”; „Radosna przyszłość”	program edukacyjny	dzieci	własne	
Gliwice	Fluoryzacja zębów dzieci w wieku 7-8 lat, 	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie,	dzieci, młodzież	własne	
	program edukacyjny „Higiena jamy ustnej”				
Piekary Śląskie	”Śnieżnobiały uśmiech” - program zapobiegania próchnicy	program profilaktyczny	dzieci	ZOZ	
	Program profilaktyki próchnicy dla dzieci z rocznika 1988	program profilaktyczny	dzieci 	ŚRKCh	
Chorzów	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Częstochowa	„Śnieżnobiały uśmiech”; „Radosny uśmiech”; „Twój piękny uśmiech”	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	MEN, PTOZ, MSSE	
Źródło: Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego.

Tab. C PODZIAŁ DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH PRZEZ URZĘDY MIAST ORAZ URZĘDY MIAST I GMIN W 2000 ROKU	
Urząd Miasta	Nazwa działania	Forma działania 	Odbiorca działania	Finansowanie działania	
Miasta i Gminy					
Cel operacyjny NPZ nr 1 - „Zwiększenie aktywności fizycznej ludności”	
Radzionków	Turniej piłki nożnej „Euro Cider”	forma sportowa	młodzież, dorośli	własne	
	Wyścig rowerowy dla dzieci i młodzieży	Dni Zdrowia	dzieci, młodzież	własne	
	„Bieg Trzeźwości”	impreza sportowa	cała populacja	własne	
	Wycieczki za symboliczną „złotówkę”	wycieczki	dzieci, os. starsze	własne	
Czechowice-Dziedzice	Promocja sportu wśród dzieci i młodzieży	szkolenie, program edukacyjny, igrzyska szkolne	dzieci, młodzież	własne	
	Turnieje otwarte	cykliczne imprezy sportowe	dzieci, młodzież, dorośli	własne, wpisowe uczestników	
Strumień	Zajęcia sportowo-rekreacyjne	turnieje piłkarskie, tenisowe, wycieczki, 	dzieci, młodzież	własne	
Wodzisław Śląski	Sport, rekreacja dla dzieci, młodzieży i dorosłych	zajęcia sportowo-rekreacyjne, zajęcia pozalekcyjne	cała populacja , niepełnosprawni	własne	
Rydułtowy	Popieranie, wspieranie , promowanie i finansowanie kultury fizycznej	organizowanie i finansowanie imprez sportowych, happeningi, Dni Zdrowia	cała populacja, niepełnosprawni	własne, sponsorzy	
Cieszyn	Profilaktyka i leczenie wad postawy u dzieci z kl I-VI Szk. Podstawowej	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Łazy	Udział gminy w sportowym turnieju miast	happening	cała populacja	własne	
	Organizacja w szkołach „Święta rodzin”	Dni Zdrowia 	cała populacja	własne	
Będzin	Sportowy turniej Miast i Gmin, festyny rekreacyjne	happening	cała populacja	własne	
Radlin	Upowszechnienie aktywności fizycznej wśród dzieci i młodzieży	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	Upowszechnienie kultury fizycznej wśród mieszkańców Radlina	sportowy turniej miast, imprezy rekreacyjne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Krzepice	Propagowanie zdrowego trybu życia	wyposażenie siłowni w sprzęt rekreacyjny	cała populacja	własne	
	Zapobieganie wadom postawy u dzieci  i młodzieży	budowa hali sportowej	dzieci, młodzież	własne, budżet Państwa	
	Propagowanie zdrowego trybu życia „Bieg Krzepkich”	happening	cała populacja	własne, sponsorzy	
Czeladź	Profilaktyczna wiosna sportowa	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Gminny Program Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	zajęcia sportowe	dorośli	własne	
Żywiec	Kondycja i uroda	program edukacyjny	dorośli	własne, Fundacja Zdrowych Miast Polskich	
 	„Środowiskowy Program wychowania zdrowotnego w szkole”	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, rodzice, kadra pedagogiczna	własne	

Cel operacyjny NPZ nr 2 - „Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej ludności”	
Strumień	Dożywianie dzieci i młodzieży w szkołach i przedszkolach	finansowanie dożywiania	dzieci	własne	
Wodzisław Śląski	Organizacja posiłków przy współudziale samorządu lokalnego i rodziców	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Wsparcie żywnościowe dla grup społecznych w trudnych warunkach 	program edukacyjny	cała populacja	własne, budżet centralny	
Rydułtowy	„Żyj zdrowo”; „To co jesz mówi kim jesteś”	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, dożywianie, pogadanki	cała populacja, personel medyczny	własne, sponsorzy	
Łazy	Seminarium - „Ekologia zaczyna się na talerzu”	happening	cała populacja	własne	
	Akcja dożywiania „dziecko w gminie”	program edukacyjny, Dni Zdrowia, finansowanie posiłków	dzieci, młodzież	własne	
Kalety	Dożywianie dzieci z rodzin ubogich i patologicznych	program profilaktyczny, wydawanie posiłków	dzieci, młodzież	własne, budżet Państwa	
Żywiec	„Środowiskowy Program wychowania zdrowotnego w szkole”	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, rodzice, kadra pedagogiczna	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 3 - „Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu”	
Wodzisław Śląski	Walka z nałogiem	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Rydułtowy	Twoje serce i twoje płuca zasługują na uwagę	happening, szkolenie, Dni Zdrowia, konkursy, pogadanki, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych program edukacyjny, profilaktyczny	cała populacja	własne, Firmy Farmaceutyczne	
Knurów	„Żyć w środowisku bez uzależnień”	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, zakup kaset VHS	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Ogrodzieniec	Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu 	pogadanki, gazetki tematyczne	młodzież, dorośli	własne	
Będzin	Zapobieganie palenia tytoniu - nikotyna twój wróg	happening, program edukacyjny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	dzieci, młodzież	własne	
Lubliniec	Program antytytoniowy	happening, program profilaktyczny, konkurs plastyczny	dzieci, młodzież	własne	
	„Domowi detektywi”	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Skoczów	Elementarz II - program 7 kroków	szkolenie, program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
	Spektakl teatralny - V przykazanie	teatralna sztuka profilaktyczna	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Teatr profilaktyczny „Dom na szkle”; „Przerwany lot”	program edukacyjny, profilaktyczny, spektakl teatralny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Kuźnia Raciborska	Program pierwotnej profilaktyki odtytoniowej	happening, szkolenie, Dni Zdrowia, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	Centrum Onkologii W-wa	

Żywiec	„Zanim spróbujesz”	program profilaktyczny	młodzież	własne	
	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole”	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, rodzice, kadra pedagogiczna	własne	
					
Cel operacyjny NPZ nr 4 - „Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem”	
Radzionków	„Dnie trzeźwości”	Dni Zdrowia	dzieci, dorośli	własne	
	„Bieg Trzeźwości”	impreza sportowa	cała populacja	własne	
	„Alkohol a nasze  życie”; „Nasze spotkania”	program edukacyjny	dzieci	własne	
	Spektakl „Christine F”; „Krzyk wściekłości”; „Sztuczne niebo”	program edukacyjny, spektakl teatralny	młodzież	własne	
	Program „7 kroków”	program edukacyjny	dzieci, dorośli	własne	
Czechowice-Dziedzice	Jesienna szkoła profilaktyki	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, koncert rockowy	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Kozie Głowy	„7 kroków”; „NOE”; „Debata”	program profilaktyczny, spektakle teatralne	młodzież, dorośli	własne	
Strumień	Kolonie dla dzieci z rodzin dysfunkcyjnych z programem profilaktycznym	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Prowadzenie świetlic środowiskowych z zajęciami psychoterapeutycznymi	program edukacyjny, profilaktyczny szkolenie	dzieci, młodzież	własne	
	„Elementarz II - czyli program 7 kroków”	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież	własne	
	Dofinansowanie programu wczesnej terapii w Izbie Wytrzeźwień w Bielsku-Białej	program edukacyjno-profilaktyczny, szklenie	dzieci, młodzież	własne	
Wodzisław Śląski	Gminny Program Profilaktyki i Pozwiązywania Problemów Alkoholowych	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	kapslowe	
Rydułtowy	Gminny Program Profilaktyki i Przeciwdziałania Problemom Alkoholowym	happening, szkolenie, Dni Zdrowia, konkursy, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, program edukacyjny, profilaktyczny	cała populacja, rodziny uzależnione	własne	
Knurów	„Żyć w środowisku bez uzależnień”	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, zakup kaset VHS	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Łazy	Gminny Program Profilaktyki i Pozwiązywania Problemów Alkoholowych	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	cała populacja	własne	
 	Gminny Program Profilaktyki i Pozwiązywania Problemów Alkoholowych	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież	własne	
Poręba	„Elementarz - 7 kroków”, „NOE”	program profilaktyczny, prelekcje, spektakle	dzieci, młodzież	własne	
Ustroń 	Programy realizowane w szkołach i instytucjach oświatowych	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli, pedagodzy, prac. MOPS-u	własne, kapslowe	
Będzin	„Elementarz 7 kroków”; „Odlot”; „Nie truj się”	happening, program edukacyjny, pogadanki, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	dzieci, młodzież, dorośli	własne	

Radlin	Działania profilaktyczne dla dzieci i młodzieży	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zwiększenie skuteczności i dostępności terapii dla uzależnionych	szkolenie, Dni Zdrowia	dorośli	własne	
Krzepice	Profilaktyka i Pozwiązywanie Problemów Alkoholowych	program edukacyjny, profilaktyczny, spektakle, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Czeladź	Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Lubliniec	„Domowi detektywi”	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Skoczów	Elementarz II - program 7 kroków	szkolenie, program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
	Spektakl teatralny - V przykazanie	teatralna sztuka profilaktyczna	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Teatr profilaktyczny „Dom na szkle”; „Przerwany lot”	program edukacyjny, profilaktyczny, spektakl teatralny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Program edukacyjno-profilaktyczno-opiekuńczy realizowany w świetlicy szkolnej	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	„Jak radzić sobie z agresją”	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
Kalety	Walka z alkoholizmem i narkomanią w środowisku lokalnym	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Żywiec	„Zanim spróbujesz”	program profilaktyczny	młodzież	własne	
	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole”	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, rodzice, kadra pedagogiczna	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 5 - „Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych”	
Czechowice-Dziedzice	Rozpoznajemy uzależnienia	szkolenie, program profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Kalety	Walka z alkoholizmem i narkomanią w środowisku lokalnym	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rydułtowy	Środki psychoaktywne w niczym ci nie pomogą	happening, szkolenie, Dni Zdrowia, pogadanki, pokazy, konkursy, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, Firmy Farmaceuty-czne	
Knurów	„Żyć w środowisku bez uzależnień”	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, zakup kaset VHS	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Będzin	„Nie truj się”; „Narkotykom nie”; „Szkoła wolna od narkotyków”	happening, program edukacyjny, profilaktyczny, spotkania z rodzicami	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Czeladź	Program przeciwdziałania AIDS, narkomanii	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Lubliniec	„Odlot”	program edukacyjno-profilaktyczny, pogadanki, spotkania z psychologami	dzieci, młodzież	własne	
Skoczów	Elementarz II - program 7 kroków	szkolenie, program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
	Spektakl teatralny - V przykazanie	teatralna sztuka profilaktyczna	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Skoczów	Teatr profilaktyczny „Dom na szkle”; „Przerwany lot”	program edukacyjny, profilaktyczny, spektakl teatralny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Program edukacyjno-profilaktyczno-opiekuńczy realizowany w świetlicy szkolnej	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	„Jak radzić sobie z agresją”	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
	„Jak mówić do dzieci aby nas słuchały”	program edukacyjny	dorośli	własne	
	Spotkania edukacyjno-profilaktyczne nt. narkotyków	program edukacyjno-profilaktyczny	młodzież, dorośli	Komenda Powiatowa Policji w Cieszynie	
Żywiec	„Zanim spróbujesz”	program profilaktyczny	młodzież	własne	
	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole”	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, rodzice, kadra pedagogiczna	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 6 - „Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia”	
Radzionków	Otyłość i nadwaga - czynnik zagrożenia życia	program edukacyjny	młodzież, dorośli,   os. starsze	własne	
	Akcja oddawania krwi	Dni Zdrowia	dorośli	własne, Regionalne Centrum Krwiodawstwa	
	Nauka samobadania piersi u dziewcząt	Dni Zdrowia	młodzież	własne	
	Badania spirometryczne; badania poziomu cholesterolu	Dni Zdrowia	dorośli, os. starsze	własne	
Strumień	Kampania antynarkotykowa w kontekście HIV/AIDS	kampania	dzieci, młodzież	własne	
Wodzisław Śląski	Eskulapiada	szkolenie, konkurs	młodzież	własne	
	Promocja zdrowej żywności i ekologicznego stylu życia	program edukacyjny, Dni Zdrowia	cała populacja	własne	
Rydułtowy	Edukacja nt. osteoporozy, odpowiedniej diety, reagowania w zagrożeniu życia	Dni Zdrowia, pogadanki, dyskusje, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, program edukacyjny, profilaktyczny	cała populacja	własne, Firmy Farmaceutyczne	
	Promowanie zdrowego stylu życia	Dni Zdrowia, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, program edukacyjny, profilaktyczny, poradnictwo	młodzież, dorośli,   os. starsze	własne	
Cieszyn	Opieka pielęgniarska nad dziećmi w przedszkolach	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci	własne	
Łazy	Eskulapiada	eskulapiada	dzieci, młodzież	własne	
	Realizacja w jednej ze szkół „Szkoła promująca zdrowie”	happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	cała populacja 	własne	
Racibórz	Profilaktyka chorób zagrażających mieszkańcom	program edukacyjno-profilaktyczny , szkolenie	młodzież, dorośli	własne, sponsorzy	
Ustroń	Opracowanie i wydawanie broszur z zakresu profilaktyki zdrowia	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Radlin	Stymulacja i wspieranie projektów i działań promocyjnych	Dni Zdrowia, Sprzątanie Świata	cała populacja	własne	
	Programy edukacyjne na rzecz promocji zdrowia	program edukacyjny, „zielona szkoła”	dzieci, młodzież	własne, rodzice	
Krzepice	Zwiększenie wiedzy z zakresu: praw pacjenta, ubezpieczenia, dostępności do usług medycznych	Rozdawnictwo ulotek, broszur	dorośli, os. starsze	----	
Lubliniec	Dojrzewanie bez tajemnic	pogadanki	młodzież	SANEPID	
	Program zaradczy - stop agresji i przemocy	program edukacyjno-profilaktyczny, pogadanki na lekcjach wychowawczych	dzieci, młodzież	---	
Skoczów	Szkoła Promująca Zdrowie	program edukacyjny	dzieci, młodzież	sponsorzy, Komitet Rodzicielski	
Skoczów	Teatr profilaktyczny „Dom na szkle”; „Przerwany lot”	program edukacyjny, profilaktyczny, spektakl teatralny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Program edukacyjno-profilaktyczno-opiekuńczy realizowany w świetlicy szkolnej	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	„Jak radzić sobie z agresją”	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
	„Jak mówić do dzieci aby nas słuchały”	program edukacyjny	dorośli	własne	
Kalety	Wypoczynek dzieci i młodzieży niepełnosprawnej i z rodzin patologicznych	program profilaktyczny, wyjazdy na kolonie, obozy	dzieci, młodzież	własne	
Orzesze	Cukrzyca i problemy z nią związane	program edukacyjny	dorośli, os. starsze	własne	
Żywiec	Szkoła dla rodziców i wychowawców	program edukacyjny	dorośli	własne	
	„Środowiskowy Program wychowania zdrowotnego w szkole”	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, rodzice, kadra pedagogiczna	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 7 - „Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych”	
Racibórz	Promocja i ochrona zdrowia psychicznego jako prof. uzależnień	program profilaktyczny 	młodzież, dorośli	sponsorzy	
Ogrodzieniec	Promocja zdrowia psychicznego	rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, rozmowy indywidualne, pogadanki	młodzież, dorośli	własne	
Krzepice	Wykonywanie usług opiekuńczych	opieka nad chorymi psychicznie	os. starsze	własne, budżet wojewody	
Lubliniec	„Spójrz inaczej”	program profilaktyczny	młodzież	własne	
	„Optymistyczne jutro”	program psychoedukacyjny	młodzież	własne	
Skoczów	Program edukacyjno-profilaktyczno-opiekuńczy realizowany w świetlicy szkolnej	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	„Jak radzić sobie z agresją”	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
	„Jak mówić do dzieci aby nas słuchały”	program edukacyjny	dorośli	własne	
	Spektakl teatralny - V przykazanie	teatralna sztuka profilaktyczna	dzieci, młodzież, dorośli	własne	

Żywiec	Jak radzić sobie z agresją	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Jak polubić naukę	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	Jak radzić sobie ze stresem	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	„Spójrz inaczej” - program dla dzieci klas I-III	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 8 - „Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku życia i pracy”	
Radzionków	Badania w kl. I-III narażenia na ołów	Dni Zdrowia	dzieci	własne	
Czechowice-Dziedzice	Likwidacja niskiej emisji	likwidacja kotłów węglowych	cała populacja	własne	
	„Posadź swoje drzewko”	przekazanie mieszkańcom sadzonek	dorośli, os. starsze	własne	
Strumień	Ochrona zlewni Jeziora Goczałkowickiego - ujęcia wody pitnej	budowa kanalizacji sanitarnej na terenie gminy	cała populacja 	własne, NFOŚ, WFOŚ, EBI, ISPA	
Rydułtowy 	Działania proekologiczne na terenie miasta	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, konkursy, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, Dni Zdrowia	cała populacja	własne	
Kalety	„Zielona szkoła”	organizacja wyjazdów nad morze, program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne, WFOŚ, GW	
Czeladź	Profilaktyka wad postawy u dzieci	program edukacyjny, badania przesiewowe	dzieci, dorośli	własne	
Lubliniec	Program przeciwdziałania przemocy	program profilaktyczny, pogadanki na lekcjach wychowawczych	dzieci, młodzież	----	
	Elektroniczne badanie słuchu	badania słuchu	cała populacja 	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 9 - „Poprawa stanu sanitarnego kraju”	
Czechowice-Dziedzice	Waloryzacja przyrodnicza gminy	program edukacyjny	cała populacja 	własne	
	Przegląd ekologiczny gminy i opracowanie raportu	program edukacyjny	cała populacja	własne	
Czechowice-Dziedzice	Ochrona zlewni Jeziora Goczałkowickiego	budowa kolektorów sanitarnych	cała populacja	własne, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, IPSA	
Wodzisław Śląski	 Podwyższenie stanu sanitarnego placówek oświatowych 	wymiana urządzeń sanitarnych w placówkach oświatowych	dzieci, młodzież	własne	
Rydułtowy	Realizacja ustawy o porządku czystości na terenie miasta	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, segregacja odpadów, polepszenie warunków sanitarnych	cała populacja 	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 10 - „Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych”	
Czechowice-Dziedzice	Rozbudowa układu komunikacyjnego	budowa sygnalizacji świetlnej przy szkołach	cała populacja 	własne, PHARE	
Rydułtowy	Zagrożenie na drogach	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, remonty ulic, poprawa oznakowania	cała populacja 	własne	
Lubliniec	Bezpieczne Miasto	pogadanki na lekcjach wychowawczych, apele, 	dzieci, młodzież	własne	

Cel operacyjny NPZ nr 11 - „Zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia”	
Rydułtowy 	„Jak pomóc a nie szkodzić”	szkolenie, program edukacyjny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	cała populacja 	własne	
Krzepice	Podwyższenie gotowości bojowej jednostek OSP (KSR-G)	zakup sprzętu pożarniczego, wyposażenie 	cała populacja	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 12 - „Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej”	
Rydułtowy	Opieka zdrowotna - twoje prawo a nasz obowiązek	program edukacyjny, profilaktyczny, stała pomoc dla os. niepełnosprawnych	młodzież, dorośli, os. starsze, niepełnosprawni	własne	
Ogrodzieniec	Zwiększenie dostępności i usprawnienie jednostek Podstawowej Opieki Zdrowotnej	zapewnienie dostępności do świadczeń zdrowotnych	cała populacja 	własne	
Radlin	Zapewnienie powszechnej dostępności do świadczeń medycznych	Dni Zdrowia	cała populacja 	własne, sponsorzy	
Krzepice	Badanie piersi i kości	happening	dorośli	----	
	Badanie słuchu	happening	cała populacja	---	
Cel operacyjny NPZ nr 13 - „Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała”	
----------	----------------------	---------------------	----------------	------------	
Cel operacyjny NPZ nr 14 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem rozwoju niedokrwiennej choroby serca”	
----------	----------------------	---------------------	-----------------	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 15 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka”	
Radzionków 	Nauka samobadania piersi u dziewcząt	Dni Zdrowia 	młodzież	własne	
Knurów	Zdążyć przed chorobą	badania mammograficzne	kobiety -1946-1950 r.	własne	
Cieszyn	Profilaktyka chorób nowotworowych - mammografia	program profilaktyczny - mammografia	kobiety - 56-60 lat	własne	
Ogrodzieniec	Mammografia	badania mammograficzne	kobiety - 56-60 lat	własne	
Krzepice	Nowotwór piersi	dofinansowanie zakupu mammografu	kobiety 	własne	
Lubliniec 	Program „Mammografia”	badania profilaktyczne kobiet > 40 lat	dorośli - kobiety	własne	
Orzesze	Mammografia	program profilaktyczny - badania mammograficzne	dorośli - kobiety	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 16 - „Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do czynnego życia”	
Czechowice-Dziedzice	Dajcie dzieciom uśmiech	program edukacyjno-profilaktyczny, integracja dzieci niepełnosprawnych	dzieci, młodzież	własne, Fundacja Sorosa z Budapesztu	
	Rehabilitacja i terapia dzieci i młodzieży	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Czechowice-Dziedzice	Program rehabilitacyjno-edukacyjno-terapeutyczny	program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne Dzienny Ośrodek Rehabilitacyjno-Terapeutycz-ny w Pszczy-nie	
Kalety	Wypoczynek dzieci i młodzieży niepełnosprawnej i z rodzin patologicznych	program profilaktyczny, wyjazdy na kolonie, obozy	dzieci, młodzież	własne	
UM Rydułtowy	Tacy sami - wzajemna pomoc i akceptacja	 program edukacyjny, profilaktyczny, kształcenie integracyjne, rehabilitacja	cała populacja	własne, PFRON, sponsorzy, Fundacja Know-How	
Ogrodzieniec	Lepsze warunki dla niepełnosprawnych	dentysometria, gabinet dla niepełnosprawnych	dorośli, os. starsze	własne, dentysometria - 62,5% k. własne	
Łazy	Seminarium i szkolenie - integracja os. niepełnosprawnych	szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Prowadzenie w szkołach klas integracyjnych	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci	własne	
	Likwidacja barier architektonicznych	prace remontowe, likwidacja barier	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Radlin	Usprawnienie edukacji osób niepełnosprawnych	program edukacyjny	dzieci	własne	
Krzepice	Integracja osób niepełnosprawnych w środowisku	happening	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 17 - „Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym”	
Radzionków	Szczepienia przeciwko WZW „B”	szczepienia	dzieci	własne	
 Rydułtowy 	Walka z chorobami zakaźnymi - profilaktyka i leczenie	szkolenie, Dni Zdrowia, porady specjalistyczne, wykłady, pogadanki, program edukacyjny, profilaktyczny	cała populacja, personel medyczny	własne, Firmy Farmaceutyczne	
Łaziska	Szczepienia ochronne przeciw WZW „B”	program profilaktyczny - szczepienia	dzieci	własne	
Pyskowice	Szczepienia dzieci od rocznika 1991-1996 - WZW „B”	szczepienia	dzieci	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 18 - „Intensyfikacji próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz kobiet ciężarnych”	
Strumień	Fluoryzacja i przegląd uzębienia	program profilaktyczny	dzieci	ŚRKCh	
	Twój piękny uśmiech	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	SANEPID	
Rydułtowy	Zdrowe zęby i piękny uśmiech to atuty XXI wieku	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, badania profilaktyczne	cała populacja, ciężarne, personel medyczny	własne, Firmy Farmaceutyczne	
Cieszyn	 Problemy stomatologiczne wieku przedszkolnego w szkolnego 	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci	własne	
Poręba	Profilaktyczne zapobieganie próchnicy: kontrola, leczenie	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	ZLA w Zawierciu	
Ustroń	Przegląd uzębienia u dzieci klasy I-IV, lakowanie zębów	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Będzin	„Śnieżnobiały ząbek”; „Biały ząbek”; „Zdrowe zęby”	program edukacyjny	dzieci	własne, Polskie Towarzystwo Stomatologiczne, Blend-a-med.	
Czeladź	Program profilaktyki próchnicy zębów u dzieci	program edukacyjny	dzieci, dorośli	ŚRKCh	

Lubliniec	„Śnieżnobiały uśmiech”	program profilaktyczny, konkursy, pogadanki	dzieci	SANEPID	
Żywiec	„Środowiskowy Program wychowania zdrowotnego w szkole”	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, rodzice,	własne	
Źródło: Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego

Tab. D PODZIAŁ DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH PRZEZ URZĘDY GMIN W 2000 ROKU	
Urząd Gminy	Nazwa Programu	Forma Programu 	Odbiorca Programu	Finansowanie Programu	
Cel operacyjny NPZ nr 1 - „Zwiększenie aktywności fizycznej ludności”	
Irządze	Zwiększenie aktywności fizycznej	program edukacyjny	cała populacja 	własne	
Olsztyn	Profilaktyka wad postawy, badania komputerowe kręgosłupa	happening, program profilaktyczny	dzieci	własne	
 	Ćwiczenia korekcyjne dla dzieci klas I-VI - prof. wad postawy	szkolenie, program edukacyjny	dzieci	własne	
Kochanowice	Propagowanie zdrowego stylu życia	zajęcia sportowo-rekreacyjne pozalekcyjne	dzieci, młodzież	własne, Gminny Program Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	
Pietrowice Wielkie	Sportowy Turniej Miast i Gmin	aktywne spędzanie czasu	cała populacja 	własne	
Poraj	Zdrowy uczeń to aktywny uczeń	program edukacyjno-profilaktyczny, turnieje, olimpiady, zawody	dzieci, młodzież	własne	
Rędziny	Popularyzacja wiedzy o aktywności fizycznej; Profilaktyka wad postawy	program edukacyjno-profilaktyczny, zajęcia sportowo-rekreacyjne	dzieci, młodzież, dorośli	własne, składki uczestników	
Jejkowice	Majówka rowerowa	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Wielowieś	Promocja zdrowia	budowa siłowni, turnieje	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Ciasna	Zdrowy tryb życia	program profilaktyczny, zajęcia sportowo-rekreacyjne pozalekcyjne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Jasienica	Organizowanie zimowisk, ćwiczenia śródlekcyjne	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, organizacja zimowisk	dzieci, młodzież	Szkoła Sportowa	
Popów	Wyeliminowanie wad postawy	------	------	------	
Marklowice	Wypoczywaj zdrowo-sportowo-bezalkoholowo	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie, happening, Dni Zdrowia	cała populacja	własne	
 	Alkohol nie czyni mistrza biegaj razem z nami	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie, happening, Dni Zdrowia	cała populacja	własne	
Lyski	Profilaktyka wad postawy	program profilaktyczny 	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 2 - „Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej ludności”	
Marklowice	„Wszystkie dzieci nasze są”	program edukacyjny, szkolenie, happening	dzieci, młodzież	własne	
Irządze	Znaczenie kwasu foliowego w żywieniu ciężarnych	program edukacyjny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	kobiety ciężarne	własne	
Krzyżanowice	Poprawa sposobu żywienia ludności	program edukacyjny	dorośli	odbiorcy	
Węgierska Górka	Badanie dentysometryczne kości	program profilaktyczny	dorośli, os. starsze, kobiety > 40 r ż	NZOZ na terenie gminy	
 	Gminny Program w zakresie dożywiania dzieci	dożywianie dzieci i młodzieży w szkołach	dzieci, młodzież	własne, dotacja	
Jejkowice	Racjonalne żywienie w szkołach, zapobieganie zatruciu grzybami	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, Dni Zdrowia	dzieci, młodzież	własne	
 	Upowszechnienie karmienia piersią niemowląt	program profilaktyczny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	dorośli	----	
Jeleśnia	Gminny program żywienia dzieci w szkołach	dożywianie dzieci	dzieci	własne, dotacja	
Cel operacyjny NPZ nr 3 - „Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu”	
Irządze	Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu	program edukacyjny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, prelekcje, filmy	dzieci, młodzież	własne	
Marklowice	Palisz płacisz zdrowie tracisz	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie, happening	dzieci, młodzież. dorośli	własne	
Herby	Walka z nikotynizmem	program edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	SANEPID	
Goleszów	Szkodliwość palenia tytoniu i picia alkoholu	program profilaktyczny, konkurs plastyczny, przedstawienie	dzieci, młodzież	własne	
Kochanowice	Palenie papierosów - przyczyną wielu chorób	rozmowy z palaczami, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	młodzież, dorośli	własne	
Poraj	Szkolne programy zapobiegania palenia tytoniu	program edukacyjno-profialktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Pietrowice Wielkie	Rzuć palenie	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	cała populacja	Instytut Onkologii W-wa	
Jejkowice	Rzuć palenie i wygraj	Rozdawnictwo materiałów edukacyjnych 	dzieci, młodzież, dorośli	----	
	Palenie albo zdrowie- potrafię walczyć z papierosem	program edukacyjno-profilaktyczny, inscenizacja teatralna, konkurs	dzieci, młodzież	----	
Wielowieś	Lansujemy modę na niepalenie	happening, program edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Ciasna	Palenie papierosów przyczyną wielu chorób	szkolenie, program edukacyjny	młodzież, dorośli	własne	
Buczkowice	Dziękuję nie palę, nie piję i nie biorę	program profilaktyczny	dorośli	własne Stowarzyszenie „Nasze zdrowie”	
	„Jestem wolny - nie palę, nie piję”	happening	dzieci, młodzież	własne	
Wyry	Trening antystresowy z elementami profilaktyki uzależnień	program profilaktyczny	dzieci	własne	
 Kłomnice	Program „NOE”, „Debata”, „Dziękuje nie”	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Starcza	Zdrowy styl życia - walka z nałogami	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 4 - „Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem”	
Bojszowy	Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu	program profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne	
Marklowice	Stop dla alkoholu	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie, happening, Dni Zdrowia	cała populacja	własne	
Poraj	Programy profilaktyczno-edukacyjne	program profilaktyczno-edukacyjny, pogadanki	młodzież, dorośli	własne	
Lelów	Profilaktyka alkoholizmu	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Irządze	Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu	program edukacyjny, profilaktyczny, konsultacje w punkcie alkoholowym	cała populacja	własne	
Olsztyn	„Zdążyć przed śmiercią”	program profilaktyczny	młodzież	własne	
	IX Ogólnopolski Przegląd Abstynenckiej Twórczości	program edukacyjny	cała populacja	własne	
	„Debata”	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	„Śnieżna kula”; „Dziecięce marzenia”	program profilaktyczny	dzieci	własne	
	„Bezpieczna szkoła”	pogadanki z funkcjonariuszem Policji	dzieci	-----	
Goleszów	Szkodliwość palenia tytoniu i picia alkoholu	program profilaktyczny, konkurs plastyczny, przedstawienie	dzieci, młodzież	własne	
Pietrowice Wielkie	Ograniczenie konsumpcji alkoholu	program edukacyjny, profilaktyczny, porady w punkcie konsultacyjnym, szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Boronów	Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	program edukacyjny, profilaktyczny, zajęcia w świetlicy środowiskowej, szkolenie	cała populacja	własne	
Włodowice	Terapia i rehabilitacja dla osób uzależnionych od alkoholu	opinia lekarska	dorośli	własne	
	Działania edukacyjno-profilaktyczne dla dzieci i młodzieży o uzależnieniach	program edukacyjno-profilaktyczny, zakup materiałów edukacyjnych	dzieci, młodzież	własne	
	Pomoc rodzicom z problemem alkoholowymi	Pomoc	------	-----	
	Elementarz - czyli program 7 kroków	program profilaktyczny 	dzieci, młodzież 	własne	
	Przeciwdziałanie przemocy w alkoholizmie	obóz wypoczynkowy z programem profilaktycznym	osoby z rodzin patologicznych	własne	
	Wspomaganie instytucji, osób pomagających w problemach alkoholowych	szkolenie	dorośli	własne	
Pawłowice	Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	szkolenie, program profilaktyczno-edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
Węgierska Górka	Trening umiejętności wychowawczych	program edukacyjny	dorośli - kadra pedagogiczna	własne	
Węgierska Górka	Niebieski pasjans - program profilaktyczny o przemocy	program profilaktyczny	młodzież	własne	
	Maraton - szkolenie animatorów środowiskowych działań profilaktycznych	szkolenie, program profilaktyczny	dorośli - kadra pedagogiczna	własne	
	„NOE”	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Jejkowice	Profilaktyka alkoholizmu: „Elementarz 7 kroków”; „Nie truj się”	program edukacyjno-profilaktyczny, spotkania z funkcjonariuszem Policji, zajęcia warsztatowe 	młodzież, dorośli	własne	
Jeleśnia	„Kalejdoskop II”; „Nie bądź bierny”	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Wielowieś	Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Buczkowice	Dziękuję nie palę, nie piję i nie biorę	program profilaktyczny	dorośli	własne Stowarzyszenie „Nasze zdrowie”	
 	„Jestem wolny - nie palę, nie piję”	happening	dzieci, młodzież	własne	
Lipie	Cel życia bez alkoholu; Jak pomóc dziecku nie pić	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Wyry	Elementarz 7 kroków	program profilaktyczny	dzieci	własne	
	Trening antystresowy z elementami profilaktyki uzależnień	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Kłomnice	Elementarz 7 kroków	program edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Program „NOE”, „Debata”, „Dziękuje nie”	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Przyrów	Gminny Program Przeciwdziałania Alkoholizmowi 	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Panki	Przeciwdziałanie przemocy i alkoholizmowi w rodzinie	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Świnnej	Elementarz 7 kroków	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	„Wybierz trzeźwość”	happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Łodygowice	Gminny Program Przeciwdziałania Alkoholizmowi	program edukacyjny, profilaktyczny, wypoczynek dzieci i młodzieży	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Gilowice	„Feniks”; „NOE” ; Przemoc wobec dzieci	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, organizacja obozów i koloni	dzieci, młodzież	własne	
Żarki	Profilaktyczne działania informacyjno-edukacyjne 	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież	własne	
Starcza	Zdrowy styl życia - walka z nałogami	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 5 - „Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych”	
Irządze	Ograniczenie używania substancji spychoaktywnych	program edukacyjny, zebrania z rodzicami	dzieci, młodzież, dorośli 	własne	
Goleszów	Narkotyki i inne substancje psychoaktywne i ich rozpoznawanie	szkolenie	dorośli - prac. oświaty	własne	
Pietrowice Wielkie	Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Boronów	Jak chronić dziecko od środowiska narkotycznego	program edukacyjny, profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne	
Włodowice	Działalność edukacyjno-profilaktyczna	program edukacyjny, profilaktyczny, zakup materiałów edukacyjnych	dzieci, młodzież	własne	
Węgierska Górka	„Jak mówić aby dzieci nas słuchały”	program edukacyjny, szkolenie	dorośli - rodzice	własne	
Jejkowice	„Nie truje się”; „Łącznik czystych serc”; „Życie bez uzależnień”	happening, zajęcia edukacyjne	dzieci, młodzież	-----	
Jeleśnia	„Zakręt” 	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Wielowieś	„Narkotyki nie biorę”; zanim spróbujesz”; NOE”; „Elementarz II”	szkolenie, rozdawnictwo materiałów edukacyjno-informacyjnych, program edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Buczkowice	Dziękuję nie palę, nie piję i nie biorę	program profilaktyczny	dorośli	własne Stowarzyszenie „Nasze zdrowie”	
Lipie	Jak uchronić dziecko od środowiska narkotycznego	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Wyry	Trening antystresowy z elementami profilaktyki uzależnień	program profilaktyczny	dzieci	własne	
kłomnice	Program „NOE”, „Debata”, „Dziękuje nie”	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Przyrów	Przeciwdziałanie narkomanii	happening, program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Starcza	Zdrowy styl życia - walka z nałogami	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Świnnej	Profilaktyka - nie wypaść na aut	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Łodygowice	Program zdrowego stylu życia - przeciwdziałanie narkomanii	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Gilowice	„Feniks”; „NOE” ; Przemoc wobec dzieci	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, organizacja obozów i koloni	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 6 - „Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia”	
Irządze	„Sprawdź czy jesteś w grupie ryzyka jaskry”	Dni Zdrowia	dorośli, os. starsze	własne	
Ornontowice	Wykrywanie wad postawy u dzieci	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, spotkania dzieci i młodzieży z higienistką	dzieci, młodzież	własne	
Olsztyn	Promocja zdrowego trybu życia	happening	cała populacja	własne	
	Profilaktyka osteoporozy i złamań w podeszłym wieku	happening, Dni Zdrowia, program profilaktyczny	os. starsze	własna, częściowa odpłatność	
Poraj	Jak zdrowo i bezpiecznie wychowywać	program edukacyjno-profilaktyczny, pogadanki, prelekcje, konkursy	dzieci, młodzież	własne	
Pawłowice	Higiena przedszkolna i opieka medyczna dzieci przedszkolnych	opieka medyczna przedszkolaków	dzieci	własne	
Jejkowice	„Janko muzykant”; „czas przemian”	program profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	KOWEZ, Procter&Gamble	
	Edukacja zdrowotna dla osób z cukrzycą	program profilaktyczny, pokazy, pomiary kontrolne	dorośli	----	
Wielowieś	Działalność informacyjna Gminnej Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	rozpropagowywanie materiałów informacyjnych	cała populacja 	własne	
Wyry	Forum Młodzieży	program profilaktyczny	młodzież	własne	
	Powiatowa szkoła liderów	program profilaktyczny	młodzież	własne	
Czernichów	Profilaktyka w aspekcie czynników zagrożenia chorobą nowotworową	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne, lekarz rodzinny, Starostwo Powiatowe	
Wilkowice	Zwiększenie edukacji zdrowotnej	program edukacyjny	cała populacja	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 7 - „Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych”	
Włodowice	Eliminowanie zaburzeń zachowania	organizacja terenowych świetlic środowiskowych	dzieci, młodzież	własne	
Wyry	Trening antystresowy z elementami profilaktyki uzależnień	program profilaktyczny	dzieci	własne	
	Spójrz inaczej na agresję 	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Spójrz inaczej	program profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Gilowice	Przemoc wobec dzieci	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, organizacja obozów i koloni	dzieci, młodzież	własne	
	Konsultacja psychologiczna	program edukacyjny, profilaktyczny, organizację obozów terapeutycznych dla dorosłych,  szkolenie	dorośli	własne	
Ślemień	Programy terapeutyczne dla dzieci i młodzieży	program profilaktyczny, dofinansowanie	dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
Cel operacyjny NPZ nr 8 - „Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku życia i pracy”	
Bobrowniki	Badania dzieci w wieku przedszkolnym na zawartość ołowiu	program profilaktyczny, badania laboratoryjne	dzieci	Fundusz na Rzecz Dzieci, własne	
Zbrosławice	Badania narażenia środowiskowego dzieci i młodzieży na ołów	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 9 - „Poprawa stanu sanitarnego kraju”	
Bojszowy	Budowa oczyszczalni ścieków	inwestycja gminna	cała populacja 	własne	
Marklowice	Żądasz czystości zachowaj ją sam	------------------	cała populacja	własne	
Irządze	„Sprzątanie Świata”	impreza , konkursy	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 10 - „Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych”	
Boronów	 Bezpieczeństwo przedszkolaka	program edukacyjny	dzieci	własne	
Marklowice	Znam przepisy ruchu drogowego	program edukacyjny, szkolenie, happening	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Jejkowice	I pomoc w nagłych wypadkach	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, pracownicy PCK, higienistki	własne	
Krupski Młyn	Zapobieganie urazom i chorobom, profilaktyka i promocja zdrowia	program profilaktyczny 	cała populacja	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 11 - „Zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia”	
Ornontowice	Zwiększenie skuteczności udzielania pomocy dzieciom na terenie szkoły	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli - kadra pedagogiczna	własne	
Olsztyn 	I pomoc w nagłych wypadkach i stanach zagrożenia życia	szkolenie	dorośli - prac.  oświaty	własne	
Jejkowice	I pomoc w nagłych wypadkach	szkolenie, program edukacyjny	dzieci, młodzież, pracownicy PCK, higienistki	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 12 - „Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej”	
Świerklany	Profilaktyka ogólna, środowiskowa	program profilaktyczny	cała populacja 	własne	
Marklowice	Może i Ty potrzebujesz pomocy	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie, happening, Dni Zdrowia	cała populacja	własne	
Poraj	Wizja lekarza rodzinnego w terenie	program profilaktyczny, badania profilaktyczne	os. starsze	własne	
Bojszowy	Zmiany organizacyjne, remonty, opieka całodobowa	Podstawowa Opieka Zdrowotna przyjazna pacjentom	cała populacja 	własne	
Boronów	Badania słuchu mieszkańców	program profilaktyczny, badania słuchu 	dorośli, os. starsze	APH Elektronics	
Popów	Badanie schorzeń i wad wzroku	badania	----	-----	
Brenna	Wczesne wykrywanie raka prostaty	program profilaktyczny	dorośli, os. starsze	ŚRKCh	
 	Profilaktyka osteoporozy	program profilaktyczny	dorośli	dopłata pacjenta	
Zbrosławice	Profilaktyka osteoporozy	program profilaktyczny	dorośli	własne	
Pawłowice	Badania profilaktyczne: PSA mężczyzn po 50 r ż.	Program profilaktyczny, badania przesiewowe	dorośli, os. starsze	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 13 - „Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała”	
-------------	--------------------	---------------------	-------	-------	
Cel operacyjny NPZ nr 14 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem rozwoju niedokrwiennej choroby serca”	
Irządze	Przesiewowe badania audiometryczne	badania przesiewowe	dorośli, os. starsze	własne	
Pawłowice	Badania profilaktyczne: poziomu cholesterolu, trójglicerydów	badania profilaktyczne	dorośli, os. starsze	własne	
Czernichów	Badania w zakresie czynników narażenia na choroby układu krążenia	program edukacyjno-profilaktyczny, tworzenie rodzinnych map zagrożeń	dorośli	lekarz rodzinny	
Lyski	Profilaktyka nadciśnienia tętniczego oraz chorób układu krążenia	program profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
Świnnej	Krew darem życia	happening, akcja krwiodawstwa	młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 15 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka”	
Ornontowice	Samokontrola piersi, mammografia	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, badania mammograficzne	dorośli, kobiety powyżej 35 r ż.	własne	
Poraj	Profilaktyka - wczesne wykrywanie raka piersi	program profilaktyczny, badania profilaktyczne	os. starsze	własne, org. pozarządowe	
Bojszowy	 Wczesna diagnostyka i opieka osób z grupy ryzyka	program profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
Olsztyn	 Zapobieganie nowotworom piersi - mammografia	happening, Dni Zdrowia, program edukacyjno-profilaktyczny, mammografia	młodzież, dorośli,   os. starsze	własne, SP ZOZ 	
Krzyżanowice	Usprawnienie wczesnej diagnostyki raka szyjki macicy	program profilaktyczny	dorośli - kobiety 	ŚRKCh	
Świerklany 	Profilaktyka onkologiczna	program profilaktyczny	dorośli - kobiety	własne	
Pawłowice	Badania mammograficzne kobiet 40-48 lat	program profilaktyczny, mammografia	dorośli - kobiety	własne	
Jejkowice	Mammografia dla kobiet pomiędzy 50-54 r ż.	Program profilaktyczny, mammografia, nauka samobadania i samokontroli piersi	młodzież, dorośli - kobiety	własne	

Lipie	Partycypacja w kosztach zakupu mammografu	program profilaktyczny, zakup mammografu	młodzież, dorośli,     os. starsze	własne	
	Badanie piersi	program edukacyjny, profilaktyczny, Dni Zdrowia	młodzież, dorośli,     os. starsze	Rada Powiatu SLD	
Zbrosławice	Badania mammograficzne	program profilaktyczny, mammografia	dorośli - kobiety 	własne	
Czernichów	Profilaktyka w aspekcie czynników zagrożenia chorobą nowotworową	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne, lekarz rodzinny, Starostwo Powiatowe	
Popów	Wczesne wykrywanie raka piersi	badania profilaktyczne 	dorośli - kobiety 	----	
Cel operacyjny NPZ nr 16 - „Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do czynnego życia”	
Irządze	Pomoc osobom niepełnosprawnym	terapia zajęciowa dla osób z Domów Społecznych 	osoby upośledzone	---	
Boronów	Integracja dzieci niepełnosprawnych i sprawnych	dofinansowanie sprzętu rehabilitacyjnego	dzieci, młodzież	własne	
Chybie	Kompleksowa rewalidacja dzieci niewidomych	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 17 - „Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym”	
Ornontowice	Szczepieni przeciwko WZW „B”	program profilaktyczny, szczepienia	dzieci lat 6	własne	
Marklowice	Walczymy z wirusowym zapaleniem wątroby	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Boronów 	Szczepienia przeciwko grypie	szczepienia	dzieci, młodzież	własne, rodzice	
Jejkowice	Zapobieganie chorobie brudnych rąk, WZW „B”, HIV, AIIDS, grypie	program edukacyjno-profilaktyczny, turniej wiedzy o AIDS	dzieci, młodzież	własne	
 	Zapobieganie HIV, AIDS, WZW „B”, szczepienia ochronne	rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, szczepienia	dzieci, młodzież, dorośli	-------	
Buczkowice	Szczepienia przeciwko żółtaczce	szczepienia, program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
 	Szczepienia przeciwko grypie	program profilaktyczny, szczepienia 	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Brenna 	Profilaktyka WZW „B”	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Starcza	Szczepienia przeciwko WZW „B”	program profilaktyczny, szczepienia	dzieci	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 18 - „Intensyfikacji próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz kobiet ciężarnych”	
Ornontowice	Lakowanie zębów, fluoryzacja,  instruktaż higieny jamy ustnej	szkolenie, program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Bojszowy	Profilaktyka próchnicy zębów u dzieci z rocznika 1988	program profilaktyczny	dzieci 	ŚRKCh	
Krzyżanowice	Intensyfikacja profilaktyki próchnicy zębów	program edukacyjny	dzieci	ŚRKCh	
Herby	„Biały ząbek”	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	organizacje pozarządowe	
Poraj	Zdrowy uśmiech u każdego ucznia	szkolenie, program edukacyjno-profilaktyczny, fluoryzacja, konkurs	dzieci, młodzież	własne,firma, służba zdrowia  	
Świerklany	Profilaktyka stomatologiczna	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Marklowice	Fluoryzowanie	szkolenie, program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Rędziny	Higiena jamy ustnej w szkołach	szkolenie, program profilaktyczny, instruktaż 	dzieci, młodzież	NZOZ	
Pawłowice	Lakowanie zębów dzieciom 
8-16 r ż.	Program profilaktyczny	dzieci	własne	
Jejkowice	Higiena jamy ustnej; „Śnieżnobiały uśmiech”; „Radosny uśmiech”	program edukacyjno-profilaktyczny, pokaz filmu, instruktaż higieny jamy ustnej, konkursy	dzieci, młodzież	Blend-a-med.	
Buczkowice	„Śnieżnobiały uśmiech”	program edukacyjny	dzieci, młodzież	----	
Chybie	„Zdrowy uśmiech”	program profilaktyczny	młodzież	własne	
	Profilaktyka zapobiegania próchnicy u dzieci i młodzieży	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Jaworze	Profilaktyka zapobiegania próchnicy u dzieci i młodzieży	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Źródło: Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego

Tab. E PODZIAŁ DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH PRZEZ STAROSTWA POWIATOWE W 2001 ROKU	
Powiat	Nazwa działania	Forma działania 	Odbiorcy działania	Finansowanie działania	
Cel operacyjny NPZ nr 1 - „Zwiększenie aktywności fizycznej ludności”	
Wodzisławski	Zwiększenie aktywności fizycznej mieszkańców	Wytyczanie tras rowerowych oraz rozpropagowywanie mat edukacyjnych	Cała populacja	własne, sponsorzy	
Żywiecki	Korekcja i profilaktyka wad postawy	szkolenie; pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Kłobucki	Profilaktyka wad postawy	pr. edukacyjno-profilaktyczny 	Dzieci, młodzież, dorośli	Min Zdr, IMiDz	
	Gimnastyka ruchowa w przerwach międzylekcyjnych	pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	---------	
	Popularyzacja wiedzy o roli aktywności fizycznej, profilaktyka wad postawy	pr. edukacyjno-profilaktyczny, org festynów	Dzieci, młodzież, dorośli	Min Zdr, IMiDz, sponsorzy	
Cieszyński	Kampania aktywności fizycznej CINDI	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne, sponsorzy	
	Spartakiada lekkoatletyczna dla os niepełnosprawnych	Organizacja stoiska promocyjno-edukacyjnego w trakcie spartakiady	Młodzież, dorośli, os. starsze	własne, sponsorzy, Stow. na Rzecz Osób Niepełnospraw-nych	
	Bezpieczne wakacje	Kampania informacyjna	Dzieci, młodzież	własne, Polfa	
	Profilaktyka wad cewy nerwowej i krążenia	Praca uliczna – rozpropagowywanie mat edukacyjnych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Polfa	
Gliwicki	„Rowerem przez powiat gliwicki”	rajdy rowerowe	cała populacja	własne	
	Turniej Powiatowy – Tenis ziemny	Organizacja turnieju	Młodzież, dorośli	-------------	
	Gry zespołowe, turniej tenisa, 	gry	dorosli	własne	
Tarnogórski	Pozalekcyjne zajęcia sportowe	gry zespołowe, aerobik, biegi okolicznościowe	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	Propagowanie zdrowego stylu życia	Organizacja „Biegu Solidarności pod patronatem Starosty	cała populacja, 	własne, sponsorzy	
	Promowanie aktywnego trybu życia	Organizacja  „Mistrzostw Szkół Średnich w piłce siatkowej mężczyzn”	młodzież	własne, gminy, sponsorzy	
	Promowanie aktywnego trybu życia	Organizacja turnieju „Lato z piłką”	Dzieci, młodzież	własne, Śl Oddz PZPN	
	Promowanie aktywnego trybu życia	organizacja rajdu samochodowego podczas dożynek	dorośli	własne, sponsorzy	

Cel operacyjny NPZ nr 2 - „Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej ludności”	
Kłobucki	Zapobieganie wadom cewy nerwowej	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, Min Zdr, IMiDz	
	Kwas foliowy i jego rola	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, Min Zdr, IMiDz 	
	Znaczenie II śniadania	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, Min Zdr, IMiDz	
	Lubię zimno	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, Min Zdr, IMiDz 	
	Karmienie piersią niemowląt	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, Min Zdr, IMiDz	
Częstochowski	Upowszechnienie podawania kwasu foliowego celem zapobiegania wadom cewy nerwowej.	szkolenie; program edukacyjny	młodzież, dorośli	PTOZ	
	„Lubię zimno”	pr. edukacyjny, konkursy, pokazy	Cała populacja	PTOZ	
Cieszyński	Bezpieczne wakacje	Kampania informacyjna	Dzieci, młodzież	własne, Polfa	
	Profilaktyka wad cewy nerwowej i krążenia	Praca uliczna – rozpropagowywanie mat edukacyjnych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Polfa	
Bielski	Wykorzystanie diety makrobiotycznej w rehabilitacji onkologicznej 	szkolenie; pr. edukacyjny	młodzież, dorośli,      os. starsze	własne	
	Rola kwasu mlekowego w chorobach układu pokarmowego 	szkolenie; pr. edukacyjno-profilaktyczny	pacjenci szpitala	własne; PPH „Chery”	
Wodzisławski	Prelekcje dotyczące zdrowego odżywiania	Prelekcje oraz degustacja potraw w trakcie Dni Zdrowia	Dorośli, os. starsze	własne, sponsorzy	
	Zapobieganie wadom wrodzonym cewy nerwowej	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	WSSE	
	Jak kupować i przechowywać produkty mleczne	szkolenie	Os. starsze	PTOZ	
	Zdrowe mleko lubi zimno	Konkurs plastyczny	dzieci	PTOZ	
Mikołowski	Profilaktyka pierwotna wad cewy nerwowej	szkolenie	młodzież	własne	
Zawierciański	Niedziela dla zdrowia	Organizacja dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne, ZLA 	
Cel operacyjny NPZ nr 3 - „Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu”	
Żywiecki	Rzuć palenie razem z nami	dni zdrowia; pr. edukacyjny, badanie pojemności płuc	cała populacja	Centrum Onkologii    W-wa	
Kłobucki	Palenie albo zdrowie – wybór należy do ciebie	pr. edukacyjny i profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Propagowanie życia wolnego od dymu tytoniowego	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, artykuły w prasie lokalnej	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Min. Zdr	
	Światowy dzień bez tytoniu	pr. edukacyjno-profilaktyczny, projekcje filmów	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Fundacja Promocji Zdrowia	
	Rzuć palenie razem z nami	pr. edukacyjno-profilaktyczny, prelekcje	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Centrum Onkologii W-wa	
Częstochowski	„Rzuć palenie razem z nami	Szkolenie, Pr. profilaktyczny, dystrybucja materiałów edukacyjnych	Młodzież, dorośli	PTOZ Częstochowa	
	Profilaktyka nikotynizmu	Szkolenie, Pr. edukacyjny	młodzież	własne	
Cieszyński	Program antytytoniowy	szkolenie; pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorosli	własne, WHO	
	Konkurs na esej o tematyce antynikotynowejj	konkurs	młodzież	własne	
	Młodzieżowa grupa wsparcia	pr. edukacyjny, profilaktyczny	młodzież	własne	
	„Żyj dzisiaj z myślą o jutrze”	Konkurs plastyczny	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	Miss i mister zdrowego stylu życia	Happening, konkurs	młodzież	własne, sponsorzy 	
Pszczyński	Program profilaktyki uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjny	dzieci	własne	
	Program przeciwdziałania uzależnieniom wśród młodzieży	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
	Bezpieczna szkoła	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
Wodzisławski	Rozdawnictwo ulotek i materiałów antytytoniowych, 	rozdawnictwo materiałów, badania ankietowe	Cała populacja	Centrum Onkologii W-wa	
Zawierciański	Palenie tytoniu - najważniejsze zagrożenie dla zdrowia dzieci	pr. profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 4 - „Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem”	
Kłobucki	„NOE” 	szkolenie, pr. edukacyjny profilaktyczny, prelekcje	dzieci, młodzież, dorośli	własne; SP ZOZ;   Min. Zdr.	
	Profilaktyka alkoholizmu	szkolenie, pr. edukacyjny profilaktyczny, prelekcje, rozdawnictwo materiałów	Dzieci, młodzież, dorośli	własne; SP ZOZ;    Min. Zdr.	
	Zapobieganie przemocy w rodzinie	szkolenie, pr. edukacyjny profilaktyczny, prelekcje, rozdawnictwo materiałów	Dzieci, młodzież, dorośli	własne; SP ZOZ;   Min. Zdr.	
	Debata szkolna – alkohol kradnie wolność	szkolenie, pr. edukacyjny profilaktyczny, prelekcje, rozdawnictwo materiałów	Dzieci, młodzież, dorośli	własne; SP ZOZ;    Min. Zdr.	
Cieszyński	„NOE”	pr. profilaktyczny	młodzież	własne	
	Młodzieżowa grupa wsparcia	pr. edukacyjny, profilaktyczny	młodzież	własne	
	Miss i mister zdrowego stylu życia	Happening, konkurs	młodzież	własne, sponsorzy 	
Pszczyński	Program profilaktyki uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjny	dzieci	własne	
	Program przeciwdziałania uzależnieniom wśród młodzieży	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
	Bezpieczna szkoła	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
	Powiatowe Forum Trzeźwości	Dni zdrowia	cała populacja	własne	
Bielskie	Rzuć palenie razem z nami	Szkolenie, pr. edukacyjny	Młodzież, dorośli	własne	
Zawierciański	Profilaktyka alkoholizmu	pr.  edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	

Cel operacyjny NPZ nr 5 - „Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych”	
Cieszyński	Młodzieżowa grupa wsparcia	pr. edukacyjny, profilaktyczny	młodzież	własne	
	„Żyj dzisiaj z myślą o jutrze”	Konkurs plastyczny	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	Miss i mister zdrowego stylu życia	Happening, konkurs	młodzież	własne, sponsorzy 	
	Narkomania – problem społeczny	Szkolenie, Pr. edukacyjny	dorośli	własne	
	Bezpieczne wakacje	Kampania informacyjna	Dzieci, młodzież	własne, Polfa	
	Profilaktyka wad cewy nerwowej i krążenia	Praca uliczna – rozpropagowywanie mat edukacyjnych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Polfa	
Cieszyński	Profilaktyka HIV/AIDS	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież,	własne	
	Profilaktyka narkomanii	Pr. profilaktyczny	dorośli	własne	
Będziński	Narkomania wśród młodzieży	pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne; ZOZ Będzin, UM Będzin,               UM Czeladź, 	
Pszczyński	Program profilaktyki uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjny	dzieci	własne	
	Program przeciwdziałania uzależnieniom wśród młodzieży	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
	Bezpieczna szkoła	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
	Program zapobiegania narkomanii	pr. edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	
Zawierciański	Profilaktyka narkomanii	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Środki dopingowe	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Gliwicki	Zapobieganie zakażeniom wirusem HIV	pogadanki	Młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 6 - „Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia”	
Kłobucki	Edukacja zdrowotna os. z cukrzycą	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny	Cała populacja	własne, Aventis; Abbot, Novo-Nordisc  	
	Higiena wieku dojrzewania – jak dbać o skórę	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny	Cała populacja	własne	
	Profilaktyka jaskry	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny	Cała populacja	własne	
	Pomaluj życie na nowo	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny	Cała populacja	własne	
	Umiejętności radzenia sobie ze stresem	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny	Cała populacja	własne	
	Wczesna diagnostyka dysfunkcji rozwojowych	Szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny	cała populacja	własne	

Częstochowski	Budowa sieci i sojuszy	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dorośli	własne	
	Szkolne programy promocji zdrowia	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Promocja zdrowia w zadaniach sam terytorialnych	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dorośli	własne PTOZ Cz-wa, UM Cz-wa	
	Pierwotna profilaktyka jaskry	Szkolenie	Dorośli	własne, PTOZ Cz-wa	
Cieszyński	Młodzieżowa grupa wsparcia	pr. edukacyjny, profilaktyczny	młodzież	własne	
	„Żyj dzisiaj z myślą o jutrze”	Konkurs plastyczny	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	Miss i mister zdrowego stylu życia	Happening, konkurs	młodzież	własne, sponsorzy 	
	Bezpieczne wakacje	Kampania informacyjna	Dzieci, młodzież	własne, Polfa	
	Profilaktyka wad cewy nerwowej i krążenia	Praca uliczna – rozpropagowywanie mat edukacyjnych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Polfa	
	Spartakiada lekkoatletyczna dla niepełnosprawnych	Stoisko promocyjne na Dniach Zdrowia	Młodzież, dorośli, os. starsze	własne, sponsorzy	
Tarnogórskie	Promocja zdrowego na zajęciach ścieżek edukacyjnych w szkołąch	ścieżka edukacyjna w szkołach z elementami profilaktyki prozdrowotnej	dzieci, młodzież	subwencje oświatowe	
Gliwicki	Zapobieganie zakażeniom wirusem HIV	pogadanki	Młodzież, dorośli	własne	
	Szkolenie umiejętności psychospołecznych 	szkolenie	dorośli	własne; Bank Światowy	
Będziński	Profilaktyka AIDS – Światowy Dzień AIDS	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia, rozdawnictwo ulotek	Cała populacja	własne, UM Będzin, ZOZ Będzin	
	Czas przemian	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia, rozdawnictwo ulotek	Cała populacja	własne, UM Będzin, ZOZ Będzin	
	Przygotowanie do życia w rodzinnie	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia, rozdawnictwo ulotek	Cała populacja	własne, UM Będzin, ZOZ Będzin	
Bielski	Promocja i profilaktyka wczesnej diagności chorób nowotworowych	dni zdrowia	dorośli	własne	
	Prelekcje i pogadanki onkologów dla nauczycieli i uczniów	pr. edukacyjny 	młodzież, dorośli	własne	
	Nadzieje - rehabilitacja onkologiczna	Szkolenie	dorośli	własne	
	Cykl artykułów prasowych poświęcony szpitalowi onkologicznemu	Pr. edukacyjnych	Cała populacja	własne	
	Badania w zakresie wczesnego wykrywania raka sutka i jelit	pr. profilaktyczny	dorośli	własne, Zakłady Pracy	
Zawierciański	Bulimia i anoreksja	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Gliwicki	Dzień z Kasą Chorych	Spotkanie informacyjne	Cała populacja	własne, ŚRKCh	
Wodzisławski	Prelekcje dot zdrowego trybu życia	prelekcje	Dorośli, os. starsze	własne	

Wodzisławski	Jak kupować i przechowywać produkty mleczne	szkolenie	Os. starsze	PTOZ	
	Mleko lubi zimno	Konkurs plastyczny	Dzieci	PTOZ	
	Specjalistyczne badanie stóp	Dni Zdrowia, badania specjalistyczne	Dzieci, młodzież, dorośli	---	
	Określanie współczynnika BMI	Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli os. starsze	---	
Pszczyński	Program profilaktyki uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjny	dzieci	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 7 - „Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych”	
Kłobucki	Jak porozumieć się z innymi	Pr. edukacyjny, pogadanki z psychologiem	młodzież	własne, Min Edukacji i Sportu	
	Jak walczyć ze stresem	Pr. edukacyjny, pogadanki z psychologiem	młodzież	----	
	Budowanie poczucia własnej wartości	Pr. edukacyjny, pogadanki z psychologiem	młodzież	----	
	Co to jest przemoc i obrona przed przemocą	Pr. edukacyjny, pogadanki z psychologiem	młodzież	----	
Cieszyński	Warsztaty dla pedagogów dot. zdrowia psychicznego	szkolenie	dorośli	własne	
	Jak odnaleźć siebie w nowym modelu życia, szkoły	Pr. edukacyjny	Dorośli	własne	
	Przeciwdziałanie agresji w szkole	szkolenie	Dorośli	własne	
Wodzisławski	Promocja zdrowia psychicznego	Pr. edukacyjny, zespół ds. edukacji specjalnej	Dzieci, młodzież	Subwencje oświatowe	
Cel operacyjny NPZ nr 8 - „Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku życia i pracy”	
Mikołowski	Profilaktyka chorób układu oddechowego u dzieci	badania	dzieci 	własne; Fundacja PRO-EKO	
Gliwicki	Sprzątanie Świata	sprzątanie terenów rekreacyjnych	Dzieci, młodzież	własne	
	Badanie słuchu metodą audiometryczną	badania profilaktyczne	Cała populacja	własne, APH Electronics	
Cel operacyjny NPZ nr 9 - „Poprawa stanu sanitarnego kraju”	
Kłobucki	Organizowanie patroli ekologicznych	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	Wydz. Rolnictwa i Ochr. Środ. Starostwa	
Będziński	Tydzień czystości wód	Pr. edukacyjny, konkursy, pokazy	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Będzin, UM Czeladź	
	Nadzór nad stanem sanitarnym placówek	szkolenie, pr. edukacyjny, Dni Zdrowia	dzieci, młodzież,	własne, UM Będzin, UM Czeladź	
Wodzisławski	Jak kupować i przechowywać produkty mleczne	szkolenie	Os. starsze	PTOZ	
	Zdrowe mleko lubi zimno	Konkurs plastyczny	dzieci	PTOZ	
Bielski	Remonty szpitala, modernizacja szpitala - program na lata 2000-2002	remonty, modernizacja	Cała populacja	własne, Min. Zdr. W ramach rpr	
Cel operacyjny NPZ nr 10 - „Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych”	
Gliwicki	Szkolenie dla nauczycieli odnośnie zakresu udzielania I pomocy	szkolenie	dorośli 	własne	
Kłobucki	Bezpieczna droga do szkoły	Pr. edukacyjny, profilaktyczny, prelekcje	Cała populacja	własne, PZU, Automobil Cz-wa	

Cel operacyjny NPZ nr 11 - „Zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia”	
Kłobucki	I pomoc w nagłym zagrożeniu życia	pr. edukukacyjno-profilaktyczny, pokazy, ćwiczenia z fantomem	cała populacja	własne;  Polskie Towarzystwo Oświaty Zdrowotnej, Oddział PCK; Dom Książki	
	Podniesienie gotowości bojowej jednostek OSP	pr. edukukacyjno-profilaktyczny, filmy, konkursy, zakup sprzętu gaśniczego 	Cała populacja	własne	
	Zwiększenie wiedzy w zakresie praw pacjenta do leczenia uzdrowiskowego	Pr. edukacyjny	Cała populacja	własne, Dom Książki	
	I pomoc przedlekarska	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Cała populacja	własne	
Częstochowski	I pomoc przedlekarska w nagłym zagrożeniu życia	Szkolenie, pr. edukacyjny	młodzież	własne	
Tarnogórski	Zintegrowane ratownictwo medyczne	współorganizacja SOR-u i CPR-u	cała populacja	własne, Komenda Główna PSP, budżet Państwa	
Cel operacyjny NPZ nr 12 - „Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej”	
Kłobucki	Badanie słuchu	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Cała populacja	własne sam Gminne	
	Badanie piersi	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Cała populacja	własne sam Gminne	
	Badanie kości	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	cała populacja	własne Sam Gminne	
Będziński	Informator świadczeń zdrowotnych powiatu będzińskiego	Rozprowadzanie informatora	Cała populacja	własne	
Raciborski	Wsparcie dla ZOZ-ów dla których Starostwo jest organem załozycielskim	Dotacje celowe	Cała populacja	własne	
Gliwicki	Badanie satysfakcji pacjenta z POZ-u, opieki specjalistycznej oraz szpitalnej	badania ankietowe w podległych POZ	dorośli 	własne	
Wodzisławski	Nadzór w zakresie funkcjonowania POZ: dostępność, czas oczekiwania,	nadzór, badania ankietowe	cała populacja	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 13 - „Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała”	
Kłobucki	Nałogi a ciąża	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, IMiDz	
	Zapobieganie wcześniactwu i niskiej masie urodzeniowej	szkolenie, pr. profilaktyczny, ankietyzacja	młodzież, dorośli	własne; IMiDz	
Wodzisławski	Zapobieganie wadom wrodzonym cewy nerwowej	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	MSSE	
Będziński	Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i niskiej masie urodzeniowej ciała	pr. edukacyjny, artykuły	młodzież, dorośli	własne, UM Będzin, ZOZ Będzin	
Cel operacyjny NPZ nr 14 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem rozwoju niedokrwiennej choroby serca”	
Mikołowski	Profilaktyka chorób układu krążenia	Badania przesiewowe, Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	

Cel operacyjny NPZ nr 15 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka”	
Mikołowski	Wczesna diagnoza raka piersi	Szkolenie, pr. edukacyjny	młodzież, dorośli	własne	
Częstochowski	Wczesne wykrywanie nowotworów złosliwych 	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	dorośli 	AISPO, PTOZ Częstochowa	
Tarnogórski	Mammografia 2001	zakup mammografu	dorośli, os. starsze	własne; ŚRKCh, szpital	
Będziński	Mammografia	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne, UM Będzin, ZOZ Będzin	
	Nauka samokontroli piersi, apel „Różowej wstążki”, profilaktyka nowotworowa	pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	Młodzież, dorośli	własne; ŚRKCh,     UM Będzin	
Wodzisławski	Palpacyjne badanie piersi	Dni Zdrowia, badania profilaktyczne	Dorośli	----	
	Nauka samobadania piersi	Dni Zdrowia, pokaz	Dorośli	----	
Bielski	Badania przesiewowe dot. wczesnego wykrywania raka	Pr. profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dorośli	Min Zdr.	
	Mammografia, pr. interferonowy, 	pr. profilaktyczny, dni zdrowia	dorośli	ŚRKCh;  Min. Zdr.	
Żywiecki	Samokontrola piersi, regularne zgłaszanie się na badania kontrolne	Pr. profilaktyczni, prelekcje, Dni Zdrowia	dorośli	Specj. NZOZ	
Zawierciański	Mammografia	Pr. profilaktyczny	Dorośli	Min. Zdr.	
	Badania cytologiczne	Pr. profilaktyczny	Dorośli	Min. Zdr.	
Cel operacyjny NPZ nr 16 - „Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do czynnego życia”	
Tarnogórski	Samorząd i PFRON na rzecz osób niepełnosprawnych	program edukacyjny, konferencja	dorośli, niepełno-sprawni	własne, sponsorzy	
Raciborski	Powiatowy Program Pomocy Osobom Niepełnosprawnym	Wsparcie finansowe	Cała populacja	własne, sponsorzy, PFRON	
Cieszyński	Spartakiada lekkoatletyczna dla niepełnosprawnych	Stoisko promocyjne podczas spartakiady	Młodzież, dorośli, os. starsze	własne, Stow. na Rzecz Osób Niepełnospraw-nych	
Wodzisławski	Wspieranie osób niepełnosprawnych w powiecie w latach 1999-2001	tworzenie miejsc pracy dla niepełnosprawnych	dorośli – niepełno-sprawni	własne PRFON	
Cel operacyjny NPZ nr 17 - „Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym”	
Kłobucki	Szczepienia ochronne 	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny, dystrybucja mat. edukacyjnych	dzieci, młodzież, dorośli	własne; Min. Zdr, PSSE, PTOZ	
	Zapobieganie HIV i AIDS	szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny, dystrybucja mat. edukacyjnych 	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Min Zdr, PSSE, PTOZ	
Mikołowski	Zapobieganie WZW B,C	szkolenie	dorośli	własne, firma farmaceutyczna	
Częstochowski	Szczepienia ochronne p/ grypie	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	PTOZ Cz-wa	
Cieszyński	Profilaktyka HIV/AIDS	pr. profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
Gliwicki	Zapobieganie zakażeniu wirusem HIV	Pr. edukacyjny	Młodzież, dorośli	własne	
Będziński	Profilaktyka chorób zakaźnych, znaczenie szczepień ochronnych WZW gruźlica	pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Będzin, UM Czeladź, ZOZ Będzin	
Zawierciański	Możliwość zakażenia bakterią wąglika, jadem kiełbasianym	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Niedziela dla zdrowia	Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, ZLA Zawiercie	
Wodzisławski	Szczepienia dobrodziejstwem dla dzieci i młodzieży	Szkolenie	Dorośli	WSSE	
Cel operacyjny NPZ nr 18 - „Intensyfikacja próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz kobiet ciężarnych”	
Żywiecki	Higiena i profilaktyka stomatologiczna dzieci	pr. profilaktyczny	dzieci, młodzież	lek. stomatolodzy kontrakt własny	
Kłobucki	Radosny uśmiech – radosna przyszłość	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne; Min. Zdr, Procter-Gamble, Palmolive,                Tow. Stomatolog	
	Twój piękny uśmiech,	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne; Min. Zdr, Procter-Gamble, Palmolive,                Tow. Stomatolog	
	Śnieżnobiały uśmiech, 	pr. edukacyjny-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne; Min. Zdr, Prokter-Gamble, Palmolife,                Tow. Stomatolog	
Mikołowski	Profilaktyka próchnicy zębów	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
Wodzisławski	Twój piękny uśmiech	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci 	własne, WSSE	
	Radosny uśmiech – radosna przyszłość	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci 	WSSE	
Źródło: Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego.

Tab. F PODZIAŁ DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH PRZEZ POWIATY GRODZKIE W 2001 ROKU	
Powiat Grodzki	Nazwa działania	Forma działania  	Odbiorcy działania	Finansowanie działania	
Cel operacyjny NPZ nr 1 - „Zwiększenie aktywności fizycznej ludności”	
Ruda Śląska	 „Ścieżki zdrowia”	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Tychy	„Trzymaj się prosto”	pr. edukacyjno-profilaktyczny, ćwiczenia rehabilitacyjne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Sportowy turniej miast i gmin	happening, pr. edukacyjny,  zajęcia sportowo-rekreacyjne	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Odchudzanie kompleksowe	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny 	Dorośli, os starsze	własne	
Jaworzno	Wprowadzenie w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych wszystkich typów 5 godz. zajęć wychowania fizycznego w tygodniu	pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	cała populacja 	własne	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żyj odpowiedzialnie, zdrowo i wesoło	Happening, warsztaty profilaktyczne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Jastrzębie Zdrój	Zapobieganie i wykrywanie i wad postawy u dzieci	Badania postumetryczne	dzieci	własne	
Gliwice	Dofinansowanie pobytu na imprezie sportowej	happening	Dzieci, młodzież	własne	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Organizacja wycieczek turystyczno-krajoznawczych	Organizacja wycieczek, rajdów, zlotów	Cała populacja	własne, dofinansowanie	
	Organizacja miejskich imprez sportowych dla Chorzowian	Organizacja spartakiad, turniejów	Cała populacja	własne, dofinansowanie	
	Organizacja sportu szkolnego w ramach zajęć pozalekcyjnych	Szkolenie, organizacja rozgrywek szkolnych	dzieci, młodzież	własne	
	Szkolenie dzieci i młodzieży w uczniowskich klubach sportowych	szkolenie	dzieci, młodzież	własne, dofinansowanie	
Bytom	Szkoła dla puszystych	pr. edukacyjny, profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne	
	Gimnastyka korekcyjna	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci	własne	
Świętochłowice	Cykl gier sportowych i rekreacyjnych „Wakacje 2001”	Zajęcia sportowo-rekreacyjne	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	

Dąbrowa Górnicza	Sport dla wszystkich uczniów	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne, Urz Marsz,   Śl Kuratorium Ośw	
	Działania podejmowane na rzecz niepełnosprawnych w sferze kultury fizycznej	Szkolenie, organizacja imprez	Cała populacja 	PFRON	
	Miejski program usportowiania dzieci i młodziezy	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
Cel operacyjny NPZ nr 2 - „Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej ludności”	
Ruda Śląska	Racjonalne żywienie	pr. edukacyjny	młodzież	własne	
	Promowanie zdrowego stylu życia	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Jaworzno	Zapewnić zaopatrzenie rynku w produkty spożywcze o właściwej jakości zdrowotnej.	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia	cała populacja	własne; Ekoland	
	Znowelizować lub stworzyć normy prawne, zharmonizowane z wymogami Unii Europejskiej, które zapewniają warunki do realizacji prozdrowotnego modelu żywienia oraz produkcji, przetwórstwa, obrotu żywnością o właściwej jakości zdrowotnej.				
	Wdrożyć system posiłków szkolnych, przy współudziale samorządów lokalnych i rodziców.				
	Zorganizować w systemie publicznej opieki zdrowotnej poradnictwo żywieniowe dla osób zdrowych oraz w stanach chorobowych				
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żyj odpowiedzialnie, zdrowo i wesoło	Happening, warsztaty profilaktyczne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Zabrze	Znaczenie żywienia w zapobieganiu wybranym chorobom cywilizacyjnym	Szkolenie, pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Gliwice	Program przeciwdziałania otyłości	dni zdrowia	cała populacja 	własne	
	V Festyn Ekologiczny – zdrowe odżywianie	Happening, Pr. edukacyjny	Cała populacja	własne	
	Zapobieganie wadom postawy	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci	własne	
Piekary Śląskie	Profilaktyka cukrzycy	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os starsze	własne	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żywienie dzieci w szkołach	całoroczne dożywianie dzieci	dzieci, młodzież	własne	

Bytom	Szkoła dla puszystych	pr. edukacyjny, profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne	
	Odżywiam się racjonalnie 	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne	
	Profilaktyka bulimii i anoreksji	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne	
	moje zdrowie w moich rękach 	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne	
	Zdrowe odżywianie	Pr. edukacyjny, porady	Dzieci, os starsze	----	
	Żywienie dzieci i młodzieży - racjonalność jakościowa i ilościowa	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne	
Jastrzębie Zdrój	Anoreksja, bulimia – zagrożenia, konsekwencje	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne	
 Częstochowa                                         	Pierwotna profilaktyka wad cewy nerwowej	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Młodzież, dorośli	PTOZ Cz-wa	
	Lubię zimno	szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny, Dni Zdrowia, happening	Dzieci, młodzież, dorośli	PTOZ Cz-wa	
Cel operacyjny NPZ nr 3 - „Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu”	
Tychy	„Dziękuję nie palę”	happening, szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia, punkt konsultacyjny	cała populacja	Centrum Onkologii    W-wa	
Katowice	Zajęcia psychoedukacyjne dla dzieci dot palenia tytoniu	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Jaworzno	Egzekwować przepisy ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych	happening, pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Ograniczyć palenie papierosów wśród nauczycieli oraz personelu służby zdrowia a przy zatrudnianiu nowych pracowników preferować osoby niepalące.				
	Wprowadzić zwyczaj niepalenia we wszystkich instytucjach i obiektach publicznych.				
	Zwiększać ceny wyrobów tytoniowych.				
	Systematycznie zmniejszać zawartość substancji szkodliwych w tytoniu i dymie dopuszczonych do sprzedaży w Polsce papierosów.				
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żyj odpowiedzialnie, zdrowo i wesoło	Happening, warsztaty profilaktyczne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Zabrze	„Poznaj wiek swoich płuc”	pr. edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
	Zwalczanie i leczenie uzależnienia od tytoniu	Pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Piekary 	Rzuć palenie razem z nami	program edukacyjny, profilaktyczny, konkursy, happening	cała populacja 	Min Zdr	
Śląskie	Zdrowe życie tylko bez papierosów	 program profilaktyczny, kampania w mediach	Dorośli, os. starsze	Min Zdr	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	szkolenie; pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bytom	Ja nie palę	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, gry, konkursy	Dzieci, młodzież	własne, wolontariusze	
	Rzuć palenie razem z nami	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, gry, konkursy	Dzieci, młodzież	własne, wolontariusze	
	Zdrowy styl życia - profilaktyka uzależnień	dni zdrowia, konkursy plastyczne, wiedzy	dzieci, młodzież	własne	
Rybnik	Happening antytytoniowy	Happening	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, PTOZ	
Sosnowiec	Palenie tytoniu a schorzenia nowotworowe	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne	
Żory	Rzuć palenie razem z nami	Pr. edukacyjny	Cała populacja	własne	
Częstochowa	Światowy Dzień bez Tytoniu	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	dorośli	własne	
	Rzuć palenie razem z nami	Pr. edukacyjny, profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, PTOZ	
Cel operacyjny NPZ nr 4 - „Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem”	
Ruda Śląska	Noe	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Tak czy nie	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Odlot	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Powstrzymać przemoc wobec dzieci	Kampania edukacyjna	Dorośli	własne	
	II Elementarz	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Nasze spotkania	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Historia spotkań z małym dużego	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Idzie kominiarz po drabinie	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Zanim spróbujesz	program edukacyjno-profilaktyczny	młodzież	własne	

Jaworzno	Ograniczenie dostępności alkoholu oraz kontrola rynku alkoholowego.	happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia	cała populacja	własne	
	Oddziaływania administracyjno-fiskalne i edukacyjne służące zmianie struktury spożycia alkoholu				
	Stosowanie skutecznych form kontroli prawnej i społecznej nad patologicznym zachowaniem osób nietrzeźwych.				
	Profilaktyczne programy edukacyjne dla młodzieży i grup zwiększonego ryzyka..				
	Szkolenie przedstaw. wybranych zawodów w zakresie probl. alkoholowych.				
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żyj odpowiedzialnie, zdrowo i wesoło	Happening, warsztaty profilaktyczne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Gminny Program Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjny, Pr. profilaktyczny, dni zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Zabrze	Program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjny, Pr. profilaktyczny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rybnik	zajęcia z zakresu uzależnień na terenie szkół	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne PTOZ	
Piekary Śląskie	Program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych	, program edukacyjny, profilaktyczny, zajęcia socjoterapeutyczne	cała populacja	własne	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia,	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	Pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Noe	program edukacyjny	młodzież	własne	
	Debata	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne	
Chorzów	Program pomocy os. uzależnionym – punkt informacyjny	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
	Program terapii uzależnionych i współuzależnionych	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
	Autorskie programy profilaktyki przeciwalkoholowej	Szkolenie, pr. edukacyjkno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
	Szkolenia dot. Zagadnień związanych z terapia antyalkoholową	Szkolenia, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
	Program edukacyjno-profilaktyczny dla uczniów gimnazjum	program edukacyjny, profilaktyczny szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	

Bytom	Profilaktyka i rozwiązywanie problemów alkoholowych	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, pogadanki, spektakle	dzieci, młodzież, dorośli	własne,  sponsorzy, 	
Dąbrowa Górnicza	Pomoc psychologiczna dla rodzin z problemem alkoholowym	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Noe	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Przemoc w rodzinie	Profilaktyczne spektakle teatralne	Młodzież	własne	
	Trzeźwość za kierownicą	Happening	Młodzież, dorośli	własne	
	Przegląd abstynenckiej twórczości artystycznej	Happening	Cała populacja	własne	
	Psychoterapia a świat wartości	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Budowanie poczucia osobistej mocy	Warsztaty profilaktyczne	Dorośli	własne	
	Uzależnienie i terapia	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Studium Pomocy Psychologicznej – Psychoterapia nerwic	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Program 12-stu kroków	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
	Procedury prawne przy interwencjach przy interwencjach zapobiegania patologiom	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Dzień trzeźwości	Dni zdrowia	Młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Mówimy nie uzależnieniom	Happening	Cała populacja	własne	
	Edukacja nt. chor alkoholowym i rozwijania umiejętności życia w rodzinie	Zajęcia terapeutyczne	Dzieci, młodzież	własne	
	Program domowych detektywów	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Dzieci, dorośli	własne	
	Spójrz inaczej na agresję	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Nie daj się i powiedz nie	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Program nauczycieli do prowadzenia zajęc profilaktycznych z przedszkolakami	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Kształtowanie zachowań i postaw prozdrowotnych	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
Jastrzębie Zdrój	Gminny Program Przeciwalkoholowy	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia, konkursy	Dzieci, młodzież	własne	
	Działania profilaktyczne w klubach abstynentów	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
Tychy	Noe	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Debata	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Spójrz inaczej	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Nasze spotkania	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	II elementarz	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Gliwice	Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjny, dofinansowanie świetlicy socjoterapeutycznej	Cała populacja	własne	
Świętochłowice	Mogę ale nie chcę – wspomaganie walki z alkoholizmem	Pr. informacyjny – plakaty	Cała populacja	własne	
Częstochowa	Miejski Program KMRPA	Szkolenie, pr. edukacyjny, profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Młodzieżowa akademia życia	Szkolenie, pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 5 - „Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych”	
Żory	Domowi detektywi	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
	Spróbuję – nauka odmawiania spożywania alkoholu i narkotyków	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne	
	Przybij piątkę	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Przemoc w rodzinie – interwencje w sprawach o przemocy w rodzinie	szkolenie	dorośli	własne	
Jaworzno	Prowadzić odpowiednią politykę wobec substancji uzależniających  przez dostosowanie aktów prawnych do zmieniających się potrzeb.	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne

	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żyj odpowiedzialnie, zdrowo i wesoło	Happening, warsztaty profilaktyczne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Jastrzębie Zdrój	Rozwój profilaktyki uzależnień w edukacji publicznej	Szkolenie, Pr. profilaktyczny, warsztaty	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Pomóż mi	Spektakle teratralne	Młodzież, dorośli	własne	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia,	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	Pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bytom	Epitafium dla narkomana	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne, wolontariat	
	Tolerancja	Pr. edukacyjny	Młodzież	---	
	Myślę więc nie biorę	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Młodzież	własne, wolontariat	
	Profilaktyka narkomanii	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, sponsorzy	

Dąbrowa Górnicza	Program społecznej readaptacji os. uzależnionych	Zajęcia psychoaktywne	Młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Uświadomienie motywów sięgania po narkotyki	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Nieletni a narkotyki, prawo a nieletni	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Wybrane elementy interwencji kryzysowej dotyczące os. uzależnionych	szkolenie	Dorośli	własne 	
Sosnowiec	Edukacja w zakresie HIV/AIDS	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne	
Tychy	Odlot	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne 	
Świętochłowice	Spektakle profilaktyczne dotyczące form uzależnień  organizowane w domach kultury	Happening, spektakle profilaktyczne	Dzieci, młodzież	własne	
Częstochowa	Zapobieganie narkomanii, HIV, AIDS	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 6 - „Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia”	
Mysłowice	Program promocji karmienia naturalnego	program edukacyjny	dorośli 	własne	
	„Zadbaj o zdrowie”	konkurs plastyczny	dzieci, młodzież	własne	
Ruda Śląska	„Dzień wychowawczy promujący zdrowie	program edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	„Twoje zdrowie w twoich rękach”	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	„Edukacja zdrowotna dla dzieci	program edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
	Sobą być – zdrowo zyć	Program edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Katowice	Kampania przeciw nowotworowa - profilaktyka chorób jelita grubego	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
	Kampania profilaktyczna schorzeń układu moczowego u mężczyzn powyżej 40 roku życia 	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli 	własne	

Jaworzno	Wdrożyć program wszechstronnej edukacji zdrowotnej w szkole podstawowej i ponadpodstawowej oraz stworzyć struktury wspierające jego realizację.	Happening, szkolenie, dni zdrowia, program edukacyjno-profilaktyczny	cała populacja	własne	
	Nasilić w środkach masowego przekazu edukację w zakresie zdrowych stylów życia, z naciskiem na kontrolę własnego zdrowia oraz wskazywaniem sposobów zmiany stylu życia i radzenia sobie z głównymi przyczynami zagrożenia życia.	Happening, szkolenie, dni zdrowia, program edukacyjno-profilaktyczny	cała populacja	własne	
	Wdrożyć system kształcenia przed i podyplomowego kadr służby zdrowia oraz innych grup zawodowych w zakresie promocji zdrowia.				
	Stymulować i wspierać projekty i działania dot promocji zdrowia oparte na siedliskowym podejściu.				
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żyj odpowiedzialnie, zdrowo i wesoło	Happening, warsztaty profilaktyczne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Sosnowiec	Program wczesnego wykrywania cukrzycy	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
	Program edukacji z zakresu profilaktyki nowotworowej	program edukacyjny	młodzież	własne	
Zabrze	Badania przesiewowe prostaty	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
	Wielokierunkowe programy z zakresu promocji wśród dzieci i młodzieży	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rybnik	VIII Rybnickie Dni Zdrowia	Dni Zdrowia	cała populacja	własne,  PTOZ	
	Edukacja, profilaktyka i rehabilitacja dzieci z cukrzycą	program edukacyjny	dzieci, młodzież 	własne	
Jastrzębie Zdrój	Droga do zdrowia – wiedzieć, móc i chcieć	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Czas przemian – problem okresu dojrzewania	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Problemy ze skórą w okresie dojrzewania	Prelekcje	Dzieci, młodzież	własne	
	Jastrzębskie Dni Promocji Zdrowia	Dni Zdrowia	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Barwa zdrowia	Konkurs plastyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Prowadzenie kącika poświęconego promocji zdrowia w prasie lokalnej	Artykuły do prasy lokalnej	cała populacja	---	
Gliwice	Audycje radiowe z udziałem lekarzy specjalistów	Audycje radiowe	cała populacja 	własne	
	Zapobieganie alergiom	Pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Dąbrowa Górnicza	Rola samokontrola piersi w profilaktyce nowotworowej	Szkolenie	Młodzież	własne	
	Stres – problem społeczny	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne	
	Zaburzenia w odżywianiu – bulimia i anoreksja	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne	
	Edukacja chorych na stwardnienie rozsiane	Pr. edukacyjny	Dorośli, os. starsze	własne	
	Akcja honorowego krwiodawstwa	Pobieranie krwi	Dorośli	własne	
	Podstawy udzielania pomocy psychologicznej	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Profilaktyka chorób nowotworowych	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Szkoła dla rodziców	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
	Oświata zdrowotna	Olimpiada wiedzy	Dzieci, młodzież	własne	
Piekary Śląskie	Program profilaktyki ołowicy	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, badania specjalistyczne	Dzieci	własne	
	Program profilaktyki raka odbytu i odbytnicy	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
	Program profilaktyki POChP	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
	Wady postawy	Pr. profilaktyczny	Dzieci	ŚRKCh	
	Prostata 2001	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	ŚRKCh	
Chorzów	Program zintegrowanej prewencji chorób niezakaźnych CINDI	pr. edukacyjny, profilaktyczny, dni zdrowia,	młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	Pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bytom	Profilaktyka chorób wieku podeszłego	Pogadanki	Os. starsze	własne, wolontariat	
	Świadczenia zdrowotne w kierunku wykrycia nowotworów	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne, Szpital nr 2	
	Zdrowie i relaks	Happening, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Szpital nr 2	
Bytom	Dni Bytomia	Happening, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Szpital nr 2 	
	Promocja zdrowia w HIT, Carrefour	Happening, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Szpital nr 2	
	Rehabilitacja osób ze stwardnieniem rozsianym	Pr. edukacyjny, rehabilitacja	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, ŚRKCh	
	Profilaktyka i rehabilitacja dzieci z cukrzyca	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	włsne, Tow Pom Dzieciom z cukrzyca	
	Edukacja bez granic	Szkolenie, Pr. edukacyjny, rehabilitacja, grupa wsparcia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, PZN	
	Zachowania zdrowotne w podeszłym wieku	Happening, szkolenie	Cała populacja	własne, wolontariat	

Świętochłowice	Ja Ty i nasze miasto wobec zagrożeń XXI wieku	Sympozjum, dyskusja panelowa	dorośli	własne	
	Tydzień Promocji Zdrowia	Konsultacje, badania	Cała populacja	własne, NZOZ Osmed, sponsorzy	
	Dni ze Śląską Regionalna Kasa Chorych	Pr. informacyjny	Dorośli	własne	
	Zapobieganie chorobom płuc	Pr. profilaktyczny	Dorośli 	własne	
Częstochowa	Pomaluj życie na nowo	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	PTOZ Cz-wa	
	Dni diabetologii	Szkolenie	Dorośli	własne	
	II Ogólnopolska Konferencja Promocji Zdrowia 	Szkolenie	Dorośli	własne, PTOZ Cz-wa	
	Szkolne programy promocji zdrowia	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dorośli	PTOZ, CZ-wa	
	Pierwotna profilaktyka jaskry	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne, PTOZ, Cz-wa	
Cel operacyjny NPZ nr 7 - „Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych”	
Ruda Śląska	Zapobieganie problemom psychicznym i psychospołecznym	program edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Tychy	Higiena  zdrowia psychicznego	program edukacyjno-profilaktyczny, konsultacje	Młodzież, dorośli, os. starsze	własne	
Jaworzno	Stwarzać warunki prawne i ekonomiczne, a w razie sytuacji kryzysowych - zapewnić wsparcie umożliwiające prawidłowe funkcjonowanie rodziny.	Pr. edukacyjny, dni zdrowia	młodzież, dorośli,     os. starsze	własne	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żyj odpowiedzialnie, zdrowo i wesoło	Happening, warsztaty profilaktyczne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rybnik	Centrum informacji społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi i ich rodzin	wsparcie dla osób z zaburzeniami psychicznymi i ich rodzin	dorośli	własne, Stow  Homo-Homini	
Gliwice	Trening antystresowy dla maturzystów	warsztaty zajęciowe, Pr. edukacyjny	młodzież	własne	
Chorzów	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bytom	Punkt oparcia społecznego dla osób z upośledzeniem umysłowym	szkolenie, program edukacyjny, wsparcie dla  osób upośledzonych	dzieci, młodzież, dorośli	własne, Polskie Stowarzyszenie osób z upośledzeniem umysłowym	
	Ochrona zdrowia z zakresu rehabilitacji osób niepełnosprawnych ruchowo	program edukacyjno-profilaktyczny, rehabilitacja dzieci i młodzieży	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	Szukam domu	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne Tow „Szansa”	
Jastrzębie Zdrój	Jak radzić sobie ze stresem	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	

Cel operacyjny NPZ nr 8 - „Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku życia i pracy”	
Jaworzno	Opracować i wdrożyć strategiczny program rządowy „Środowisko a zdrowie”, zgodny z wytycznymi Europejskiego Biura ŚOZ załączonymi do deklaracji Helsińskiej podpisanej przez stronę Polską w 1994r. 	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, FOŚiGW	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Żyj odpowiedzialnie, zdrowo i wesoło	Happening, warsztaty profilaktyczne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Dąbrowa Górnicza	Wczesne wykrywanie dysfunkcji ukł oddechowego	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Wykrywanie wad słuchu	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Jastrzębie Zdrój	Zapobieganie i wykrywanie wad postawy	Badania przesiewowe	Dzieci	własne	
Sosnowiec	Pr. wykrywania wad słuchu	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Chorzów	Wprowadzanie ekologicznych systemów grzewczych	dofinansowanie	dorośli	Gminny i Powiatowy Fundusz Ochrony Środ.	
	Profilaktyka zdrowotna dzieci - dofinansowanie szkoły letniej	dofinansowanie	dzieci	Gminny Fundusz Ochrony Środ. i Gospod Wodnej	
	Selekcyjna zbiórka i utylizacja odpadów niebezpiecznych	wybór wykonawcy, finansowanie	Cała populacja	Gminny Fundusz Ochrony Środ. i Gospod Wodnej	
	Edukacja ekologiczna, wsparcie finansowe dla prowadzonych działań	Happening, Pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	Gminny Fundusz Ochrony Środ. i Gospod Wodnej	
Cel operacyjny NPZ nr 9 - „Poprawa stanu sanitarnego kraju”	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 10 - „Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych”	
Jaworzno	Zmniejszyć liczbę ofiar wypadków drogowych spowodowanych nadmierną szybkości jazdy, przez młodych kierowców oraz przez nietrzeźwych użytkowników dróg	program edukacyjny	młodzież, dorośli	własne	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Chorzów	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole”	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 11 - „Zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia”	
Jaworzno	Zmniejszyć umieralność ofiar wypadków w pierwszej godzinie po zaistnieniu urazu.	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne, ŚRKCh	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rybnik	Zawody drużyn medyczno-sanitarnych	zawody	młodzież	własne, PCK	
Świętochłowice	Przygotowanie do wdrażania Centrum Powiadamiania Ratunkowego	Konsultacje z uczestnikami Centrum	Dorośli	własne Min Zdr MSWiA	
Bytom	Pomoc doraźna w sytuacji zagrożenia życia	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	I pomoc w nagłym zagrożeniu życia	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Młodzież, dorośli	własne, wolontariat	
Cel operacyjny NPZ nr 12 - „Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej”	
Jaworzno	Upowszechnienie instytucji lekarza rodzinnego.	szkolenie	dorośli	własne	
	Uzupełnienie sieci palcówek POZ o określonym standardzie wyposażenia				
Sosnowiec	Zgłaszalność w POZ wg głównych objawów chorobowych- profilaktyka	program edukacyjny, profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
Dąbrowa Górnicza	Wczesne wykrywanie nowotworów gruczołów dokrewnych	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
	Wczesne wykrywanie cukrzycy	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
Zabrze	Badania przesiewowe prostaty	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
Tychy	Miesiąc dla zdrowia	Pr. profilaktyczny, Dni zdrowia, badania specj.	Cała populacja	własne	
Jastrzębie Zdrój	Całościowa opieka nad chorymi w okresie terminalnej choroby nowotworowej	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
	Informator o świadczeniach zdrowotnych dla mieszkańców	Publikacja	Cała populacja	własne	
Katowice	Kampania profilaktyczna schorzeń ukł moczowego	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
Bielsko-Biała	Badania przesiewowe nowotworów jelita grubego	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
Świętochłowice	Restrukturyzacja i prywatyzacja Podstawowej Opieki Zdrowotnej	Proces legislacyjny	Sorośli	własne	
Bytom	Świadczenia zdrowotne z zakresu pielęgniarskiej opieki hospicyjnej	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne, Caritas	
	Badania laboratoryjne mieszkańców	program profilaktyczny	dorośli	własne, ZLA 	
Cel operacyjny NPZ nr 13 - „Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała”	
Jaworzno	Zredukować rozpowszechnienie palenia tytoniu wśród kobiet ciężarnych do poziomu poniżej 10%.	Objęcie opieką wczesniaki	Dzieci	----	
Cel operacyjny NPZ nr 14 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem rozwoju niedokrwiennej choroby serca”	
Tychy	Wczesne wykrywanie chorób układu pokarmowego	Pr. profilaktyczny, Dni Zdrowia, badania skryningowe	Dorośli	własne	
Katowice	Profilaktyka pierwotna, wtórna chorób układu krążenia	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie	dorośli	własne	
	Profilaktyka chorób układu krążenia dla osób z grupy ryzyka	program profilaktyczny	dorośli	własne	

Jaworzno	Zwiększyć wykrywalność w POZ nadciśnienia tętniczego	szkolenie, dni zdrowia,  program edukacyjny, happening	Cała populacja	własne	
	Rozszerzyć leczenie niefarmakologiczne i wczesne leczenie nadciśnienia w warunkach ambulatoryjnych.				
	Wprowadzić szerszą ocenę poziomu ciał tłuszczowych we krwi oraz – w przypadku jego podwyższenia – podejmować odpowiednie leczenie				
Bielsko-Biała	Badania przesiewowe poziomu cukru 	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
	Badania przesiewowe poziomu cholesterolu we krwi	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
Piekary Śląskie 	Profilaktyka chorób układu krążenia	program profilaktyczny	dorośli, os. starsze	własne	
Sosnowiec	Program prewencyjno-leczniczy chorób serca i układu krążenia	program profilaktyczny	dorośli	własne	
Świętochłowice	Tydzień Promocji Zdrowia	Konsultacje, badania	Cała populacja	własne , NZOZ Osmed, sponsorzy	
Dąbrowa Górnicza	Program profilaktyki kardiologicznej	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 15 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka”	
Mysłowice	Profilaktyka raka piersi i wspieranie kobiet po mastektomii	program profilaktyczny	dorośli 	własne	
Tychy	Mammografia	Badania mammograficzne	Dorośli	własne, Fundacja Project Hope	
Katowice	Kampania profilaktyczna dot. Schorzeń sutka	program edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
Żory	Badania przesiewowe w kierunku wykrycia nowotworu	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne, Min Zdr	
	Profilaktyka chorób gruczołu sutkowego	Pr. edukacyjny	Dorośli	własne	
	Program edukacyjno-promocyjny o raku piersi	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne 	
Jaworzno	Zwiększyć świadomość potrzeby i upowszechnić umiejętności wykonywania badań umożliwiających wczesne wykrycie raka sutka oraz chorób sutka prowadzących do jego wystąpienia.	dni zdrowia, program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli, os. starsze 	własne, Avon, ŚRKCh	
	Spowodować wzrost udziału rozpoznań przedinwazyjnego raka sutka o 2% rocznie.				
Jaworzno	Zwiększyć częstość badań cytologicznych wymazów z szyki macicy u kobiet do 60 r.ż. Roczny przyrost częstości wymazów powinien wynieść co najmniej 2%	dni zdrowia, program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli, os. starsze 	własne, Avon, ŚRKCh	
Sosnowiec	Program zapobiegania i leczenia chorób nowotworowych	program profilaktyczny	dorośli	własne	
Rybnik	Mammografia dla kobiet powyżej 40 r.ż.	program profilaktyczny	dorośli 	własne, PFRON	
Jastrzębie Zdrój	Mammografia	Szkolenie, badania przesiewowe	Dorośli	własne	
Gliwice	Badania piersi połączone z nauką samobadania piersi	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli	własne	
Dąbrowa Górnicza	Rola samokontroli piersi w profilaktyce przeciwnowotworowej piersi	Szkolenie	młodzież	własne	
	Wczesne wykrywanie raka szyjki macicy	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
	Program wczesnego wykrywania zmian nowotworowych	Szkolenie, Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
Piekary Śląskie	Cytologiczna profilaktyka raka szyjki macicy 	program profilaktyczny	dorośli 	własne	
	Ultrasonograficzna ocena endometrium - profilaktyka raka macicy	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
	Mammografia	program profilaktyczny	Dorośli	ŚRKCh	
Chorzów	Wczesne wykrywanie schorzeń  nowotworów piersi	program edukacyjny, profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne	
Bytom	Promocja i profilaktyka w zachorowaniach na raka piersi	szkolenie, dni zdrowia, sympozjum, program edukacyjno-profilaktyczny	młodzież, dorośli	własne, Stowarzyszenie Wspólnota amazonek „Ostoja”	
	Wczesne wykrycie szansa na życie	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne	
	Profilaktyka przeciwnowotworowa - nauka samobadania piersi	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, wolontariusze	
Zabrze	Profilaktyka ciężarnych  wczesne wykrywanie wad płodu i ciężarnej	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
Świętochłowice	Zapobieganie chorobom nowotworowym sutka u kobiet	Pr. profilaktyczny, badania mammograficzne	Dorośli	własne	
UM Częstochowa	Wczesne wykrywanie nowotworów złośliwych	Szkolenie	Dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 16 - „Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do czynnego życia”	
Rybnik	Promocja zdrowia i rehabilitacja dla osób dializowanych	wsparcie i rehabilitacja dla os. dializowanych	młodzież, dorośli	własne, Stowarzyszenie „Akren”	
Świętochłowice	Dofinansowanie dla os niepełnosprawnych 50% kosztów instalacji telefonicznej	Dofinansowanie	Os starsze	własne	
	Wojewódzki Igrzyska Olimpijskie Dzieci i młodzieży Niepełnosprawnej ruchowo	Impreza sportowa, organizacja zawodów	Dzieci, młodzież	własne	
Chorzów	Program pomocy osobom niepełnosprawnym	finansowanie likwidacji barier architektonicznych	młodzież, dorośli	własne	
	Zrównanie szans niepełnosprawnych ze sprawnymi	szkolenie, zabiegi rehabilitacyjne	cała populacja 	własne, PFRON	
Dąbrowa Górnicza	Program zapobiegania skutkom obrażeń wielonarządowych	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
Jastrzębie Zdrój	Edukacja, profilaktyka i rehabilitacja dzieci i młodzieży	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Kompleksowa rewalidacja os. niewidomych i niedowidzących	Pr. profilaktyczny	Cała populacja	własne	
Zabrze	Profilaktyka wad postawy i wczesna rehabilitacja schorzeń neurologicznych	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Tychy	Konkurs pomocowy dla organizacji pozarządowych działających w ramach pomocy osobom niepełnosprawnym	Pr. pomocowy	Dorośli, os. starsze	własne, org pozarządowe	
Katowice	Profilaktyka inwalidztwa i niepełnosprawności	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
Jaworzno	Usuwanie barier urbanistycznych, architektonicznych i komunikacyjnych w miejscu zamieszkania, pracy, obiektach publicznych, środkach transportu publicznego w celu poruszania się inwalidom	Pr. profilaktyczny, Dni Zdrowia	Cała populacja	własne, PFRON, ŚRKCh	
	Stwarzanie preferencji dla produkcji sprzętu ortopedycznego i innych pomocy technicznych umożliwiającym inwalidom normalne funkcjonowanie. Zmienić zasady ustalania wysokości środków przeznaczonych na zaopatrzenie ludności w sprzęt ortopedyczny i środki pomocnicze poprzez wyodrębnienie ich z ustawy budżetowej				
Bytom	Rehabilitacja osób chorych na stwardnienie rozsiane	program edukacyjny, rehabilitacja, grupy wsparcia	dzieci, młodzież, dorośli	własne, Stowarzyszenie Chorych na Stwardnienie Rozsiane	
	Profilaktyka i rehabilitacja niepełnosprawnych z cukrzycą	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, 	Dzieci, młodzież	własne, Towarzystwo Pomocy Dzieciom i Młodzieży z Cukrzycą	
	Ochrona zdrowia w zakresie rehabilitacji osób niepełnosprawnych ruchowo	program edukacyjno-profilaktyczny, rehabilitacja	dzieci, młodzież	własne, sponsorzy	
	Edukacja bez tablic	Szkolenie, Pr. edukacyjny, rehabilitacja, gr wsparcia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, PZN	
	Zachowania zdrowotne w podeszłym wieku	Happening, szkolenie, spartakiada	Cała populacja	własne, wolontariat	
Cel operacyjny NPZ nr 17 - „Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym”	
Mysłowice	Szczepienia przeciwko WZW „B”	szczepienia 	młodzież	własne	
Ruda Śląska	Profilaktyka WZW „B”	szczepienia	dzieci	własne	
Katowice	Promocja stosowania szczepień ochronnych przeciwko grypie	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dorośli	własne	
	Szczepienia przeciwko śwince, odrze i różyczce	program profilaktyczny	Dzieci	własne	

Jaworzno	Wprowadzić szczepienia przeciwko nagminnemu zapaleniu przyusznicy w skojarzeniu ze szczepieniem przeciwko odrze i różyczce.	Pr. edukacyjno- profilaktyczny,      dni zdrowia	dzieci, młodzież	własne	
	Rozszerzyć szczepienia przeciwko WZW typu B na wszystkie grupy ryzyka zakażenia.				
	Zwiększyć skuteczność wykrywania i leczenia chorych na gruźlicę do poziomu 90% w skali masowej przez ścisła współpracę z POZ.				
	Nie dopuścić do zakażeń szerzących się poprzez krew, w tym rozszerzać krajowy system informatyczny służb krwi, umożliwiający m.in. rejestr i identyfikację osób od których nie należy pobierać krwi				
	Upowszechniać ekologiczne techniki sterylizacji sprzętu medycznego i utrwalenia żywności, w tym techniki wykorzystujące wiązki promieniowania jonizującego.				
Bielsko-Biała	Szczepienia przeciwko WZW „B”	szczepienia	dzieci	własne	
	Badania przesiewowe w kierunku nowotworów płuc i gruźlicy	program edukacyjno-profilaktyczny	dorośli	własne	
Zabrze	Szczepienia przeciwko WZW „B” dzieci z rocznika 1994-1995	program profilaktyczny - szczepienia	dzieci 	własne	
Dąbrowa Górnicza	Profilaktyka przeciwko WZW „A”	Pr. profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Program kontroli zakażeń	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne	
	Program wczesnego wykrywania zakażeń bakteriami i grrzybami	Pr. profilaktyczny	Cała populacja	własne	
Piekary Śląskie	Program profilaktyki WZW „B”	Pr. profilaktyczny	dzieci	własne	
Chorzów	Zapobieganie WZW „B”	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, dorośli 	własne	
Bytom	Szczepienia przeciwko WZW „B” , wykrycie nosicielstwa	program profilaktyczny - szczepienia	dzieci	własne, ZLA	
Siemianowice Śląskie	Szczepienia dzieci (nieobowiązkowe) przeciwko WZWZ B	Szczepienia	Dzieci	własne	
Częstochowa	Zapobieganie WZW B	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zapobieganie HiB	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, dorośli	własne	
	Zapobieganie HIV/AIDS	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Młodzież, dorośli	własne PTOZ Cz-wa	
	Zapobieganie śwince, odrze, i żółtaczce	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, dorośli	własne 	
Cel operacyjny NPZ nr 18 - „Intensyfikacji próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz kobiet ciężarnych”	
Katowice	Profilaktyka próchnica oraz fluoryzacja	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci 	własne	
Żory	Zapobieganie próchnicy zębów	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
Bielsko-Biała	„Środowiskowy program wychowania zdrowotnego”	happening, pr. edukacyjny, dni zdrowia	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Sosnowiec	„Radosny uśmiech”	program edukacyjny	dzieci	własne	
	„Radosna przyszłość”	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
Gliwice	Zapobieganie próchnicy zębów	Szkolenie, Pr. edukacyjny, zakup fluoru, fluoryzacja zębów	dzieci, młodzież	własne	
Jastrzębie Zdrój	Twój piękny uśmiech	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Czysty uśmiech – zdrowy uśmiech	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
Sosnowiec 	Radosny uśmiech	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
	Radosna przyszłość	Pr. edukacyjny	dzieci	własne	
Piekary Śląskie	Program profilaktyki próchnicy 	program profilaktyczny	dzieci 	ŚRKCh	
Chorzów	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego w szkole	pr. edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Częstochowa	„Radosny uśmiech”	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dzieci	Colgate	
	„Twój piękny uśmiech”	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Młodzież	PTOZ/Cz-wa	
	„Śnieżnobiały uśmiech”	program edukacyjny	Dzieci	Procter Gamble	
Źródło: Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego.

Tab. G. PODZIAŁ DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH PRZEZ URZĘDY MIAST ORAZ URZĘDY MIAST I GMIN W 2001 ROKU	
Urząd Miasta
lub 
Miasta i Gminy	Nazwa działania	Forma działania 	Odbiorca działania	Finansowanie działania	
Cel operacyjny NPZ nr 1 - „Zwiększenie aktywności fizycznej ludności”	
Radzionków	Wyścig rowerowy dla dzieci i młodzieży	Zawody sportowe	dzieci, młodzież	własne	
	Radzionkowska Jesień Kulturalno-Społeczna	impreza sportowa	cała populacja	własne	
Strumień	Zajęcia sportowo-rekreacyjne	turnieje piłkarskie, tenisowe, wycieczki, 	dzieci, młodzież	własne	
Wodzisław Śląski	Sport i rekreacja	zajęcia sportowo-rekreacyjne, zajęcia pozalekcyjne	cała populacja 	własne	
Rydułtowy	Organizacja biegów ulicznych	Organizacja, wspieranie	Cała populacja	własne	
	Popularyzacja sportów zimowych	Organizacja, wspieranie	Cała populacja	własne	
	Dofinansowanie klubów sportowych	Organizacja, wspieranie	Dzieci, młodzież	własne	
	Organizacja i finansowanie otwartych imprez sportowych	organizowanie i finansowanie imprez sportowych	Cała populacja	własne, sponsorzy	
Łazy	Organizacja w szkołach „Święto rodzin”	Dni Zdrowia 	cała populacja	własne	
Będzin	Wpływ kultury fizycznej na org dziecka	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Czeladź, ZOZ Będzin	
Radlin	Upowszechnienie kultury fizycznej wśród mieszkańców	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
	Upowszechnienie kultury fizycznej wśród mieszkańców Radlina	sportowy turniej miast, imprezy rekreacyjne	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Krzepice	Popularyzowanie wiedzy o roli aktywności fizycznej dla zdrowia	Prowadzenie zajęć W-F	Dzieci, młodzież	własne, dofinansowanie	
	Zapobieganie wadom postawy u dzieci  i młodzieży	budowa hali sportowej	dzieci, młodzież	własne, budżet Państwa	
	Propagowanie zdrowego trybu życia „Bieg Krzepkich”	happening	cała populacja	własne, sponsorzy	
	Propagowanie zdrowego stylu życia	Wyposażenie siłowni	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Ogrodzieniec	Ścieżka rowerowa	Wykonanie ścieżki rowerowej	Cała populacja	własne, Woj. Zarząd Dróg Publ	
Skoczów	Twórcza aktywność młodego człowieka jako forma rozwoju w czasie wolnym	Pr. edukacyjny, zajęcia pozalekcyjne	Młodzież, dorośli	własne	
	Nauka pływanie i popularyzacja tego sportu	Szkolenie	Dzieci, młodzież	własne	
Krzanowice	Tworzenie ścieżek rowerowych	Przygotowanie tras rowerowych	Cała populacja	własne, PHARE	
Pilica	Sportowy Turniej Miast	Czynne uprawianie sportów	 Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Dofinansowanie miejscowych zespołów sportowych	Szkolenie, Pr. edukacyjny, dofinansowanie	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Lubliniec	Zajęcia sportowe	Szkolenie, rozgrywki sportowe	Dzieci, młodzież	własne	
	Zajęcia rekreacyjno-profilaktyczne	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież	własne	
Tarnowskie Góry	Program szkolny – wychowanie fizyczne	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
	Zajęcia rekreacyjno-kompensyjne	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Kalety	Zielone szkoły	Program edukacyjny, wyjazd nad morze	Dzieci, młodzież	własne	
Siewierz	Budowa sal gimnastyczny, placy zabaw	Inwestycje 	Dzieci, młodzież	własne	
	Dofinansowanie wyjazdów na basen	Dofinansowanie	Dzieci, młodzież, 	własne	
Poręba 	Wprowadzenie dodatkowych zajęć gimnastyki	Dni zdrowia	Dzieci, młodzież	własne	
Imielin	Rekreacja ruchowa	Szkolenie, organizacja imprez sportowych, zawodów	Cała populacja	własne	
Czeladź	Gminny Program Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	zajęcia sportowe, organizacja zawodów	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 2 - „Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej ludności”	
Strumień	Dożywianie dzieci i młodzieży w szkołach i przedszkolach	finansowanie dożywiania	dzieci	własne	
Wodzisław Śląski	Wdrożenie systemu posiłków szkolnych	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Dni Wodzisławia	Pokazy, degustacja zdrowych potraw	Cała populacja	własne	
Wodzisław Śląski	Wsparcie żywnościowe dla grup społecznych w trudnych warunkach 	Pr. profilaktyczny	cała populacja	własne, budżet centralny	
Rydułtowy	Prelekcje o zdrowej żywności	Prelekcje	Dzieci, młodzież	własne	
	Dożywianie dzieci i młodzieży z rodzin najuboższych	Dożywianie (śniadania, obiady)	Dzieci, młodzież	własne	
	Opieka i nadzór nad dziećmi z rodzin patologicznych	Opieka, nadzór	Dzieci, młodzież	własne	
Łazy	Akcja dożywiania „dziecko w gminie”	Pr. edukacyjny, dożywianie	dzieci, młodzież	własne	
Radzionków	Zasady racjonalnego żywienia i dieta łatwostrawna	Szkolenie	Os starsze	własne	
	Otyłość i nadwaga jako czynnik zagrożenia dla zdrowia i życia	Sesja zdrowotna	Młodzież, dorośli, os starsze	własne	
Skoczów	Spotkania rodzin uzależnionych	Pr. profilaktyczny, grupa wsparcia	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Twórcza aktywność człowieka jako forma rozwoju w czasie wolnym	Pr. edukacyjny, zajęcia pozalekcyjne	Młodzież, dorośli	własne	
	Opieka w świetlicach środowiskowych	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Prelekcje nt uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	Komenda Powiatowa w Cieszynie	
Krzepice	Dożywianie dzieci	Dożywienia w postaci śniadań i obiadów	Dzieci	własne, dotacja Wojewody	
Poreba	Promocja prawidłowego odżywiania	Konsultacje diabetyka	Młodzież, dorośli	własne	
Radlin	Lubię zimno	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne, MSSE	
Lubliniec	Lubię zimno	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Cała populacja 	własne, MSSE	
Tarnowskie Góry	Organizacja dożywiania uczniów w szkole 	Pr. profilaktyczny, dożywianie, prezentacje	Dzieci, młodzież 	własne	
Pszów	Zaburzenia jedzenia – anoreksja, bulimia	Dni Zdrowia	Młodzież	własne	
Będzin	Zdrowe żywienie – rola i znaczenie II śniadania	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Kalety	Dożywianie uczniów	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dożywianie	dzieci, młodzież	własne, MOPS	
Cel operacyjny NPZ nr 3 - „Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu”	
Wodzisław Śląski	Walka z nałogiem	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Rydułtowy	Rozdawnictwo materiałów edukacyjny nt szkodliwości palenia tytoniu	Rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, pogadanki, pokazy	Dzieci, młodzież	własne	
Będzin	Dzień bez papierosa. Rzuć palenie razem z nami	Happening, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, konkursy, pokazy	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, ZOZ Będzin	
Lubliniec	Dzień bez tytoniu	Happening, Pr. edukacyjny, konkursy	Cała populacja	MSSE< Centrum Onkologii W-wa	
	Rzuć palenie razem z nami	Happening, Pr. edukacyjny	Cała populacja	MSSE< Centrum Onkologii W-wa	
Tarnowskie Góry	Palenie czy zdrowie	Happening, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie	Dzieci, młodzież	własne	
	Nie dla nałogów	Happening, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie	Dzieci, młodzież	własne	
Skoczów	Spotkania rodzin uzależnionych	Pr. profilaktyczny, grupa wsparcia	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Twórcza aktywność człowieka jako forma rozwoju w czasie wolnym	Pr. edukacyjny, zajęcia pozalekcyjne	Młodzież, dorośli	własne	
	Opieka w świetlicach środowiskowych	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Prelekcje nt uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	Komenda Powiatowa w Cieszynie	
	Jak mówić aby dzieci nas słuchały i jak słuchać dzieci	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 4 - „Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem”	
Radzionków	Alkohol a nasze życie	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
	Nasze spotkania	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
	Sztuczne niebo	Pr. edukacyjny, spektakl profilaktyczny	Młodzież	własne	
Radzionków	Pomóż mi	Pr. edukacyjny, spektakl profilaktyczno-wychowawczy	młodzież	własne	
	Festyn  bezalkoholowy	Festyn	Młodzież, dorośli, os starsze	własne	
Czechowice-Dziedzice	Jesienna szkoła profilaktyki	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, spektakl profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Koziegłowy	NOE	Spektakl teatralny	młodzież, dorośli	własne	
	Elementarz – 7 kroków	Spektakl teatralny	Młodzież, dorośli	własne	
Strumień	Kolonie dla dzieci z rodzin dysfunkcyjnych z programem profilaktycznym	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Prowadzenie świetlic środowiskowych z zajęciami psychoterapeutycznymi	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież	własne	
	Niebieski Pasjans	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież	własne	
	Dofinansowanie programu wczesnej terapii w Izbie Wytrzeźwień w Bielsku-Białej	program edukacyjny, dofinansowanie	dorośli	własne	
Wodzisław Śląski	Gminny Program Profilaktyki i Pozwiązywania Problemów Alkoholowych	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	kapslowe	
	Dofinansowanie obozów, koncertów, zajęć pozalekcyjnych	Dofinansowanie	Dzieci, młodzież, dorośli	Kapslowe	
Rydułtowy	Porady dla dzieci z rodzin patologicznych	Nadzór pedagogiczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Utworzenie punktu konsultacyjnego 	Utworzenie punktu konsultacyjnego	Dzieci, młodzież	własne	
Knurów	Uzależnienia – objawy i skutki	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
	Uzależnienia – objawy i skutki	[r edukacyjny	Dorośli	własne	
	NOE	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Problemy z uzależnieniami	Pr. edukacyjny	Dorośli	własne	
Łazy	Gminny Program Profilaktyki i Pozwiązywania Problemów Alkoholowych	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	cała populacja	własne	
Poręba	NOE	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	II Elementarz	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Ustroń 	Żyj trzeźwo i twórczo	Happening, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Można inaczej – świetlica socjoterapeutyczna	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Współpraca z Ośrodkiem Leczenia Uzależnień, organizacjami pozarządowymi	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, terapia	Dorośli, os. starsze	własne	
	Organizacja obozów, kolonii dla dzieci i młodzież z rodzin patologicznych	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Będzin	„Pomarańczowa linia”	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Czeladź, 	
	Elementarz 7 kroków	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Czeladź, 	
Radlin	Elementarz 7 kroków	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Szkoła dla rodziców	Szkolenie	Dorośli	własne	
Krzepice	Profilaktyka i Pozwiązywanie Problemów Alkoholowych	program edukacyjny, profilaktyczny, spektakle, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, happening, szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Czeladź	Gminny Program Profilaktyki i Pozwiązywania Problemów Alkoholowych	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Lubliniec	Pelikan	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, zajęcia artystyczne, sportowe, psychoterapia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Fundacja im. Batorego, ŚUW	
	Zajęcia socjoterapeutyczne	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Domowi detektywi	Pr. profilaktyczny	Dzieci, dorośli	własne	
	Optymistyczne jutro	Pr. profilaktyczny, konkursy	Młodzież	własne	
Skoczów	Spotkania rodzin uzależnionych	Pr. profilaktyczny, grupa wsparcia	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Twórcza aktywność człowieka jako forma rozwoju w czasie wolnym	Pr. edukacyjny, zajęcia pozalekcyjne	Młodzież, dorośli	własne	
	Opieka w świetlicach środowiskowych	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Prelekcje nt uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	Komenda Powiatowa w Cieszynie	
	Jak mówić aby dzieci nas słuchały i jak słuchać dzieci	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
	V przykazanie	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, spektakle	Dzieci, dorośli	własne	
	Jak radzić sobie z agresją i jak postępować ze sprawcą przemocy	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
Ogrodzieniec	Zmniejszenie spożycia alkoholu	Zaostrzenie kryteriów przydzielania koncesji na sprzedaż alkoholu	Młodzież, dorośli	własne	
Orzesze	NOE	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
Cieszyn	Niebieski pasjans	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne, GPRPA	
	II elementarz	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, GPRPA	
Leszczyny-Czerwionka	Listopad miesiącem trzeźwości	Konkurs plastyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Krzanowice	Działalność Gminnej Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Mikołów	Gminny Program Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, PARPA	
Pilica	Prowadzenie świetlic środowiskowych	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	

Żarki	Elementarz – 7 kroków	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Magii tak – złudzeniom nie	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Wpadka 	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Szczekociny	Elementarz – 7 kroków	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Siewierz	Zajęcia edukacyjno-profilaktyczne	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Organizacja obozów, kolonii z programem psychoedukacyjnym	Pr. profilaktyczny, organizacja wypoczynku	Dzieci, młodzież	własne	
	Pogadanki, prelekcje nt szkodliwości alkoholu	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Tarnowskie Góry	Alkohol kradnie wolność	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Pomarańczowa linia	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież	własne	
Pszów	Możesz zmienić swoje życie	Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli	własne	
	Program leczenia odwykowego dla kobiet	Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli	własne	
	Dopóki nie jest za późno	Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież	własne	
Kalety	Walka z alkoholizmem w środowisku lokalnym	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bieruń	Przeciwdziałanie alkoholizmowi	Prelekcje w szkole	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Żywiec	Elementarz	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 5 - „Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych”	
Czechowice-Dziedzice	Rozpoznajemy uzależnienia	Szkolenie	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bieruń	Przeciwdziałanie narkomanii	Prelekcje w szkole	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Kalety	Walka z narkomanią w środowisku lokalnym	Happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rydułtowy	Porady dla dzieci z rodzin patologicznych	Nadzór pedagogiczny	dzieci, młodzież	własne	
Knurów	Uzależnienia – objawy i skutki	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
	Uzależnienia – objawy i skutki	[r edukacyjny	Dorośli	własne	
	NOE	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Problemy z uzależnieniami	Pr. edukacyjny	Dorośli	własne	
Będzin	Narkomania wśród młodzieży – profilaktyka	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia, zajęcia warsztatowe	dzieci, młodzież, dorośli	własne,                  UM Czeladź,                 ZOZ Będzin,                      SP Będzińskie	
Czeladź	Profilaktyka narkomanii	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Lubliniec	Promowanie życia bez nałogów	Koncert	Młodzież	własne	

Skoczów	Spotkania rodzin uzależnionych	Pr. profilaktyczny, grupa wsparcia	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Twórcza aktywność człowieka jako forma rozwoju w czasie wolnym	Pr. edukacyjny, zajęcia pozalekcyjne	Młodzież, dorośli	własne	
	Opieka w świetlicach środowiskowych	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Prelekcje nt uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	Komenda Powiatowa w Cieszynie	
	Jak mówić aby dzieci nas słuchały i jak słuchać dzieci	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
	V przykazanie	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, spektakle	Dzieci, dorośli	własne	
	Jak radzić sobie z agresją i jak postępować ze sprawcą przemocy	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
	Profilaktyka narkomanii w aspekcie pracy w świetlicy	Szkolenie	Dorośli	własne	
Leszczyny-Czerwionka	Listopad miesiącem trzeźwości	Konkurs plastyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Mikołów	Gminny Program Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, PARPA	
Łazy	Gminny Program Profilaktyki i Pozwiązywania Problemów Alkoholowych	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie	cała populacja	własne	
Tarnowskie Góry	Mówmy nie nałogom	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
Pszów	Dopóki nie jest za późno	Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież	własne	
Żywiec	Nie dziękuję	program profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 6 - „Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia”	
Radzionków	Nauka samobadania piersi 	Dni Zdrowia	młodzież	własne	
Wojkowice	Nie biorę	Pr. prrofilaktyczny	Młodzież	własne	
Strumień	Kampania antynarkotykowa w kontekście HIV/AIDS	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dorośli	-----	
Wodzisław Śląski	Eskulapiada	Konkurs wiedzy medycznej	młodzież	własne	
	Dni Wodzisławia	Pokazy, degustacja zdrowej żywności, prelekcje	cała populacja	własne	
Rydułtowy	Popularyzowanie zdrowego stylu życia	Rozpropagowanie materiałów edukacyjnych	cała populacja	własne	
Cieszyn	Opieka pielęgniarska nad dziećmi w przedszkolach	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci	własne	
Łazy	Eskulapiada	eskulapiada	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	„Szkoła promująca zdrowie”	happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	cała populacja 	własne	
Racibórz	Analiza stanu zdrowia mieszkańców	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia, monitorring placówek	młodzież, dorośli, os. starsze	własne,                   org pozarządowe	

Ustroń	Opracowanie i wydawanie broszur z zakresu promocji zdrowia	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Będzin	Światowy Dzień AIDS	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia, rozdawnictwo ulotek	Cała populacja	własne, ZOZ Będzin	
	Czas przemian	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia, rozdawnictwo ulotek	Cała populacja	własne, ZOZ Będzin	
	Przygotowanie do życia w rodzinie	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia, rozdawnictwo ulotek	Cała populacja	własne, ZOZ Będzin	
Radlin	Zielone szkoły	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
Krzepice	Zwiększenie wiedzy z zakresu: praw pacjenta, ubezpieczenia, dostępności do usług medycznych	Rozdawnictwo ulotek, broszur	dorośli, os. starsze	----	
Lubliniec	Profilaktyka zdrowotna na zielonej szkole	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci	własne, WFOŚiGW, szkoła	
Skoczów	Spotkania rodzin uzależnionych	Pr. profilaktyczny, grupa wsparcia	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Twórcza aktywność człowieka jako forma rozwoju w czasie wolnym	Pr. edukacyjny, zajęcia pozalekcyjne	Młodzież, dorośli	własne	
	Opieka w świetlicach środowiskowych	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Prelekcje nt uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	Komenda Powiatowa w Cieszynie	
	Jak mówić aby dzieci nas słuchały i jak słuchać dzieci	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
	V przykazanie	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, spektakle	Dzieci, dorośli	własne	
	Jak radzić sobie z agresją i jak postępować ze sprawcą przemocy	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
	Profilaktyka narkomanii w aspekcie pracy w świetlicy	Szkolenie	Dorośli	własne	
Kalety	Promocja zdrowia	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, pogadanki	Dzieci, młodzież	własne	
Orzesze	Akcja zwalczania cukrzycy	Pr. edukacyjny	Dorośli	własne 	
Szczekociny	Festyn promujący zdrowy styl zycia	Happening	Cała populacja 	własne	
Pszów	Dni Promocji Zdrowia	Dni Zdrowia, badania  profilaktyczne	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Okres przekwitania	Dni Zdrowia	Os starsze	własne	
	Zaburzenia jedzenia – anoreksja, bulimia	Dni zdrowia	Młodzież	własne	
Żywiec	Zanim spróbujesz	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Spójrz inaczej	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 7 - „Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych”	
Racibórz	Program rehabilitacji społecznej osób niepełnosprawnych psychicznie	Szkolenie, Pr. edukacyjny	młodzież, dorośli, os starsze	własne	

Krzepice	Wykonywanie usług opiekuńczych	opieka nad chorymi psychicznie	os. starsze	własne, budżet wojewody	
Poręba	Walka ze stresem, bezsennością, depresją	Konsultacje psychologiczne	Młodzież, dorośli	własne	
Rydułtowy	W zdrowym ciele zdrowy duch	Dni Zdrowia, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	Cała populacja	Włąsne	
Pszów	Choroby psychiczne – z czym do psychiatry	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli, os starsze	własne	
	Pomoc psychologiczna jako źródło wsparcia w rozwiązywaniu problemów	Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli	własne	
	Schizofrenia	Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli	własne	
	Terapia zaburzeń lękowych	Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli, os starsze	własne	
Będzin	Radzenie sobie ze stresem, kształtowanie więzi międzyludzkiej	Pr. edukacyjny, profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Starostwo, UM Czeladź, ZOZ Będzin	
Lubliniec	W poszukiwaniu siebie	Pr. edukacyjny	młodzież	własne	
Skoczów	Spotkania rodzin uzależnionych	Pr. profilaktyczny, grupa wsparcia	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Opieka w świetlicach środowiskowych	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Prelekcje nt uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	Komenda Powiatowa w Cieszynie	
	Jak mówić aby dzieci nas słuchały i jak słuchać dzieci	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
	V przykazanie	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, spektakle	Dzieci, dorośli	własne	
	Jak radzić sobie z agresją i jak postępować ze sprawcą przemocy	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
	Profilaktyka narkomanii w aspekcie pracy w świetlicy	Szkolenie	Dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 8 - „Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku życia i pracy”	
Radzionków	Badania narażenia na ołów	Badania	Dzieci	własne	
Czechowice-Dziedzice	Likwidacja niskiej emisji	likwidacja kotłów węglowych	cała populacja	własne	
	„Posadź swoje drzewko”	przekazanie mieszkańcom sadzonek	dorośli, os. starsze	własne	
Strumień	Ochrona zlewni Jeziora Goczałkowickiego - ujęcia wody pitnej	budowa kanalizacji sanitarnej na terenie gminy	cała populacja 	własne, NFOŚ, WFOŚ, EBI, ISPA	
Skoczów	Jak radzić sobie z agresją i jak postępować ze sprawcą przemocy	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
	Profilaktyka narkomanii w aspekcie pracy w świetlicy	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Twórcza aktywność człowieka jako forma rozwoju w czasie wolnym	Pr. edukacyjny, zajęcia pozalekcyjne	Młodzież, dorośli	własne	
Krzepice	Sprzątanie Świata – Dzień Ziemi	Happening	Dzieci, młodzież	własne, starostwo	

Szczekociny	Sprzątanie Świata	Happening	Dzieci, młodzież	własne	
Radlin	Hałas – zwalczanie, profilaktyka	Badania słuchu	Młodzież, dorośli, os starsze	Centrum Badania Słuchu W-wa	
	Gminny Program selekcji odpadów	Program selekcji odpadów	Dorośli	własne	
Będzin	Konkurs wiedzy ekologicznej, szkodliwość w miejscu życia	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież	własne, ZOZ Będzin	
Tarnowskie Góry 	Poprawa stanu sanitarnego placówek oświatowych	Konserwacja, remonty	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bieruń	Profilaktyka na stanowisku pracy	Kwartalne wizyty stanowisk pracy	Dorośli	Zakłady pracy	
Rydułtowy 	Działania proekologiczne na terenie miasta	Konkursy	cała populacja	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 9 - „Poprawa stanu sanitarnego kraju”	
Czechowice-Dziedzice	Ochrona zlewni Jeziora Goczałkowickiego	budowa kolektorów sanitarnych	cała populacja	własne, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, IPSA	
Krzanowice	Sprzątanie Świata	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
	Wywóz odpadów komunalnych	Pr. edukacyjny, zorganizowanie odbioru odpadów	Cała populacja	własne	
Strumień	Zmniejszenie ilości śmieci na wysypiskach	Segregacja śmieci	Cała populacja 	własne	
Lubliniec	Sprzątanie Świata	Sprzątanie rejonów	Dzieci, młodzież	własne	
Siewierz	Selektywna zbiórka odpadów	Zbiórka odpadów	Cała populacja 	własne	
Będzin	Nadzór na stanem sanitarnym placówek	Szkolenie , Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież	własne, ZOZ Będzin, UM Czeladź	
	Tydzień czystości wód. Światowy Dzień Zdrowia	Pr. edukacyjny, konkursy	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, ZOZ Będzin, UM Czeladź	
Rydułtowy	Poprawa warunków sanitarnych obiektów użytku publicznego	Poprawa warunków sanitarnych	Cała populacja	własne	
	Segregacja odpadów	Segregacja odpadów	Cała populacja	własne	
	Realizacja ustawy o porządku czystości na terenie miasta	Realizacja ustawy	cała populacja 	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 10 - „Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych”	
Czechowice-Dziedzice	Rozbudowa układu komunikacyjnego	budowa sygnalizacji świetlnej przy szkołach	cała populacja 	własne, PHARE	
Rydułtowy	Remonty ulic	Inwestycje gminne	Cała populacja	własne	
	Budowa chodników	Inwestycje gminne	Cała populacja	własne	
	Remonty oświetlenia ulicznego	Inwestycje gminne	Cała populacja	własne	
	Zmiana i poprawa oznakowania przejść	Inwestycje gminne	Cała populacja	własne	
Ogrodzieniec	Poprawa stanu nawierzchni dróg, dodatkowe oznakowanie	Poprawa stanu nawierzchni dróg	Cała populacja 	własne, Woj. Zarząd Dróg Puibl	

Czeladź	Bezpieczne przedszkole	Happening, Pr. edukacyjny, Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Bezpieczne gimnazjum	Happening, Pr. edukacyjny, Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Kalety	Budowa progów zwalniających przy szkołach	Budowa progów	Dzieci, młodzież	własne, Woj. Zarząd Dróg Publ	
Strumień	Modernizacja niebezpiecznych skrzyżowań	Budowa sygnalizacji świetlnej	Cała populacja	własne, dofinansowanie	
Tarnowskie Góry	Bezpieczny udział w ruchu drogowym	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Zmniejszenie wypadkowości w placówkach oświatowych	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Bęzin	Bezpieczne przedszkole	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny, konkursy	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Czeladź, ZOZ Będzin	
Bęzin	Bezpieczne gimnazjum	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny, konkursy	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Czeladź, ZOZ Będzin	
Wodzisław Śląski	 Podwyższenie stanu sanitarnego placówek oświatowych 	wymiana urządzeń sanitarnych w placówkach oświatowych	dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 11 - „Zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia”	
Będzin	 I pomoc przedlekarska	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli 	Właasne, ZOZ Będzin	
Radzionków	Szkolenie z zakresu I pomocy	Szkolenie	Dzieci	własne	
Krzepice	I pomoc w nagłym zagrożeniu życia	Szkolenie, zakup sprzętu pożarniczego	Cała populacja	własne Terenowy Związek OSP	
	Poprawa stanu technicznego gabinetów zabiegowych	Dofinansowanie remontów	Cała populacja 	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 12 - „Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej”	
Ogrodzieniec	Zwiększenie dostępności i usprawnienie jednostek Podstawowej Opieki zdrowotnej	zapewnienie dostępności do świadczeń zdrowotnych	cała populacja 	własne	
Krzanowice	Reorganizacja służby zdrowia na terenie gminy	Utworzeni NZOZ-ów	Dorośli	własne	
Poręba	Przeprowadzenie badań przesiewowych kości, cholesterolu, wzroku	Pr. profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, ZLA w ramach ŚRKCh	
Szczekociny	Badania osteoporozy	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
Kalety	Usprawnienie Podstawowej Opieki Zdrowotnej	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Cała populacja 	własne, ŚRKCh	
Pszów	Dni Promocji Zdrowia	Badania poziomu cukru, cholesterolu, słuchu wzroku	Cała populacja	własne, sponsorzy	
Radzionków	Badania spirometryczne	Dni Zdrowia, badania	Dorośli, os starsze	własne 	
	Badania urologiczne	Dni Zdrowia, badania	Dorośli, os starsze	własne , ŚRKCh	
	Badania na osteoporozę	Dni Zdrowia, badania	Dorośli, os starsze	własne 	
	Badania poziomu cukru we krwi	Dni Zdrowia, badania	Dorośli, os starsze	własne 	
Imielin	Zapewnienie pomieszczeń na działalność POZ	Budowa ośrodka zdrowia	Cała populacja	własne	
Krzepice	Badania słuchu i kości	Happening, badania	Cała populacja	----	
Cel operacyjny NPZ nr 13 - „Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała”	
Będzin	Zapobieganie występowania oraz skutkom wcześniactwa	Pr. edukacyjny, artykuły	Młodzież, dorośli	własne, ZOZ Będzin	
Cel operacyjny NPZ nr 14 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem rozwoju niedokrwiennej choroby serca”	
Ogrodzieniec	Wczesne wykrywanie nadciśnienia tętniczego	Pr. edukacyjny	Dorośli, os starsze	własne, SP ZOZ	
Radzionków	Badania poziomu cholesterolu	Dni Zdrowia, badania	Dorośli, os starsze	własne	
Krzepice	Profilaktyka chorób serca	Dofinansowanie zakupu USG	Cała populacja	własne	
Będzin	Profilaktyka chorób ukł krążenia – chroń swoje serce	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne ZOZ Będzin	
Wojkowice	Chroń swoje serce	Dni Zdrowia	Dorośli	własne	
Pszów	Nadciśnienie tętnicze	Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli, os starsze	Włąsne	
Cieszyn	Badania przesiewowe chorób układu krążenia	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 15 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka”	
Radzionków 	Akcja informacyjna nt raka 	Folder informacyjny	Dorośli, os starsze	własne	
	Badania mammograficzne	Dni Zdrowia, mammografia	Dorośli, os starsze	własne, ŚRKCh	
Cieszyn	Profilaktyka chorób nowotworowych - mammografia	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, mammografia	Dorośli	własne	
Krzanowice	Profilaktyka raka szyjki macicy	Pr. profilaktyczny, mammografia	Dorośli	ŚRKCh	
Wodzisław Śląski	Mammografia 2001	Pr. profilatyczny, mammografia	Dorośli	własne	
Pszów	Profilaktyka przednowotworowa chorób sutka i szyjki macicy	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia, mammografia	Dorośli	własne	
Będzin	Samokontrola piersi	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Młodzież, dorośli	własne ZOZ Będzin	
Będzin	Mammografia	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, mammografia	Dorośli	własne, ZOZ Będzin	
Wojkowice	Kobieto skontroluj swoje piersi	Pr. profilaktyczny	Dorośli	własne	
Leszczyny-Czerwionka	Badania USG oraz cytologia	Badania	Dorośli	ZOZ	
Rydułtowy	Popularyzowanie mammografi	Mammografia	Dorośli	własne	
Krzepice	Nowotwór piersi	Happening, mammografia	Dorośli	własne	

Cel operacyjny NPZ nr 16 - „Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do czynnego życia”	
Czechowice-Dziedzice	Dajcie dzieciom uśmiech	program edukacyjno-profilaktyczny, integracja dzieci niepełnosprawnych	dzieci, młodzież	własne, Fundacja Sorosa z Budapesztu	
	Rehabilitacja i terapia dzieci i młodzieży	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Program rehabilitacyjno-edukacyjno-terapeutyczny	program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne Dzienny Ośrodek Rehabilitacyjno-Terapeutyczny w Pszczynie	
Kalety	Wypoczynek dzieci i młodzieży niepełnosprawnej i z rodzin patologicznych	program profilaktyczny, wyjazdy na kolonie, obozy	dzieci, młodzież	własne	
UM Rydułtowy	Działania wspierające Stowarzyszenia na rzecz os niepełnosprawnych	Organizacja imprez dla niepełnosprawnych	Cała populacja	własne	
	Usuwanie barier architektonicznych	Usuwanie barier architektonicznych	Cała populacja	własne	
	Dotacja do nauki dzieci i młodzieży niepełnosprawnej	Dotacje	Cała populacja	własne	
Ogrodzieniec	Częściowe zniesienie barier architektonicznych	Przystosowanie gabinetów lekarskich dla niepełnosprawnych	Os starsze	własne	
Łazy	Prowadzenie w szkołach klas integracyjnych	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci	własne	
	Likwidacja barier architektonicznych	prace remontowe, likwidacja barier	Cała populacja	własne	
Cieszyn	Gminny Program dla niepełnosprawnych	Likwidacja barier architektonicznych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, PFRON	
Krzanowice	Rehabilitacja w domu i w gabinecie rehabilitacyjnym	Zajęcia rehabilitacyjne	Cała populacja	własne, ŚRKCh	
Bieruń	Rehabilitacja os niepełnosprawnych	Rehabilitacja	Dzieci, młodzież	własne, Stow     Radość Życia	
Imielin	Rehabilitacja ruchowa	Gimnastyka korekcyjna	Cała populacja 	własne	
Krzepice	O uśmiech dziecka	Happening, Festyn integracyjny	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Domy dla niepełnosprawnych	Nieodpłatne przekazanie nieruchomości	Cała populacja	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 17 - „Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym”	
Radzionków	Szczepienia przeciwko WZW „B”	szczepienia	dzieci	własne	
 Rydułtowy 	Propagowanie profilaktyki zapobiegającej chorobom zakaźnym 	Materiały edukacyjny	cała populacja	własne	
Krzanowice	Zapobieganie chorobom zakaźnym	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, szczepienia	Cała populacja	ŚRKCh	
Łaziska Górne	Szczepienia ochronne przeciw WZW „B”	program profilaktyczny - szczepienia	dzieci	własne	
Poręba	Organizowanie akcji szczepień	Szczepienia	Młodzież, dorośli	własne, ZLA w ramach ŚRKCh	
Knurów	Szczepienia ochronne przeciwko grypie	Pr. profilaktyczny	Os starsze	własne	
Czeladź	Przeciwdziałanie AIDS	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjny	Młodzież, os starsze	własne	
Lubliniec	Profilaktyka HIV/AIDS	Szkolenie, konkursy	Młodzież	własne MSSE	
Będzin	Profilaktyka chorób zakaźnych 	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Czeladź, ZOZ Będzin	
Cel operacyjny NPZ nr 18 - „Intensyfikacji próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz kobiet ciężarnych”	
Strumień	Fluoryzacja i przegląd uzębienia	program profilaktyczny	dzieci	ŚRKCh	
	Twój piękny uśmiech	Pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	MSSE	
Rydułtowy	Badania profilaktyczne stanu uzębienia	Badania profilaktyczne	Dzieci, młodzież	własne	
Cieszyn	Profilaktyka stomatologiczne dzieci i młodzieży	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci	własne, ŚRKCh	
Leszczyny-Czerwionka	Intensyfikacja profilaktyki próchnicy zębów	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Poręba	Walka z próchnicą wśród dzieci i młodzieży	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	ZLA	
Wodzisław Śląski	Radosny uśmiech – radosna przyszłość	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
Ustroń	Lakowanie zębów trzonowych	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
Będzin	Profilaktyka próchnicy	Pr. edukacyjny, Dni Zdrowia, konkursy	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, UM Czeladź	
Bieruń	Profilaktyka próchnicy zębów i chorób przyzębia	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne, Colgate	
Tarnowskie Góry	Profilaktyka próchnicy zębów	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież	własne	
	Fluoryzacja zębów	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież	własne, ZLA, ŚRKCh	
Pszów	Uzupełnianie braków uzębienia	Dni Zdrowia	Dorośli, os starsze	własne	
Czeladź	Profilaktyka próchnicy zębów u dzieci	program edukacyjny, badania profi, fluoryzacja	Dzieci, dorośli	własne	
Lubliniec	Twój piękny uśmiech	Pr. edukacyjny	Młodzież	PTOZ	
Źródło: Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego.

Tab. H PODZIAŁ DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH PRZEZ URZĘDY GMINY W 2001 ROKU	
Urząd Gminy	Nazwa Programu	Forma Programu 	Odbiorca Programu	Finansowanie Programu	
Cel operacyjny NPZ nr 1 - „Zwiększenie aktywności fizycznej ludności”	
Kochanowice	Propagowanie zdrowego stylu życia	zajęcia sportowo-rekreacyjne, pozalekcyjne	dzieci, młodzież	własne	
Chełm Śląski	Drogowe tere-fere	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci	własne	
Rędziny	Popularyzacja wiedzy o roli aktywności fizycznej	program edukacyjno-profilaktyczny, zajęcia sportowo-rekreacyjne	dzieci, młodzież	własne, składki uczestników	
Świnna	Wybieram sport	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Gorzyce	Sport dla wszystkich	Pr. profilaktyczny, budowa bazy sportowej	Cała populacja 	własne, WFOŚiGW	
Boronów	Sport i zabawa	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, organizacja imprez sportowo-rekreacyjnych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Wielowieś	Promocja zdrowia	budowa siłowni, organizacja imprez, turniejów	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Niegowa	Poprawa zdrowia w środowisku wiejskim	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież, os. Starsze	własne	
Olsztyn	Profilaktyka wad postawy	Pr. profilaktyczny	dzieci	własne	
	Bieg zdrowia	Happening	Cała populacja	własne	
Rudziniec	Ścieżki rowerowe	Wytyczanie i budowa ścieżek rowerowych	Cała populacja 	własne	
	Kluby sportowe	Dotacja do działalności klubów sportowych, organizacja imprez sportowych, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Cała populacja	własne	
Pietrowice Wielkie	Ścieżka zdrowotno-edukacyjna w lesie	Dofinansowanie obozów wędrownych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Gilowice	Kluby sportowe	Dofinansowanie działalności klubów sportowych, organizacja dni zdrowia, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
Bojszowy	Czynne formy wypoczynku i rekreacji	Organizacja czynnych form wypoczynku i rekreacji, dni zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Lipie	Zajęcia ruchowe	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Wady postawy	Badania profilaktyczne			
	Zajęcia ruchowe w siłowni	Pr. profilaktyczny	Cała populacja		
Brenna	Organizacja biegów przełajowych	Dni Zdrowia	Cała populacja	własne, sponsorzy	
	Organizacja krosów rowerowych				
	Wytyczanie tras rowerowych	Inwestycja gminna			
	Budowa obiektów sportowych				
	Organizacja zawodów sportowych	Dni Zdrowia			
Godów	Zwiększenie aktywności fizycznej ludności	Organizacja zawodów międzyszkolnych sportowych	Młodzież	własne	
	Zdrowa i bezpieczna szkoła	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dzieci	własne	
	Kulig – zabawy zimowe na śniegu	Dni Zdrowia	Dzieci	własne	
	Wyjazdy na basen	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
Marklowice	Sport kształtuje charakter	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Alkohol nie czyni mistrza biegaj razem z nami	program edukacyjno-profilaktyczny, szkolenie, happening	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Porąbka	Wspieranie budowy obiektów sportowych	Inicjatywy gminne	Cała populacja	własne	
Lodygowice	Profilaktyka uzależnień	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, zajęcia sportowo-rekreacyjne	Dzieci, młodzież	własne	
Mszana	Chcę być zdrowy	Happening	Dzieci, młodzież	własne	
	Nauka pływania	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
Świerklany	Ścieżka prozdrowotna	Pr. edukacyjny-profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 2 - „Poprawa sposobu żywienia ludności i jakości zdrowotnej ludności”	
Marklowice	Dofinansowanie obiadów najbiedniejszym	Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież	własne Ośrodek Pomocy Społecznej	
Olsztyn	Racjonalne żywienie w szkołach – dzieci rodzin patologicznych	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Pielęgniarska opieka środowiskowa i rehabilitacyjna	Pr. profilaktyczny	Os. starsze	własne, SP ZOZ, ŚRKCh	
Irządze	Co należy wiedzieć o osteoporozie z uwzględnieniem diety	Pr. profilaktyczny, dni zdrowia, badania dentysometryczne	Dorośli, os. starsze	własne	
Godów	Zdrowa i bezpieczna szkoła	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni zdrowia	Dzieci	własne	
	Piramida zdrowego żywienia – czy wiesz co jesz	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne	
	Śniadania szkolne dla dzieci	Pr. edukacyjny, dożywianie, pogadanki	Dzieci, dorośli	własne	
Wilkowice	Zmniejszenie spożywania tłuszczów zwierzęcych i słodyczy na rzecz tłuszczów nienasyconych	Pr. edukacyjny	Cała populacja	własne	
Mszana	Dożywianie dzieci i młodzieży w szkołach	Pr. edukacyjny, dożywianie	Dzieci, młodzież	własne	
Krzyżanowice	Poprawa sposobu żywienia ludności	program edukacyjny	dorośli	odbiorcy	
Gaszowice	Lubię zimno	Pr. edukacyjny, ankietyzacja	Dzieci	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 3 - „Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu”	
Irządze	Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu	program edukacyjny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych, prelekcje, filmy	dzieci, młodzież	własne	
Ciasna	Papierosiaki	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Dziękuję ja nie truję	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Buczkowice	Palenie albo zdrowie wybór należy do człowieka	Pr. edukacyjny, pogadanki, prelekcje	Dzieci, młodzież	własne	
Herby	Walka z nikotynizmem	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	SANEPID	
Wielowieś	Lansujemy modę na niepalenie	happening, program edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Kochanowice	Palenie papierosów - przyczyną wielu chorób	rozmowy z palaczami, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	młodzież, dorośli	własne	
Dębowiec	Jak nie popaść w nałóg	Konkurs	Dzieci, młodzież	własne	
	Bądź wolny od nałogów – ciesz się życiem	Konkurs	Dzieci, młodzież	własne	
Ślemień	Podnoszenie poziomu wiedzy nt. uzaleznień	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Świerklany	Dziękuje nie	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne, parafia	
	II elementarz				
	Nasze spotkania				
	Podwórkowe veto				
Olsztyn	Festiwal twórczości abstynenckiej – Zamczysko	Organizacja festiwalu	Cała populacja	własne	
Pietrowice Wielkie	Rzuć palenie	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny, Dni Zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Centrum Onkologii W-wa	
Lipie	Dzień bez papierosa	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Cała populacja	Gminny Ośrodek Zdrowia	
Godów	Zdrowa i bezpieczna szkoła	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni zdrowia	Dzieci	własne	
	Palenie szkodzi zdrowiu	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
Marklowice	Nie biorę, nie piję nie palę	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Palenie skraca życie	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, Dni Zdrowia	Cała populacja	własne, Koło Gospodyń	
	Palisz płacisz zdrowie tracisz	program edukacyjny, profilaktyczny, szkolenie, happening, Dni Zdrowia			
Gaszowice	Rzuć palenie razem z nami	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
Panki	Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 4 - „Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem”	
Dębowiec	Jak nie popaść w nałóg	Konkurs	Dzieci, młodzież	własne	
	Bądź wolny od nałogów – ciesz się życiem	Konkurs	Dzieci, młodzież	własne	
Ślemień	Podnoszenie poziomu wiedzy nt. uzależnień	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Świerklany	Dziękuje nie	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne, parafia	
	II elementarz				
Świerklany	Nasze spotkania	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne, parafia	
	Podwórkowe veto				
Kozy	Akcja informacyjna nt. uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, konsultacje	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rudziniec	Debata	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Spektakle teatralne o tematyce uzależnieniowej	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Świetlica socjoterapeutyczna z programem profilaktycznym	Pr. profilaktyczny			
Ciasna	Nieletni uzależniają się szybciej	Pr. edukacyjny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	Młodzież, dorośli	własne	
	Wakacje bez ryzyka, radość bez ....				
	Ratujmy dzieci				
Pawonków	Zmniejszenie spożycia alkoholu i szkód z tym związanych	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rajcza	II elementarz	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Jeleśnia	Kalejdoskop II	program profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Nie bądź bierny				
Mykanów	Zmniejszenie spożycia alkoholu i szkód z tym spowodowanych	Happening, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Wilamowice	Profilaktyka uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Rozwiązywanie problemów alkoholowych	Pr. edukacyjny	Dorośli	własne	
Chełm Śląski	Impreza	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Drogowe tere-fere	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Kolonie letnie z programem profilaktyki antyalkoholowej	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Psychoedukacja z programem profilaktyki antyalkoholowej	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Festyn trzeźwościowy	Organizacja festynu	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Kroczyce	Żyj bez uzależnień	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Buczkowice	Spójrz inaczej	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, zajęcia profilaktyczno-wychowawcze	Cała populacja	własne	
	Żyć wśród ludzi				
	II Elementarz				
	Przemoc wobec dzieci				
	Środowiskowy program wychowania zdrowotnego 				
Herby	NOE	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Świnna	Bądź mądry nie daj się wciągnąć	Happening	Dzieci, młodzież	własne	
	Zanim spróbujesz				
	Gminny dzień trzeźwości	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli		
	Drogowskazy				
	Alkohol – powiedz nie		Dzieci, młodzież		
Kornowac	Tak czy nie	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Dziękuję nie		Młodzież	własne	
Wyry	II elementarz	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Zbrosławice	Pomoc psychospołeczna dla rodzin z problemem alkoholowym	Pr. profilaktyczny, organizacja świetlicy socjoterapeutycznej	Dzieci, młodzież	własne	
Gorzyce	Radość bez alkoholu	Szkolenie, Pr. edukacyjny, profilaktyczny, organizacja imprez, świetlicy socjoterapeutycznej	Dzieci, młodzież	własne	
Przyrów	Gminny Program Przeciwdziałania Alkoholizmowi 	szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Program pomocy dla ofiar przemocy				
Boronów	Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	program edukacyjny, profilaktyczny, zajęcia w świetlicy środowiskowej, organizacja imprez	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Nędza	Szkodliwy wpływ alkoholu i innych używek na organizm	Szkolenie	Dzieci, młodzież	własne	
Wielowieś	Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	happening, szkolenie, program edukacyjny, profilaktyczny	dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Starcza	Walka z nałogami	program edukacyjny	Dzieci	własne	
Janów	Debata	Pr. profilaktyczny	Dzieci, dorośli	własne	
	Noe				
Goleszów	Szkodliwość picia alkoholu i uzywek narkotycznych	Pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Konopiska	Światełko w tunelu	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Włodowice	Gminny Program Profilaktyki i rozwiązywania Problemów Alkoholowych	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	Kapslowe	
Pawłowice	Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	szkolenie, program profilaktyczno-edukacyjny	dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
Pietrowice Wielkie	Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	Pr. edukacyjny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Irządze	Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu	program edukacyjny, profilaktyczny, konsultacje w punkcie alkoholowym	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Gilowice	Zajęcia profilaktyczne w punkcie konsultacyjnym dla osób z problemem alkoholowym	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni zdrowia	Młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
	Zajęcia profilaktyczno-terapeutyczne w punkcie konsultacyjnym	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, warsztaty, rozmowy	Dzieci, młodzież	własne, kapslowe	
	Sesje interwencyjno-terapeutyczne komisji ds. rozwiązywania problemów alkoholowych	Sesje komisji	Dorośli	własne, kapslowe	
	Zwiększenie dostępu pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla os uzależnionych	Utrzymanie i wyposażenie punktu konsultacyjnego	Cała populacja	własne, kapslowe	
	Terapia indywidualna i grupowa, organizacja obozów terapeutycznych	Pr. profilaktyczny, dni zdrowia, terapia	Dzieci, młodzież	własne, kapslowe	
	Organizacja obozów terapeutycznych, zajęć pozalekcyjnych, form sportowych dla dzieci i młodzieży	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni zdrowia	Dzieci, młodzież	własne, kapslowe, ZMK	
	Programy profilaktyczne dotyczące alkoholizmu	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, wykłady, zakup książek	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
	Dofinansowanie poradni i ośrodka leczenia uzależnień w Żywcu	Szkoda, Pr. profilaktyczny, porady terapia indywidualna	Młodzież, dorośli, os starsze	własne, kapslowe	
	Analiza stanu problemów związanych z nadużywaniem alkoholu	Szkolenie	Cała populacja	własne, kapslowe	
	Dostosowanie gminnych aktów prawnych do zadań gminy	Szkolenie	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, kapslowe	
Bojszowy	Zmniejszenie spożycia i struktury alkoholu	Pr. edukacyjny	Młodzież, dorośli	własne	
Lipie	Debata	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Alkohol kradnie wolność	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Miesiąc trzeźwości	Pr. edukacyjny	Cała populacja	Gminny Ośrodek Zdrowia	
Godów	997 jak sobie pomóc	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
	Dom na szkle	Pr. edukacyjny, spektakle teatralne	Młodzież	własne	
Marklowice	Zdrowe życie bez nałogów	Happening, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Wypoczywaj zdrowo bezalkoholowo	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni zdrowia	Cała populacja	własne, OPS, koło Gospodyń, sponsorzy	
	Dziękuje nie piję	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, Rada Rodziców, sponsorzy	
	My i alkohol	Happening, szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, rada rodziców, sponsorzy	
	Nie bój się powiedzieć nie	Happening	Dzieci, młodzież	własne, OPS	
Hażlach	Prowadzenie świetlic środowiskowych	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Kolonie letnie z programem profilaktycznym dla dzieci z rodzin dysfunkcyjnych				
Porąbka	Działania z zakresu zwalczania alkoholizmu	-----	Cała populacja	własne	
Łodygowice	Profilaktyka uzależnień	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, zajęcia sportowo-rekreacyjne	Dzieci, młodzież	własne	
	Profilaktyka uzależnień	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, zajęcia socjoterapeutyczne	Dzieci, młodzież	własne	
	Profilaktyka uzależnień	Szkolenie	Dorośli	własne	
	Profilaktyka uzależnień	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
Mszana	II elementarz	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Lubomia	Działania Gminnego Programu Profilaktycznego	Dofinansowanie szkół, ośrodków zdrowia	Cała populacja	własne	
Gaszowice	Profilaktyka antyalkoholowa	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Panki	Zmniejszenie i zmiana struktury spożywania alkoholu	------------	Dzieci, młodzież	---	
Jejkowice	II elementarz	Pr. profilaktyczny	Dzieci, dorośli	własne	
	Najlepszy lekarstwem jest drugi człowiek		Dzieci		
	Program profilaktyki alkoholizmu z elementami psychoedukacji		Dzieci		
Cel operacyjny NPZ nr 5 - „Ograniczenie używania substancji psychoaktywnych i związanych z tym szkód zdrowotnych”	
Dębowiec	Jak nie popaść w nałóg	Konkurs	Dzieci, młodzież	własne	
	Bądź wolny od nałogów – ciesz się życiem				
Ślemień	Podnoszenie poziomu wiedzy nt. uzależnień	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Świerklany	Dziękuje nie	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne, parafia	
	II elementarz				
	Nasze spotkania				
	Podwórkowe veto				
Kozy	Akcja informacyjna nt. uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, konsultacje	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rudziniec	Debata	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Spektakle teatralne o tematyce uzależnieniowej	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Świetlica socjoterapeutyczna z programem profilaktycznym	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Ciasna	Nieletni uzależniają się szybciej	Pr. edukacyjny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	Młodzież, dorośli	własne	
	Wakacje bez ryzyka, radość bez ....				
	Ratujmy dzieci				
Jeleśnia	Zakręt	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Chełm Śląski	Impreza	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież	własne	
Kroczyce	Żyj bez uzależnień	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Buczkowice	Profilaktyka uzależnień	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, prelekcje, pogadanki	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Ornontowice	Zwalczanie uzależnień	Pr. edukacyjny, pogadanki, prelekcje	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Wyry	II elementarz	program profilaktyczny	dzieci	własne	
Przyrów	Przeciwdziałanie narkomanii	Happening, Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Wielowieś	Narkotyki nie biorę	Szkolenie, Pr. edukacyjny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
	Zanim spróbujesz				
	Noe				
	II elementarz				
Starcza	Walka z nałogami	program edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Janów	Debata	Pr. profilaktyczny	Dzieci, dorośli	własne	
	Noe				
Goleszów	Szkodliwość picia alkoholu i używek narkotycznych	Pr. edukacyjny	dzieci, młodzież	własne	
Pietrowice Wielkie	Uzależnienia	Pr. edukacyjny	Dorośli	własne	
Godów	Prezentacja AIDS, spektakle dot uzależnień	Pr. edukacyjny, spektakle teatralne	Młodzież	własne	
	97 jak sobie pomóc	----	Dzieci	własne	
Panki	Profilaktyczny	Ścieżka edukacyjna	Dzieci	własne	
Mszana	Zanim spróbujesz – narkotyki, zagrożenia	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
Gierałtowice	Odlot	Pr. edukacyjny	Młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 6 - „Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia”	
Krupski młyn	Program profilaktyki i promocji zdrowia dla gminy Krupski Młyn	Pr. profilaktyczny	Cała populacja	własne	
Kozy	Akcja informacyjna nt. uzależnień	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, konsultacje	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Ciasna	Promocja zdrowia	Pr. edukacyjno-profilatyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Zebrzydowice	Nadzór nad higieną szkolną dzieci w przedszkolach	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne	
Boronów	Naucz się mówić nie	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, spektakle teatralne	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Bobrowniki	Badania dzieci w zakresie narażenia środowiskowego na ołów	Szkolenie, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, badania specjalistyczne	Dzieci, młodzież	własne	
Wielowieś	Działalność informacyjna Gminnej Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	rozpropagowywanie materiałów informacyjnych	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Olsztyn	Wytyczanie tras rowerowych, opracowanie materiałów edukacyjnych	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Rudziniec	Debata	Pr. profilaktyczny	Młodzież	własne	
	Spektakle teatralne o tematyce uzależnieniowej	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
	Organizacja zielonych szkół	Pr. edukacyjny	Dzieci	WFO, rodzice, OPS	
Piertowice Wielkie	Artykuły edukacyjne nt. promocji zdrowia w prasie	Redagowanie artykułów	Cała populacja	własne	
Brenna	Profilaktyka gruczołu krokowego	Badania	Dorośli	----	
	Badania narządu słuchu	Badania	Dorośli	----	
Lipie	Program zdrowotny wieku dojrzewania	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	Gminny Ośrodek Zdrowia	
Godów	Zdrowa i bezpieczna szkoła	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni Zdrowia	Dzieci	własne	
Marklowice	Promowanie zdrowego stylu życia	Happening, Pr. edukacyjny, konkursy	Dzieci, młodzież	własne, Ośr. Zdrowia	
	Promujemy zdrową żywność	Happening, Dni Zdrowia, konkursy	Młodzież, dorośli, os. starsze	własne, Koło Gospodyń	
	Walka z uczuleniami	Happening	Cała populacja	Sponsorzy	
Mszana	Chce być zdrowy	Happening	Dzieci, młodzież	własne	
Panki	Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej	-----	Dzieci, młodzież	----	
Jejkowice	Higiena wieku dojrzewania – promocji zdrowego stylu życia	Pr. edukacyjny, filmy	Dzieci, młodzież	Firmy kosmetyczne	
Wilkowice	Zwiększenie edukacji zdrowotnej	Szkolenie, Pr. edukacyjny	cała populacja	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 7 - „Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych”	
Wyry	Spójrz inaczej na agresję 	program profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne	
	Jestem nastolatkiem	program profilaktyczny	Dzieci	własne	
	Doskonalenie umiejętności wychowawczych	Szkolenie	Dorośli	Społeczne	
Rudzieniec	Działalność świetlicy socjoterapeutycznej z programem socjoterapeutycznym	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Lipie	Zdrowie psychiczne	Pr. eukacyjno-profilaktyczny, prelekcje	Młodzież	Poradnia zdrowia psychicznwego	
Panki	Promocja zdrowia psychicznego	----	Dzieci, młodzież	---	
Godów	997 jak sobie pomóc	---	Dzieci	własne	
	Zdrowa i bezpieczna szkoła	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, dni zdrowia	Dzieci	własne	
	Budowa poczucia własnej wartości	Szkolenie	Dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 8 - „Zmniejszenie narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku życia i pracy”	
Mszana	Nie daj się powiedz nie	Spektakl teatralny	Dzieci	własne	
Rudziniec	Modernizacja kotłowni i zmiana ogrzewania	Dofinansowanie inwestycji	Cała populacja	własna	
Marklowice	Likwidacja niskiej emisji	Dofinansowanie zmiany ogrzewania	Dorośli	własne WFOŚ	
	Poprawa czystości wód	Budowa kotłowni	Dzieci, młodzież, dorośli	własne, PHARE	
Świnna	Żyjmy zdrowo	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 9 - „Poprawa stanu sanitarnego kraju”	
Bojszowy	Budowa oczyszczalni ścieków	inwestycja gminna	cała populacja 	własne	
Olsztyn	Kanalizacja gminy 	Pr. profilaktyczny 	Cała populacja  	własne	
Rudziniec	Sprzątanie świata	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Pietrowice Wielkie	Targi ekologiczne	Happening, Pr. edukacyjny, audycje zdrowotne, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	Cała populacja	Wystawowe	
Herby	Ochrona rzeki 	Realizacja oczyszczalni ścieków	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Marklowice	Czysta gmina	Konkursy	Cała populacja	własne	
	Nasze szkoły są czyste	Modernizacja pomieszczeń sanitarnych	Dzieci, młodzież	własne	
Wilkowice	Poprawa warunków higieny w placówkach służby zdrowia i oświaty	Remonty pomieszczeń	Cała populacja	własne	
Mszana	Sprzątanie świata	Happening	Dzieci, dorośli	własne	
	Zbiórka surowców wtórnych	Pr. edukacyjny	Dzieci	---	
Cel operacyjny NPZ nr 10 - „Zmniejszenie częstości wypadków, szczególnie drogowych”	
Boronów	 Bezpieczeństwo przedszkolaka	program edukacyjny	dzieci	własne	
Herby	Bezpieczny powrót do domu	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	Powiatowa Komenda Policji	

Rudziniec	Bezpieczna droga do szkoły	Pr. edukacyjny	Dzieci	PZU	
	Budowa chodników przy drogach	Partycypacja w kosztach budowy chodników	Cała populacja	własne	
Godów	Poprawa bezpieczeństwa ruchu	Pr. edukacyjny, prelekcje	Dzieci	własne	
Marklowice	Bezpieczna gmina	Budowa chodników	Cala populacja 	własne	
	Znam przepisy ruchu drogowego	szkolenie, happening, egzamin na kartę rowerową	dzieci, młodzież	własne	
Porąbka	Poprawa bezpieczeństwa ruchu	Budowa chodników	Cała populacja 	własne	
Panki	Odblaskowe pierwszaki	Pr. edukacyjny	Dzieci	własne, PZU	
Mszana	Wychowanie komunikacyjne	Pr. edukacyjny	Dzieci	------	
Cel operacyjny NPZ nr 11 - „Zwiększenie sprawności i skuteczności pomocy doraźnej w nagłym zagrożeniu życia”	
Świerklaniec	Ścieżka prozdrowotna	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, konkursy, spektakle	Młodzież, dorośli	własne	
Lipie	I pomoc przedlekarska	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	ZOZ	
Irządze	Jak udzielać pierwszej pomocy	Pr. edukacyjny	Młodzież	własne	
Godów	I pomoc przedlekarska	Szkolenie	Młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 12 - „Zwiększenie dostępności i usprawnienie podstawowej opieki zdrowotnej”	
Sośniecowice	Profilaktyka osteoporozy	Badania dentysometryczne	Os starsze	własne	
Zbrosławice	Opieka nad przewlekle chorymi	Szkolenie	Dorośli	własne	
Herby	Racjonalizacja poradni	Wprowadzenie NZOZ na miejsce ZOZ – udostępnienie bazy lokalowej	Cała populacja	własne	
Kroczyce	Pacjent a POZ	Zwiększenie dostępności i usprawnienie działania POZ, Dni zdrowia	Cała populacja	własne	
Pawłowice	Badania profilaktyczne: PSA mężczyzn po 50 r ż., cholesterolu, trójglicerydów	Program profilaktyczny, badania przesiewowe	dorośli, os. starsze	własne	
	Higiena przedszkolna i opieka medyczna dzieci w szkołach	Pr. profilaktyczny	Dzieci	własne	
Niegowa	Poprawa zdrowia w środowisku wiejskim	Szkolenie, Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne	
Olsztyn	Dofinansowanie pielęgniarek rodzinnych	Szkolenie, kursy specjalistyczne	Dorośli, 	własne SP ZOZ, uczestnicy kursów	
	Pielęgniarska opieka środowiskowa i rehabilitacyjna	Pr. profilaktyczny	Os starsze	własne, SP ZOZ, ŚRKCh	
	Profilaktyka osteoporozy	Dni Zdrowia	Dorośli, os. starsze	własne, SP ZOZ uczestnicy	
	Wczesne wykrywanie cukrzycy	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os. starsze	własne, SP ZOZ 	
Pietrowice Wielkie	Dni osteoporozy	Dni zdrowia, szkolenie	Dorośli	własne, firmy farmaceutyczne	
	Profilaktyka raka prostaty				
Bojszowy	Badania laboratoryjne	Badania	cała populacja 	własne	
Marklowice	Walczymy z wadami postawy	Organizacja gimnastyki korekcyjnej	Dzieci, młodzież	własne	
	Nie poddamy się	Elektromasaże	Cała populacja	własne	

Popów	Osteoporoza	Badania dentysometryczne	----	własne	
	Badanie schorzeń i wad słuchu	Badania profilaktyczne	----	własne	
Ożarowice	Modernizacja przychodni 	Inwestycja	Cała populacja, 	WFOŚiGW, FRWP, własne	
Brenna	Profilaktyka gruczołu krokowego	program profilaktyczny	Dorośli	-----	
	Badania profilaktyczne narządu słuchu	Badania	Dorośli	-----	
Cel operacyjny NPZ nr 13 - „Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała”	
Irządze	Jak urodzić zdrowe dziecko	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, rozdawnictwo materiałów edukacyjnych	Młodzież, dorośli	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 14 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem rozwoju niedokrwiennej choroby serca”	
Kroczyce	Dbaj o swoje serce – żyj długo i zdrowo	Pr. profilaktyczny, badania profilaktyczne, Dni zdrowia	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Lelów	Stop chorobom serca i zawałowi	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os starsze	własne	
Bojszowy	Wczesne wykrywanie miażdżycy	Badania profilaktyczne, Pr. profilaktyczny	Cała populacja	własne	
Lyski	Przeciwdziałanie zawałowi serca	Dni zdrowia, szkolenie	Dorośli, os starsze	NZOZ	
Cel operacyjny NPZ nr 15 - „Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka”	
Lelów	Wczesna diagnostyka wykrywania raka sutka	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os starsze	własne	
Suszec	Zapobieganie nowotworom szyjki macicy i sutka	Pr. profilaktyczny	Dorośli, os starsze	własne	
Pawłowice	Badania mammograficzne kobiet 40-48 lat	program profilaktyczny, mammografia	Dorośli	własne	
Pietrowice Wielkie	Profilaktyka raka piersi	Dni zdrowia, szkolenie	Dorośli	własne, firmy farmaceutyczne	
Irządze	Wczesna diagnostyka raka sutka	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, mammografia	Dorośli, os starsze	własne	
Lipie	Różowa wstążka	Happening	Młodzież, dorośli, os starsze	ZOZ	
	Badanie piersi	program edukacyjny, profilaktyczny	Młodzież, dorośli,       os starsze	ZOZ	
Marklowice	Zdążyć przed rakiem	Happening, szkolenie, dni zdrowia Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Młodzież, dorośli,      os starsze	własne, Stowarzyszenie Kobiet Aktywnych	
Krzyżanowice	Usprawnienie wczesnej diagnostyki raka szyjki macicy	program profilaktyczny	Dorośli	ŚRKCh	
Lubomia	Badania mammograficzne i cytologiczne	Pr. profilaktyczny, badania, mammografia	Dorośli	własne – dofinansowanie	
Cel operacyjny NPZ nr 16 - „Stwarzanie warunków umożliwiających osobom niepełnosprawnym włączenie się lub powrót do czynnego życia”	
Olsztyn	Znoszenie barier architektonicznych	Inwestycja gminna	Cała populacja	własne, SP ZOZ 	
	Badania audiologiczne	Dni zdrowia	Dorośli, os starsze	własne	
Pietrowice Wielkie	Program dla niepełnosprawnych	-----	Dorośli, os starsze	własne	
Ożarowice	Zakup specjalistycznego sprzętu rehabilitacyjnego	Inwestycja gminna	Cała populacja	EFRWP	
Jasienica	Zwiększenie zakresu zajęć rehabilitacyjnych	------	Cała populacja	własne	
Suszec	Zapobieganie schorzeniom narządu ruchu	Pr. profilaktyczny	Cała populacja	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 17 - „Zwiększenie skuteczności zapobiegania chorobom zakaźnym”	
Ornontowice	Szczepienia ochronne	Szczepienia, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Chełm Śląski	Szczepienia WZW B	Szczepienia	Dzieci	własne	
Starcza	Szczepienia przeciwko WZW „B”	program profilaktyczny, szczepienia	dzieci	własne	
Olsztyn	Szczepienia ochronne przeciwko WZW B	Pr. profilaktyczny, szczepienia	Cała populacja	własne, SANEPID uczestnicy	
Marklowice	Walczymy z wirusowym zapaleniem wątroby typu B	Szczepienia	Dzieci	własne	
Wilkowice	Zapobieganie chorobom zakaźnym	Pr. profilaktyczny	Cała populacja	własne	
Cel operacyjny NPZ nr 18 - „Intensyfikacji próchnicy zębów i chorób przyzębia u dzieci, młodzieży oraz kobiet ciężarnych”	
Rędziny	Higiena jamy ustnej	szkolenie, program profilaktyczny, instruktaż mycia zębów	dzieci, młodzież	własne, NZOZ	
Zebrzydowice	Profilaktyka stomatologiczna dzieci	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci	własne	
Ciasna	Profilaktyka próchnicy zębów	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	własne	
Buczkowice	Radosny uśmiech – radosna przyszłość	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	własne	
	Higiena jamy ustnej				
	Twój piękny uśmiech				
	Śnieżnobiały uśmiech				
Lelów	Fluoryzacja zębów	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Kłomnice	Profilaktyka próchnicy zębów wśród dzieci	Pr. profilaktyczny	Dzieci	ŚRKCh	
Kochanowice	Profilaktyka próchnicy zębów wśród dzieci	Pr. profilaktyczny	Dzieci	Min Finansów	
Herby	Intensyfikacja profilaktyki próchnicy zębów	program edukacyjno-profilaktyczny	dzieci, młodzież	NZOZ, organizacje pozarządowe	
	Biały ząbek				
Rudziniec	Śnieżnobiały uśmiech	Pr. edukacyjny	Dzieci	Firmy farmaceutyczne	
Pietrowice Wielkie	Profilaktyka próchnicy zębów oraz lakowanie zębów	Badania stomatologiczne oraz lakowanie zębów	Dzieci	własne, ŚRKCh	
Irządze	Intensyfikacja próchnicy zębów	Badania stomatologiczne, Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	własne	
Pawłowice	Lakowanie zębów bruzdowych u dzieci	Program profilaktyczny	dzieci	własne	
Bojszowy	Wczesne wykrywanie próchnicy	program profilaktyczny	Młodzież, dorośli	własne, ŚRKCh	
Lipie	Walka z próchnica – fluoryzacja zębów	Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci, młodzież, dorośli	ZOZ	

Godów	Profilaktyka próchnicy zębów	Dni zdrowia, Pr. edukacyjno-profilaktyczny, rozdawnictwo mat edukacyjnych	Dzieci, dorośli	własne ŚRKCh	
	Zdrowa i bezpieczna szkoła	Dni zdrowia, Pr. edukacyjno-profilaktyczny	Dzieci	własne	
Mszana	Zapobieganie próchnicy zębów 	Pr. profilaktyczny	Dzieci	ŚRKCh	
Gaszowice	Twój piękny uśmiech, Radosny uśmiech	Pr. edukacyjny	Dzieci, młodzież	własne 	
Krzyżanowice	Intensyfikacja profilaktyki próchnicy zębów	Pr. profilaktyczny	dzieci	ŚRKCh	
Marklowice	Mamy zdrowe zęby	Happening	Dzieci	ZOZ	
Świerklany	Program promocji i zdrowego uzębienia	Pr. edukacyjny	Dzieci	PTS, Blend-a-med.	
	Ścieżka prozdrowotna	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, spektakle profilaktyczne, konkursy	Młodzież, dorośli	własne	
Jejkowice	Radosny uśmiech – radosna przyszłość	Pr. profilaktyczny	Dzieci, młodzież	Blend-a-med., Colgate, PTS	
Bobrowniki	Profilaktyka próchnicy zębów u dzieci	Pr. edukacyjno-profilaktyczny, fluoryzacja	Dzieci, młodzież	ŚRKCh	
Panki	Start	Pr. edukacyjny	Dzieci	 MSSE	
	Śnieżnobiały uśmiech				
	Twój piękny uśmiech	Pr. edukacyjny	Młodzież	PTOZ	
Źródło: Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego.

Podsumowanie
•	44,6% w 2000 oraz 27% w 2001 jednostek samorządu terytorialnego województwa śląskiego nie prowadziło żadnych działań w ramach osiemnastu celów z zakresu promocji zdrowia, w tym: 66,7% w 2000 oraz 65,3% w 2001 to Urzędy Gmin;
•	Najczęściej realizowaną formą działania, zarówno w 2000 jak i 2001, był program edukacyjny dla dzieci i młodzieży. W wielu przypadkach jedno działanie było realizowane w kilku różnych formach;
•	Populacją do której skierowanych było najwięcej działań realizowanych w latach 2000 – 2001, przez jednostki samorządu terytorialnego była populacja dzieci i młodzieży;
•	Najmniej działań realizowanych w latach 2000-2001adresowanych było do osób starszych (8% - 2000, 12%-2001);
•	Finansowanie działań realizowanych, przez jednostki samorządu terytorialnego pochodziło najczęściej ze środków własnych tych jednostek;
•	Środki na realizowanie poszczególnych działań pozyskiwane były z instytucji publicznych, funduszy narodowych i międzynarodowych, a także z organizacji pozarządowych oraz sponsorów;
•	Samorządy terytorialne w trakcie realizacji działania najczęściej ograniczały się do jego koordynacji tak w 2000 jak i 2001 roku;
•	Najczęściej realizowanym programem w 2000 roku na terenie województwa śląskiego przez Starostwa Powiatowe oraz Powiaty Grodzkie było- „Zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia”;
•	Najczęściej realizowanym programem w 2000 roku na terenie województwa śląskiego przez Urzędy Miast, Miast i Gmin oraz Urzędy Gmin było – „Zmniejszenie i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholizmem”;
•	Najrzadziej w obu latach samorządy terytorialne realizowały program - „Zapobieganie występowaniu oraz skutkom wcześniactwa i małej urodzeniowej masy ciała”;
•	Jednostkami samorządu terytorialnego województwa śląskiego, które prowadziły najwięcej działań promujących zdrowie w 2000 roku to: Cieszyńskie Starostwo Powiatowe (28 działań), Urząd Miasta na prawach powiatu: Jaworzno (45 działań), Chorzów (37 działań), Urząd Miasta Skoczowa (27 działania) oraz Urząd Gminy Jejkowice (16 działań);
•	Jednostkami samorządu terytorialnego województwa śląskiego, które prowadziły najwięcej działań promujących zdrowie w 2001 roku to: Kłobuckie Starostwo Powiatowe (42 działania), Urząd Miasta na prawach powiatu Jaworzno (45 działań), Dąbrowa Górnicza (44 działania), Urząd Miasta Skoczowa (44 działania) oraz Urząd Gminy Marklowice (27 działań);
•	Przed rozpoczęciem jakiegokolwiek działania w ramach promocji zdrowia, powinna być dokonana wszechstronna diagnoza składająca się z: diagnozy demograficznej, epidemiologicznej, społecznej;
•	Istnieje potrzeba większego zaangażowania w działania promocji zdrowia, tak aby mogły one docierać do jak największej liczby odbiorów. 

4. Czynniki ryzyka mieszkańców województwa śląskiego.
4.1 Problematyka uzależnień.
Liczba osób uzależnionych leczonych w poradniach profilaktyki terapii uzależnień w latach 2001-2002 zostały przedstawione w tabelach nr 15, 15a
W roku 2001 działało 7 poradni profilaktyki terapii uzależnień w województwie śląskim. W roku 2002 liczba poradni wzrosła do 9.
Widoczna jest tendencja wzrostowa w liczbie osób uzależnionych od opiatów, co jest szczególnie widoczne w grupie osób cierpiących na zespół uzależnienia i tzw. zespół abstynencki (w roku 2001 – 172 osoby, w roku 2002 – 253).
Wśród ogólnej liczby 1279 osób leczonych w poradniach profilaktyki terapii uzależnień województwa śląskiego w roku 2001 było 687 osób uzależnionych od: leków uspokajających i nasennych, opiatów, kanabinoli, kokainy, innych substancji pobudzających w tym kofeiny, substancji halucynogennych, lotnych rozpuszczalników, innych substancji psychoaktywnych, tytoniu (w tym 350 w wieku 20-29 lat, 335 osób w wieku do 19 roku życia). 
Dla porównania roku 2002 w ogólnej liczbie 1504 osób leczonych było już 739 osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych (w tym 467 osób w wieku 20-29 lat, 276 osób w wieku do 19 roku życia).
W grupie osób palących tylko niewielki procent zgłasza chęć podjęcia leczenia w poradni profilaktyki terapii uzależnień. 
Można zaobserwować tendencję wzrostową populacji osób regularnie palących papierosy. Niepokojącym jest fakt, iż w ostatnich latach wśród palaczy coraz liczniejszą grupę stanowią osoby przed ukończeniem 19 roku życia. 
Istnieje potrzeba przeprowadzenia szczegółowych badań i oszacowania populacji mieszkańców województwa śląskiego regularnie palących papierosy oraz zorganizowania na szerszą skalę programów edukacyjnych i profilaktyki antynikotynowej. 
4.2 Zatrucia ostre mieszkańców województwa.
Jednym z istotnych problemów współczesnej medycyny, z uwagi na dużą śmiertelność, są przypadki ostrych zatruć. Wśród schorzeń o najwyższej śmiertelności są one wraz z wypadkami komunikacyjnymi umiejscawiane na trzecim miejscu po schorzeniach układu krążenia i schorzeniach onkologicznych.
Pewna grupa chorych, którzy ulegli ostrym zatruciom jest nie rejestrowana w Regionalnym Ośrodku Ostrych Zatruć, ponieważ szpitale terenowe nie zgłaszają pewnej grupy przypadków ze względu na zadawalający stan ogólny pacjenta oraz posiadanie ograniczonych możliwości laboratoryjnych. Ponadto przypadki ostrych zatruć kończące się niepomyślnie już w miejscu zdarzenia również nie są rejestrowane w ww. Ośrodku. Na podstawie symulacyjnej oceny powyższe przypadki mogą stanowić nawet do 25% w stosunku do zgłaszanej i zarejestrowanej ilości przypadków ostrych zatruć.
W ciągu ostatnich lat obserwuje się systematyczny wzrost liczby udzielanych informacji toksykologicznych oraz zgłaszanych przypadków ostrych zatruć zarówno w grupie osób dorosłych jak i dzieci. Roczny wzrost wynosi około 3 – 5%.
Corocznie udzielanych jest ponad 4300 informacji toksykologicznych, przeprowadzanych jest około 13000 konsultacji telefonicznych. Na podstawie uzyskanych informacji, wzbogaconych o specjalistyczne badania toksykologiczne rozpoznawanych jest ponad 3800 przypadków ostrych zatruć. Ostre zatrucia u dzieci stanowią około 25 % ogólnej liczby zatruć.

Liczba informacji toksykologicznych i liczba przypadków ostrych zatruć w latach 1998 – 2001.
	1998	1999	2000	2001	
liczba informacji	4461	3384	4375	4596	
liczba zatruć	3838	2884	3819	3937	

Liczba ostrych zatruć u osób dorosłych i u dzieci w latach 1998 – 2001.
	1998	1999	2000	2001	
dorośli	2772	2117	2862	2950	
dzieci	1066	767	957	987	

Wśród przyczyn ostrych zatruć u osób dorosłych, na pierwszym miejscu znajdują się zatrucia samobójcze stanowiące około 56%, zatrucia przypadkowe – 15%, nałogowe - 10%, zatrucia zawodowe – 3%, i inne – najczęściej wynikające z nadużycia alkoholu – 16%.

Rysunek.1.

Przyczyny ostrych zatruć u osób dorosłych

W ostatnich latach rejestruje się wzrost liczby zatruć samobójczych. Pewnej modyfikacji uległy jednocześnie przyczyny, które doprowadzają do podjęcia próby samobójczej. Coraz częściej podstawową przyczyną doprowadzającą do próby samobójstwa są względy ekonomiczne – utrata lub brak pracy, brak środków do życia. 
Pod względem czynników toksycznych doprowadzających do zatrucia najczęstszymi są:
leki				- 55%,
alkohole			- 21%,
gazy				- 9,5%,
- w tym CO			- 6%,
środki odurzające		- 3,5%,
rozpuszczalniki		- 3%,
grzyby			- 2,5%,
substancje żrące		- 2%,
pestycydy			- 1,5%
inne				- 2%.
Należy zwrócić uwagę na systematyczny wzrost liczby zatruć lekami, alkoholami i środkami odurzającymi. Najbardziej niepokojącym jest wzrost częstości zatruć nałogowych etanolem u coraz to młodszych osób, a jednocześnie wzrost ilości zatruć etanolem z niewielkimi domieszkami alkoholi niespożywczych. Liczba czystych zatruć alkoholami niespożywczymi – metanolem, glikolem etylenowym od kilku lat utrzymuje się na podobnym poziomie, rzeczą jednak bardzo złą jest wysoki stopień śmiertelności wśród tych chorych sięgający około 20%. Jednocześnie wzrasta w ostatnich latach całkowita liczba ostrych zatruć środkami odurzającymi. Pewnej modyfikacji uległy stosowane środki zwłaszcza w początkowym okresie kontaktów z substancjami odurzającymi. Zmniejsza się liczba zatruć rozpuszczalnikami, wzrasta grzybami halucynogennymi. Notuje się wzrost zatruć amfetaminą, metaamfetaminą, kanabinolami. Na stale wysokim poziomie znajduje się ilość zatruć gazami, a zwłaszcza tlenkiem węgla. Pomimo stosunkowej dużej liczby zatruć grzybami nie odnotowano w ostatnich latach śmiertelnych zatruć muchomorem sromotnikowym. 
Elementem pozytywnym, bardzo istotnym w analizie przypadków ostrych zatruć wśród osób dorosłych jest zmniejszający się systematycznie od kilku lat odsetek zgonów – 1999 – 1,4%, 2000 – 1,3%, 2001 – 0,8%.			
	Analizując przyczyny ostrych zatruć u dzieci, najczęściej mamy do czynienia z zatruciami przypadkowymi – 62%, samobójczymi – 16%, upojeniem alkoholowym – 10,5%, zatruciami nałogowymi – 4,5%, inne stanowią około 7%.
Rysunek 2.
Przyczyny ostrych zatruć u dzieci

Sprawą bardzo niepokojącą jest rejestrowanie wzrostu liczby zatruć samobójczych u coraz to młodszych dzieci. Systematycznie wzrasta liczba dzieci, u których dochodzi do upojenia alkoholowego, przedziały wieku ulegają obniżaniu, a stężenia etanolu sięgają 4%. Narastanie powyższych zjawisk obserwuje się od kilku ostatnich lat. Są one najpewniej wynikiem narastającego dysonansu pomiędzy marzeniami dzieci, a pogarszającą się sytuacją finansową ich rodziców i zmniejszającymi się możliwościami zaspokajania podstawowych potrzeb, zmianą wzorców zachowania i postępowania, zanikaniem wzorców osobowych zwłaszcza w środowisku o niskim statusie społecznym (słabo wykształconych i uposażonych).
	Najczęstszymi czynnikami toksycznymi doprowadzającymi do ostrych zatruć u dzieci są:
leki				- 47%,
gazy				- 11,5%
- w tym CO			- 6%,
alkohole			- 11%,
rozpuszczalniki		- 7,5%,
substancje żrące		- 4,5%,
pestycydy, artykuły AG	- po 3,5%,
grzyby, metaloidy		- po 2,5%
inne				- 6,5%.
Pomimo wzrastającej liczby zatruć w tym również zatruć samobójczych wśród dzieci, odsetek zgonów jest znikomy.
Oprócz notowania zwiększającej się liczby przypadków ostrych zatruć stwierdza się jednocześnie narastanie ciężkości zatruć. 

4.3 Problemy alkoholowe mieszkańców województwa śląskiego.
Województwo Śląskie pod względem zajmowanego obszaru jest jednym z najmniejszych województw w Polsce, zaś pod względem liczby mieszkańców, plasuje się na drugim miejscu w kraju. Między innymi ze względu na dużą gęstość zaludnienia, restrukturyzację przemysłu, bezrobocie, na terenie Śląska spotyka się tak wiele problemów, z których tzw. problemy alkoholowe wpływają na jakość życia osobistego i społecznego mieszkańców województwa. Właśnie problemy alkoholowe są powszechnie postrzegane jako jedne z najważniejszych zagrożeń społecznych - obok biedy, bezrobocia, zaniedbywania rodziny i przestępczości. Do najważniejszych problemów alkoholowych województwa śląskiego można zaliczyć:
•	nadużywanie alkoholu przez dorosłych, 
•	picie alkoholu przez dzieci i młodzież.
Nadużywanie alkoholu przez dorosłych
Nasilenie problemów alkoholowych jest pochodną wielkości konsumpcji napojów alkoholowych. Na początku lat dziewięćdziesiątych zaobserwowano skokowy wzrost spożycia o około 50%. W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych średnie spożycie napojów alkoholowych spadało. Odnotowano również wzrost odsetka abstynentów oraz zmniejszenie się rozmiarów grupy nadużywających alkohol. Te korzystne tendencje występują w województwie w skali może nawet większej niż średnio w kraju. Jest to istotna tendencja, bowiem ryzyko szkód zdrowotnych oraz psychospołecznych rośnie wraz ze wzrostem średniego spożycia alkoholu przypadającego na mieszkańca.
Zmiany w strukturze spożycia alkoholu zapoczątkowane na początku lat dziewięćdziesiątych, polegają głównie na wzroście spożycia piwa i spadku spożycia napojów spirytusowych. W województwie śląskim udział piwa w konsumpcji napojów alkoholowych jest wyższy niż w innych rejonach kraju. 
Jeżeli populację osób uzależnionych w województwie śląskim można szacować na około 70 - 90 tysięcy ludzi (dane za rok 2001 z raportu o stanie lecznictwa odwykowego w woj. śląskim wskazują na ok. 97 tys. osób uzależnionych), to w ostatnich latach odnotowuje się w populacji uzależnionych znaczący (ok. 30 %) wzrost leczonych odwykowo kobiet. Do liczby osób uzależnionych należy dodać około 250 tysięcy dzieci i osób dorosłych, które wykazują zaburzenia spowodowane życiem w rodzinie, w której przynajmniej jeden z jej członków jest uzależniony. Z tego powodu doznają wielu różnorodnych szkód zdrowotnych, zwłaszcza w wymiarze psychofizycznym, psychologicznym i społecznym, niejednokrotnie jako reakcja na zespół stresu pourazowego. Z tej grupy wywodzą się osoby cierpiące z powodu współuzależnienia, osoby z kręgu DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików) oraz zaburzenia występujące wśród małych dzieci. 
Picie alkoholu przez dzieci i młodzież.
W latach 90-tych gwałtownie obniżył się wiek inicjacji alkoholowej. Z badań wynika, ze pierwszy kontakt z alkoholem dzieci mają zwykle między 11 a 14 rokiem życia – z tendencją do obniżania się wieku pierwszej inicjacji. Dzieci i młodzież pije w domu, w grupach rówieśniczych, ale również na terenie szkoły. Napoje alkoholowe są łatwo dostępne dla młodzieży - 2/3 uczniów kupuje samodzielnie w sklepie piwo, 1/3 wino i prawie tyle samo - wódkę. Można więc sądzić, że ustawowy zakaz sprzedaż napojów alkoholowych osobom niepełnoletnim jest dość powszechnie łamany. Ogólnie szacuje się, że 20 - 30% młodzieży doznaje doraźnych negatywnych następstw intoksykacji alkoholowej, a 10 - 15 % młodzieży w wieku 14-18 lat w wyniku picia doznaje uszczerbku w rozwoju psychofizycznym i karierze edukacyjnej. 
W związku z tym koniecznym jest realizowanie na szeroką skalę programów profilaktycznych adresowanych do dzieci i młodzieży, a przede wszystkim do dzieci z grup ryzyka, gdyż konsekwencją braku zainteresowania się takim rozwojem spraw w niedalekiej przyszłości może skutkować destrukcją w rozwoju osobniczym poprzez sterowanie młodego, niedojrzałego organizmu w kierunku alkoholizmu, który to zatacza coraz szersze kręgi wśród ludzi młodych. 
Problemy alkoholowe i próby ich rozwiązywania w województwie śląskim. 
Wśród osób nadużywających alkoholu można zaobserwować: 
•	szkody zdrowotne w związku z postępującą autodestrukcją osób uzależnionych (ok. 97 tys. uzależnionych od alkoholu),
•	szkody zdrowotne związane z używaniem alkoholu u ludzi dorosłych nadmiernie pijących bez klinicznych objawów uzależnienia (około 150 - 200 tys. osób),
•	zaburzenia rozwoju psychofizycznego i edukacji pijących dzieci i młodzieży (około 10-15% populacji między 14 a 18 rokiem życia).
Członkowie rodzin z problemem alkoholowym (około 250 tys. osób) borykają się min.: 
•	ze schorzeniami psychosomatycznymi spowodowanymi chronicznym stresem,
•	zespół stresu pourazowego,
•	zaburzeniami emocjonalnymi dzieci i ich demoralizacją,
•	pauperyzacją rodzin. 
Dezorganizacja w środowisku pracy osób z problemem alkoholowym: 
•	absencja i wypadki w pracy, 
•	obniżenie wydajności pracy, 
•	alkoholowa patologizacja bezrobotnych. 
Naruszenie prawa i porządku przez osoby nietrzeźwe: 
•	przemoc w rodzinie, 
•	prowadzenie pojazdów w stanie nietrzeźwości, 
•	zaburzenia zachowania spowodowane użyciem lub nadużyciem alkoholu w miejscach publicznych. 
Przestępstwa i wykroczenia związane z obrotem napojami alkoholowymi: 
•	nielegalny import, produkcja i sprzedaż alkoholu, 
•	sprzedaż alkoholu osobom nieletnim i nietrzeźwym, 
•	reklama i promocja napojów alkoholowych. 
W ostatnich kilku latach wzrasta zainteresowanie działalnością na rzecz trzeźwości, przy czym poziom merytoryczny podejmowanych przedsięwzięć w tym zakresie jest znacznie zróżnicowany. W rozwiązywaniu problemów alkoholowych aktywnie zaczęły uczestniczyć gminy. Przybywa w nich instytucji i ludzi przygotowanych do prowadzenia takiej działalności. Część środowisk lokalnych wymaga jednak pomocy merytorycznej, która mogłaby wpłynąć na nabycie nowych umiejętności w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. 
Lecznictwo odwykowe
Na terenie województwa śląskiego lecznictwo odwykowe jest dość dobrze rozwinięte. W 2002 r. działało: 45 placówek specjalistycznego lecznictwa ambulatoryjnego; 7 oddziałów dziennych; 7 stacjonarnych oddziałów realizujących program terapii uzależnienia od alkoholu oraz 3 oddziały Leczenia Alkoholowych Zespołów Abstynencyjnych. Większość placówek spełnia obowiązujące standardy w tym zakresie. Mimo, iż w lecznictwie odwykowym coraz więcej placówek wprowadza nowoczesne programy terapeutyczne, ma coraz lepsze wyniki pracy, wykwalifikowany personel, to nadal w wielu placówkach odwykowych brakuje odpowiednich warunków do prowadzenia terapii, nowoczesnych programów terapeutycznych, zwłaszcza takich, które traktują terapię w sposób kompleksowy.
Priorytety
Aby zmniejszyć rozmiary już istniejących problemów alkoholowych, a jednocześnie zapobiegać powstawaniu nowych, należy przede wszystkim położyć nacisk na:
1.	Zwiększenie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzależnionych od alkoholu i ich rodzin.
2.	Wprowadzenie do placówek lecznictwa odwykowego kompleksowych programów terapii uzależnienia od alkoholu w oparciu o obowiązujące standardy w tym zakresie.
3.	Wprowadzenie do placówek odwykowych oferty programowej w zakresie: programów terapeutycznych dla młodzieży uzależnionej od alkoholu oraz programów dla ofiar przemocy domowej, która w wielu przypadkach ma miejsce w związku z nadużywaniem alkoholu.
4.	Udzielanie rodzinom, w których występują problemy alkoholowe, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą w rodzinie.
5.	Prowadzenie profilaktycznej działalności informacyjnej i edukacyjnej dla osób pijących nadmiernie bez cech uzależnienia a w szczególności programów profilaktycznych dla dzieci i młodzieży.
6.	Szkolenie lekarzy rodzinnych oraz pierwszego kontaktu w zakresie stosowania Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu (AUDIT), jako testu przesiewowego, celem ukierunkowania leczenia i zmniejszenia jego kosztów.
7.	Doprowadzenie do ograniczenia dostępności alkoholu – w szczególności dla dzieci i młodzieży. 
8.	Ograniczenie liczby zachorowań na chorobę alkoholową poprzez pracę profilaktyczną. 
9.	Zmniejszenie śmiertelności wśród osób uzależnionych z powodu destrukcyjnego wpływu picia alkoholu na ich organizm.
10.	Zmniejszenie rozmiarów uszkodzeń zdrowia spowodowanych nadużywaniem alkoholu. 
11.	Zminimalizowanie liczby patologicznych rodzin ze względu na występowanie przemocy i ogólnego zaniedbania. 
12.	Zmniejszenie udziału nietrzeźwości wśród przyczyn naruszenia prawa i porządku publicznego. 
13.	Zmniejszenie naruszenia prawa na rynku alkoholowym. 

5. Czynniki społeczno-ekonomiczne.
5.1 Struktura populacji.
Populacja mieszkańców województwa śląskiego liczyła w dniu 31 grudnia 2001 roku ogółem 4 830 472 osób (spadek o 17 128 w stosunku do roku poprzedniego). W miastach mieszkało 3 831 380 osób (o 13 936 mniej niż w roku 2000), a na wsiach 999 092 (czyli o 3 192 osób mniej niż przed rokiem). Z tego 1 994 512 osób mieszkało w powiatach grodzkich (zczego 995 420 w miastach), a 2 835 960 w miastach na prawach powiatu (o 13 221 osób mniej niż w 2000 roku). Można więc zaobserwować odpływ ludności poza województwo i nieznaczną migrację z terenów wiejskich do miast. Związane jest to min. z zamykaniem części lub likwidacją kopalń i innych zakładów przemysłowych.
Zmalała liczba żywych urodzeń z 42 233 w roku 2000 w stosunku do 40 748 w 2001 roku. Jak wynika z danych szczegółowych spadek nastąpił głównie w miastach. Zarówno w miastach jak i na wsiach odnotowano spadek zgonów niemowląt – z 427 w roku 2000 na 366 w roku 2001 (tabela nr 4).
Zwiększyła się śmiertelność mieszkańców województwa, zarówno w miastach jak i na wsiach (w roku 2000 odnotowano 45 989 zgonów – (z czego 36 191 w miastach, a w roku 2001 liczba zgonów wyniosła 46 031 – z czego w miastach 36 358).
W latach 1998-2001 zaobserwować można ujemny przyrost naturalny. Począwszy od 1998 roku odnotowano ujemny przyrost naturalny (-2 532 osoby) przy niewielkim wzroście na wsiach o 536 osoby. Kolejne lata to stopniowy wzrost ujemnych wartości przyrostu naturalnego ludności województwa śląskiego. Przy czym w roku 2000 zaobserwowano niewielki wzrost ludności (o 96 osób) na wsiach. Z kolei w roku 2001 nastąpił gwałtowny spadek przyrostu naturalnego (o – 506 osób).
5.2 Prognoza ludności województwa śląskiego. 
Z prognoz demograficznych wynika, ze ludność województwa śląskiego w roku 2007 będzie liczyła 4 823 036 osób czyli o 7436 osoby mniej niż w roku 2001. Zwiększy się o 15 812 liczba osób mieszkająca na wsiach, spadnie natomiast o 23 248 liczba osób mieszkająca w miastach.
W strukturze populacji Województwa Śląskiego w roku 2001 zaobserwować można większą liczbę chłopców niż dziewczynek w wieku od 0 do 15 lat. W przedziale wiekowym między 20 a 29 rokiem życia utrzymuje się porównywalna liczba mężczyzn i kobiet. Po 40 roku życia zabsorbowano wzrost liczby kobiet w stosunku do liczby mężczyzn. Z wiekiem ta tendencja ulega wzrostowi zarówno w mieście jak i na wsi.
W ogólnej liczbie mieszkańców widoczna jest przewaga osób w wieku dorosłym i starszym nad osobami młodymi , które nie ukończyły jeszcze 19 roku życia. Świadczy to o stopniowym starzeniu się mieszkańców województwa, co jest porównywalne z obecnymi tendencjami w Europie Zachodniej.
Współczynnik płodności kobiet jest wyższy na wsiach niż w miastach naszego województwa. Najwyższe jego wartości (88,8-94,74 na wsiach) zaobserwować można między 20 a 29 rokiem życia. Z kolei w miastach najwyższy współczynnik (81,52) zaobserwowano między 25 a 29 rokiem życia.
Widoczny jest także spadek w ogólnej dzietności kobiet (1,1373) w roku 2001 w porównaniu z rokiem poprzednim (1,1864).

5.3 Poziom wykształcenia i struktura bezrobocia w województwie. 
Struktura populacji według poziomu wykształcenia mieszkańców województwa śląskiego w latach 2000- 2002 świadczy o niewielkim udziale w społeczeństwie osób z wyższym wykształceniem.
Najliczniejszą grupę wśród mieszkańców województwa stanowią osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym (w roku 2000 w mieście 859 osób, do 980 w roku 2002).
Kolejną liczną grupę stanowią osoby z wykształceniem podstawowym i niepełnym podstawowym (w roku 2000 – 715 osób w miastach i 285 na wsiach, a w 2002 roku 752 w miastach oraz 253 na wsiach). Zarówno wśród osób z wykształceniem zasadniczym zawodowym jak i podstawowym zaobserwować można wzrost liczby osób w miastach oraz spadek na wsiach w obu tych grupach.
Najmniej liczną grupę stanowią mieszkańcy województwa z wyższym wykształceniem, choć w latach 2000-2002 zaobserwować można wyraźny wzrost zarówno w miastach jak i na wsiach (w roku 2000 – w miastach 219 osób, na wsiach – 15; w roku 2002 – w miastach 303 osoby, na wsiach 28 osób).
W tej grupie wykształcenia obserwuje się również najmniejszą liczbę osób biernych zawodowo.
Stopa bezrobocia w województwie systematycznie się podnosi. W roku 2000 sięgała 12,9 %, a roku 2002 bezrobocie wzrosło do 16,5 %. Najniższe bezrobocie w roku 2002 zaobserwowano w Katowicach (8,2 %), natomiast najwyższe było w Siemianowicach (28,7 %).
Liczba osób bezrobotnych posiadająca prawo do zasiłku w Województwie Śląskim na przestrzeni 2000-2002 roku sięgała 39 189 osób w roku 2000. W roku 2001 uległa wzrostowi do 51 252 osób, a następnie w roku 2002 spadła do 45 087 osób.
Szczegółowe dane dotyczące czynników społeczno-ekonomicznych mających wpływ na powstawanie potrzeb zdrowotnych mieszkańców Województwa Śląskiego przedstawione zostały w tabelach 16-25.

6. Wpływ środowiska fizycznego na stan zdrowia mieszkańców województwa.
6.1 Charakterystyka województwa śląskiego dotycząca stężenia zanieczyszczeń atmosferycznych.
Dla polityki zdrowotnej i profilaktyki w dziedzinie zdrowia środowiskowego podstawowe znaczenie mają informacje opracowane przez Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Katowicach  na temat rodzaju i wielkości skutków zdrowotnych spowodowanych przez szkodliwe czynniki środowiska. 
Skutki zdrowotne (definiowane jako „choroby lub zaburzenia stanu zdrowia”) wynikają z nadmiernego narażenia na czynniki środowiskowe, ale ich wielkość jest bezpośrednio zależna od:
1.	wielkości narażenia ludności, 
2.	interakcji różnych czynników działających łącznie,
3.	indywidualnej wrażliwości organizmu.
Skutki zdrowotne narażenia na zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego obejmują przedwczesną umieralność z powodu chorób układu krążenia i układu oddechowego, zwiększoną zachorowalność na choroby układu oddechowego oraz zwiększoną częstość występowania chorób nowotworowych.
Wartości dopuszczalne (dopuszczalne poziomy lub wartości odniesienia) uważa się za dotrzymane, jeżeli stężenie średnie w roku kalendarzowym nie przekroczy wartości dopuszczalnej rocznej. Częstość przekroczeń wartości dopuszczalnej stężenia 24‑godzinnego w okresie rocznym nie jest większa od podanej w tabeli, a częstość przekroczeń wartości dopuszczalnej stężenia 1‑godzinnego w okresie rocznym nie jest większa od 0,2 % (dla SO2 0,274 %).
Dopuszczalne poziomy oraz wartości odniesienia dla substancji : CO2 , SO2, Ołowiu (Pb), Ozonu (03), PM 10 uwzględnia poniższa tabela. 
Zestawienie obowiązujących w roku 2002 dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu 
Lp.	Nazwa substancji	Dopuszczalne poziomy [µg/m3] dla okresów uśredniania wyników pomiarów	
		Rok kalendarzowy
Da	24 godziny	1 godzina	
			D24	Częstość przekraczania	D1	Częstość przekraczania	
1	PM10 pył zawieszony	40	50	35 razy	-	-	
2	SO 2 dwutlenek siarki
	40	150	3 razy	350	24 razy	
3	CO 2 dwutlenek azotu

	40	-	-	200	18 razy	
4	Pb ołów	0,5	-	-	-	-	
5	O3 ozon	Brak danych					

Zestawienie wartości odniesienia obowiązujących w roku 2002 dla wybranych substancji w powietrzu
Lp.	Nazwa substancji	Wartości odniesienia [µg/m3]
uśrednione dla okresu	
		1 godziny	roku kalendarzowego	
1	PM 10 c pył zawieszony	280	40	
2	SO 2 dwutlenek siarki	350	30	
3	CO 2 dwutlenek azotu	Brak danych	Brak danych	
4	Pb ołów b	5	0,5	
5	O3 ozon	Brak danych	Brak danych	

b - jako suma metalu i jego związków w pyle zawieszonym PM10
c - stężenie pyłu o średnicy aerodynamicznej ziaren do 10 µm (PM10)

Wyniki pomiarów zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego województwa Śląskiego w roku 2002 (opady metali za rok 2001) w odniesieniu do obowiązujących kryteriów oceny stanu zanieczyszczenia atmosfery przedstawia poniższa tabela.

Zanieczyszczenie powietrza w województwie śląskim w roku 2002
Lp	Substancja	Stężenia średnie w roku kalendarzowym	Stężenia 1-godzinne	
		Da	Zakres stężeń	L(S>Da)/L	D1	S99,8	F(S>D1) %	
			min.	maks.	stacja pomiarowa			min.	maks.	stacja pomiarowa	od	do	
1	2	3	4	5	6	7	8		9	10	11	
1	Pył zawiesz. PM10 - wagowo	µg/m3	40	30	84	Zabrze	22/25	280	230	505	Katowice	0,10	1,37	
2	pył zawiesz. PM10 -reflektom.	µg/m3	-	4	36	Żywiec	- /15	-	152	623	Żywiec	-	-	
3	dwutlenek siarki (SO2)	µg/m3	40	4	30	Zawiercie	0/33	350	93	332	Myszków	0,00	0,18	
4	ołów (Pb)	ng/m3	500	30	245	Miasteczko Śląskie - Żyglinek	0/25	5000	345	4570	Miasteczko Śląskie - Żyglinek	0,00	0,16	
5	opad pyłu	g/(m2rok)	200	12	242	Zabrze	1/693							
6	opad ołowiu*	mg/(m2rok)	100	0,0	459	Piekary Śląskie	10/694							
Objaśnienia:	
Da - dopuszczalne wartości roczne		
L(S>Da)/L - liczba stacji, na których stężenie roczne przekraczało wartość dopuszczalną / liczba stacji, na których przeprowadzono pomiary
D1 - dopuszczalne wartości 1-godzinne
S99,8	 - 99,8-percentyl rozkładu stężeń 1-godzinnych w ciągu roku
F(S>D1) - częstość przekraczania stężenia równego dopuszczalnej wartości 1-godzinnej 
* - dane za 2001 rok.
•	kolumna 4 i 5 podaje najniższe i najwyższe wartości stężeń rocznych 
•	kolumna 8 i 9 podaje stężenia 1‑godzinne badanych substancji wybrane spośród wyników uzyskanych na wszystkich stacjach pomiarowych. 
•	kolumna 5 i 9 obok wartości maksymalnych podaje nazwę miejscowości, w której ta wartość wystąpiła.
•	kolumna 6 podaje liczbę stacji, na których zanotowano przekroczenie dopuszczalnej wartości rocznej oraz liczbę stacji, na których przeprowadzono badania. 
•	kolumna 10 przedstawia częstość (w % czasu w roku) przekraczania dopuszczalnych stężeń 1‑godzinnych,
•	kolumna 3 i 7 podaje wartości dopuszczalnych stężeń poszczególnych substancji:
Da	- dopuszczalna wartość średnia w roku kalendarzowym,
D1	- dopuszczalna wartość 1-godzinna.

Poniższe tabele zawierają dane z poszczególnych stacji pomiarowych, w szczególności:
•	stężenia średnie w roku kalendarzowym, S,
•	stężenia 1-godzinne nie przekraczane przez 99,8 % czasu w roku kalendarzowym - S 99,8.
Zanieczyszczenie powietrza w Województwie Śląskim w roku 2002
Powiat, miasto		Pył reflektom	SO2	
	Stacja pomiarowa	S	S99,8	S	S99,8	
		µg/m3	µg/m3	
Miasto Katowice	ul. Raciborska	-	-	15	241	
	ul. Konopnickiej	-	-	21	146	
Powiat będziński	ul. Kościuszki	-	-	16	260	
Miasto Bielsko-Biała	ul. Broniewskiego	27	450	13	183	
	ul. Komorowicka	27	602	11	187	
	ul. Listopadowa	30	510	11	196	
Miasto Bytom	ul. Moniuszki	-	-	26	331	
Miasto Chorzów	ul. Okrzei	-	-	13	169	
Powiat cieszyński	Cieszyn, Górny Rynek	25	519	8	200	
	Ustroń, ul. Zdrojowa	4	152	4	98	
Miasto Częstochowa	ul. Baczyńskiego	18	353	12	244	
	ul. Biegańskiego	35	374	13	216	
	ul. Bohaterów. Katynia	17	298	10	220	
	ul. Brata Alberta	18	289	10	251	
	ul. Gminna	22	398	7	206	
Miasto Gliwice	ul. Kujawska	-	-	20	165	
Miasto Jastrzębie Zdrój	ul. Harcerska	-	-	10	93	
Miasto Jaworzno	ul. Pocztowa	-	-	22	265	
Powiat kłobucki	Kłobuck, ul. Zamkowa	20	358	7	179	
Powiat Lubliniecki	Lubliniec, ul. Dworcowa	32	433	4	103	
Miasto Mysłowice	ul. Bytomska	-	-	12	121	
Powiat Myszkowski	Myszków, ul. Strażacka	26	482	8	332	
Powiat Raciborski	Racibórz, 
ul. T. Gimnast	-	-	6	129	
Powiat Raciborski	Borucin	-	-	16	147	
Miasto Rybnik	ul. Janiego	-	-	25	168	
Miasto Sieminowice	ul. Sobieskiego	-	-	25	194	
Miasto Sosnowiec	ul. Narutowicza	-	-	21	114	
Miasto Tychy	ul. Budowlanych	-	-	6	128	
Powiat Wodzisławski	Wodz. Śl, Bogumińska	-	-	15	147	
Miasto Zabrze	ul. 3 Maja	-	-	20	221	
Powiat Zawierciański	Zawiercie, ul. 
11 Listopada	-	-	30	108	
Powiat Żywiecki	Żywiec, ul. Krasińskiego	31	623	15	324	
	Żywiec, ul. Jana	36	575	14	280	
Wartości dopuszczalne roczne i 1-godzinne	-	-	40	350	
Objaśnienia:	
S- stężenie średnie roczne
S99,8 - 99,8-percentyl rozkładu stężeń 1-godzinnych w ciągu roku (stężenie nie przekraczane przez 99,8 % czasu)

	Zanieczyszczenie powietrza w Województwie Śląskim w roku 2002
Powiat, miasto	Stacja pomiarowa	PM10
met. wagową	TSP
met. wagową	Pb	
		S	S99,8	S	S99,8	S	S99,8	
		µg/m3	µg/m3	ng/m3	
Miasto Katowice	ul. Raciborska	59	505	70	559	74	481	
	ul. Westerplatte	56	372	66	416	205	2498	
Miasto Bielsko-Biała	ul. Broniewskiego	51	487	59	530	47	547	
Miasto Bytom	ul. Parkowa	63	331	75	387	124	2189	
Miasto Chorzów	ul. Okrzei	67	461	78	496	101	955	
Miasto Częstochowa	ul. Boya-Żeleńskiego	54	380	64	469	69	912	
Miasto Dąbrowa Górnicza	ul. Legionów Polskich	55	439	63	530	83	716	
Miasto Gliwice	ul. Kujawska	53	326	62	369	61	401	
Miasto Jastrzębie Zdrój	ul. Harcerska	44	305	53	332	54	501	
Miasto Jaworzno	ul. Pocztowa	53	276	62	304	60	500	
Miasto Mysłowice	ul. Bytomska	59	419	68	493	77	528	
Miasto Piekary Śl.	ul. Skłodowskiej Curie	67	410	81	483	173	2006	
Powiat Raciborski	Racibórz, 
ul. T. Gimnast	46	270	54	336	44	351	
Powiat Raciborski	Borucin	33	247	39	265	30	345	
Miasto Ruda Śl.	ul. 1 Maja	65	377	77	484	72	568	
Miasto Rybnik	ul. Szafranka	61	380	71	436	57	420	
Miasto Siemianowice	ul. Sobieskiego	55	342	65	388	101	801	
Miasto Sosnowiec	ul. Narutowicza	57	366	67	421	84	513	
Powiat tarnogórski	Miasteczko Śl., Śródm.	30	230	34	257	78	2074	
	Miasteczko Śl., Żyglinek	39	309	47	341	245	4570	
Miasto Tychy	ul. Starokościelna	59	320	67	362	60	425	
Powiat
Wodzisławski	ul. Bogumińska	65	380	75	447	57	486	
Miasto Zabrze	ul. 3 Maja	84	448	98	526	96	735	
Powiat Zawierciański	Zawiercie, 
ul. Piłsudskiego	54	434	65	498	135	2821	
Miasto Żory	Al. Wojska Polskiego	49	279	58	310	53	347	
Wartości dopuszczalne roczne i 1-godz.	40	280	-	-	500	5000	
Objaśnienia:	
S- stężenie średnie roczne	
S99,8 - 99,8-percentyl rozkładu stężeń 1-godzinnych w ciągu roku (stężenie nie przekraczane przez 99,8 % czasu)
Uwagi:	 Stężenia metali, substancji smołowych i benzo-a-pirenu oznaczono w próbach pyłu zawieszonego PM10

Zanieczyszczenie powietrza:
Opad pyłu (wartość dopuszczalna 200 g/(m2rok)) osiągał wartości od 12 g/(m2rok) w Bobrownikach do 242 g/(m2rok) w Zabrzu. 
Przekroczenie dopuszczalnej wartości rocznej zanotowano na 1 spośród 693 stanowisk,
Opad ołowiu (Da=100 mg/(m2rok)) osiągał poziom od 0 w Łaziskach Górnych do 459 mg/(m2rok) w Piekarach Śląskich, przekraczając wartość dopuszczalną na 10 spośród 694 stanowisk,
Pył zawieszony PM10 met. wagową (dopuszczalne stężenie roczne Da=40 µg/m3, 1‑godzinne D1=280 µg/m3) występował w stężeniach przekraczających dopuszczalną wartość roczną na 22 spośród 25 stacji pomiarowych.
Stężenia roczne wynosiły od 30 µg/m3 w Miasteczku Śląskim do 84 µg/m3 w Zabrzu, a 99,8-percentyl rozkładu stężeń 1‑godzinnych (S99,8) od 230 µg/m3 w Miasteczku Śląskim do 505 µg/m3 w Katowicach.
Częstość przekraczania dopuszczalnego stężenia 1-godzinnego wynosiła od 0,1 do 1,37 % czasu w roku i była wyższa od częstości dopuszczalnej na 20 stacjach pomiarowych,
Pył zawieszony PM10 met. reflektometryczną - Stężenia roczne wynosiły od 4 µg/m3 w Ustroniu do 36 µg/m3 w Żywcu, a S99,8 od 152 µg/m3 w Ustroniu do 623 µg/m3 w Żywcu,
Dwutlenek siarki (Da=40 µg/m3, D1=350 µg/m3) - Stężenia roczne nie przekroczyły wartości dopuszczalnej na żadnej z 33 stacji pomiarowych. 
Stężenia roczne wynosiły od 4 µg/m3 w Ustroniu i Lublińcu do 30 µg/m3 w Zawierciu, a S99,8 od 93 µg/m3 w Jastrzębiu Zdroju do 332 µg/m3 w Myszkowie.
Częstość przekraczania dopuszczalnego stężenia 1-godzinnego wynosiła od 
0 do 0,18 % czasu w roku,
Ołów (Da=500 ng/m3, D1=5000 ng/m3) - Stężenia roczne nie przekroczyły wartości dopuszczalnej na żadnej z 25 stacji pomiarowych.
Stężenia wynosiły: 
roczne od 30 ng/m3 w Borucinie do 245 ng/m3 w Miasteczku Śląskim - Żyglinku, S99,8 od 0,39 ng/m3 w Borucinie do 4570 ng/m3 w Miasteczku Śląskim - Żyglinku
6.2 Jakość wody pitnej. 
W porównaniu z rokiem 2001 stwierdza się poprawę o 3,7% stanu zaopatrzenia i jakości wody przeznaczonej przez ludzi do spożycia. 
Liczba ludności korzystającej z wody pitnej w województwie śląskim.	
Lp.	PSSE
oraz nadzorowane powiaty i miasta na prawach powiatu	Liczba ludności korzystającej z wody wodociągowej	
		Ogółem	Korzystająca
z dobrej wody	Odsetek ludności korzystającej
z dobrej wody	
1	Bielsko-Biała (powiat bielski, Bielsko-Biała)	309 000	309 000	100%	
2	Bytom (powiat tarnogórski, Bytom, Piekary śląskie)	407 960	403 330	98,9%	
3	Chorzów (Chorzów, Świętochłowice)	174 500	174 500	100%	
4	Cieszyn (powiat cieszyński)	141 072	141 072	100%	
5	Częstochowa (powiat częstochowski, Częstochowa)	377 087	371 887	98,6%	
6	Dąbrowa Górnicza (powiat będziński, Dąbrowa Górnicza)	295 800	293 800	99,3%	
7	Gliwice (powiat gliwicki, Gliwice, Zabrze)	544 586	509 610	93,6%	
8	Jaworzno (Jaworzno)	94 000	94 000	100%	
9	Katowice (Katowice, Mysłowice, Siemianowice Śląskie)	495 775	495 775	100%	
10	Kłobuck (powiat kłobucki)	380 80	363 431	95,5%	
11	Lubliniec (powiat lubliniecki)	60 430	59 440	98,4%	
12	Myszków (powiat myszkowski)	67 590	67 590	100%	
13	Racibórz (powiat raciborski)	101 000	101 000	100%	
14	Ruda Śląska (Ruda Śląska)	164 200	164 200	100%	
15	Rybnik (powiat rybnicki, Rybnik, Żory)	294 100	292 600	99,5%	
16	Sosnowiec (Sosnowiec)	241 109	228 761	94,9%	
17	Tychy (powiat tyski, mikołowski, pszczyński, Tychy)	402 620	396 620	98,5%	
18	Wodzisław Śląski (powiat wodzisławski, Jastrzębie Zdrój)	3158 217	311 037	97,7%	
19	Zawiercie (powiat zawierciański)	131 140	125 858	96,0%	
20	Żywiec (powiat żywiecki)	90 140	89 960	99,8%	
Województwo śląskie	5090706	4 893 501	98,5%	

Z wody wodociągowej o dobrej jakości korzystało 4 893 501 osób (98,5% populacji korzystającej z wodociągów). Pozostała część mieszkańców do spożycia używała wody z własnych studni przydomowych, szczególnie na terenach słabo zurbanizowanych-podmiejskich, wiejskich, gdzie od szeregu lat stwierdza się złą jakość wody przeznaczonej do spożycia. Stan ten spowodowany jest wtórnym zanieczyszczeniem warstw wodonośnych, wynikającym z działalności rolniczej oraz braku kanalizacji. Problem dotyczy w głównej mierze studni przydomowych, bazujących na płytkich wodach podziemnych, których liczbę na terenie województwa szacuje się na ok. 35 tys. z czego w 60% woda nie spełnia wymagań sanitarnych, przede wszystkim bakteriologicznych.
Największy udział w zaopatrzeniu mieszkańców województwa śląskiego w wodę do spożycia mają wodociągi produkujące ponad 10.000 m3/d – z których wodę czerpie ponad 3295 tys. ludności (ponad 72% mieszkańców). Są to duże, stale modernizowane obiekty dostarczające wody o dobrej jakości. Natomiast złą jakość wody stwierdza się przede wszystkim w małych wodociągach, o wydajności do 1.000m3/d oraz w studniach publicznych i przydomowych.
Pogorszenie jakości wody w sieci rozdzielczej, mimo sporej ilości przeprowadzanych remontów i modernizacji, związane są z „wiekowością” samej sieci, jak również ze stosunkowo częstymi awariami, powodującymi pogorszenie organoleptycznych wskaźników jakości wody do picia.
W ciągu doby mieszkańcy województwa śląskiego czerpią z sieci wodociągowej ponad 1 milion m3 wody, z czego zaledwie niecałe 13 000 m3 wody zużywane jest do celów konsumpcyjnych (ok. 1,3%). Średnie roczne zużycie wody na jednego mieszkańca waha się od 11m3 (w powiecie żywieckim) do 69,1m3 (Bytom), średnio dla województwa 40,9m3. 
Zużycie wody w województwie śląskim.
Lp	PSSE	Nadzorowane
powiaty i miasta na prawach powiatu	Zużycie wody	
			Ogółem w tys. m3	w m3 na 1 mieszkańca	
1	Bielsko-Biała	bielski	4740,7	32,4	
		Bielsko-Biała	9294,3	51,7	
		Nadzorowany teren	14035,0	42,1	
2	Bytom	tarnogórski
	4085,8	28,4	
		Bytom
	14089,6	69,1	
		Piekary Śląskie	2396,4	36,5	
		Nadzorowany teren	20571,8	44,7	
3	Chorzów	Chorzów	5703,5	47,0	
		Świętochłowice	2602,3	44,1	
		Nadzorowany teren	8305,8	45,5	
4	Cieszyn	cieszyński	4225,9	21,7	
5	Częstochowa	częstochowski	3109,5	23,1	
		Częstochowa	13029,0	50,8	
		Nadzorowany teren	16138,5	37,0	
6	Dąbrowa Górnicza	będziński	7204,8	48,7	
		Dąbrowa Górnicza	5063,3	38,7	
		Nadzorowany teren	12268,1	43,7	
7	Gliwice	gliwicki	4290,1	34,1	
		Gliwice	10109,6	48,0	
		Zabrze	9959,5	50,0	
		Nadzorowany teren	24359,2	44,0	
8	Jaworzno	Jaworzno	3481,0	35,7	
9	Katowice	Katowice	19121,4	55,7	
		Mysłowice	4023,9	50,8	
		Siemianowice Śląskie	3594,3	36,5	
		Nadzorowany teren	26739,6	47,7	
10	Kłobuck	kłobucki	2274,4	26,4	
11	Lubliniec	lubliniecki	2240,9	27,8	
12	Myszków	myszkowski	2202,4	30,0	
13	Racibórz	raciborski	4175,2	34,6	
14	Ruda Śląska	Ruda Śląska	6545,4	41,7	
15	Rybnik	rybnicki	1986,7	26,6	
		Rybnik	5399,1	37,4	
		Żory	1931,6	29,4	
		Nadzorowany teren	9317,4	31,1	
16	Sosnowiec	Sosnowiec	12715,5	52,5	
17	Tychy	mikołowski	3513,0	37,9	
		pszczyński	3448,8	33,4	
		tyski	1823,3	31,1	
		Tychy	5844,6	44,8	
		Nadzorowany teren	14629,7	36,8	
18	Wodzisław Śląski	wodzisławski	4552,5	28,7	
		Jastrzębie Zdrój	3827,6	37,6	
		Nadzorowany teren	8380,1	33,2	
19	Zawiercie	zawierciański	4501,5	35,0	
20	Żywiec	żywiecki	1661,5	11,0	
	
	17 powiatów	60037,0	30,1	
		19 miast na prawach powiatu	138962,4	45,2	
		Województwo	198999,4	40,9	

6.3 Stan wodociągów województwie.
W roku 2002 w województwie śląskim czynnych było 1055 wodociągów. 
Poniższa tabela przedstawia sieć wodociągową i sieć kanalizacyjną w powiatach i w miastach na prawach powiatu w województwie śląskim.
Jakość wody w województwie śląskim.
Lp.

	PSSE
oraz nadzorowane powiaty i miasta na prawach powiatu	Liczba wodociągów wg ewidencji (stan na 31.12.2002r.)	Ilość skontrolowanych wodociągów	Ilość skontrolowanych wodociągów dostarczających wodę o dobrej jakości	
					
1	Bielsko-Biała (powiat bielski, Bielsko-Biała)	62	62	62 (100%)	
2	Bytom (powiat tarnogórski, Bytom, Piekary śląskie)	38	38	30 (78,9%)	
3	Chorzów (Chorzów, Świętochłowice)	1	1	1 (100%)	
4	Cieszyn (powiat cieszyński)	131	61	61 (100%)	
5	Częstochowa (powiat częstochowski, Częstochowa)	53	52	50 (96,2%)	
6	Dąbrowa Górnicza (powiat będziński, Dąbrowa Górnicza)	31	31	30 (96,8%)	
7	Gliwice (powiat gliwicki, Gliwice, Zabrze)	46	45	39 (86,7%)	
8	Jaworzno (Jaworzno)	6	5	5 (83,3%)	
9	Katowice (Katowice, Mysłowice, Siemianowice Śląskie)	1	1	1 (100%)	
10	Kłobuck (powiat kłobucki)	36	31	26 (83,9%)	
11	Lubliniec (powiat lubliniecki)	18	18	17 (94,4%)	
12	Myszków (powiat myszkowski)	28	28	28 (100%)	
13	Racibórz (powiat raciborski)	13	13	11 (84,6%)	
14	Ruda Śląska (Ruda Śląska)	5	5	5 (100%)	
15	Rybnik (powiat rybnicki, Rybnik, Żory)	11	11	10 (90,9%)	
16	Sosnowiec (Sosnowiec)	1	1	1 (100%)	
17	Tychy (powiat tyski, mikołowski, pszczyński, Tychy)	24	24	21 (87,5%)	
18	Wodzisław Śląski (powiat wodzisławski, Jastrzębie Zdrój)	19	16	9 (56,2%)	
19	Zawiercie (powiat zawierciański)	72	72	67 (93,1%)	
20	Żywiec (powiat żywiecki)	459	458	452 (98,7%)	
Województwo Śląskie	1055	973	926 (95,2%)	
Stopień skanalizowania w województwie śląskim.
Długość sieci wodociągowej w województwie śląskim wynosi ponad 17000km a sieci kanalizacyjnej ok. 6000 km. Do sieci wodociągowej podłączonych jest prawie 455000 budynków, a do kanalizacyjnej tylko niewiele ponad 12800, co stanowi 28,2% budynków podłączonych do sieci wodociągowej. Najmniejszy odsetek budynków podłączonych do sieci stwierdza się w powiecie częstochowskim (6,6% budynków, a największy w Świętochłowicach (100% budynków). .
Sieć wodociągowa i kanalizacyjna w województwie śląskim.
Lp.	PSSE	Nadzorowane
powiaty i miasta na prawach powiatu	Sieć wodociągowa	Sieć kanalizacyjna	Odsetek budynków podłączo-nych do kanalizacji	
			Długość
w km	Ilość podłączo-nych budynków	Długość
w km	Ilość podłączo-nych budynków		
1	Bielsko-Biała	bielski	900,0	21392	129,4	2515	11,8	
		Bielsko-Biała	408,6	13832	288,8	4588	33,2	
		Nadzorowany teren	1308,6	35224	418,2	7103	20,2	
2	Bytom	tarnogórski
	605,0	20422	160,4	5438	26,6	
		Bytom
	310,7	9135	211,9	7651	83,8	
		Piekary Śląskie	106,3	5618	76,0	5124	91,2	
		Nadzorowany teren	1022,0	35175	448,3	18213	51,8	
3	Chorzów	Chorzów	184,1	4489	157,3	4107	91,5	
		Świętochłowice	65,8	2081	69,8	2081	100	
		Nadzorowany teren	249,9	6570	227,1	6188	94,2	
4	Cieszyn	cieszyński	972,1	15988	315,6	5644	35,3	
5	Częstochowa	częstochowski	1074,3	28000	79,1	1853	6,6	
		Częstochowa	518,6	22065	363,5	9801	44,4	
		Nadzorowany teren	1592,9	50065	442,6	11654	23,3	
6	Dąbrowa Górnicza	będziński	630,8	21901	147,4	2539	11,6	
		Dąbrowa Górnicza	332,5	7812	133,3	1534	19,6	
		Nadzorowany teren	963,3	29713	280,7	4073	13,7	
7	Gliwice	gliwicki	689,5	15354	177,6	1501	9,8	
		Gliwice	363,8	13074	220,2	7532	57,6	
		Zabrze	292,7	9971	231,6	7168	71,9	
		Nadzorowany teren	1346,0	38399	629,4	16201	42,2	
8	Jaworzno	Jaworzno	302,4	10102	168,5	1932	19,1	
9	Katowice	Katowice	483,6	14213	297,1	6578	46,3	
		Mysłowice	150,6	5364	67,7	1473	27,5	
		Siemianowice Śląskie	86,3	2613	71,1	1640	62,8	
		Nadzorowany teren	720,5	22190	435,9	9691	43,7	
10	Kłobuck	kłobucki	807,8	17935	54,7	1912	10,7	
11	Lubliniec	lubliniecki	530,8	11947	155,0	4427	37,1	
12	Myszków	myszkowski	492,0	14425	70,7	2306	16,0	
13	Racibórz	Raciborski	644,2	13698	81,6	1992	14,5	
14	Ruda Śląska	Ruda Śląska	275,8	7309	202,7	4589	62,8	

15	Rybnik

	Rybnicki	413,2	12109	43,6	888	7,3	
		Rybnik	448,6	13819	167,4	2068	15,0	
		Żory	154,9	4809	78,7	1627	33,8	
		Nadzorowany teren	1016,7	30737	289,7	4583	14,9

	
16	Sosnowiec	Sosnowiec	448,2	10745	303,7	5513	51,3	
17	Tychy	mikołowski	537,8	11939	79,2	1213	10,2	
		Pszczyński	908,1	16717	222,1	4221	25,3	
		Tyski	328,5	6920	103,8	1577	22,8	
		Tychy	327,4	6395	164,8	2965	46,4	
		Nadzorowany teren	2101,8	41971	569,9	9976	23,8	
18	Wodzisław Śląski	wodzisławski	801,2	24178	125,5	2286	9,5	
		Jastrzębie Zdrój	307,5	6759	79,2	1653	24,5	
		Nadzorowany teren	1108,7	30937	204,7	3939	12,7	
19	Zawiercie	zawierciański	853,6	22734	117,6	1608	7,1	
20	Żywiec	żywiecki	313,4	8623	254,1	6859	79,5	
RAZEM	17 powiatów	11502,3	284282	2317,4	48779	17,2	
	19 miast na prawach powiatu	5568,4	170215	3353,4	79534	46,7	
	Województwo	17070,7	454497	5670,8	128313	28,2	

Zdecydowana większość ścieków bytowo-gospodarczych w powiatach ziemskich odprowadzana jest do niewielkich, często nieszczelnych odbiorników, co w znacznym stopniu powoduje zanieczyszczenie warstw wodonośnych bakteriami (coli typu fekalnego i paciorkowcami kałowymi) oraz związkami azotowymi (szczególnie azotanami). 

7. Zasoby systemu ochrony zdrowia.
Zasoby sytemu ochrony zdrowia województwa śląskiego w zakresie opieki stacjonarnej zostały przedstawione szczegółowo w tabelach nr 26-27.
Wykaz oddziałów szpitalnych został podzielony na szpitale niepsychiatryczne i psychiatryczne z uwzględnieniem podmiotu, który utworzył zakład. 
Organem założycielskim dla największej liczby oddziałów, biorąc pod uwagę ilość specjalizacji poszczególnych oddziałów jest samorząd województwa. Widoczne jest to zarówno w szpitalnictwie tzw. ogólnym jak i psychiatrycznym.
Łączna liczba łóżek w roku 2002 zbliżyła się do wartości 29.000 w skali całego województwa (dla szpitali niepsychiatrycznych). Dla szpitali psychiatrycznych była to liczba 3.583.
Liczba lekarzy pracujących w szpitalach niepsychiatrycznych wyniosła 5.739, natomiast liczba personelu pielęgniarskiego wynosiła 13.836 osoby.
W szpitalach psychiatrycznych liczba pracujących tam lekarzy wyniosła 188.

8. Społeczna ocena systemu ochrony zdrowia.
Najczęściej zgłaszanymi problemami, z którymi spotykali się pacjenci w trakcie korzystania ze świadczenia zdrowotnego były min.:
•	zła organizacja pracy w poradniach i na oddziałach szpitalnych,
•	ograniczony dostęp do porady specjalistycznej,
•	niewłaściwe traktowanie pacjenta przez personel placówki medycznej,
•	złe postawienie diagnozy,
•	niska jakość świadczonych usług,
•	złe warunki bytowe proponowane pacjentom wymagającym hospitalizacji.
Łączna liczba skarg skierowana w roku 2002 do kasy chorych, jednostek samorządu terytorialnego, urzędu wojewódzkiego, samorządów zawodów medycznych wynosiła 840. 
Szczegółowa charakterystyka dotycząca liczby oraz treści skarg 
z uwzględnieniem miejsca ich składania została przedstawiona w tabeli nr 28.

9. Cele strategiczne planu zdrowotnego
Analiza dokumentów krajowych czy międzynarodowych nastawionych na realizację wizji powszechnego zdrowia wskazuje na potrzebę urealnienia regionalnych celów i uczynienia ich naturalnie osiągalnymi bez konieczności ich narzucania. Równocześnie niezbędne jest, aby cele te były wyzwaniem i inspiracją – „połączeniem dzisiejszej rzeczywistości i jutrzejszych marzeń”.
Proponowany poziom realizacji zadań odnosi się do województwa śląskiego jako całości. Niemniej, cele nie powinny być traktowane jako mające jednakowe zastosowanie we wszystkich jednostkach samorządowych województwa (poza eliminacją pewnych chorób). Niektóre samorządy mogły już osiągnąć dany poziom realizacji celu i dlatego nie będzie on stanowił dla nich wyzwania, bądź też dany poziom może być zbyt ambitny i niemożliwy do natychmiastowej realizacji.
Proponowane cele mają inspirować do tworzenia własnych, specyficznych dla danej jednostki zadań. Jako, że formułowanie zadań musi być dopasowane do poziomu stanu zdrowia oraz innych czynników w różnych częściach Województwa, samorządy zachęcane są do dostosowania i wdrażania polityki i zadań zgodnie z ich własnymi potrzebami.
W Planie Zdrowotnym dla Województwa Śląskiego sformułowano na okres kilku lat dziesięć strategicznych celów – najistotniejszych z punktu widzenia zdrowotnego mieszkańców naszego Regionu:
1.	Współpraca na rzecz poprawy stanu zdrowia mieszkańców województwa śląskiego. 
2.	Kształtowanie środowiska przyjaznego zdrowiu. 
3.	Edukacja na rzecz zdrowia oraz promocja zdrowego stylu życia. 
4.	Redukcja skutków nadużywania alkoholu, palenia tytoniu i zażywania narkotyków. 
5.	Redukcja chorób niezakaźnych w tym chorób cywilizacyjnych.
6.	Redukcja chorób zakaźnych.
7.	Poprawa zdrowia psychicznego.
8.	Ograniczenie występowania urazów powstałych w wyniku przemocy i wypadków.
9.	Efektywny sektor zdrowia oraz redukcja kosztów opieki stacjonarnej.
10.	 Zarządzanie jakością opieki zdrowotnej.
9.1. Współpraca na rzecz poprawy stanu zdrowia mieszkańców województwa śląskiego.
W szczególności:
1.	Wartości ważniejszych wskaźników:
a.	zachorowalności,
b.	niepełnosprawności,
c.	umieralności
powinny zostać obniżone przez przyspieszenie poprawy sytuacji w jednostkach samorządu terytorialnego, tam gdzie te wskaźniki są niekorzystne.
2.	Powinien zostać ograniczony odsetek ludzi żyjących w ubóstwie.
3.	Ludzie mający specjalne potrzeby związane ze zdrowiem, warunkami społecznymi i ekonomicznymi, powinni być chronieni przed alienacją społeczną oraz mieć łatwy dostęp do odpowiedniej opieki.
Oczekiwane efekty:
Wszystkie samorządy zapewnią, że ich polityka społeczno - ekonomiczna i środowiskowa nie będzie szkodliwa dla zdrowia oraz, że będą one uczestniczyć, na ile to możliwe, w realizacji Wojewódzkiego Planu Zdrowotnego.
Uzasadnienie wyboru celu.
Tworzenie Wojewódzkiego Planu Zdrowotnego polega na uzgadnianiu wizji na przyszłość w uzyskiwaniu i spożytkowaniu zasobów oraz mobilizowaniu odpowiednich partnerów. Wybór pomiędzy różnymi opcjami musi być dokonywany na podstawie przejrzystego zbioru wartości, a te z kolei muszą być oparte na silnych podstawach etycznych. Jak już powiedziano, równość w zdrowiu i solidarność w działaniu stanowią dwie kluczowe wartości w Planie Zdrowotnym. W województwie ujawniają się one w dwóch wymiarach, z których obydwa wymagają silnej programowej odpowiedzi. Jeden wymiar to nierówność pomiędzy grupami. Nierówności zaostrzają problem ubóstwa i bezrobocia. Przyczyniają się one do pogarszania stylu życia, wzrostu przemocy oraz osłabienia spójności społecznej. Wątpliwości, co do jakości świadczeń zdrowotnych oraz brak równowagi między zapotrzebowaniem na środki finansowe i ich dostępnością budzi obawy, iż strefy bezpieczeństwa socjalnego mogą ulec pogorszeniu. Zatem, niezbędne jest jasno sprecyzowane i pełne zaangażowania działanie tak, aby wizja Planu mogła zostać zrealizowana.
Oczekiwane korzyści zdrowotne i społeczne:
1.	Zredukowanie dysproporcji w stanie zdrowia pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego województwa przynajmniej o jedną trzecią.
2.	Zredukowanie różnic zdrowotnych pomiędzy grupami społeczno - ekonomicznymi wewnątrz danej struktury samorządowej przynajmniej o jedną czwartą, dzięki istotnej poprawie stanu zdrowia grup znajdujących się w niekorzystnym położeniu.

Zadania:
1.	Przyjęcie jako najważniejszych priorytetów w samorządowej polityce zdrowotnej:
•	Pomocy tym, którzy są w najgorszym położeniu materialnym (ubóstwo zdefiniowane na podstawie dochodów, statusu społeczno – ekonomicznego, warunków życia czy poziomu wykształcenia – jest najistotniejszym pojedynczym uwarunkowaniem utraty zdrowia).
•	Edukacji, która jest ważnym uwarunkowaniem zdrowia (uzyskany poziom edukacji wiąże się z poziomem umieralności i chorobowości, podobnie jak w przypadku dochodów).
2.	Definiowanie i rozpowszechnianie zasady, że zdrowie jest podstawowym prawem człowieka.
3.	Podjęcie przez władze samorządowe przewodniej roli w celu eliminacji i zwalczania chorób stanowiących największe zagrożenie.
9.2. Kształtowanie środowiska przyjaznego zdrowiu.
W szczególności:
1.	Powinien zostać znacznie ograniczony wpływ na populację niebezpiecznych dla zdrowia, fizycznych, biologicznych i chemicznych zanieczyszczeń środowiska naturalnego.
2.	Powinno ulec poprawie bezpieczeństwo i jakość środowiska domowego, co jest do osiągnięcia poprzez zwiększenie wiedzy własnej oraz rodziny w zakresie promocji i ochrony dobrego stanu zdrowia.
3.	Ludziom niepełnosprawnym należy zwiększyć możliwości na rynku pracy oraz poprawić dostęp do opieki zdrowotnej, życia publicznego i społecznego.
Oczekiwane efekty:
1.	Wymierna poprawa stanu sanitarnego przez systematyczne eliminowanie obiektów o złym stanie sanitarnym.
2.	Co najmniej 50% dzieci powinno mieć możliwość kształcenia się w przedszkolach promujących zdrowie, a 95% w szkołach tego typu.
3.	Co najmniej 50 % miast powinno być aktywnymi członkami sieci zdrowych miast.
Uzasadnienie wyboru celu.
Kształtowanie środowiska przyjaznego zdrowiu:
•	Skupia uwagę na miejscu, które promuje i dba o utrzymanie zdrowia tam gdzie ludzie żyją, pracują, uczą się, bawią i otrzymują opiekę zdrowotną;
•	Ustala proste zasady postępowania;
•	Określa sprzymierzeńców;
•	Dostarcza możliwość obserwacji i oceny wpływu interwencji na poprawę zdrowia;
•	Oferuje doskonały potencjał dla badań pilotażowych i jest motorem zmian społecznych.
Różni partnerzy tj. władze samorządowe, pracodawcy, ludzie działający w organizacjach pozarządowych czy w sektorze zdrowia oraz wielu innych - mogą mieć wpływ na otaczające środowisko. Jedni mogą współpracować w sposób naturalny, inni nie, natomiast przez naukę wspólnego działania, partnerzy mogą znacznie przybliżyć się do wspólnego celu, jakim jest poprawa ludzkiego zdrowia.
	Koncepcja zdrowego miasta, zdrowej społeczności angażuje władze miasta i przedstawicieli ważniejszych sektorów, takich jak sektor zdrowia czy edukacji, a także organizacje pozarządowe, media i członków społeczności lokalnej. Miejska infrastruktura powinna umożliwić stworzenie środowiska, które będzie promować i chronić zdrowie mieszkańców. Ludzie i ich warunki życia powinni być w centrum uwagi przy planowaniu urbanistycznym.
	W przedszkolach i szkołach promujących zdrowie, nauczyciele, rodzice i dzieci powinni być partnerami, którzy razem projektują i oceniają programy, podkreślające podstawowe umiejętności zdrowotne.
	Ocenia się, że 3-5% PKB jest tracone z powodu chronicznych następstw niebezpiecznych i niezdrowych warunków pracy. Problemy zdrowotne w miejscu pracy to wypadki, narażanie na hałas, trujące chemikalia, problemy ergonomii i stres. Co więcej środowisko psychospołeczne miejsca pracy może mieć wpływ na poważne problemy zdrowotne, występujące poza sferą pracy, takie jak choroby serca lub zaburzenia umysłowe.
	Do tej pory, promocja i ochrona zdrowia były powszechnie uznawane za obowiązek tych, którzy pracują w sektorze zdrowia, włączając w to cały ciąg działań od prewencji przez leczenie, aż do rehabilitacji. Niemniej, zasadniczą kwestią jest pilna potrzeba uruchomienia szerzej zakrojonych działań pro-zdrowotnych, wprowadzenia świadomości potrzeby wzajemnej współpracy na rzecz ochrony zdrowia przez wszystkie sektory.
Oczekiwane korzyści zdrowotne i społeczne.
•	Zmniejszenie zapadalności min. na różnego rodzaju zatrucia pokarmowe i wirusowe zapalenie wątroby typu A.
•	Stworzenie lepszych warunków życia w otoczeniu naturalnym i społecznie zdrowym takim jak dom, szkoła, miejsce pracy oraz środowisko lokalne.
•	Niebezpieczne dla zdrowia zanieczyszczenia nie przekroczą przyjętych norm.
Zadania.
1.	Inicjowanie i wspomaganie procesu tworzenia zdrowych miast, przedszkoli, szkół i zakładów pracy przy współpracy partnerów z dziedziny zdrowia, ekologii, edukacji.
2.	Zapewnienie:
•	poprawy jakości powietrza przez redukcję zanieczyszczeń pochodzących ze źródeł przemysłowych, transportowych i gospodarstw domowych,
•	dostawy wody do każdego domu spełniające przyjęte wymagania co do jej jakości,
•	opracowania odpowiednich systemów postępowania z wodą zużytą związanych z jej gromadzeniem, oczyszczaniem i ostatecznym odprowadzaniem,
•	wdrożenia systemu zbierania odpadów i ich oczyszczania, łącznie z wprowadzeniem zasad i struktur pozwalających na utylizację i minimalizację odpadów.
3.	Doprowadzenie zakładów opieki zdrowotnej oraz placówek oświatowo - wychowawczych do należytego stanu sanitarnego, co stworzy wzorce rozwiązań dla innych obiektów użyteczności publicznej.
9.3. Edukacja na rzecz zdrowia oraz promocja zdrowego stylu życia.
W szczególności:
1.	Zwiększenie indywidualnej odpowiedzialności każdego człowieka za zdrowie.
2.	Poprawa zachowań pro-zdrowotnych takich jak:
-	odżywianie, 
-	większa dostępność i możliwość nabycia bezpiecznej i zdrowej żywności,
-	aktywność fizyczna,
-	nawyk częstszych badań profilaktycznych jako świadomy wybór kształtowania zdrowego stylu życia.
Oczekiwane efekty:
1.	Poprawa popularnych mierników zdrowia oraz samooceny stanu zdrowia mieszkańców województwa.
2.	Zwiększenie indywidualnej odpowiedzialności każdego człowieka za zdrowie poprzez częstsze badania profilaktyczne oraz umiejętność dokonywania zdrowych wyborów.
3.	Zwiększenie aktywności fizycznej mieszkańców, ze szczególnym uwzględnieniem populacji dorosłych.
4.	Zmiana nawyków żywieniowych mieszkańców (w tym korzystania z barów szybkiej obsługi i spożywania produktów wysoko przetworzonych od najmłodszych lat) w kierunku zmniejszania wartości energetycznej posiłków, znacznego ograniczenia udziału tłuszczów zwierzęcych na rzecz wzrostu udziału w diecie warzyw i owoców, tłuszczów pochodzenia roślinnego, ryb, mięsa chudego w tym drobiu oraz mleka i napojów mlecznych, jogurtów i serów o obniżonej zawartości tłuszczu, przetworów zbożowych, nasion roślin strączkowych; zmniejszenie spożycia soli kuchennej i cukru.
5.	Wyeliminowanie sytuacji niedożywienia wśród dzieci i młodzieży.
6.	Zintensyfikowanie edukacji żywieniowej społeczeństwa, zwłaszcza w szkole w ramach programu wszechstronnej edukacji pro-zdrowotnej.
Uzasadnienie wyboru celu.
	Aktywność fizyczna jest niezbędna dla prawidłowego rozwoju oraz zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego ludzi w każdym wieku, ponieważ:
•	jest korzystną przeciwwagą dla obciążenia pracą umysłową, nadmiarem stresów lub jednostronnym wysiłkiem fizycznym,
•	zapobiega występowaniu zaburzeń i chorób układu ruchu, otyłości, zmniejsza ryzyko rozwoju chorób na tle miażdżycy i stanów je poprzedzających,
•	odgrywa ważną rolę w zapobieganiu patologii społecznej, zwłaszcza wśród młodzieży,
•	jest ważnym elementem terapii różnych chorób i pomaga osobom niepełnosprawnym w powrocie do normalnego życia,
•	może być źródłem sukcesów i radości.
Zmniejszona aktywność fizyczna i niewłaściwe odżywianie prowadzi do wielu chorób. Istnieje ścisły związek między sposobem żywienia, jakością zdrowotną żywności, sprawnością fizyczną, a prawidłowym rozwojem fizycznym, psychicznym, stanem odżywienia, zdrowiem, samopoczuciem oraz długością życia człowieka.
	Nieprawidłowe odżywianie, niepełnowartościowa pod względem jakości zdrowotnej żywność oraz słaba kondycja fizyczna – to jedne z głównych przyczyn wielu zaburzeń i chorób. Należą do nich m.in. choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, niektóre nowotwory, cukrzyca II typu, osteoporoza, otyłość, niektóre choroby przewodu pokarmowego, niedokrwistość spowodowana niedoborem żelaza itd. Choroby te wpływają na obniżenie potencjału biologicznego oraz efektywności ekonomicznej i intelektualnej ludności.
	Zdrowie kształtuje się w sytuacji, gdy ludzie mają świadomość, że sami mogą pokierować życiem i jego treścią oraz jeżeli dysponują odpowiednimi zasobami (umysłowymi, fizycznymi, emocjonalnymi, społecznymi i materialnymi), aby zaspokoić swoje potrzeby. Ponieważ poczucie więzi i przynależności musi być budowane od niemowlęctwa i dzieciństwa, doświadczenia zdobyte w rodzinie, przedszkolu, szkole i środowisku opieki zdrowotnej sprawiają, że młody człowiek zyskuje odpowiednią wiedzę i właściwy bagaż umiejętności radzenia sobie z wymaganiami życiowymi.
Oczekiwane korzyści zdrowotne i społeczne.
1.	Zwiększenie sprawności i wydolności fizycznej oraz poprawa kondycji psychicznej mieszkańców Śląska.
2.	Zmniejszenie rozpowszechniania zaburzeń psychosomatycznych, otyłości, chorób układu ruchu i układu krążenia.
Zadania.
1.	Zwiększenie zainteresowania samorządów lokalnych i organizacji pozarządowych oraz różnych instytucji (np. zakładów pracy) stwarzaniem warunków oraz wdrażaniem programów zwiększania aktywności fizycznej w różnych grupach ludności.
2.	Wdrożenie nowego programu wychowania fizycznego (o zwiększonej aktywności, stwarzającego możliwości indywidualizacji, zajęć koedukacyjnych, przygotowującego do aktywności ruchowej w dalszych latach życia, eksponującego cele zdrowotne i kulturowe, a nie tylko sportowe).
3.	Wprowadzanie atrakcyjnym form motywowania ludzi do zwiększania aktywności fizycznej.
4.	Zintensyfikowanie edukacji żywieniowej społeczeństwa, zwłaszcza w szkole, w ramach programu wszechstronnej edukacji pro-zdrowotnej.
5.	Zorganizowanie w systemie opieki zdrowotnej poradnictwa żywieniowego dla osób zdrowych oraz w stanach chorobowych.
6.	Upowszechnienie podawania kwasu foliowego kobietom w wieku rozrodczym w celu zapobiegania wadom wrodzonym cewy nerwowej u noworodków.
7.	Upowszechnie karmienia piersią noworodków i niemowląt.
8.	Intensyfikacja działań na rzecz rozwoju bazy sportowo – rekreacyjnej w województwie śląskim.
9.	Upowszechnienie zasady planowania w budżetach jednostek samorządu terytorialnego wydatków bieżących przeznaczonych na promocję zdrowia.
10.	Zwiększenie poziomu finansowania profilaktycznych programów zdrowotnych.
11.	Rozwój oraz zwiększenie wykorzystania regionalnych zasobów w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego.
12.	 Popieranie tworzenia i rozwoju sieci szpitali promujących zdrowie.
13.	 Opracowywanie programów profilaktycznych i badań przesiewowych w zakresie:
a)	onkologii, w tym:
•	nowotworów sutka,
•	gruczołu krokowego,
•	układu oddechowego,
•	jelita grubego.
b)	kardiologii,
c)	wad postawy,
d)	przeciwdziałania otyłości,
e)	zapobiegania próchnicy zębów u dzieci,
f)	prewencji nikotynizmu,
g)	programu wczesnego wykrywania cukrzycy i innych hiperglikomii jako prewencja chorób sercowo - naczyniowych,
h)	programu profilaktyki niewydolności krążenia poprzez leczenie świeżego zawału serca oraz niestabilnej dusznicy bolesnej,
i)	programu geriatrycznego,
j)	programu alergologicznego dla dzieci w ramach lecznictwa zamkniętego,
k)	medycyny sportowej.
9.4. Redukcja skutków nadużywania alkoholu, palenia tytoniu i zażywania narkotyków.
W szczególności:
1.	Odsetek osób niepalących powinien wynosić 80%, a blisko 100% dla wieku poniżej 15 lat.
2.	Konsumpcja alkoholu na osobę nie powinna wzrosnąć, a powinna być bliska zeru w grupie wieku do 15 lat.
3.	Powszechność używania środków psychotropowych powinna zostać zmniejszona, a umieralność z tym związana ograniczona przynajmniej o połowę.
Oczekiwane efekty:
1.	Radykalne zmniejszenie średniego spożycia alkoholu na osobę.
2.	 Zmniejszenie spożycia alkoholi wysokoprocentowych w ogólnej strukturze spożycia napojów alkoholowych.
3.	Zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych ryzykownym i szkodliwym piciem alkoholu.
4.	Zmniejszenie śmiertelności i uszkodzeń zdrowia osób uzależnionych od alkoholu.
5.	Zmniejszenie spożycia alkoholu przez młodzież, konsumpcja alkoholu powinna być bliska zeru w grupie wieku do 15 lat.
6.	Odsetek nigdy niepalących mężczyzn powinien znacznie się zwiększyć, a jeszcze w większym stopniu dotyczy to kobiet i młodzieży poniżej 15 -go roku życia.
7.	Radykalne zmniejszenie odsetka palących kobiet ciężarnych.
8.	Zahamowanie tendencji wzrostowej w zakresie liczby osób uzależnionych od środków psychotropowych.
Uzasadnienie wyboru celu.
Redukowanie palenia tytoniu, spożycia alkoholu oraz używania substancji psychoaktywnych jest jednym z najbardziej istotnych zadań zdrowia publicznego.
Dym papierosowy jest dominującym zanieczyszczeniem środowiskowym szkodzącym zarówno samym palącym, jak i osobom w ich otoczeniu. Wpływ palenia na zdrowie jest zdecydowanie ujemny tak w sferze fizycznej, jak i psychicznej. Palenie tytoniu zwiększa ryzyko rozwoju szeregu nowotworów złośliwych, choroby wieńcowej, niskiej masy urodzeniowej noworodków, nagłego zgonu noworodka, alergii i innych problemów zdrowotnych. 
Produkty alkoholowe zwiększają ryzyko marskości wątroby, niektórych nowotworów złośliwych, wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, udaru mózgu i wad wrodzonych. Przy wysokim poziomie konsumpcji alkohol zwiększa ryzyko nagłego zgonu z powodu niewydolności wieńcowej serca.
Narkotyki zwiększają ryzyko zatrucia, uzależnienia, psychoz, samobójstw, zgonów i przestępstw. Zażywanie narkotyków przyczynia się do gwałtownego rozprzestrzeniania się HIV i zapalenia wątroby.

Oczekiwane korzyści zdrowotne i społeczne.
1.	Zmniejszenie liczby zgonów oraz inwalidztwa związanego z alkoholem  będących skutkiem wypadków, samobójstw, zatruć alkoholem, marskości wątroby, nowotworów, nadciśnienia tętniczego.
2.	Zmniejszenie skali degradacji życia rodzinnego wynikającej z przemocy, zaniedbań wychowawczych, ubóstwa, zachowań kryminalnych.
3.	Zmniejszenie poziomu zaburzeń zdrowotnych (schorzeń psychosomatycznych) u członków rodzin osób uzależnionych.
4.	Zmniejszenie współczynników umieralności z powodu chorób układu krążenia oraz nowotworów.
5.	Zmniejszenie skali inwalidztwa spowodowanego schorzeniami odtytoniowymi.
6.	Zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych przyjmowaniem substancji psychoaktywnych tj. zaburzeń psychicznych (zespoły abstynenckie, psychozy, depresje) oraz innych chorób (AIDS,WZW B, gruźlica, wyniszczenie).
Zadania.
1.	Ograniczenie dostępności do alkoholu (zwłaszcza w odniesieniu do dzieci i młodzieży) poprzez zmniejszenie liczby punktów sprzedaży i spożycia alkoholu oraz ich właściwą alokację.
2.	Ścisłe egzekwowanie prawnych ograniczeń w sprzedaży i spożyciu alkoholu oraz wprowadzenie lokalnych rozwiązań w formie prawa miejscowego.
3.	Realizacja profilaktycznych programów edukacyjnych oraz programów przeciwdziałających problemom alkoholowym dla młodzieży i grup zwiększonego ryzyka uzależnienia od alkoholu.
4.	Ograniczenie palenia w instytucjach i obiektach użyteczności publicznej.
5.	Realizacja programów edukacyjnych na rzecz zmniejszenia populacji palących papierosy.
6.	Realizacja profilaktycznych programów edukacyjnych dla młodzieży i grup zwiększonego ryzyka uzależnienia od środków psychoaktywnych.
7.	Wdrażanie programów skutecznej detoksykacji, leczenia i rehabilitacji osób uzależnionych oraz programy ograniczenia szkód zdrowotnych, w szczególności programy leczenia substytucyjnego (metadon).
8.	Organizacja lokalnych oraz regionalnych kampanii informacyjno – edukacyjnych z udziałem środków masowego przekazu oraz przedstawicieli środowisk opiniotwórczych.
9.5. Redukcja chorób niezakaźnych w tym chorób cywilizacyjnych
W szczególności:
1.	Powinna zostać znacznie zredukowana: 
•	umieralność z powodu chorób układu sercowo – naczyniowego,
•	umieralność z powodu nowotworów złośliwych,
•	występowanie poważnych skutków zdrowotnych spowodowanych cukrzycą.
2.	Powinna nastąpić stała redukcja chorobowości, niepełnosprawności i umieralności z powodu przewlekłych chorób układu oddechowego, zaburzeń kostno- mięśniowych i innych powszechnych chorób przewlekłych. 
3.	Radykalne zwiększyć profilaktykę w zakresie zapobiegania próchnicy zębów u dzieci do lat 6 i w wieku szkolnym.
4.	Większy nacisk należy położyć na rehabilitację chorych oraz zmiany stylu życia na zdrowszy. 
Oczekiwane efekty:
1.	Zmniejszenie odsetka osób nieświadomych czynników ryzyka chorób układu krążenia.
2.	Podwyższenie wykrywalności nadciśnienia tętniczego i hipercholesterolemii oraz innych schorzeń układu krążenia, co pozwoli na zmniejszenie umieralność ci z tego powodu.
3.	Objęcie specjalistyczną opieką kardiologiczną wszystkich chorych ze schorzeniami układu krążenia.
4.	Objęcie wszystkich przypadków świeżych zawałów programem kardiologii interwencyjnej.
5.	Osiągnięcie tendencji spadkowej w zakresie umieralności z powodu chorób naczyń mózgowych.
6.	Poprawa dostępności do poradnictwa onkologicznego oraz podstawowej diagnostyki onkologicznej.
7.	Poprawa wyposażenia istniejących ośrodków onkologicznych, w tym w aparaturę radioterapeutyczną.
8.	Tworzenie specjalistycznych ośrodków onkologicznych z możliwościami zintegrowanego specjalistycznego leczenia – chirurgia, radioterapia, chemioterapia.
9.	Zwiększenie wczesnej wykrywalności chorób nowotworowych, ze szczególnym uwzględnieniem raka piersi, raka szyjki macicy, raka jelita grubego i raka prostaty.
10.	Zintensyfikowanie edukacji zdrowotnej w zakresie jamy ustnej wśród kobiet ciężarnych, rodziców, dzieci i młodzieży oraz w placówkach edukacyjnych.
11.	Zmniejszenie  występowania próchnicy zębów (100% dzieci w wieku 6 lat nie powinno mieć próchnicy, a u 12-letnich dzieci średnia powinna być nie wyższa niż 1,5 DMFT – zębów zaatakowanych przez próchnicę, leczonych bądź usuniętych).
12.	Zredukowanie przynajmniej o jedną trzecią występowania poważnych skutków zdrowotnych spowodowanych cukrzycą (amputacji, ślepoty, niewydolności nerek, powikłań ciążowych i innych).
13.	Zwiększenie nacisku na rehabilitację chorych oraz zmiany stylu życia na zdrowszy.
Uzasadnienie wyboru celu.
Choroby niezakaźne mają największy udział we wskaźnikach chorobowości i umieralności w województwie. Istnieje już pełna wiedza na temat zapobiegania, diagnozowania i leczenia wielu chorób niezakaźnych.
•	Choroby układu sercowo – naczyniowego. Niezbędne są tu programy promocji zdrowia oraz zapobiegania chorobom, zmierzające do opanowania i zwalczania czynników ryzyka, a także strategie leczenia i rehabilitacji. Muszą one rozpoczynać się od poziomu społeczności lokalnej i obejmować świadczenia doraźne, dostarczające szybkich interwencji w ostrych przypadkach, wraz z szybkim przeniesieniem do szpitala i podjęciem skutecznego leczenia inwazyjnego. Na koniec kluczową sprawą jest dobrze zaplanowana rehabilitacja.
•	Nowotwory złośliwe. Rozpoznawanie i leczenie nowotworów również coraz częściej wynika z technologii, które oferują pacjentowi bardziej wyszukane metody chirurgiczne, radioterapię, chemioterapię i w przyszłości immunoterapię. Opieka paliatywna i rehabilitacja są istotnymi elementami opieki nad pacjentem.
•	Cukrzyca. Konieczne są kompleksowe programy wykrywania i zwalczania cukrzycy oraz jej powikłań.
•	Zdrowie jamy ustnej. Zdrowie jamy ustnej poszczególnych osób może być promowane za pomocą skutecznych metod higieny jamy ustnej począwszy od wieku niemowlęcego, poprawę zwyczajów dietetycznych i stosowanie past fluorowych, co prawie całkowicie zapobiega próchnicy zębów i chroni przyzębie.
Oczekiwane korzyści zdrowotne i społeczne.
1.	Zmniejszenie odsetka trwałego inwalidztwa wśród chorych z chorobami układu krążenia, a przez to kosztów w wymiarze społecznym i ekonomicznym tego zjawiska.
2.	Zmniejszenie ogólnej liczby chorych ze schorzeniami układu krążenia, chorych w zaawansowanych stadiach choroby, chorych z niewyrównanym przebiegiem choroby.
3.	Podwyższenie jakości życia chorych ze schorzeniami układu krążenia.
4.	Zwiększenie odsetka wyleczeń chorób nowotworowych przynajmniej o 10% w stosunku do obecnych wartości.
5.	Zmniejszenie skali inwalidztwa spowodowanego chorobą.
6.	Zmniejszenie niepełnosprawności i śmiertelności spowodowanej przewlekłymi chorobami układu oddechowego, kostno-mięśniowego oraz innymi chorobami tzw. cywilizacyjnymi.
7.	Zmniejszenie zachorowalności na próchnicę zębów.
8.	Zdrowe przyzębie u 100% dzieci 6 letnich.
9.	Redukcja o jedną trzecią poważnych skutków zdrowotnych spowodowanych cukrzycą.
Zadania.
1.	Wdrożenie systemu prewencji schorzeń układu krążenia, w oparciu o strategię, koncentrującą się na edukacji zdrowotnej, propagowaniu zdrowego stylu życia, w tym właściwej diety i poprawy kondycji fizycznej, odstąpienia od palenia papierosów, stwarzającej dostępność do badań ciśnienia tętniczego krwi oraz lipidów osocza, a także strategię wysokiego ryzyka – polegającą na wyszukiwaniu osób zagrożonych i objęcie ich opieką medyczną.
2.	Zwiększenie dostępności do poradnictwa ambulatoryjnego w zakresie kardiologii i diabetologii (poradnia kardiologiczna i diabetologiczna w każdym powiecie), alergologii dziecięcej i onkologii.
3.	Zwiększenie dostępności do specjalistycznych ośrodków diagnostyki i terapii schorzeń układu krążenia (przynajmniej jeden oddział kardiologiczny w każdym subregionie ze stanowiskami intensywnego nadzoru kardiologicznego) oraz możliwością poszerzenia świadczeń z zakresu kardiologii inwazyjnej szczególnie tam, gdzie ich brakuje.
4.	Uruchomienie sieci oddziałów udarowych w województwie poprzez organizację takich oddziałów w każdym subregionie w ramach puli łóżek neurologicznych, w szpitalach posiadających tomograf komputerowy, dobrze zorganizowany transport sanitarny oraz dogodny układ dróg dojazdowych.
5.	Wdrożenie systemu prewencji schorzeń układu oddechowego, kostno-mięśniowego, w oparciu o strategię, koncentrującą się na edukacji zdrowotnej i propagowaniu zdrowego stylu życia.
6.	Prowadzenie kampanii informująco – edukacyjnych o czynnikach ryzyka chorób nowotworowych, sposobach ograniczenia ryzyka, metodach samobadania. 
7.	Realizacja programów przesiewowych ukierunkowanych na wczesne wykrywanie m.in. raka piersi, (badanie mammograficzne), raka szyjki macicy (badania cytologiczne), raka jelita grubego (badania w kierunku krwi utajonej), raka gruczołu krokowego (oznaczenie poziomu PSA i badanie per rectum).
8.	Badanie zagrożeń w środowisku pracy (azbest, chrom, nikiel itp.), opracowanie i wdrażanie celowych programów ograniczania lub likwidacji zagrożeń w środowisku pracy, tworzenie poradni medycyny pracy.
9.	Intensyfikacja edukacji zdrowotnej w zakresie zdrowia jamy ustnej, łącznie z zapobieganiem próchnicy zębów.
9.6. Redukcja chorób zakaźnych
W szczególności:	
1.	Obniżenie poziomu występowania różyczki wrodzonej.
2.	Redukcja występowania nowo nabytego nosicielstwa wirusowego zapalenia wątroby typu „B”, dzięki włączeniu szczepień przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu „B” do programu szczepień dziecięcych.
3.	Zabezpieczenie opieki medycznej mieszkańcom województwa śląskiego w przypadku wystąpienia zagrożenia epidemiologicznego. 
Oczekiwane efekty:
1.	Wprowadzenie nowych obowiązujących szczepień ochronnych oraz poprawa jakości szczepionek i szczepień.
2.	Powstrzymywanie szerzenia się niektórych zakażeń.
3.	Zminimalizowanie zagrożeń rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych. 
Uzasadnienie wyboru celu.
Mimo poprawy sytuacji epidemiologicznej dotyczącej zachorowań na choroby zakaźne, obserwuje się narastanie problemów związanych z chorobami szerzącymi się drogą naruszenia ciągłości tkanek w tym przede wszystkim wirusowe zapalenie wątroby typu B i C. Ciągle głównym problemem pozostaje gruźlica, będąca pierwszą przyczyną zgonów spowodowanych chorobami zakaźnymi. Nie ograniczono jeszcze w pełni występowania chorób zakaźnych wieku dziecięcego, którym można zapobiegać przez szczepienia ochronne.
Istotnym problemem w obecnych latach jest stale występujące zagrożenie atakami terrorystycznymi w tym groźbą pojawienia się epidemii niebezpiecznych dla zdrowia i życia ludzi. 
Oczekiwane korzyści zdrowotne i społeczne.
1.	Zapadalność zachorowań na gruźlicę ulegnie znacznemu zmniejszeniu.
2.	Liczba zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby ulegnie zmniejszeniu.
3.	Zmniejszy się odsetek osób zakażonych HIV wśród narkomanów.
4.	Zmniejszenie liczby zachorowań na zapalenie przyusznic (świnka).
5.	Zapewnienie właściwej ochrony mieszkańcom województwa w przypadku pojawienia się zagrożenia epidemiologicznego. 
Zadania
1.	Wprowadzić szczepienia przeciwko zapaleniu przyusznic w skojarzeniu ze szczepieniem przeciwko odrze i różyczce.
2.	Włączenie szczepień przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B do programu szczepień dziecięcych.
3.	Zwiększenie skuteczności wykrywania i leczenia chorych na gruźlicę do poziomu 90%.
4.	Realizacja „Programu zapobiegania i zwalczania AIDS”.
5.	Powstrzymać szerzenie się zakażeń i zatruć pokarmowych przez poprawę warunków higieniczno – sanitarnych, edukację zdrowotną producentów żywności, osób zajmujących się przechowywaniem i dystrybucją żywności, a także konsumentów.
6.	Zintensyfikowanie działań skierowanych na poprawę funkcjonowania oddziałów chorób zakaźnych tak, aby doprowadzić do zminimalizowania skutków wystąpienia i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych.
7.	Odpowiednie finansowanie oddziałów zakaźnych stanowiących zabezpieczenie na wypadek epidemii.
9.7. Poprawa zdrowia psychicznego
W szczególności:
1.	W istotny sposób powinny zostać zredukowane: powszechność występowania i szkodliwy wpływ problemów zdrowia psychicznego, a ludzie powinni posiąść lepszą umiejętność radzenia sobie z problemami życia codziennego.
2.	Obniżone winny zostać wskaźniki samobójstw.
3.	Zminimalizowana powinna zostać liczba zabójstw dzieci nienarodzonych i noworodków poprzez edukację, opiekę nad przyszłą matką i jej rodziną oraz pomoc w sytuacji, kiedy koniecznym staje się adopcja dziecka.
4.	Umożliwienie edukacji w zakresie w zakresie ochrony zdrowia i promocji zdrowia psychicznego różnym grupom społecznym szczególnie rodzicom, nauczycielom, menedżerom i bezrobotnym.
Oczekiwane efekty:
1.	Umożliwienie edukacji w zakresie ochrony i promocji zdrowia psychicznego różnym grupom społecznym szczególnie rodzicom, nauczycielom, menedżerom itp.
2.	Zwiększenie liczby placówek zajmujących się prewencją oraz poradnictwem i pomocą profesjonalną dla osób w sytuacjach kryzysowych i mających problemy ze zdrowiem psychicznym.
3.	Obniżenie wskaźników samobójstw.
4.	Zminimalizowanie liczby zabójstw dzieci nienarodzonych i noworodków poprzez edukację, opiekę nad przyszłą matką i jej rodziną oraz pomoc w sytuacji, kiedy konieczna staje się adopcja dziecka.
Uzasadnienie wyboru celu.
W ostatnich latach systematycznie zwiększa się liczba osób zgłaszających się po pomoc psychologiczno - psychiatryczną. Zwiększa się także częstość występowania zaburzeń depresyjnych i psychosomatycznych oraz problemów spowodowanych piciem alkoholu i przyjmowaniem innych substancji psychoaktywnych.
Promocja zdrowia psychicznego oraz zapobieganie występowaniu zaburzeń psychicznych można osiągnąć dzięki wielu szerokim współzależnym działaniom. Zmiany towarzyszące problemom zdrowia psychicznego mogą być zredukowane przez podjęcie dyskusji o tym jak je opanować, a nie przez traktowanie ich jak tematu tabu. Dostarczenie informacji i rozwijanie umiejętności życiowych w szkole, w pracy i w innych środowiskach zwiększa zdolność jednostek i społeczności lokalnej do rozpoznawania problemów, do radzenia sobie z nimi, przygotowywania się do odparcia stresogennych wydarzeń.
Oczekiwane korzyści zdrowotne i społeczne.
1.	Poprawa kondycji psychicznej ludności, relacji międzyludzkich, gotowości i skuteczności współdziałania między jednostkami, w grupach i społecznościach lokalnych.
2.	Zmniejszenie częstości występowania zaburzeń psychicznych: emocjonalnych, nerwicowych, psychosomatycznych oraz problemów związanych z piciem alkoholu, a także używaniu innych substancji uzależniających.
3.	Zmniejszenie liczby samobójstw.
4.	Zminimalizowanie liczby zabójstw dzieci nienarodzonych i noworodków dzięki edukacji oraz opiece nad przyszłą matką i jej rodziną. Istotnym elementem jest pomoc matce w sytuacji, kiedy koniecznym staje się adopcja dziecka.
Zadania
1.	Rozwijanie inicjatyw lokalnych w zakresie organizacji czasu wolnego dla różnych grup mieszkańców.
2.	Włączyć do programu wszechstronnej edukacji zdrowotnej w szkole kształtowanie podstawowych umiejętności osobistych i społecznych (odpowiedzialność za swoje zdrowie, komunikowania się z innymi, rozwiązywania własnych problemów, konfliktów, radzenia sobie ze stresem, naciskami z zewnątrz itd.).
3.	Wspieranie rozwoju grup samopomocy oraz organizacji pozarządowych w ich działalności w zakresie zdrowia psychicznego.
9.8. Ograniczenie występowania urazów powstających w wyniku przemocy i wypadków
W szczególności:
1.	Powinno się zredukować przynajmniej o 30% umieralność i niepełnosprawność z powodu wypadków drogowych.
2.	Powinno się poprawić dostępność świadczeń medycznych w stanach naglących, przy spadku liczby wezwań nieuzasadnionych.
3.	Zwiększyć szybkość udzielania niezwłocznej pomocy.
4.	Powinna zostać ograniczona przynajmniej o połowę umieralność i niepełnosprawność z powodu  wypadków w pracy, w domu i w czasie wolnym.
Oczekiwane efekty:
1.	Rozwinięta sieć centrów powiadamiania ratunkowego.
2.	Średni czas dojazdu zespołu ratownictwa medycznego do miejsca zdarzenia od chwili przyjęcia zgłoszenia w centrum powiadamiania ratunkowego nie powinien być większy niż 8 minut w aglomeracji miejskiej i 15 minut poza aglomeracją miejską.
3.	Rozwinięta sieć szpitalnych oddziałów ratunkowych.
4.	Dotarcie każdego poszkodowanego do szpitalnego oddziału ratunkowego w ciągu godziny od chwili przyjęcia zgłoszenia.
5.	Działanie wszystkich służb ratowniczych w systemie zintegrowanym i powszechnie dostępna informacja o zasadach działania tego systemu.
6.	Znaczne obniżenie liczby wypadków spowodowanych przemocą w rodzinie.
7.	Ograniczenie  emisji zanieczyszczeń do przyjętych standardów.
8.	Zmniejszenie narażenia na hałas.
Uzasadnienie wyboru celu.
Do wypadków dochodzi w różnych środowiskach (w pracy, domu, szkole itp.). Wypadki w Polsce charakteryzują się wyjątkowo wysoką śmiertelnością: na 100 wypadków ginie 12 osób, wobec przeciętnego wskaźnika 3,5 w krajach Unii Europejskiej. Wskaźniki umieralności z powodu wypadków drogowych są wyższe niż urazy spowodowane wypadkami w domu. Urazom i zgonom powodowanym wypadkami drogowymi z udziałem pojazdów można skutecznie zapobiec przez powszechne zapinanie pasów bezpieczeństwa, poprawę jakości dróg i stanu technicznego pojazdów, wprowadzenie ograniczeń prędkości itp. Niebagatelną rolę odgrywa dobrze rozwinięty system ratownictwa medycznego umożliwiający zwiększenie szybkości udzielania niezwłocznej pomocy oraz możliwości wezwania pomocy w nagłych wypadkach. W liczbie zgonów spowodowanych wypadkami znaczny odsetek stanowią zgony nagłe, z nieznanej przyczyny w okresie oczekiwania na pomoc pogotowia.
Województwo śląskie zajmuje pierwsze miejsce w kraju pod względem liczby chorób zawodowych. W zakładach pracy przekroczone są obowiązujące standardy dotyczące stężeń substancji chemicznych, zapylenia, hałasu itp.
Przemoc w rodzinie jest w rzeczywistości problemem ukrytym, ponieważ rzadko jest zgłaszana przez ofiary lub sprawców i rzadko znajduje odzwierciedlenie w statystyce. Przemoc w domu jest głównie - choć nie zawsze - problemem, w którym ofiarami są głównie kobiety, choć zdarzają się czasami mężczyźni, ludzie starsi i osoby z zaburzeniami umysłowymi. Coraz lepiej jest poznawany rozmiar maltretowania dzieci.
Oczekiwane korzyści zdrowotne i społeczne.
1.	Zmniejszenie odsetka zgonów przedszpitalnych oraz umieralności okołourazowej bądź spowodowanej innymi nagłymi przyczynami.
2.	Zwiększenie poczucia bezpieczeństwa ludzi zagrożonych chorobami i okolicznościami stwarzającymi bezpośrednie ryzyko dla życia.
3.	Zrównanie dostępu do opieki medycznej w stanach nagłych.
4.	Zmniejszenie wypadków domowych.
5.	Zmniejszenie zapadalności na choroby zawodowe.
Zadania.
1.	Prowadzanie działalności edukacyjno - informacyjnej w zakresie pierwszej pomocy przedlekarskiej.
2.	Zorganizowanie sieci centrów powiadamiania ratunkowego.
3.	Zintegrowanie w układzie powiatowym transportu sanitarnego, działów pomocy doraźnej i szpitalnych oddziałów ratunkowych.
4.	Zorganizowanie sieci szpitalnych oddziałów ratunkowych.
5.	Wykształcenie kadry do prowadzenia medycznych działań ratowniczych.
6.	Zmniejszenie zapadalności na choroby zawodowe: uszkodzenie słuchu, pylicę i przewlekłe choroby narządu głosu.
7.	Opracowanie i wdrożenie lokalnych programów zmniejszenia ilości wytwarzanych odpadów i ich utylizacji.
8.	Przestrzeganie zasad zdrowego zakładu pracy.
9.	Dogłębne zajęcie się ofiarami przemocy w rodzinie, w celu uniknięcia ryzyka powielania zachowań agresywnych przez następne pokolenia.
9.9. Efektywny sektor zdrowia oraz redukcja kosztów opieki stacjonarnej
W szczególności:
1.	Zapewnienie lepszego dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej ukierunkowanej na rodzinę i społeczność, popartej wysokiej jakości specjalistycznym lecznictwem ambulatoryjnym oraz sprawnym systemem szpitalnictwa.
2.	Wzrost efektywności funkcjonowania stacjonarnej opieki zdrowotnej.
3.	Poprawa jakości świadczeń i satysfakcji pacjentów.
Oczekiwane efekty:
1.	Równość w dostępie do świadczeń zdrowotnych między grupami społecznymi i samorządowymi w województwie we wszystkich segmentach opieki zdrowotnej.
2.	Upowszechnienie opieki nad chorymi zagrożonymi rozwojem chorób przewlekłych.
3.	Rozwój opieki geriatrycznej.
4.	Poprawa jakości świadczeń w podstawowej opiece zdrowotnej i specjalistycznej ambulatoryjnej opiece zdrowotnej.
5.	Równomierna alokacja zasobów regionalnego systemu ochrony zdrowia.
6.	Skrócenie czasu oczekiwania na świadczenia zdrowotne, w tym badania diagnostyczne.
7.	Wzrost odsetka zadowolonych z funkcjonowania opieki zdrowotnej w województwie.
8.	Wzrost satysfakcji pacjentów korzystających ze świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistycznego lecznictwa ambulatoryjnego oraz lecznictwa stacjonarnego.
9.	Skrócenie średniego czasu pobytu w szpitalach opieki krótkoterminowej do 7 dni.
10.	Racjonalna alokacja łóżek szpitalnych w układzie powiatowym, subregionalnym i regionalnym.
11.	Restrukturyzacja zatrudnienia nie obniżająca jakości udzielanych świadczeń medycznych. 
12.	Wzrost liczby łóżek opieki długoterminowej do 12 na 10000 mieszkańców.
13.	Koncentracja zasobów, głównie w zakresie opieki stacjonarnej.
14.	Koncentracja specjalistycznej aparatury diagnostycznej i terapeutycznej na poziomie subregionalnym i regionalnym.
15.	Zmodernizowanie kluczowych zasobów systemu opieki stacjonarnej (bloki operacyjne, centralne sterylizatornie, pracownie diagnostyczne itd.).
16.	Przeprowadzenie przekształceń własnościowych we wszystkich segmentach opieki zdrowotnej, ze szczególnym uwzględnieniem lecznictwa otwartego, z udziałem wybranych jednostek lecznictwa stacjonarnego).
17.	Profesjonalizacja zarządzania szpitalami.
Uzasadnienie wyboru celu.
Podstawowym celem sektora zdrowia jest poprawa zdrowia społeczeństwa. Sektor zdrowia dostarcza świadczeń zdrowotnych, jest odpowiedzialny za politykę zdrowotną i zarządzanie oraz zajmuje się zarówno pojedynczym obywatelem – pacjentem, jak i społecznością – populacją. Świadczenia zdrowotne obejmują struktury i personel, który pracuje w zakresie promocji zdrowia, zapobiega chorobom, w lecznictwie i rehabilitacji, korzystając ze środków specjalnie na te cele wydzielonych i przeznaczonych.
Wzrost liczby ludzi starszych i rosnący poziom ubóstwa, bezrobocia i migracji (każdemu z tych czynników towarzyszy wyższy poziom chorób przewlekłych i większa liczba niepełnosprawności) wpływają na wszystkie świadczenia zdrowotne.
W ostatnich latach obserwuje się gwałtowny wzrost liczby ludności w wieku starszym w stosunku do całej populacji, co prowadzi do wzrostu zapotrzebowania na świadczenia zdrowotne, opiekuńcze i społeczne dla osób w podeszłym wieku. Wydłużeniu przeciętnego trwania życia nie towarzyszy poprawa jego jakości, a ogromne środowiskowe zróżnicowanie stanu zdrowia i materialnych warunków życia ludzi starszych – szczególnie na obszarach wiejskich – stanowią zagrożenie populacyjne.
Proces starzenia społeczeństwa polskiego zintensyfikuje się w 2015 roku, a jego natężenie będzie największe w latach 2010-2020. Na koniec roku 2020 udział populacji osób, które przekroczą 60 rok życia, wyniesie w Polsce 22%. Obecnie wynosi 16,6%.
W celu sprostania pojawiającym się zmianom demograficznym konieczna jest adaptacja systemu opieki zdrowotnej w kierunku zapewnienia nowoczesnej i powszechnej opieki geriatrycznej, w tym:
•	oparcia podstawowej opieki geriatrycznej o instytucję lekarza rodzinnego, jako „geriatry pierwszej linii” wraz z zapewnieniem mu dostępu do geriatrycznych konsultacji specjalistycznych, sieci usług rehabilitacyjnych, także w domu pacjenta oraz usług opiekuńczych i pracy socjalnej, 
•	rozwoju sieci szpitalnego i ambulatoryjnego lecznictwa geriatryczno–rehabilitacyjnego,
•	tworzenia warunków do powstania ośrodków opieki całościowej, jako miejsc świadczenia zintegrowanych usług geriatrycznych, rehabilitacyjnych, socjalnych i edukacyjnych, pod opieką specjalistów w zakresie geriatrii.
Doświadczenia innych krajów wskazują, że wdrożenie standardów podejścia geriatrycznego wobec starszych wiekiem pacjentów procentuje poprawą sprawności funkcjonalnej, racjonalizacją farmakoterapii, pomniejszeniem negatywnych następstw chorób, redukcją zgonów oraz wydłużeniem życia i poprawą jego jakości.
Dobry poziom oraz łatwa dostępność świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej stanowi najkrótszą drogę do zmniejszenia nierówności społecznych w opiece zdrowotnej. Dobra opieka podstawowa zapewnia profilaktykę, ułatwia leczenie chorób w ich wcześniejszym, często odwracalnym stadium, a zatem ta forma opieki może upowszechniać postawy sprzyjające zdrowiu.
Szpitale w województwie dostarczają opieki zarówno pacjentom w stanie ostrym jak i przewlekłym, lecz te dwie kategorie pomocy wymagają wyraźnego zróżnicowania w celu zoptymalizowania wykorzystania środków i porad specjalistów. Szpitale „ostre” powinny dostarczyć nagłej, specjalistycznej opieki w poważnych przypadkach, wymagających dostępu do zaplecza klinicznego w celu ustalenia diagnozy, leczenia i rehabilitacji. Zakłady pobytu długoterminowego dla przewlekle chorych oraz inne instytucje o poszerzonej opiece powinny próbować zapewniać opiekę odpowiadającą indywidualnym potrzebom ich pensjonariuszy.
Istotnym problemem zdrowotnym województwa śląskiego jest pomoc osobom dotkniętym chorobą umysłową poprzez umożliwienie im korzystania z fachowej opieki rehabilitacyjno – terapeutyczno – edukacyjnej już od wczesnego dzieciństwa. Zapewnienie kompleksowej opieki dzieciom i ich rodzinom pozwoli zminimalizować objawy patologiczne, a także przyczyni się do osiągnięcia potencjalnie możliwej sprawności we wszystkich sferach rozwoju dzieci oraz poprawy kondycji rodziny, w tym bardziej efektywnego wypełniania przez nią funkcji opiekuńczo – wychowawczych.
Oczekiwane korzyści zdrowotne i społeczne.
1.	Poprawa poziomu zdrowotności mieszkańców województwa
2.	Bardziej racjonalne wykorzystanie zasobów kadrowych i materialnych systemu ochrony zdrowia w województwie.
3.	Wzrost akceptacji dla sposobu zorganizowania opieki zdrowotnej w województwie.
4.	Wzrost poczucia bezpieczeństwa zdrowotnego.
5.	Dostosowanie zasobów opieki zdrowotnej do potrzeb zdrowotnych mieszkańców.
Zadania.
1.	Zorganizowanie w układzie gminnym i powiatowym odpowiednio podstawowej i specjalistycznej ambulatoryjnej opieki zdrowotnej.
2.	Zorganizowanie sieci placówek podstawowej opieki zdrowotnej w formie praktyk medycyny rodzinnej (indywidualnych lub grupowych) oraz zakładów opieki zdrowotnej (publicznych i niepublicznych), łączących realizację świadczeń zdrowotnych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej ze świadczeniami ambulatoryjnego lecznictwa specjalistycznego (w niektórych specjalnościach medycznych), realizujących opiekę całodobową, przyjmujących rejestrację telefoniczną jako podstawowy sposób zgłaszania wizyty. 
3.	Tworzenie na terenie województwa szpitali (zakładów dla osób przewlekle chorych) w zakresie opieki paliatywnej, geriatrycznej, pielęgnacyjno – opiekuńczej i opiekuńczo – leczniczej. 
4.	Zapewnienie kompleksowej opieki rehabilitacyjnej, terapeutycznej i edukacyjnej osobom upośledzonym umysłowo w ośrodkach do tego powołanych.
5.	Zapewnienie w szpitalach opieki krótkoterminowej odpowiedniego zaplecza diagnostycznego i operacyjnego.
6.	Upowszechnienie zasady, że każda dobrze świadczona na poziomie podstawowym usługa, tam właśnie powinna pozostać, natomiast skierowania do drugiego i trzeciego poziomu opieki szpitalnej będą ograniczane do przypadków wymagających umiejętności i urządzeń specjalistycznych.
7.	Restrukturyzacja części łóżek szpitalnych ostrych w kierunku onkologicznym, alergologii dziecięcej i innych po analizie potrzeb.
8.	Wdrożenie programu łączenia wybranych szpitali oraz likwidacji jako samodzielnych jednostek organizacyjnych.
9.	Dekoncentracja łóżek psychiatrycznych i rozwijanie sieci oddziałów psychiatrycznych w ramach szpitali ogólnych.
10.	Skierowanie działań na rzecz rozwoju hospitalizacji domowej.
9.10. Zarządzanie jakością opieki zdrowotnej
W szczególności:
1.	Skuteczność głównych problemów zdrowia powinna być oceniana w kategoriach wyniku zdrowotnego, a decyzje dotyczące alternatywnych strategii dla poszczególnych problemów zdrowotnych powinny być coraz częściej podejmowane przez porównanie wyników zdrowotnych i kosztów ich uzyskania.
2.	Należy stworzyć regionalne mechanizmy do ciągłego monitorowania i rozwoju jakości opieki, przynajmniej dla głównych problemów zdrowotnych, łącznie z oceną ich wpływu na zdrowie, skalą opłacalności i satysfakcji pacjenta.
3.	Wyniki zdrowotne głównych problemów zdrowotnych powinny się znacznie poprawić, a badania wykazać wzrost zadowolenia pacjentów z jakości otrzymanych świadczeń oraz większe poszanowanie dla ich praw.
Oczekiwane efekty:
1.	Rozwój jakości opieki zdrowotnej, przynajmniej dla dziesięciu głównych problemów zdrowotnych, łącznie z oceną ich wpływu na zdrowie, skalą opłacalności i satysfakcji pacjenta.
2.	Poprawa wyników zdrowotnych przynajmniej pięciu z głównych problemów zdrowotnych.
3.	Wzrost zadowolenia pacjentów z jakości otrzymanych świadczeń.
4.	Skrócenie czasu oczekiwania na świadczenia zdrowotne.
5.	Zmodernizowanie kluczowych zasobów opieki zdrowotnej.
6.	Poszanowanie praw pacjenta.
7.	Upowszechnienie oceny skuteczności głównych programów zdrowia w kategoriach wyniku zdrowotnego.
8.	Podejmowanie decyzji dotyczących poszczególnych problemów zdrowotnych przez porównanie wyników zdrowotnych i kosztów ich uzyskania.
Uzasadnienie wyboru celu.
Jakość oznacza stopień uzyskania doskonałości, a rozwój jakości nie powinien być postrzegany jako kontrola administracyjna dla zapewnienia najwyższego jej poziomu, a raczej jako dynamiczny proces, który zachęca do stałego uzyskiwania poprawy w wynikach opieki zdrowotnej. Dlatego, tak ważne jest, aby świadczenia zdrowotne były organizowane w taki sposób, aby wynik zdrowotny był głównym zagadnieniem. Cały proces powinien być ukierunkowany na poprawę zdrowia, satysfakcję pacjenta i uzyskiwanie wysokich korzyści z poniesionych nakładów. W przeciwieństwie do działania tradycyjnego, w którym system był postrzegany z perspektywy wydatków z planami rozwoju temu podporządkowanymi. Z technicznego punktu widzenia dobra jakość udzielanych świadczeń medycznych polega na optymalnym wykorzystaniu wiedzy, umiejętności, metod klinicznych oraz technologii, w celu osiągnięcia maksymalnej poprawy stanu zdrowia pacjenta. W literaturze dotyczącej jakości w medycynie wyróżnia się trzy komponenty: strukturę, proces oraz wynik. Struktura obejmująca zasoby, zarówno ludzkie, jak i materialne (kwalifikacje personelu, standard budynków i pomieszczeń oraz wyposażenie w sprzęt). Na proces składają się wszelkiego rodzaju czynności związane z opieką zdrowotną, niezależnie od poziomu na jakim są podejmowane. Wyniki opieki, to wpływ podejmowanych działań na stan zdrowia populacji oraz statystyka pacjentów z korzystnych świadczeń.
Jakość świadczeń medycznych uzyskuje różne znaczenie, zależnie od perspektywy jej oceny. Dla pacjentów korzystających z usług, najważniejsza jest dostępność świadczeń, uzyskanie kompleksowej opieki w jak najkrótszym czasie. Dla mieszkańców o lepszym stanie zdrowia, rzadziej korzystających z opieki medycznej, ważny będzie również ogólny wygląd pomieszczeń, kompetencje i życzliwość personelu, możliwość wyboru świadczeniodawcy czy też odległość źródła świadczeń od miejsca zamieszkania.
Postrzeganie problemów opieki zdrowotnej w kategoriach jakości – a nie tylko ilościowych wskaźników zasobów i działalności, jest koniecznością.
Zadania.
1.	Upowszechnienie w placówkach opieki zdrowotnej wykorzystania potwierdzonych naukowo wyników badań, zarówno w opiece ratunkowej jak i przy wprowadzaniu nowych procedur, posługując się wskaźnikami jakości opieki określonymi na poziomie klinicznym oraz monitorowania jakości opieki, jako nieodłącznej części pracy każdej jednostki opieki zdrowotnej.
2.	Zagwarantowanie przez jednostki ochrony zdrowia praw pacjenta, łącznie z poszanowaniem ich moralnych, kulturowych, religijnych, filozoficznych wartości i przekonań.
3.	Organizowanie przez samorządy terytorialne dyskusji na temat etycznych aspektów polityki i opieki zdrowotnej.
4.	Stosowanie jako kryteriów oceny procedur medycznych wyników zdrowotnych i ich opłacalności.
5.	Dostarczanie obywatelom i pacjentom informacji na temat tego, czego można rzeczywiście oczekiwać w zakresie jakości i wyników opieki, aby dokonywać rozsądnych wyborów, prowadzić negocjacje z dostarczycielami opieki zdrowotnej, a także żeby decydować o tym, jak zorganizować życie w czasie choroby i jej leczenia.
6.	
Współpraca z instytucjami zajmującymi się w sposób profesjonalny jakością świadczeń medycznych:
•	Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia w Katowicach,
•	Towarzystwo Promocji Jakości w Ochronie Zdrowia – Oddział w Katowicach. 
7.	Certyfikacja wykonywanych świadczeń –system ISO.

10. Sposób zarządzania Wojewódzkim Planem Zdrowotnym
Realizacja celów strategicznych zaproponowanych w planie zdrowotnym wymaga zaangażowania wszystkich społeczności lokalnych, w tym:
•	administracyjnych,
•	rynkowych,
•	politycznych,
•	dziennikarzy i innych specjalistów pracujących w mediach,
•	mieszkańców Śląska.
Osiągnięcie założonych celów zaproponowanych w planie zdrowotnym dla województwa śląskiego, jak i wynikającym z projektu rozporządzenia w sprawie warunków, jakim powinien odpowiadać plan, polega przede wszystkim na:
•	uzgodnieniu wizji na przyszłość przez wszystkich realizatorów planu,
•	pozyskaniu odpowiednich zasobów i właściwą ich alokację,
•	prowadzeniu zrównoważonego rozwoju społeczno-ekonomicznego.
Tak określony kierunek prowadzenia polityki prozdrowotnej pozwoli na zaspokojenie potrzeb zdrowotnych na poziomie zapewniającym stałą poprawę stanu zdrowia mieszkańców województwa śląskiego. 
Głównymi instytucjami i organizacjami realizującymi Wojewódzki Plan Zdrowotny są:
•	samorząd województwa,
•	samorządy powiatowe i gminne,
•	Śląski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia,
•	Śląski Urząd Wojewódzki,
•	Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego,
•	Wojewódzki Urząd Statystyczny,
•	konsultanci wojewódzcy,
•	wyższe uczelnie, instytuty,
•	Śląski Wojewódzki Inspektor Sanitarny,
•	jednostki ochrony zdrowia.
Najważniejszymi partnerami biorącymi udział w realizacji planu są:
•	samorządy zawodów medycznych,
•	szkoły, przedszkola,
•	Państwowa Straż Pożarna,
•	Państwowa Inspekcja Pracy,
•	Policja,
•	organizacje pozarządowe,
•	środki masowego przekazu.
Skuteczność realizacji celów postawionych w planie wymaga:
1.	Upowszechnienia wśród mieszkańców województwa celów i zadań  wytyczonych w wojewódzkim planie zdrowotnym za pośrednictwem:
•	środków masowego przekazu,
•	odpowiednich materiałów informacyjnych dostosowanych do potrzeb różnych grup społecznych,
2.	Opracowania szczegółowych programów i harmonogramu działań przez wszystkich uczestników realizacji planu.
3.	Zapewnienia odpowiednich środków do realizacji wszystkich zadań w tym wdrażania projektów promocji zdrowia i edukacji prozdrowotnej.
Realizacja zadań wynikających z projektu rozporządzenia jak i samego planu, wymaga w pierwszej kolejności określenia zakresu kompetencji i obowiązków dotyczących:
•	realizacji opracowanego planu,
•	tworzenia Wojewódzkiego Planu Zdrowotnego w latach następnych.
Z tego względu proponuje się powołanie Zespołu ds. Zarządzania Wojewódzkim Planem Zdrowotnym, w skład, którego powinni wchodzić:
•	przedstawiciele samorządu województwa,
•	przedstawiciele powiatowych i gminnych jednostek samorządowych wytypowani przez Śląski Związek Gmin i Powiatów,
•	po jednym przedstawicielu każdej instytucji i organizacji współrealizującej plan.
Zespołem powinien kierować Marszałek Województwa Śląskiego.

Podsumowanie
Plan Zdrowotny dla Województwa Śląskiego ściśle koresponduje z założeniami, celami i zadaniami Narodowego Programu Zdrowia, nawiązuje do Światowej Deklaracji Zdrowia oraz przyjętego przez Europejski Komitet Regionalny WHO dokumentu „Zdrowie 21 – Zdrowie dla Wszystkich w XXI wieku”. 
W planie zdrowotnym zwrócono szczególną uwagę na obecną sytuację i potrzeby zdrowotne mieszkańców województwa. W trosce o poprawę stanu zdrowia populacji Śląska, duży nacisk położono na promocję zdrowia, poprawę zdrowego stylu życia oraz zapobieganie chorobom, głównie tzw. cywilizacyjnym. 
Podstawę etyczną Wojewódzkiego Planu Zdrowotnego tworzą trzy podstawowe wartości:
•	zdrowie jako podstawowe prawo człowieka,
•	równość w zdrowiu i solidarność w działaniu pomiędzy samorządami oraz ich społeczeństwami lokalnymi,
•	współuczestnictwo i monitorowanie działań jednostek, grup, instytucji i społeczności lokalnych na rzecz stałego rozwoju zdrowia.
W niniejszym dokumencie zaproponowano do realizacji na okres kilku lat dziesięć strategicznych celów – najistotniejszych z punktu widzenia zdrowotnego mieszkańców województwa śląskiego. Większość problemów poruszonych w planie nie daje się rozwiązać przez okres jednego roku. Wymaga podejścia długofalowego i konsekwencji w procesie wdrażania każdego z postawionych celów. Mieszkańcy województwa śląskiego powinni mieć dostęp do dobrej jakości opieki zdrowotnej, odpowiadającej ich potrzebom niezależnie od wieku i statusu społecznego – Plan Zdrowotny dla Województwa Śląskiego odpowiada takim potrzebom.

Spis tabel
Tabela 1.	Współczynnik żywych urodzeń na 1000 osób w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach, z podziałem miasto-wieś.	
Tabela 2.	Współczynnik zgonów na 10 tys. osób w województwie śląskim  i w poszczególnych powiatach, z podziałem miasto-wieś.	
Tabela 3a.	Współczynnik zgonów na 10 tys. osób w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach, z podziałem na grupy wiekowe i płeć – rok 2000.	
Tabela 3b.	Współczynnik zgonów na 10 tys. osób w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach, z podziałem na grupy wiekowe i płeć – rok 2001.	
Tabela 4.	Współczynnik umieralności niemowląt na 1000 żywych urodzeń w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach, z podziałem miasto-wieś.	
Tabela 5a.	Współczynnik umieralności na 1000 osób w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach z podziałem na wiek i płeć – rok 2000.	
Tabela 5b.	Współczynnik umieralności na 1000 osób w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach z podziałem na wiek i płeć – rok 2001.	
Tabela 6a.	Główne przyczyny zgonów zgodnie z klasyfikacją międzynarodową ICD-10 w województwie śląskim z podziałem na grupy wiekowe – rok 2000.	
Tabela 6b.	Główne przyczyny zgonów zgodnie z klasyfikacją międzynarodową ICD-10 w województwie śląskim z podziałem na grupy wiekowe – rok 2001.	
Tabela 7a.	Główne przyczyny zgonów zgodnie z klasyfikacją międzynarodową ICD-10 w poszczególnych powiatach z podziałem na grupy wiekowe – rok 2000.	
Tabela 7b.	Główne przyczyny zgonów zgodnie z klasyfikacją międzynarodową ICD-10 w poszczególnych powiatach z podziałem na grupy wiekowe – rok 2001.	
Tabela 8.	Struktura hospitalizacji ogólnej i psychiatrycznej w poszczególnych powiatach województwa śląskiego - według przyczyn leczenia - według ICD-10 w latach 2000-2002.	
Tabela 9.	Zapadalność mieszkańców województwa śląskiego na wybrane choroby zakaźne i zatrucia związkami chemicznymi w latach 2000-2001.	
Tabela 10.	Struktura niepełnosprawności w województwie śląskim według stopnia niepełnosprawności, wieku, płci i zatrudnienia w roku 2000.	
Tabela 11.	Struktura niepełnosprawności w województwie śląskim według stopnia niepełnosprawności, wieku, płci i zatrudnienia w roku 2001.	
Tabela 12.	Struktura niepełnosprawności w województwie śląskim według przyczyn niepełnosprawności, wieku i płci w roku 2000.	

Tabela 13.	Struktura niepełnosprawności w województwie śląskim według przyczyn niepełnosprawności, wieku i płci w roku 2001.	
Tabela 14.	Wyszczepialność wśród dzieci i młodzieży województwa śląskiego.	
Tabela 14a.	Badania przesiewowe dotyczące raka piersi, raka szyjki macicy, raka prostaty oraz stomatologii i innych programów profilaktycznych.	
Tabela 15.	Liczba osób uzależnionych leczonych w poradniach profilaktyki terapii uzależnień w województwie śląskim w latach 2001-2002.	
Tabela 15a.	Chorzy leczeni w poradniach zdrowia psychicznego w województwie śląskim w latach 2001-2002.	
Tabela 15b.	Chorzy leczeni w poradniach odwykowych w województwie śląskim w latach 2001-2002.	
Tabela 16.	Populacja w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach z podziałem miasto-wieś w latach 2000-2001.	
Tabela 17.	Struktura populacji w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach według płci i wieku, z uwzględnieniem podziału miasto-wieś – rok 2000.	
Tabela 18.	Struktura populacji w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach według płci i wieku, z uwzględnieniem podziału miasto-wieś – rok 2001.	
Tabela 19a.	Trendy demograficzne populacji województwa śląskiego – rok 1999.	
Tabela 19b.	Trendy demograficzne populacji województwa śląskiego – rok 2000.	

Tabela 19c.	Trendy demograficzne populacji województwa śląskiego – rok 2001.	
Tabela 19d.	Trendy demograficzne populacji województwa śląskiego – rok 2002.	
Tabela 20a.	Aktualna prognoza ludności w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach z uwzględnieniem wieku oraz podziału miasto-wieś – rok 2004.	
Tabela 20b.	Aktualna prognoza ludności w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach z uwzględnieniem wieku oraz podziału miasto-wieś – rok 2005.	
Tabela 20c.	Aktualna prognoza ludności w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach z uwzględnieniem wieku oraz podziału miasto-wieś – rok 2006.	
Tabela 20d.	Aktualna prognoza ludności w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach z uwzględnieniem wieku oraz podziału miasto-wieś – rok 2007.	
Tabela 21.	Przyrost naturalny ludności w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach w latach 1998-2001.	
Tabela 22.	Współczynnik płodności kobiet w województwie śląskim według wieku i podziału miasto-wieś w latach 2000-2001.	
Tabela 23.	Struktura populacji według poziomu wykształcenia w województwie śląskim z uwzględnieniem podziału miasto-wieś w latach 2000-2002.	
Tabela 24.	Stopa bezrobocia w województwie śląskim i w poszczególnych powiatach w latach 2000-2002.	
Tabela 25.	Liczba uprawnionych do pobierania zasiłku dla bezrobotnych województwie śląskim i w poszczególnych powiatach w latach 2000-2002.	
Tabela 26.	Zasoby systemu ochrony zdrowia – liczba łóżek oraz personel lekarsko-pielęgniarski na oddziałach szpitali niepsychiatrycznych według kodu podmiotu, który utworzył zakład.	
Tabela 27.	Zasoby systemu ochrony zdrowia – liczba łóżek oraz personel lekarsko-pielęgniarski na oddziałach szpitali psychiatrycznych według kodu podmiotu, który utworzył zakład.	
Tabela 28.	Liczba skarg łącznie z charakterystyką treści skarg pacjentów według miejsc ich składania.	
Tabela 29.	Zbiorczy plan zaspokojenia potrzeb zdrowych w podstawowej opiece zdrowotnej w poszczególnych powiatach województwa śląskiego.	
Tabela 30.	Zbiorczy plan zaspokojenia potrzeb zdrowych w stomatologii w poszczególnych powiatach województwa śląskiego.	
Tabela 31.	Zbiorczy plan zaspokojenia potrzeb zdrowych w specjalistycznej ambulatoryjnej opiece zdrowotnej dla populacji województwa śląskiego.	
Tabela 32.	Zbiorczy plan zaspokojenia potrzeb zdrowych w specjalistycznej ambulatoryjnej opiece zdrowotnej w poszczególnych powiatach woj. Śląskiego.	
Tabela 33.	Zbiorczy plan zaspokojenia potrzeb zdrowych w stacjonarnej opiece zdrowotnej w poszczególnych powiatach województwa śląskiego ( szpitale ogólne).	
Tabela 34.	Zbiorczy plan zaspokojenia potrzeb zdrowych w stacjonarnej opiece zdrowotnej w poszczególnych powiatach województwa śląskiego (szpitale psychiatryczne).	

Tabela 35.	Zbiorczy plan zaspokojenia potrzeb zdrowych w stacjonarnej opiece zdrowotnej w województwie śląskim ( szpitale ogólne).	
Tabela 36.	Zbiorczy plan zaspokojenia potrzeb zdrowych w stacjonarnej opiece zdrowotnej w województwie śląskim (szpitale psychiatryczne).