Załącznik do uchwały nr 464/99/V/2016 Zarządu Województwa Śląskiego
z dnia 15 marca 2016 r.

RAPORT Z WYKONANIA W 2015 ROKU

PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII 
W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM
NA LATA 2011 – 2016

Katowice 2016 rok

REGIONALNY  OŚRODEK  POLITYKI  SPOŁECZNEJ
WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO		

SPIS TREŚCI

I.	INFORMACJE OGÓLNE …………………………………………………………………….…………….………..… 2

II.	EPIDEMIOLOGIA ZJAWISKA NARKOMANII ………………………………………………………………... 3

III.	ZADANIA ZREALIZOWANE PRZEZ SAMORZĄD WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO 
Z ZAKRESU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W 2015 ROKU .............................................. 30

IV.	WNIOSKI I REKOMENDACJE ………………………………………………………………………...…………. 46

I.	INFORMACJE OGÓLNE
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jednolity: 
Dz. U. z 2016 roku, poz. 224) organ wykonawczy samorządu województwa sporządza raport z wykonania w danym roku wojewódzkiego programu przeciwdziałania narkomanii i efektów jego realizacji, który przedkłada sejmikowi województwa, 
w terminie do dnia 31 marca roku następującego po roku, którego dotyczy raport.
Program przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011 – 2016 został przyjęty przez Sejmik Województwa Śląskiego Uchwałą Nr IV/5/2/2011 z dnia 14 lutego 2011 roku. Przedmiotowy dokument opracowano po przeprowadzeniu diagnozy problemu, biorąc pod uwagę doświadczenia zdobyte podczas działań z zakresu przeciwdziałania narkomanii.
Zadania Programu wykonywane są w oparciu o przyjęte cele operacyjne oraz wskazane działania strategiczne. Ich realizatorem jest Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego, który corocznie określa harmonogram działań, zgodny 
z planem  budżetu Województwa Śląskiego na dany rok.
Misją Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011
-2016 jest podejmowanie, wzmacnianie i inspirowanie działań na rzecz profilaktyki 
i rozwiązywania problemów narkomanii w województwie śląskim. Celami operacyjnymi są: 
1.	Wzmacnianie lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii na rzecz mieszkańców województwa śląskiego.
2.	Wzmacnianie procesu leczenia, rehabilitacji i reintegracji osób uzależnionych 
od narkotyków.
3.	Badanie i monitorowanie problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych.
W Raporcie przedstawiona została sytuacja dotycząca problematyki narkomanii 
w województwie śląskim w oparciu o najnowsze dostępne dane oraz wyniki przeprowadzonych badań. Kolejną część poświęcono szczegółowemu omówieniu zadań zrealizowanych w ramach Programu w 2015 roku, w tym według przyjętych wskaźników. W ostatniej części zawarto wnioski i rekomendacje do prowadzenia działań w kolejnym roku, opracowane w oparciu o diagnozę problemu i doświadczenie 
w realizacji zadań w przedmiotowym obszarze.
II.	EPIDEMIOLOGIA ZJAWISKA NARKOMANII 
Przedstawione w raporcie dane statystyczne i epidemiologiczne opierają się na danych pochodzących z:
•	badań ankietowych przeprowadzonych w województwie śląskim w 2015 roku dotyczących używania alkoholu i narkotyków w ramach Europejskiego Programu Badań ankietowych w szkołach ESPAD
•	badań realizowanych przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii
•	Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach
•	Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach
•	Głównego Inspektora Sanitarnego, Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Katowicach
•	Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
•	Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny
•	Głównego Urzędu Statystycznego

Używanie narkotyków w populacji generalnej – badanie ogólnopolskie
Najnowszych informacji w zakresie określenia skali zjawiska używania narkotyków 
w populacji generalnej dostarczają ogólnopolskie badania zrealizowane w okresie 
od listopada 2014 roku do lutego 2015 roku przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii. Zgodnie z ich wynikami najbardziej popularnymi substancjami wśród badanych są marihuana i haszysz, czyli przetwory konopi indyjskich. Do kontaktów 
z tą substancją psychoaktywną kiedykolwiek w życiu przyznało się 16,3% badanych. Pozostałe substancje są o wiele rzadziej używane. Na drugim miejscu pod względem rozpowszechnienia odnotowano amfetaminę i ecstasy (po 1,7%), a dalej kokainę (1,4%) oraz „dopalacze” i LSD (po 1,3%). Do używania grzybów halucynogennych przyznało się 1,1%. Konsumpcja pozostałych substancji nie przekroczyła poziomu 1,0%. Do używania jakiegokolwiek narkotyku przyznało się 16,4% badanych. Biorąc pod uwagę używanie substancji w ciągu ostatniego roku, 4,6% respondentów zadeklarowało używanie marihuany i haszyszu. Rozpowszechnienie używania pozostałych substancji utrzymywało się na poziomie poniżej 0,5%. Analizując statystyki dotyczące używania bieżącego (ostatnie 30 dni), stwierdzono, że 2,1% respondentów zadeklarowało używanie marihuany i haszyszu.
Jednym z czynników różnicujących używanie substancji psychoaktywnych jest wiek. Najwyższe odsetki użytkowników narkotyków odnotowano wśród badanych w wieku 25–34 lat. Prawie co trzeci respondent z tej grupy sięgał po przetwory konopi (30,8%), 
a wśród osób w wieku 15–24 – co czwarty (25,3%). Ecstasy używało w ciągu całego życia 5,3% respondentów, a niewiele mniej amfetaminy i kokainy – po 4,3%. 
W starszych grupach wiekowych (ponad 34 lata) używanie narkotyków dotyczy głównie marihuany. Co siódmy badany w wieku 35–44 lat miał kontakt z przetworami konopi. 
W przypadku amfetaminy odsetek użytkowników wśród badanych wyniósł 3,3%, 
a grzybów halucynogennych – 2,1%. Używanie pozostałych substancji było na poziomie poniżej 2%.
Rozpowszechnienie używania substancji psychoaktywnych wśród młodzieży – badania w województwie śląskim zgodnie z metodologią ESPAD
W 2015 roku zlecono przeprowadzenie badań ankietowych dotyczących używania alkoholu i innych substancji psychoaktywnych przez młodzież szkolną województwa śląskiego (zgodnie z metodologią badań ESPAD). Powyższe badania realizowane 
są co cztery lata w ramach ogólnopolskiego projektu stanowiącego element Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach ESPAD (European School Survey on Alcohol and Other Drugs). Poprzednie edycje badań w województwie śląskim przeprowadzone były w 2004, 2007 oraz 2011 roku.
Część terenowa badań zrealizowana została w maju i czerwcu 2015 roku, metodą ankiety audytoryjnej. Objęto nimi młodzież trzecich klas gimnazjum (próba 1 032 uczniów) i drugich klas szkół ponadgimnazjalnych (próba 1 154 uczniów).
Wyniki wskazują na znacznie niższy poziom rozpowszechnienia używania substancji nielegalnych, niż legalnych, większość badanych nigdy po substancje nielegalne nie sięgała. Wśród osób mających takie doświadczenie, najczęściej eksperymentowano 
z marihuaną lub haszyszem. Chociaż raz w ciągu całego życia w województwie śląskim używało tych substancji 23,1% młodszych uczniów (25 % dla Polski) i 45,9% starszych uczniów (43 % dla Polski). W młodszej kohorcie na drugim miejscu pod względem rozpowszechnienia wśród substancji nielegalnych są substancje wziewne (11,5%), 
a w starszej grupie - amfetamina (9,0%).
Biorąc pod uwagę wyniki z 2015 roku w badaniu ogólnopolskim w porównaniu do lat poprzednich widoczna jest kontynuacja trendu wzrostowego eksperymentowania 
ze zdecydowaną większością substancji, zarówno wśród gimnazjalistów, jak i uczniów szkół ponadgimnazjalnych. W przypadku województwa śląskiego rozpowszechnienie doświadczeń z używaniem większości substancji psychoaktywnych w 2015 roku, jest podobne do poziomu kraju. Odsetek młodzieży deklarującej używanie przetworów konopi, zmniejszył się nieznacznie w młodszej grupie wiekowej, w starszej natomiast utrzymywany jest trend wzrostowy. Spadek wskaźnika w młodszej grupie wiekowej odnotowano w przypadku amfetaminy, LSD lub innych substancji halucynogennych, cracku, kokainy, heroiny, ecstasy i sterydów anabolicznych. W zakresie eksperymentowania z substancjami wziewnymi w obu grupach wiekowych odnotować można stabilizację. W starszej grupie wiekowej w przypadku większości substancji nastąpił nieznaczny wzrost wskaźników używania kiedykolwiek w życiu. 

Używanie substancji psychoaktywnych chociaż raz w swoim życiu przez uczniów 
III klas gimnazjów (ESPAD, dane dla województwa śląskiego z roku 2011 i 2015 roku oraz dane dla Polski z roku 2015)

Źródło: Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej na podstawie: K. Charzyńska, 
J. Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Raport z badań ankietowych zrealizowanych w województwie śląskim w 2015 r., Europejski Program Badań Ankietowych w Szkołach ESPAD, s. 138, 139.

Używanie substancji psychoaktywnych chociaż raz w swoim życiu przez uczniów 
II klas szkół ponadgimnazjalnych, dane dla województwa śląskiego z roku 2011 
i 2015 oraz dane dla Polski z roku 2015 (%)

Źródło: Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej na podstawie: K. Charzyńska, 
J. Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Raport z badań ankietowych zrealizowanych w województwie śląskim w 2015 r., Europejski Program Badań Ankietowych w Szkołach ESPAD, s. 138, 139.	
Aktualne, okazjonalne używanie substancji nielegalnych, czego wskaźnikiem jest używanie w czasie ostatnich 12 miesięcy, także stawia przetwory konopi na pierwszym miejscu pod względem rozpowszechnienia. W klasach trzecich gimnazjów tego środka używa ponad 16,6% uczniów, w klasach drugich szkół ponadgimnazjalnych – 33,7%. 
W czasie ostatnich 30 dni przed badaniem 6,3% uczniów klas trzecich gimnazjów 
i 15,9% uczniów klas drugich szkół ponadgimnazjalnych używało marihuany lub haszyszu.
Zarówno eksperymentowanie z substancjami nielegalnymi, jak ich okazjonalne używanie jest bardziej rozpowszechnione wśród chłopców niż wśród dziewcząt. 
W porównaniu do innych regionów, w których przeprowadzono badanie używanie marihuany lub haszyszu jest rzadziej deklarowane przez uczniów III klas gimnazjów 
w województwie śląskim niż w innych analizowanych województwach, jedynie 
w porównaniu do województwa opolskiego i małopolskiego można zaobserwować nieco częstsze eksperymentowanie z tą substancją w województwie śląskim. Natomiast 
w starszej grupie mniejsze rozpowszechnienie używania tych substancji występuje 
w województwach: małopolskim, świętokrzyskim i lubelskim.

Używanie przetworów konopi w 2015 roku kiedykolwiek w życiu wśród uczniów 
III klas gimnazjum, w województwie śląskim w porównaniu do innych województw

Źródło: opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na podstawie:
K. Charzyńska, J. Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną …..op. cit., s. 105

Używanie przetworów konopi w 2015 roku kiedykolwiek w życiu wśród uczniów 
II klas szkół ponadgimnazjalnych w województwie śląskim w porównaniu 
do innych województw

Źródło: opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na podstawie: K. Charzyńska, J. Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną …..op. cit., s. 106
W ramach badań ESPAD przeprowadzono również pomiar czynników chroniących 
i czynników ryzyka, co ma istotne znaczenie przy wyznaczaniu kierunków i działań 
w zakresie przeciwdziałania używania substancji psychoaktywnych.
Jednym z podstawowych czynników ryzyka sięgnięcia po substancje psychoaktywne jest ich wysoka dostępność. Wśród substancji nielegalnych odsetek młodszych uczniów, którzy uważają daną substancję za niemożliwą do zdobycia waha się od 18,7% 
w przypadku przetworów konopi do 33,8% w przypadku heroiny. 14,5 % ocenia zdobycie marihuany lub haszyszu jako bardzo łatwe. W drugich klasach szkół ponadgimnazjalnych w przypadku większości substancji nielegalnych w podobnym odsetku co młodsi uczniowie uznają je za bardzo łatwe do zdobycia, z wyjątkiem przetworów konopi, które w tej grupie wiekowej oceniane są jako bardzo łatwe do zdobycia przez 23,2%.
Ocena dostępu do poszczególnych substancji jako bardzo łatwy w 2015 roku wśród uczniów III klas gimnazjum w województwie śląskim i w Polsce

Źródło: opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego 
na podstawie: K. Charzyńska, J. Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną …..op. cit., s. 64

Ocena dostępu do poszczególnych substancji jako bardzo łatwy w 2015 roku wśród uczniów II klas szkół ponadgimnazjalnych w województwie śląskim 
i w Polsce

Źródło: opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na podstawie: K. Charzyńska, J. Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną …..op. cit., s. 64
Innego wskaźnika dostępności dostarczają pytania o to, czy badanemu proponowano 
w czasie ostatnich 12 miesięcy przed badaniem substancje psychoaktywne. 
W przypadku substancji nielegalnych propozycje najczęściej dotyczą przetworów konopi. Otrzymało je chociaż raz w czasie ostatnich 12 miesięcy 22,2% uczniów z klas młodszych i 33,8% uczniów klas starszych. Odsetki uczniów, którym proponowano amfetaminę wynosiły w przypadku piętnasto-szesnastolatków – 3,8% i siedemnasto-osiemnastolatków – 6,8%. Ecstasy oraz leki uspokajające i nasenne, proponowane były podobnym odsetkom młodzieży z grupy młodszej i starszej (ecstasy: ok. 4%; leki: 
ok. 6%).
Badanym zadano również pytanie dotyczące oczekiwań wobec marihuany i haszyszu, które w pewnym stopniu odpowiadają za sięganie po te substancje. Wyniki wskazują, że młodzież szkolna w większym stopniu odwołuje się do pozytywnych konsekwencji niż ewentualnych szkód. Na pierwszym miejscu lokuje się „Zwiększenie intensywności radości” (młodsza kohorta – 41,9%, starsza kohorta – 44,5%), na drugim – zwiększenie otwartości (młodsza kohorta – 38,7%, starsza kohorta – 36,1%), a na trzecim 
w młodszej grupie mniejsza nieśmiałość (33,5%), w starszej – zwiększenie intensywności doświadczeń (32,8%). Najczęściej oczekiwaną konsekwencją negatywną były trudności z koncentracją (młodsza kohorta – 25,4%, starsza kohorta – 21,6%), 
a następnie – utrata wątku myślenia (młodsza kohorta – 21,8%, starsza kohorta – 20,9%) oraz trudności w prowadzeniu rozmowy (młodsza kohorta – 18,7%, starsza kohorta – 17,1%).
W kontekście prowadzenia działalności profilaktycznej znaczenie ma również wiedza na temat wielorakich niebezpieczeństw związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, z uwagi na to, że uświadomienie ryzyka powinno skłaniać do ograniczania konsumpcji, ale również dlatego, że stwarza ono szansę zadbania o jak największe zminimalizowanie niebezpieczeństwa powikłań. Zdecydowana większość uczniów dostrzega ryzyko szkód związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. Analiza rozkładów odpowiedzi wskazuje, że głównym źródłem zróżnicowania ryzyka jest nasilenie używania, w mniejszym stopniu rolę tę pełni rodzaj substancji. Jest tak zarówno w klasach trzecich szkół gimnazjalnych jak i klasach drugich szkół ponadgimnazjalnych. Eksperymentowanie z tak niebezpiecznym narkotykami jak ecstasy traktowane jest w sumie jako mniej ryzykowne niż regularne palenie papierosów lub częste picie w dużych ilościach napojów alkoholowych. Ryzyko związane z poszczególnymi substancjami jest jednak także różnicowane przez badanych, chociaż, jak się wydaje, w mniejszym stopniu. Jeśli wziąć pod uwagę tylko odsetki respondentów wybierających odpowiedź „duże ryzyko”, to na poziomie eksperymentowania za najbardziej groźną w opiniach badanych uznać można amfetaminę (44,1% w młodszej grupie i 43,9% w starszej grupie). W przypadku przetworów konopi odsetki te są wyraźnie niższe – 27,6% w młodszej kohorcie i 17,9% w starszej kohorcie. Na poziomie regularnego używania największy odsetek badanych uznał używanie amfetaminy za obarczone dużym ryzykiem. Trzeba jednak dodać, że regularne palenie tytoniu oceniane było jako obarczone dużym ryzykiem przez niewiele mniejszą frakcję badanych. 

Problem „dopalaczy”
Epidemiologia przypadków zatruć nowymi substancjami psychoaktywnymi

Dane dotyczące podejrzeń zatruć środkami zastępczymi rejestrowane są przez Ośrodek Kontroli Zatruć w Warszawie na podstawie informacji zgłaszanych przez Wojewódzkie Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne, ośrodki toksykologiczne, inne oddziały szpitalne oraz przez Wydziały Zarządzania Kryzysowego niektórych województw. Do rejestru włączane są także zgłoszenia określane jako „zatrucie dopalaczem”, „dopalacz”, „nieznany dopalacz”, „nieznana substancja psychoaktywna”, „nieznany środek (substancja) odurzający”, wymienione z nazwy Nowe Substancje Psychoaktywne oraz wymienione z nazwy produkty „dopalaczowe”.
W 2014 roku zarejestrowano 2 513 zgłoszeń, co wskazuje na 2,3-krotny wzrost liczby interwencji medycznych w przypadkach podejrzeń zatruć środkami zastępczymi 
w stosunku do roku 2013. W województwie śląskim w 2014 roku, podobnie jak w roku poprzednim odnotowano drugą w skali ogólnopolskiej liczbę interwencji medycznych. 
W 2014 roku liczba zgłoszeń wzrosła prawie 2,5 krotnie. Biorąc pod uwagę wskaźniki na 100 tys. mieszkańców najwięcej podejrzeń zatruć odnotowano w województwie łódzkim, natomiast województwo śląskie znalazło się na czwartym miejscu.
W 2013 roku do Ośrodka Kontroli Zatruć w Warszawie zgłoszono 3 przypadki zgonów 
(2 –województwo śląskie, 1 – województwo kujawsko-pomorskie), z czego potwierdzone badaniem toksykologicznym zostały 2 przypadki z województwa śląskiego. W 2014 roku zgłoszono 7 przypadków zgonów mogących mieć związek 
z zatruciem środkiem zastępczym – 4 przypadki z terenu województwa śląskiego, 1 – województwa wielkopolskiego, 1 – województwa kujawsko-pomorskiego, 1 – województwa podlaskiego. W żadnym z powyższych przypadków nie uzyskano oficjalnego potwierdzenia przyczyny zgonu.

Liczba zgłoszeń podejrzeń zatruć środkami zastępczymi w poszczególnych województwach w 2013 r. i 2014 r.
Źródło: Raport Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie środków zastępczych – razem przeciw dopalaczom 2013-2015, s. 31

Zgłoszenia podejrzeń zatruć środkami zastępczymi w poszczególnych województwach w 2013 r. i 2014 r. – wskaźnik na 100 tys. mieszkańców
 Źródło: Raport Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie środków zastępczych – razem przeciw dopalaczom 2013-2015, s. 34
W 2013 roku nastąpił również ponowny rozwój sklepów z „dopalaczami” w Polsce, których w 2014 roku było już około 100. Był to jeden z największych rynków punktów sprzedaży stacjonarnej w Europie. Sklepy w Polsce w 2014 i 2015 roku różniły się 
od sklepów z 2010 roku, ponieważ nie były to miejsca które, tak jak w 2010 roku, informowały, że są w nich sprzedawane nowe substancje psychoaktywne. W 2015 roku ponownie gwałtownie wzrosła liczba interwencji medycznych z powodu zatrucia „dopalaczami”. Według danych Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej 
w Katowicach liczba podejrzeń zatruć/zatruć nowymi substancjami psychoaktywnymi w 2015 roku w województwie śląskim wyniosła 2 191. Należy jednak podkreślić, że są to dane pozyskiwane z podmiotów leczniczych funkcjonujących na terenie województwa śląskiego, które będą podlegać dalszej weryfikacji przez Regionalny Ośrodek Zatruć w Warszawie.
Analizując przyczyny tego zjawiska specjaliści wskazują na hipotezę związaną 
ze zwiększeniem podaży na rynku „dopalaczy” o mocniejszym działaniu na organizm, 
w związku z planowanym w dniu 1 lipca 2015 roku wejściem w życie nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Uchwalona przez Sejm ustawa z dnia 24 kwietnia 2015 roku o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 875) m.in. ogranicza możliwość wwożenia do Polski środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych, obejmuje kontrolą ustawową kolejnych 114 substancji chemicznych, które były przedmiotem obrotu handlowego w sklepach z tzw. dopalaczami, wprowadza pojęcie i definicję nowej substancji psychoaktywnej. W związku z powyższym sklepy stacjonarne i internetowe, starały się pozbyć przed 1 lipca dużych ilości nielegalnych substancji zwiększając ich stężenie w produkcie oraz obniżając cenę. Druga hipoteza dotyczy pojawienia się nowej, groźniejszej substancji. W produktach o nazwie „Mocarz” zabezpieczonych przez policję w województwie śląskim wykryto syntetyczne kannabinoidy. Osoby które uległy zatruciu tymi substancjami zachowywały się agresywnie, co wcześniej nie było spotykane. Biorąc pod uwagę powyższe na rynku mógł się pojawić nowy syntetyczny kannabinoid, który zastąpił 114 substancji psychoaktywnych zdelegalizowanych 
1 lipca 2015 roku. 
Warto podkreślić, że w populacji generalnej niewielki odsetek osób deklarował używanie dopalaczy kiedykolwiek w życiu. Badania zrealizowane w 2010 roku wskazują, że 2,4 % respondentów z województwa śląskiego używało dopalaczy, najczęściej były to osoby w wieku 18-20 lat (w skali ogólnopolskiej – 3,1 %). Pytanie zadano jednak tylko osobom, które były w sklepie z dopalaczami, prawdopodobnie więc wskaźnik używania wśród ogółu powinien być wyższy. W przeprowadzonych w 2013 roku badaniach ilościowych na reprezentatywnej próbie Polaków powyżej 15 roku życia 
do przynajmniej jednorazowego kontaktu z „dopalaczami” przyznało się 2% respondentów, przy czym po „dopalacze” w nieznacznym stopniu częściej sięgali mężczyźni (3%) niż kobiety (2%). Najwięcej osób w analizowanych grupach wiekowych zadeklarowało w grupie wiekowej 20-24 lat (8%). O połowę mniejszy odsetek odnotowano wśród osób w wieku 15-19 lat (4%). W pozostałych kohortach wiekowych odsetki wahały się od 3% (25-34 lata) do 0% (55-64 lata). W okresie od listopada 2014 roku do lutego 2015 roku zrealizowano badanie ogólnopolskie na próbie osób powyżej 15 roku życia. Zgodnie z ich wynikami używanie kiedykolwiek w życiu „dopalaczy” zadeklarowało 1,3 % respondentów, w czasie ostatnich 12 miesięcy – 0,4 % a w czasie ostatnich 30 dni – 0,2%. Najwięcej osób deklarujących używanie dopalaczy kiedykolwiek w życiu było w grupie wiekowej 25-34 (4,4%), następnie 35-44 lat (1,2%), w pozostałych grupach wiekowych nikt nie deklarował używania tego typu substancji. Najwyższy odsetek sięgania po „dopalacze” odnotowano wśród odbiorców programów niskoprogowych. Do używania mefedronu w ciągu ostatniego miesiąca, według pomiaru z 2014 roku, przyznało się 36 % badanych, co oznacza wzrost o 24 punkty procentowe w porównaniu z 2012 rokiem. Biorąc pod uwagę używanie również innych „dopalaczy” blisko połowa badanych (47 %) deklarowała użycie nowych substancji psychoaktywnych. Według badań Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii wśród iniekcyjnych użytkowników narkotyków w 2008 roku 61% z nich zażywało amfetaminę w ciągu ostatniego miesiąca, natomiast po pojawieniu się „dopalaczy” w 2014 roku używanie amfetaminy zmniejszyło się do 39%.
Mając na uwadze liczbę zatruć z 2015 roku można było podejrzewać, że wskaźniki używania dopalaczy wśród młodzieży wzrosły. Jednak wyniki realizacji badania ESPAD przeprowadzonego w 2015 roku nie wskazują istotnych zmian, w porównaniu z rokiem 2011, zarówno w województwie śląskim, jak i na terenie całego kraju. W starszej grupie 
wiekowej w województwie śląskim również nie obserwujemy zmian na poziomie rozpowszechnienia eksperymentowania i aktualnego używania dopalaczy, podczas gdy 
w skali kraju widoczny jest spadek analogicznych wskaźników. Natomiast wartość wskaźnika częstego używania wzrosła w województwie śląskim, a w skali kraju pozostała na podobnym poziomie.
Używanie dopalaczy w województwie śląskim i w Polsce w 2011 i 2015 roku
Poziom klasy	Używanie dopalaczy	Śląskie 2011	Śląskie 2015	Polska
2011	Polska 
2015	
III klasy gimnazjum	Kiedykolwiek w życiu	12,3	10,7	10,5	10,3	
	W czasie 12 miesięcy przed badaniem	6,4	6,5	7,1	6,9	
	W czasie 30 dni przed badaniem	2,4	2,9	2,5	4,3	
II klasy szkół ponadgimna-zjalnych	Kiedykolwiek w życiu	15,0	15,3	15,8	12,6	
	W czasie 12 miesięcy przed badaniem	5,6	7,4	9,0	6,0	
	W czasie 30 dni przed badaniem	1,4	3,7	2,2	3,0	
Źródło: opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na podstawie: K. Charzyńska, J. Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną …..op. cit., s. 142

Ocena dostępności dopalaczy w województwie śląskim jako substancji bardzo łatwej do zdobycia w 2015 roku nieznacznie wzrosła w stosunku do roku 2011 – jako bardzo łatwą do zdobycia oceniło ją 16 % gimnazjalistów w 2015 roku (w 2011 roku – 15,2%) oraz 20 % uczniów drugich klas szkół ponadgimnazjalnych (w 2011 roku – 16,8%).
W porównaniu do innych województw w obu kohortach i we wszystkich analizowanych okresach czasowych rozpowszechnienie używania dopalaczy w województwie śląskim pozostaje na bardzo podobnym poziomie jak ten obserwowany w województwie lubelskim. Używanie dopalaczy w czasie ostatnich 30 dni przed badaniem wśród uczniów młodszych było najmniej rozpowszechnione w województwie śląskim (2,9%). W grupie starszej młodzieży uczniowie z województwa śląskiego lokują się na czwartym miejscu pod względem rozpowszechnienia używania tej substancji.
Używanie dopalaczy kiedykolwiek w życiu, w czasie 12 miesięcy przed badaniem 
oraz w czasie 30 dni przed badaniem wśród uczniów w 2015 roku

POZIOM KLASY	Używanie dopalaczy	Śląskie	Dolno-śląskie	Kujawsko-Pomorskie	Lubelskie	Małopolskie	Mazowiec-kie	Opolskie	Święto-krzyskie	Zachodnio-pomorskie	
III klasy gimnazjum	Kiedykolwiek 
w życiu	10,7	8,4	11,3	10,6	8,4	11,8	8,2	8,7	12,5	
	W czasie 12 miesięcy przed badaniem	6,5	5,2	8,0	6,5	6,9	8,6	5,6	6,9	7,9	
	W czasie 30 dni przed badaniem	2,9	3,0	4,9	4,1	4,3	6,2	3,9	4,8	4,8	
II klasy szkół pogimna-zjalnych	Kiedykolwiek w życiu	15,3	10,9	12,1	16,0	8,7	13,3	12,3	12,3	13,8	
	W czasie 12 miesięcy przed badaniem	7,4	4,6	5,6	8,7	4,7	8,0	5,3	7,2	6,6	
	W czasie 30 dni przed badaniem	3,7	2,7	2,9	3,8	2,9	4,5	2,9	4,2	3,2	
Źródło: K. Charzyńska, J. Sierosławski, Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną …..op. cit., 
s. 108 

Badanie obejmowało również ocenę ryzyka związanego z używaniem dopalaczy. Eksperymentowanie z tą substancją uznało za bardzo ryzykowne 22,5% uczniów 
z młodszej kohorty i 24,9% starszej młodzieży. Regularne używanie dopalaczy jest związane z dużym ryzykiem dla 84,5% młodszej młodzieży i 82,2% starszych uczniów. Warto zauważyć, że w obu kohortach regularne używanie dopalaczy jest uważane 
za bardzo ryzykowne przez większy odsetek badanych niż ma to miejsce w przypadku ecstasy.

Leczenie w województwie śląskim 
Zgodnie z art. 26 ust. 5 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jednolity: 
Dz. U. z 2016 roku poz. 224) leczenie uzależnienia od narkotyków, rehabilitacja 
i readaptacja świadczone są nieodpłatnie bez względu na miejsce zamieszkania pacjenta.
Obecny system specjalistycznej opieki osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych, wkomponowany został w system opieki zdrowotnej i stanowi część modelu opieki nad osobami z zaburzeniami psychicznymi. Na obecną strukturę systemu leczenia osób uzależnionych od narkotyków składają się placówki prowadzące detoksykację, stacjonarną rehabilitację, leczenie ambulatoryjne, programy leczenia substytucyjnego, programy ograniczania szkód zdrowotnych, w tym programy wymiany igieł i strzykawek, punkty dziennego pobytu typu drop-in, noclegownie oraz hotele 
i mieszkania readaptacyjne. 
Informacji na temat rozmiarów narkomanii, dostarczają dane statystyczne lecznictwa psychiatrycznego. Lecznictwo psychiatryczne ambulatoryjne i stacjonarne objęte jest dwoma niezależnymi systemami sprawozdawczości statystycznej. Pierwszy z nich opiera się na indywidualnych kwestionariuszach statystycznych. Podstawą drugiego są zbiorcze zestawienia statystyczne sporządzane na poziomie podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Dane z lecznictwa stacjonarnego są zatem dokładniejsze – nie są one obarczone błędem wielokrotnego liczenia tych samych osób, jeśli zostały odnotowane w tym samym roku w kilku różnych placówkach.
W województwie śląskim funkcjonuje jeden oddział leczenia zespołów abstynencyjnych po substancjach psychoaktywnych, który w 2014 roku, podobnie jak w roku poprzednim, dysponował 8 łóżkami. Należy zaznaczyć, że detoksykacja prowadzona jest nie tylko w oddziałach detoksykacyjnych, ale także w oddziałach psychiatrycznych 
i toksykologicznych, zwłaszcza gdy zespół abstynencyjny ma skomplikowany przebieg. 
W związku z malejącą liczbą osób uzależnionych od opiatów od wielu lat systematycznie zmniejsza się liczba łóżek detoksykacyjnych, co często skutkuje wydłużonym czasem oczekiwania na przyjęcie.
Z uwagi na zmieniający się wzór używania narkotyków, częstszym uzależnieniem od stymulantów oraz zwiększającą się liczbą osób poszukujących pomocy z powodu problemów związanych z używaniem przetworów konopi, coraz większe znaczenie 
w procesie leczenia zyskują placówki ambulatoryjne. W strukturze podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych z powodu uzależnienia od narkotyków ważną rolę pełnią także poradnie zdrowia psychicznego oraz poradnie leczenia uzależnienia 
od alkoholu, w których pomoc mogą uzyskać przede wszystkim osoby uzależnione 
od przetworów konopi. Oprócz placówek ambulatoryjnych zarejestrowanych jako podmioty lecznicze i finansowanych przez NFZ, funkcjonują także punkty konsultacyjne finansowane przez jednostki samorządu terytorialnego, których działalność często ogranicza się do poradnictwa. W województwie śląskim w latach 2009-2013 obserwujemy systematyczny wzrost jednostek lecznictwa ambulatoryjnego dla osób 
z zaburzeniami psychicznymi, osób uzależnionych od alkoholu oraz innych środków psychoaktywnych, wśród których największy odsetek stanowią poradnie zdrowia psychicznego – w 2013 roku 63,8 % ogółu placówek, a następnie poradnie odwykowe (alkoholowe) – 15 %,  poradnie psychologiczne – 11,3 %, poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży – 5 % oraz poradnie profilaktyki, leczenia 
i rehabilitacji osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych – 4 %. Podkreślić należy, że w nowoczesnych modelach leczenia to właśnie placówki ambulatoryjne pełnią najważniejszą funkcję. W związku z powyższym powinno się zwiększać dostępność oferty leczenia ambulatoryjnego, co zależne jest jednak od nakładów finansowych NFZ przeznaczonych na poszczególne rodzaje świadczeń w trybie ambulatoryjnym, które są niewystarczające.
W województwie śląskim w 2014 roku w poradniach specjalistycznych związanych 
z profilaktyką, leczeniem i rehabilitacją uzależnień z powodu zaburzeń spowodowanych używaniem środków psychoaktywnych leczyło się 3 434 osoby (2012 rok – 3 223). 
W 2014 roku w przypadku 64 % pacjentów główną przyczyną leczenia były zaburzenia zachowania spowodowane naprzemiennym przyjmowaniem kilku substancji psychoaktywnych lub innych substancji psychoaktywnych. Mężczyźni stanowili 70 % ogółu leczonych (w 2013 roku – 68,7%). Liczbę chorych leczonych z zaburzeniami spowodowanymi używaniem środków psychoaktywnych w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej, z uwzględnieniem rodzaju substancji, w roku 2010, 2013 i 2014 przedstawia tabela poniżej.
Leczeni z zaburzeniami spowodowanymi używaniem środków psychoaktywnych
w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej w województwie śląskim 
w roku 2010, 2013 i 2014

Wyszczególnienie	2010	2013	2014	
Leczeni ogółem w tym:	3 475	3 223	3 434	
Kilka substancji lub inne substancje psychoaktywne	1 512	1 933	2 199	
Leki uspokajające i nasenne	657	367	304	
Opiaty	377	268	271	
Używanie tytoniu	338	314	356	
Kanabinole	290	254	217	
Inne substancje pobudzające, w tym kofeina	174	72	76	
Lotne rozpuszczalniki	36	6	5	
Substancje halucynogenne	24	4	4	
Kokaina	20	4	2	

Źródło: Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na podstawie danych Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego, Leczeni z powodu zaburzeń psychicznych, uzależnień od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych – ambulatoryjna opieka zdrowotna, www.katowice.uw.gov.pl
W 2014 roku w województwie śląskim, podobnie jak w latach poprzednich, dominującą grupę wśród pacjentów stanowiły osoby w wieku 30-64 lat, a następnie osoby w wieku 19-29 lat. W latach 2013 i 2014 zaobserwować można wzrost liczby pacjentów 
w najmłodszej grupie wiekowej, tj. 0-18 lat.
Struktura pacjentów z zaburzeniami spowodowanymi używaniem środków psychoaktywnych według wieku, leczonych w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej w latach 2010 - 2014 (%)

Grupy wiekowe
	Leczeni ogółem	
	2010	2011	2012	2013	2014	
0-18	8,9	7,9	8,5	12,7	12,9	
19-29	39,8	39,8	33,4	39,2	39,5	
30-64	47,4	47,5	51,9	44,2	44,5	
65 lat i więcej	4,0	4,8	6,2	3,9	3,1	

Źródło: opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej na podstawie: Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach, Zdrowie psychiczne mieszkańców województwa śląskiego w 2009 roku, s. 8, Zdrowie psychiczne mieszkańców województwa śląskiego w 2010 roku, s. 8, Zdrowie psychiczne mieszkańców województwa śląskiego w 2011 roku, s. 3, Zdrowie psychiczne mieszkańców województwa śląskiego w 2012 roku, s. 8, Zdrowie psychiczne mieszkańców województwa śląskiego w 2013 roku, s. 8, Leczeni z powodu zaburzeń psychicznych, uzależnień od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych – ambulatoryjna opieka zdrowotna, s. 444 www.katowice.uw.gov.pl
Najwięcej osób leczonych z powodu zaburzeń psychicznych spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców 
w jednostkach opieki ambulatoryjnej odnotowywane są w Częstochowie, następnie 
w Zabrzu i Chorzowie. Wyszczególnienie dotyczące liczby przyjętych z podziałem 
na powiaty województwa śląskiego przedstawia poniższa tabela. 

Chorzy (osoby) leczeni z zaburzeniami psychicznymi spowodowanymi używaniem substancji psychoaktywnych w jednostkach psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej 
w powiatach województwa śląskiego

Wyszczególnienie	Leczeni ogółem	
	Liczby bezwzględne	Współczynnik na 100 tys. ludności	
	2010	2013	2014	2010	2013	2014	
ŚLĄSKIE 	3475	3223	3434	75,0	70,1	74,9	
Powiat będziński 	27	45	41	17,9	29,8	27,2	
Powiat bielski 	37	56	82	23,6	34,9	50,8	
Powiat bieruńsko-lędziński 	-	-	-	-	-	-	
Powiat cieszyński 	126	39	22	72,5	22,0	12,4	
Powiat częstochowski 	-	-	-	-	-	-	
Powiat gliwicki 	-	32	18	-	27,8	15,6	
Powiat kłobucki 	-	-	-	-	-	-	
Powiat lubliniecki 	6	5	9	7,8	6,5	11,7	
Powiat mikołowski 	10	10	-	10,7	10,4	-	
Powiat myszkowski 	-	-	-	-	-	-	
Powiat pszczyński 	1	7	30	0,9	6,4	27,4	
Powiat raciborski 	56	69	88	50,7	63,0	80,5	
Powiat rybnicki 	7	1	1	9,3	1,3	1,3	
Powiat tarnogórski 	51	69	98	37,0	49,9	70,8	
Powiat wodzisławski 	2	10	48	1,3	6,3	30,4	
Powiat zawierciański 	16	18	7	13,1	14,8	5,8	
Powiat żywiecki 	13	30	41	8,6	19,6	26,8	
M. Bielsko-Biała 	228	209	239	130,3	120,3	138,1	
M. Bytom 	50	10	12	27,5	5,8	7,0	
M. Chorzów 	279	273	230	247,6	246,5	208,5	
M. Częstochowa 	708	594	805	297,4	255,7	349,8	
M. Dąbrowa Górnicza 	71	50	89	55,7	40,3	72,1	
M. Gliwice 	315	339	29	161,1	182,8	15,7	
M. Jastrzębie Zdrój 	52	173	163	56,2	189,6	179,5	
M. Jaworzno 	-	1	9	-	1,1	9,6	
M. Katowice 	527	472	466	171,8	155,1	154,4	
M. Mysłowice 	10	38	33	13,4	50,6	44,0	
M. Piekary Śląskie 	3	4	-	5,1	7,0	-	
M. Ruda Śląska 	49	65	44	34,3	45,9	31,3	
M. Rybnik 	100	47	127	70,7	33,5	90,7	
M. Siemianowice Śląskie 	95	11	2	135,2	16,0	2,9	
M. Sosnowiec 	76	58	94	34,9	27,5	44,9	
M. Świętochłowice 	26	5	9	48,3	9,6	17,5	
M. Tychy 	164	93	130	126,8	72,2	101,1	
M. Zabrze 	368	363	443	196,9	203,5	250,0	
M. Żory 	2	27	25	3,2	43,5	40,3	
Źródło: Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach, Leczeni z powodu zaburzeń psychicznych, uzależnień od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych – ambulatoryjna opieka zdrowotna, s. 446, www.katowice.uw.gov.pl
Najbardziej powszechnym modelem leczenia uzależnień w Polsce jest terapia stacjonarna oparta na całkowitej abstynencji, prowadzona najczęściej metodą społeczności terapeutycznej. Realizatorami powyższych działań są podmioty prowadzone przede wszystkim przez organizacje pozarządowe. Informacji na temat liczby osób zgłaszających się do lecznictwa stacjonarnego z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych dostarczają statystyki prowadzone przez Instytut Psychiatrii 
i Neurologii w Warszawie. Należy podkreślić że dane grupuje się według miejsca zamieszkania pacjentów, a nie miejsca ich leczenia. W poniższej tabeli zaprezentowano dane w latach 2000-2012, które pokazują silne zróżnicowanie terytorialne rozpowszechnienia narkomanii. Do województw najbardziej zagrożonych w 2012 r. należały: zachodniopomorskie (53), lubuskie (51,9), dolnośląskie (51,1), mazowieckie (44,8), wielkopolskie (44,8), łódzkie (41) oraz warmińsko-mazurskie (41). 
W pozostałych województwach, wskaźniki były niższe niż wskaźnik ogólnopolski (37,7). W liczbach bezwzględnych najliczniej reprezentowane są województwa mazowieckie 
(2 372 osób), wielkopolskie (1 550 osoby), śląskie (1 492 osób), dolnośląskie (1 490 osób) i łódzkie (1 037), co wynika nie tylko z nasilenia zjawiska, ale także z wielkości tych województw mierzonej liczbą mieszkańców.

Przyjęci do lecznictwa stacjonarnego w latach 2000-2012 z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych (ICD 10: F11-F16, F18, F19) wg województwa zamieszkania pacjenta (wskaźniki na 100 tys. mieszkańców)
Województwo	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	
POLSKA 	22,2 	23,5 	31,2 	30,8 	33,6 	34,9 	34,9 	33,0 	33,1 	34,0 	37,8 	36,7 	37,7	
Dolnośląskie 	41,5 	45,0 	50,4 	49,4 	45,3 	46,8 	48,0 	44,0 	44,6 	45,9 	47,0 	47,6 	51,1	
Kujawsko-Pomorskie 	14,1 	14,7 	21,0 	24,2 	28,3 	24,2 	27,3 	25,7 	28,0 	25,2 	32,6 	29,6 	28,7	
Lubelskie 	11,5 	10,2 	14,7 	17,0 	22,7 	17,4 	18,5 	19,8 	21,2 	22,7 	23,7 	23,4 	23,9	
Lubuskie 	66,4 	75,2 	76,6 	65,2 	63,4 	68,2 	68,2 	58,1 	55,2 	51,0 	53,3 	48,4 	51,9	
Łódzkie 	14,9 	18,0 	23,6 	29,2 	38,1 	38,6 	34,6 	33,0 	35,9 	38,3 	47,7 	40,7 	41,0	
Małopolskie 	7,6 	5,9 	7,9 	9,7 	11,2 	12,1 	12,8 	13,5 	12,8 	15,8 	17,4 	18,0 	19,7	
Mazowieckie 	38,3 	44,0 	54,4 	49,3 	49,1 	50,5 	49,0 	49,0 	47,8 	47,1 	51,2 	41,9 	44,8	
Opolskie 	14,2 	15,2 	18,1 	20,4 	23,2 	22,2 	21,7 	20,8 	21,6 	21,3 	23,8 	27,1 	27,4	
Podkarpackie 	9,4 	6,9 	10,0 	11,1 	14,0 	12,3 	11,2 	9,9 	9,8 	9,7 	11,9 	15,1 	15,1	
Podlaskie 	14,8 	15,6 	20,7 	27,4 	30,7 	34,7 	35,4 	33,7 	35,3 	33,9 	35,2 	35,0 	36,3	
Pomorskie 	19,0 	18,9 	24,8 	28,3 	30,4 	33,2 	33,0 	28,6 	28,2 	27,0 	31,0 	32,2 	31,0	
Śląskie 	15,0 	15,1 	20,9 	23,6 	26,2 	28,7 	25,3 	24,4 	23,7 	22,0 	27,6 	30,7 	32,3	
Świętokrzyskie 	7,9 	9,0 	10,4 	13,0 	15,5 	17,4 	18,1 	19,1 	16,6 	17,5 	16,8 	19,0 	20,9	
Warmińsko-Mazurskie 	41,2 	38,9 	42,5 	43,4 	44,7 	46,1 	38,6 	40,0 	39,2 	36,5 	38,7 	38,1 	41,0	
Wielkopolskie 	12,2 	15,0 	23,1 	26,8 	30,5 	33,1 	41,2 	38,1 	37,7 	44,3 	47,5 	48,4 	44,8	
Zachodnio-pomorskie	33,8	34,0	41,4	46,8	48,4	46,3	52,2	46,2	46,5	49,8	53,4	50,7	53,0	

Źródło: J. Sierosławski, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Zgony wśród narkomanów. Badania kohortowe, Warszawa 2014, s. 53, J. Sierosławski, Instytut Psychiatrii i Neurologii Narkomania w Polsce w 2012 r. dane lecznictwa stacjonarnego(tabele i wykresy), s. 12

W województwie śląskim w 2014 roku funkcjonowało 8 ośrodków rehabilitacyjnych dla osób uzależnionych od środków psychoaktywnych, w których liczba łóżek wyniosła 222 
(w 2013 roku w 6 ośrodkach – 192 łóżka). Średnia długość pobytu  pacjenta wynosiła 98,4 dnia (w 2013 roku – 104,1 dnia). Dane na temat stacjonarnej opieki psychiatrycznej – ośrodków rehabilitacyjnych dla uzależnionych od substancji psychoaktywnych 
w województwie śląskim w latach 2010-2014 roku przedstawia poniższa tabela. 

Stacjonarna opieka psychiatryczna – ośrodki rehabilitacyjne dla uzależnionych 
od substancji psychoaktywnych w województwie śląskim w latach 2010-2014
Wyszczególnienie	2010	2011	2012	2013	2014	
Liczba zakładów	7	7	8	6	8	
w tym niepublicznych	6	7	8	6	8	
Liczba łóżek	199	211	227	192	222	
na 10 000 ludności	0,4	0,5	0,5	0,4	0,5	
Chorzy leczeni	744	679	1 125	620	729	
na 10 000 ludności	1,6	1,5	2,4	1,3	1,6	
Średnie wykorzystanie łóżek w dniach	333,0	320,6	319,2	336,1	323,0	
w %	91,0	88,0	87,0	92	88 	
Średnia długość pobytu	89,1	99,6	64,4	104,1	98,4	
Liczba leczonych na 1 łóżko	3,7	3,2	5,0	3,2	3,3	
Źródło: Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach, Zasoby ochrony zdrowia w województwie śląskim 
w liczbach, Katowice 2015, s. 85,  www.katowice.uw.gov.pl

Leczenie uzależnienia od narkotyków w placówkach lecznictwa zamkniętego prowadzone jest również w szpitalach psychiatrycznych, zwłaszcza w przypadkach pacjentów, u których stwierdzono współwystępowanie zaburzeń psychicznych.
Uzupełnieniem oferty są mieszkania readaptacyjne i hostele, w których najczęściej przebywają osoby po ukończonym leczeniu lub rzadziej osoby bezdomne w trakcie leczenia substytucyjnego.
W województwie śląskim mieszkania readaptacyjne prowadzone są przez Stowarzyszenie Promocji Zdrowia i Trzeźwego Stylu Życia w Pławniowicach. W 2015 roku, podobnie jak w roku poprzednim, funkcjonowało 5 mieszkań, w których zamieszkiwały łącznie 27 osób (w 2014 – 33 osoby). Musiały one spełnić określone kryteria, tj. pozytywne ukończenie terapii, utrzymywanie abstynencji, przestrzeganie kontraktu, podjęcie pracy i opłacanie mediów. W ramach opieki nad mieszkańcami udzielana była pomoc psychologiczna i doradztwo.
Ważnym działaniem podejmowanym wobec osób przyjmujących substancje psychoaktywne w sposób okazjonalny i u osób uzależnionych jest redukcja szkód. Programy redukcji ryzyka obejmują działania skierowane do okazjonalnych użytkowników narkotyków, programy redukcji szkód zdrowotnych adresowane są do osób uzależnionych, niezmotywowanych do zmiany zachowania oraz programy leczenia chorób zakaźnych. Głównym realizatorem tego typu zadań są organizacje pozarządowe działające w dużych miastach, na ulicach, noclegowniach dla bezdomnych oraz 
w miejscach spotkań osób uzależnionych. Inną formą działań mających na celu zapobieganie zdrowotnym konsekwencjom związanym z używaniem narkotyków są programy ograniczania szkód zdrowotnych, zwykle prowadzone w formie tzw. partyworkingu w pubach, klubach, dyskotekach lub na imprezach masowych. Ich celem jest m.in. zapobieganie przedawkowaniom z powodu narkotyków, a także innym zachowaniom ryzykownym związanym z zażywaniem środków psychoaktywnych. 
Do kluczowych interwencji w zakresie redukcji szkód wśród osób problemowo używających narkotyków należy leczenie substytucyjne uzależnienia od opioidów oraz programy wymiany igieł i strzykawek, które ukierunkowane są na zapobieganie zgonom spowodowanym przedawkowaniem i rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych.
Polski model substytucji lekowej opiera się na metadonie, będącym agonistą receptorów opioidowych (tj. działa podobnie jak substancje opioidowe). Większość pacjentów programów substytucyjnych realizowanych w Polsce oprócz przyjmowania leku uczestniczy w grupowych i indywidualnych zajęciach, ukierunkowanych na utrzymanie motywacji do terapii, wsparcie psychologiczne, poprawę relacji z rodziną oraz uczenie się nowych umiejętności. Dostęp do tej formy leczenia jest niewystarczający, szacuje się, że w 2013 roku było nim objętych średnio 17% pacjentów uzależnionych od opioidów, przy założeniu, że liczba osób uzależnionych od opioidów mieści się w przedziale 
od 10 400 do 19 800. W krajach o wysoko rozwiniętej kulturze medycznej z tej formy terapii korzysta około 60% uzależnionych od opioidów. Programy leczenia substytucyjnego funkcjonują w niemal wszystkich województwach, za wyjątkiem podlaskiego i podkarpackiego. W województwie śląskim od kilku lat działa program leczenia substytucyjnego realizowany w formie ambulatoryjnej w Poradni Terapii Uzależnień od Substancji Psychoaktywnych i Współuzależnień Szpitala Specjalistycznego w Chorzowie. Odsetek osób objętych leczeniem substytucyjnym wśród uzależnionych od opiatów w województwie śląskim w 2012 roku wynosił 20% i był jednym z wyższych w kraju.
Sytuacja życiowa osób z problemem narkotykowym w województwie śląskim
Statystyki dotyczące świadczeń pomocy społecznej udzielanych osobom i rodzinom 
z powodu problemu narkomanii prowadzone są przez Ministerstwo Rodziny, Pracy 
i Polityki Społecznej. Od 2011 roku w województwie śląskim zaobserwować można systematyczny wzrost liczby rodzin objętych pomocą społeczną z powodu narkomanii. W 2014 roku taką pomocą objęto 446 rodzin, w tym 848 osób (2013 rok – 369 rodzin, 
w tym 628 osób, 2012 rok – 315 rodzin, w tym 549 osób, 2011 rok – 292 rodziny w tym 510 osób).
Liczba rodzin, którym przyznano świadczenia pomocy społecznej udzielone z powodu narkomanii w województwie śląskim w latach 2006-2014

Źródło: Opracowanie własne Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na podstawie: danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Sprawozdania MPiPS-03, www.mpips.gov.pl

Choroby zakaźne związane z narkotykami
Od rozpoczęcia badań w 1985 r. do 30 listopada 2015 r. zakażenie HIV 
stwierdzono u 19 805 osób, odnotowano 3 309 zachorowań na AIDS a 1 322 chorych zmarło.
W 2014 roku w województwie śląskim odnotowano 116 nowo wykrytych zakażeń HIV (2013 rok – 142, 2012 rok – 102). Podkreślić należy, że dane w poszczególnych latach mogą się różnić, co jest związane z systemem sprawozdawania przypadków zakażeń. 
W niniejszym opracowaniu przedstawiono uaktualnione dane, uwzględniające zgłoszenia, które dotyczyły przypadków rozpoznanych w danym roku, a zgłoszonych 
z opóźnieniem. W skali ogólnopolskiej w tym samym okresie odnotowano 1 110 nowo wykrytych zakażeń HIV (2013 rok – 1 162, 2012 rok – 1 135) z czego w 2014 roku 37 osób w związku z używaniem środków odurzających we wstrzyknięciach (2013 rok – 37 osób, 2012 rok – 40 osób).
Zgony z powodu narkotyków
Informacje o zgonach z powodu używania narkotyków w Polsce zbierane są przez Główny Urząd Statystyczny. Analiza najnowszych dostępnych danych za 2013 rok wskazuje na wzrost liczby zgonów w skali ogólnopolskiej z 227 w 2012 roku do 247. 
W województwie śląskim w 2013 roku odnotowano taką samą liczbę zgonów jak w roku poprzednim. Podobnie jak w 2012 roku w 2013 roku największą liczbę zgonów zarejestrowano w województwie mazowieckim (81), pomorskim (37) oraz śląskim (31).
Liczba zgonów z powodu przedawkowania narkotyków oraz wskaźnik zgonów na 100 000 mieszkańców (wg Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10:
F11-12, F14-16, F19, X42, X62, Y12, X44, X64, Y14)
Wyszczególnienie	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	
Województwo śląskie (liczba)	48	44	38	26	42	32	27	29	31	31	
Województwo śląskie 
(wskaźnik na 100 tysięcy)	1,02	0,94	0,81	0,56	0,91	0,69	0,58	0,63	0,67	0,67	
Polska (liczba)	231	290	241	214	244	247	261	285	227	247	
Polska (wskaźnik na 100 tysięcy)	0,61	0,76	0,63	0,56	0,64	0,64	0,69	0,74	0,59	0,64	
Źródło: Główny Urząd Statystyczny
Przestępczość związana z narkotykami
Dane statystyczne Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach wskazują 
na systematyczny wzrost liczby wykrytych przestępstw z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w latach 2011-2015. Wskaźnik wykrywalności sprawców przestępstw, określający stosunek procentowy liczby przestępstw wykrytych (łącznie z wykrytymi 
po podjęciu z umorzenia) do ogólnej liczby przestępstw stwierdzonych powiększoną 
o liczbę przestępstw wykrytych po podjęciu postępowań umorzonych w latach ubiegłych, w badanym okresie pozostaje na podobnym poziomie.

Źródło: Komenda Wojewódzka Policji, Informacja o stanie bezpieczeństwa i porządku publicznego styczeń - grudzień 2015 r. województwo śląskie, s. 9

Biorąc pod uwagę zakres objęty ustawą z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 224) w 2014 roku największa liczba wszczętych postępowań dotyczyła przestępstw z art. 62 ust. 1 – posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych (2 231 postępowań), art. 62 ust. 3 – posiadanie mniejszej wagi (393 postępowania), art. 62 ust. 2 – posiadanie znacznej ilości (131 postępowań), art. 59 – udzielanie narkotyków innej osobie w celu uzyskania korzyści (190 postępowań),  art. 55 ust. 1 – przywóz, wywóz, przewóz, wewnątrzwspólnotowe nabycie lub wewnątrzwspólnotowa dostawa środków odurzających, substancji psychotropowych lub słomy makowej (125 postępowań), art. 58 – udzielanie innej osobie (142 postępowania), art. 63 – uprawa (115 postępowań).

III. ZADANIA ZREALIZOWANE PRZEZ SAMORZĄD WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO 
Z ZAKRESU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W 2015 ROKU

Opis zadań podjętych w 2015 roku przygotowany został w oparciu o cele operacyjne ujęte w Programie przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011-2016. Są to:
1.	Wzmacnianie lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii na rzecz mieszkańców województwa śląskiego.
2.	Wzmacnianie procesu leczenia, rehabilitacji i reintegracji osób uzależnionych 
od narkotyków.
3.	Badanie i monitorowanie problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych.
W celu ich realizacji podejmowano współpracę z podmiotami działającymi w obszarze polityki społecznej, ochrony zdrowia, wymiaru sprawiedliwości, oświaty, administracji samorządowej, organami ścigania oraz z organizacjami pozarządowymi.
Beneficjentami programu byli mieszkańcy województwa śląskiego, w szczególności:
•	dzieci i młodzież, w tym z grup podwyższonego ryzyka oraz ich opiekunowie,
•	osoby dorosłe z grup ryzyka,
•	rodziny z problemem narkotykowym,
•	osoby uzależnione od narkotyków i współuzależnione,
•	instytucje i organizacje pozarządowe działające w obszarze przeciwdziałania narkomanii,
•	przedstawiciele służb pracujących w obszarze przeciwdziałania narkomanii.
W 2015 roku dokonano analizy sprawozdań z realizacji zadań dofinansowanych 
z budżetu Województwa Śląskiego w 2014 roku w obszarze profilaktyki 
i rozwiązywania problemów uzależnień oraz prowadzono kompleksowe kontrole merytoryczno-finansowe.
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego w 2015 roku na realizację zadań z zakresu zwalczania narkomanii opisanych poniżej wydatkował środki finansowe w łącznej kwocie 1 938 114,26 zł.

Wzmacnianie gminnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień – cel operacyjny: 1, działanie 1.2
 
W 2015 roku kontynuowano działania związane ze wspieraniem gmin w zakresie prowadzenia placówek wsparcia dziennego dla dzieci i młodzieży, działających 
w oparciu o ustawę z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Celem przedsięwzięcia było wzmocnienie samorządów lokalnych, które nie mają do dyspozycji wystarczających środków finansowych koniecznych do zbudowania odpowiedniego systemu profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień. 
W związku z powyższym pomoc mogły uzyskać gminy województwa śląskiego, których dochody uzyskane z tytułu koncesji na detaliczną sprzedaż napojów alkoholowych 
w 2014 roku nie przekroczyły kwoty 300 000,00 złotych.
Uchwałą Zarządu Województwa Śląskiego nr 679/34/V/2015 z dnia 7 maja 2015 roku ogłoszony został konkurs dla gmin i powiatów województwa śląskiego pod nazwą Wzmocnienie rozwoju lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień oraz przeciwdziałania przemocy w rodzinie w 2015 roku. Przeciwdziałanie narkomanii realizowano w ramach zadania 2: Wzmocnienie działalności placówek wsparcia dziennego dla dzieci i młodzieży funkcjonujących na terenie województwa śląskiego. Zadanie obejmowało m.in. organizację zajęć/programów socjoterapii lub/i profilaktyki uzależnień od alkoholu i narkotyków (działanie obowiązkowe). 
W konkursie preferowane były projekty obejmujące realizację programów rekomendowanych. 
Złożone wnioski poddane zostały ocenie formalnej a następnie ocenie merytorycznej komisji konkursowej powołanej przez Zarząd Województwa Śląskiego. Sejmik Województwa Śląskiego na podstawie uchwały nr V/10/11/2015 z dnia 22 czerwca 2015 roku podjął decyzję o udzieleniu pomocy finansowej 7 gminom województwa śląskiego z przeznaczeniem na wykonanie 16 zadań. Efektem zrealizowanych projektów było m.in.:
•	zapewnienie opieki ponad 749 podopiecznym, m.in. poprzez udział w zajęciach edukacyjnych i rozwojowych oraz organizację czasu wolnego,
•	organizacja zajęć socjoterapeutycznych, kompensacyjnych, logopedycznych,
•	prowadzenie stałej pracy z rodziną dziecka
•	realizacja w placówkach programów profilaktycznych, w tym programów autorskich, programu ARS – Jak dbać o miłość objętego honorowym patronatem Ministra Edukacji Narodowej (program ma na celu ograniczenie skutków zdrowotnych używania substancji psychoaktywnych) oraz programów rekomendowanych: Archipelag Skarbów (program profilaktyki uniwersalnej adresowany do uczniów szkół gimnazjalnych, ukierunkowany na ograniczenie zachowań problemowych), Przyjaciele Zippiego (program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-9 lat ukierunkowany na wzmacnianie umiejętności osobistych i społecznych dzieci), Program profilaktyczno-wychowawczy EPSILON (program promocji zdrowia psychicznego ukierunkowany na rozwijanie umiejętności osobistych i społecznych dzieci w wieku 7-9 lat oraz poprawę ich psychospołecznego funkcjonowania).
 
Edukacja publiczna oraz szkolenie przedstawicieli różnych zawodów w zakresie przeciwdziałania narkomanii (organizacja szkoleń, konferencji, kampanii, seminariów) – cel operacyjny: 1, działanie 1.4, 1.5

W roku sprawozdawczym zorganizowano następujące szkolenia na rzecz doskonalenia umiejętności zawodowych specjalistów zajmujących się problematyką uzależnienia 
od narkotyków:
•	Rodzina wobec uzależnienia dziecka od narkotyków. Dwudniowe szkolenie 
w wymiarze 14 godzin dydaktycznych dla grupy 21 osób.
•	Prowadzenie działań interwencyjnych wobec osób zażywających substancje psychoaktywne. Dwudniowe szkolenie wyjazdowe w wymiarze 16 godzin dydaktycznych, w  tym 13 godzin zajęć warsztatowych dla trzech grup uczestników – łącznie 60 osób. 
•	Monitorowanie problemu narkomanii i podejmowanie skutecznych działań profilaktycznych na poziomie lokalnym. Cykl szkoleniowy (2 x 2 dni) w wymiarze 
28 godzin dydaktycznych zajęć dla 16 osób. 
W szkoleniach uczestniczyło łącznie 97 osób, w tym przedstawiciele jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, organizacji pozarządowych, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych oraz jednostek organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej. Zgodnie z wynikami przeprowadzonej ewaluacji średnia ocena uwzględniająca m.in. zawartość merytoryczną oraz przydatność dla pracy zawodowej wyniosła 4,62 w pięciopunktowej skali.
Ponadto, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego współorganizował przedsięwzięcia o charakterze edukacyjno-profilaktycznym, w tym :
•	debatę regionalną pn.: Organizacje pozarządowe w profilaktyce uzależnień, 
we współpracy z Fundacją PRAESTERNO z siedzibą w Warszawie, która adresowana była do przedstawicieli samorządów lokalnych i organizacji społecznych działających w regionie. Podczas spotkania omówiona została sytuacja 
w województwie śląskim w zakresie zagrożeń uzależnieniami, przedstawione zostały zadania realizowane przez samorząd województwa śląskiego w obszarze rozwiązywania problemów uzależnień, w tym zasady współpracy z organizacjami pozarządowymi m.in. organizacji otwartych konkursów ofert. Ponadto przedmiotem debaty było omówienie rekomendowanych programów profilaktycznych.  Przedmiotowe przedsięwzięcie zorganizowano w ramach programu 
Profnet. Wsparcie organizacji pozarządowych realizujących profilaktykę uzależnień.
•	konferencję pt.: Dopalacze Wypalacze – groźne narkotyki we współpracy 
z Wojewódzką Stacją Sanitarno-Epidemiologiczną w Katowicach. Spotkanie adresowane było do nauczycieli, animatorów pracy z dziećmi i młodzieżą, pedagogów, wychowawców, opiekunów, pielęgniarek, koordynatorów powiatowych oraz koordynatorów szkolnych programów edukacyjnych: szkół gimnazjalnych „Smak życia, czyli debata o dopalaczach”, szkół ponadgimnazjalnych „ARS, czyli jak dbać o miłość?” oraz członków gminnych komisji ds. rozwiązywania problemów uzależnień w województwie śląskim. 
•	kampanię społeczną pn. Wkraczasz w dorosłość – Wybieraj we współpracy 
z Komendą Wojewódzką Policji w Katowicach. W ramach kampanii zorganizowano szkolenie dla policjantów – specjalistów ds. profilaktyki oraz naczelników komend miejskich i powiatowych policji z terenu województwa śląskiego w celu pogłębienia ich wiedzy w zakresie skutków stosowania środków psychoaktywnych na zachowanie i organizm ludzki, w tym zapewnienia zaplecza szkoleniowego oraz kadry wykładowców. Elementem przedsięwzięcia był również zakup kaset testowych do urządzenia Drager Drugtest 5000, w celu wzmocnienia działań prewencyjnych towarzyszących przedmiotowej kampanii oraz wykonanie materiałów promujących kampanię.
We współorganizowanych przedsięwzięciach łącznie uczestniczyło 256 osób.

Wspieranie zadań z zakresu przeciwdziałania narkomanii, realizowanych przez organizacje społeczne oraz inne podmioty uprawnione w oparciu o ustawę z dnia 
24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 
(tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 239) 
– cel operacyjny: 1, działanie 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, Cel operacyjny: 2, działanie: 2.1, 2.4
W dniu 28 kwietnia 2015 roku uchwałą nr 652/33/V/2015 Zarząd Województwa Śląskiego ogłosił otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień w 2015 roku – przeciwdziałanie narkomanii. Celem konkursu było wyłonienie i dofinansowanie projektów na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień, stanowiących wykonanie celów Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011 – 2016, 
w tym celu operacyjnego 1 i celu operacyjnego 2. Podmioty mogły wnioskować o dotację w ramach następujących zadań publicznych: wzmocnienie programów dla dzieci  
i młodzieży realizowanych w placówkach wsparcia dziennego działających na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, profilaktyka uzależnienia 
od środków psychoaktywnych, wspieranie osób używających narkotyków 
i uzależnionych oraz ich rodzin, edukacja publiczna w zakresie promocji zdrowia 
i profilaktyki narkomanii oraz ograniczanie szkód zdrowotnych związanych 
z używaniem narkotyków.
W ramach przeprowadzonej procedury wpłynęło 19 wniosków, z których 14 spełniło wymogi formalne. Zgodnie z uchwałą Zarządu Województwa Śląskiego 
nr 1116/45/V/2015 z dnia 24 czerwca 2015 roku dofinansowanie przyznano 
11 podmiotom na realizację 13 zadań. W poniższej tabeli przedstawiono szczegółowe omówienie dotowanych projektów.

Lp.	Podmiot	Nazwa zadania	Cele	Efekty realizacji zadania	Odbiorcy	Cel Programu 
i osiągnięte wskaźniki	
1.	Częstochowskie Towarzystwo Rodzin 
i Przyjaciół Dzieci Uzależnionych „Powrót z U”
 ul. Wiolinowa 1 42-200 Częstochowa	DECYZJE	Profilaktyka uzależnień skierowana 
do uczniów, rodziców i nauczycieli	Organizacja dofinansowanych z dotacji: 
- 12 zajęć profilaktycznych dla uczniów gimnazjum i 12 dla szkół ponadgimnazjalnych
- 4 zajęć edukacyjno-rozwojowych dla rodziców
- warsztatu szkoleniowego dla nauczycieli
- dyżurów interwencyjno-wspierających
- 5 zajęć socjoterapeutycznych	600 osób, w tym dzieci, rodzice i nauczyciele: 
- 359 osób poniżej 18 roku życia
- 181 osób 
w wieku 18-34
- 60 osób powyżej 34 roku życia	Cel operacyjny: 1

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 600

Kwota dotacji: 14 000,00	
2.	Strefa WzW, wolnych 
z wyboru 
ul. Łączna 64f 
44-200 Rybnik	PODAJ DALEJ – INTERDYSCYPLINARNE WARSZTATY DLA LIDERÓW MŁODZIEŻOWYCH, JESIEŃ 2015	Profilaktyka uzależnień	Edukacja liderów młodzieżowych poprzez organizację:
- cyklu warsztatów szkoleniowych połączonych z działaniami integracyjnymi
- gry miejskiej	30 osób, w tym 18 
w wieku gimnazjalnym, 12 w wieku ponadgimnazjalnym	Cel operacyjny: 1

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 30

Kwota dotacji: 5 200,00	
3.	Stowarzyszenie Promocji Zdrowia 
i Trzeźwego Stylu Życia „SZANSA” 
ul. Cmentarna 18 
44-171 Pławniowice	Przygotowanie spektaklu teatralnego przez uczestników programu readaptacyjnego	Pomoc osobom uzależnionym – rehabilitacja 
i reintegracja osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych	Poszerzenie programu readaptacji społecznej dla osób uzależnionych poprzez przygotowanie i wystawienie spektaklu teatralnego	7 osób – uczestnicy programu postrehabilitacyjnego dla osób uzależnionych po zakończonej terapii, utrzymujący abstynencję	Cel operacyjny: 2

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 7

Kwota dotacji: 2 900,00	
4.	Stowarzyszenie Promocji Zdrowia 
i Trzeźwego Stylu Życia „SZANSA” 
ul. Cmentarna 18 
44-171 Pławniowice	Program readaptacji społecznej dla osób uzależnionych od narkotyków oraz ich rodzin	Pomoc osobom uzależnionym -
rehabilitacja 
i reintegracja osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych	Zorganizowanie finansowanego 
z dotacji obozu terapeutyczno-wypoczynkowego jako części oferty postrehabilitacyjnej dla pacjentów uzależnionych po zakończonej terapii .

Obóz był elementem zadania w ramach którego prowadzono mieszkania readaptacyjne, grupę zapobiegania nawrotom, trening aktywizacji zawodowej, konsultacje indywidualne, grupę wsparcia, trening zachowań konstruktywnych, kursy przysposobienia zawodowego (działania finansowane z innych źródeł)	35 uczestników obozu - osoby uzależnione po zakończonej terapii

	Cel operacyjny: 2

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 35

Kwota dotacji: 16 200,00	
Lp.	Podmiot	Nazwa zadania	Cele	Efekty realizacji zadania	Odbiorcy	Działania Programu 
i osiągnięte wskaźniki	
5.	Fundacja „Dom Nadziei” 
ul. Konstytucji 9 
41-905 Bytom	„Uwierzyć w siebie” program pomocy terapeutycznej dla osób uzależnionych od narkotyków utrzymujących abstynencję	Pomoc osobom uzależnionym – wzmacnianie dostępu do pomocy terapeutycznej 
i rehabilitacyjnej	Zorganizowanie sfinansowanych 
z dotacji:
- 5 jednodniowych wycieczek
- warsztatów mozaikarskich
Dofinansowanie z dotacji kosztów projektu w ramach którego prowadzono: psychoterapię indywidualną, terapię grupową, spotkania z rodzinami – grupę treningowo-warsztatową, terapię zajęciową – zajęcia sportowe, konsultacje medyczne	61 osób – dzieci 
i młodzież uzależnione od środków psychoaktywnych	Cel operacyjny: 2

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 61

Kwota dotacji: 16 600,00	
6.	Fundacja Zapobiegania 
i Resocjalizacji Uzależnień „Nadzieja” 
ul. Barkowska 167 C 
43-346 Bielsko-Biała	Bezpieczeństwo, nauka i pasja	Pomoc osobom uzależnionym – wzmacnianie dostępu do pomocy terapeutycznej 
i rehabilitacyjnej, rehabilitacja 
i reintegracja osób uzależnionych	Zorganizowanie pobytu w hostelu dzieci i młodzieży uzależnionej od środków psychoaktywnych po zakończonej terapii leczenia uzależnień, m.in. poprzez zorganizowanie finansowanych z dotacji:
- grupy wsparcia
- superwizji
- wyjazdu socjoterapeutycznego
Pozostałe zadania finansowane z innych źródeł:
- pomoc psychologiczna (grupa rozwoju osobistego, interwencje socjalne), warsztaty zajęciowe - koło sportowe	15 osób - dzieci 
i młodzież w wieku 16-20 lat roku życia uzależniona
od środków psychoaktywnych

	Cel operacyjny: 2

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 15 

Kwota dotacji: 16 600,00 – wykorzystano 15 960,00 zł (stan na 31.12.2016)
	
7.	Stowarzyszenie Pomocy Uzależnionym 
i Ich Bliskim „FALOCHRON” 
ul. Górnicza 2 
42-600 Tarnowskie Góry 
	„Odkryj siebie” 
	Profilaktyka uzależnień skierowana do osób eksperymentujących 
z narkotykami lub używających problemowo, zagrożonych uzależnieniem	Przeprowadzenie dofinansowanych 
z dotacji:
- 106 interwencji kryzysowych-z dotacji 56
- 12 warsztatów umiejętności psychospołecznych - z dotacji 6
- 21 spotkań grup wsparcia - z dotacji 10
- 12 zajęć edukacyjno-informacyjnych - z dotacji 6
- 48 porad rodzinnych - z dotacji 15
oraz sfinansowanie z dotacji:
- 11 spotkań grup wsparcia dla członków rodzin 
- 1 spotkania superwizji 	- 20 osób eksperymentujących
z narkotykami lub używających problemowo powyżej 15 r. ż.
- 16 członków rodzin osób eksperymentujących	Cel operacyjny: 1

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 36

Kwota dotacji: 6 000,00

Lp.	Podmiot	Nazwa zadania	Cele	Efekty realizacji zadania	Odbiorcy	Działania Programu 
i osiągnięte wskaźniki	
8.	Stowarzyszenie Pomocy Wzajemnej BYĆ RAZEM 
ul. ks. Janusza 3 
43-400 Cieszyn 	Punkt informacyjno-konsultacyjny do spraw narkomanii 
	Pomoc osobom 
uzależnionym od narkotyków oraz
osobom eksperymentującym 
i ich rodzinom	Prowadzenie punktu informacyjno – konsultacyjnego ds. narkomanii, w tym indywidualnych i rodzinnych sesji prowadzonych przez terapeutę uzależnień, psychoterapeutę i pracownika pierwszego kontaktu	65 osób dotkniętych problemem narkomanii	Cel operacyjny: 1

Cel operacyjny:2
Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 65
kwota dotacji: 7 500,00 	
9.	Stowarzyszenie Dobrych Inicjatyw 
św. Józefa 
ul. Barkowska 167c 
43-346 Bielsko-Biała 	Siła w rodzinie 	Profilaktyka uzależnień 

Wsparcie dzieci 
i młodzieży używającej, zagrożonej uzależnieniem i uzależnionej od narkotyków oraz ich rodzin	Ze środków dotacji sfinansowano:
- zorganizowanie rodzinnych warsztatów wyjazdowych dla rodzin dzieci i młodzieży używających 
i uzależnionych od narkotyków 
W ramach zadania zorganizowano:
- konsultacje indywidualne, poradnictwo prawne w punkcie konsultacyjnym dla dzieci 
i młodzieży używającej, zagrożonej uzależnieniem i uzależnionej od narkotyków oraz ich rodzin,
- prowadzenie zajęć profilaktycznych 
w 16 szkołach dla uczniów i rodziców
Z dotacji zakupiono kserokopiarkę wykorzystywaną do organizacji powyższych zajęć.	Łącznie 1 543 osób

- profilaktyką objęto 1 027 rodziców 
i 364 uczniów
- 152 osób objęto pomocą w punkcie konsultacyjnym
- 136 uczestników rodzinnych warsztatów wyjazdowych (w tym uczestniczący w działaniach punktu konsultacyjnego)	Cel operacyjny: 1 
Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 
1 391
kwota dotacji: 1 220,00 zł

Cel operacyjny: 2
Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 152
kwota dotacji: 11 280,00zł

10.	Stowarzyszenie CIVITAS 
ul. Mieszka I 2F 
42-520 Dąbrowa Górnicza 	Prawdziwy Kolor Życia 2015 
	Profilaktyka uzależnień skierowana do uczniów, rodziców 
i wychowawców	Realizacja programu profilaktycznego „Prawdziwy Kolor Życia” w ramach którego przeprowadzono finansowane 
z dotacji:
- trening umiejętności społecznych dla 12 grup uczniów
- warsztaty profilaktyczne prowadzone metodą dramy dla 12 grup uczniów
Ponadto zadanie obejmowało finansowane z innych źródeł:
- 24 konsultacji z wychowawcami
- 12 spotkań dla rodziców i opiekunów	- 287 uczniów 
(z czego 257 ukończyło trening umiejętności społecznych, 287 warsztaty dramy),
- 12 wychowawców
- 183 rodziców	Cel operacyjny: 1

Liczba beneficjentów dotowanego zadania:
287
Kwota dotacji: 10 800,00	
Lp.	Podmiot	Nazwa zadania	Cele	Efekty realizacji zadania	Odbiorcy	Działania Programu 
i osiągnięte wskaźniki	
11.	Fundacja FENIX – „Powstań do Życia” 
oś. XXX-lecia 60 
44-286 Wodzisław Śląski 	NARKOTYKI, DOPALACZE - NIE ZAMYKAJ OCZU 
	Profilaktyka uzależnień skierowana do uczniów	Przeprowadzenie 16 warsztatów profilaktycznych dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych	368 uczniów szkół gimnazjalnych 
i ponadgimnazjalnych	Cel operacyjny: 1

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 368
Kwota dotacji: 7 000,00	
12.	Towarzystwo Przyjaciół Dzieci Oddział Okręgowy 
ul. Nowowiejskiego 15 42-200 Częstochowa 	Recepta na zdrowie bez narkotyków 
	Profilaktyka uzależnień skierowana do dzieci i młodzieży 
z rodzin zagrożonych lub 
z problemem uzależnienia oraz 
z grup podwyższonego ryzyka	Zorganizowanie dofinansowanych 
z dotacji:
- spotkań informacyjno-edukacyjnych „Stop dopalaczom i narkotykom” dla dzieci, młodzieży, rodziców 
i wychowawców
- wyjazdu profilaktycznego obejmującego zajęcia edukacyjne, treningi terapeutyczne, program rekreacyjno-sportowy
- imprez sportowo-rekreacyjnych
- szkoleń profilaktycznych: treningów dla liderów młodzieżowych, wizyty studyjnej, warsztatów dla rodziców 
i wychowawców, 
- konferencji prasowej i debaty.	- 177 - dzieci i młodzież z rodzin zagrożonych lub z problemem uzależnienia oraz 
z grup podwyższonego ryzyka uzależnień
- 70 osób dorosłych, 
w tym rodzice 
i wychowawcy 	Cel operacyjny: 1

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 247
Kwota dotacji: 10 100,00	
13.	Stowarzyszenie Promocji Zdrowia 
i Trzeźwego Stylu Życia „SZANSA” 
ul. Cmentarna 18 
44-171 Pławniowice 	Pracownia Profilaktyki SZANSĄ 
	Pomoc osobom uzależnionym – program leczniczy dla osób mających problemy z powodu używania marihuany lub haszyszu

Profilaktyka uzależnień

	Przeprowadzenie finansowanych 
z dotacji 51 sesji programu CANDIS - indywidualnego, krótkoterminowego programu terapeutycznego dla osób mających problemy z powodu używania marihuany lub haszyszu.

Zadanie obejmowało również poradnictwo rodzinne, warsztat Szkoły dla Rodziców i Wychowawców, grupę wsparcia dla młodzieży, superwizje, program profilaktyczny Noe i Korekta (finansowane z innych źródeł).	5 uczestników programu CANDIS – osoby mające problemy z powodu używania marihuany lub haszyszu.

305 osób- poradnictwo rodzinne
12 osób – psycholodzy 
i pedagodzy „Szkoła dla Rodziców”
10 osób – grupy wsparcia
957 uczniów – program NOE
413 uczniów – program Korekta	Cel operacyjny: 2

Liczba beneficjentów dotowanego zadania: 5

Kwota dotacji: 4 600,00 – wykorzystano 4 590,00 zł (stan na 31.12.2016)	

Rozwój i modernizacja bazy materialnej, organizacyjnej i merytorycznej podmiotów prowadzących działalność leczniczą, realizujących zadania w zakresie przeciwdziałania narkomanii - cel operacyjny: 2, działanie 2.1, 2.5

Zarząd Województwa Śląskiego uchwałą nr 650/33/V/2015 z dnia 28 kwietnia 2015 roku ogłosił nabór wniosków dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą, realizujących zadania w zakresie przeciwdziałania narkomanii na terenie województwa śląskiego w 2015 roku.
W ramach procedury złożono 8 wniosków, które poddane zostały weryfikacji pod kątem oceny zakresów rzeczowych, wyceny kosztów zadań oraz terminów ich realizacji. Weryfikacja prowadzona była m.in. w siedzibach wnioskodawców przez pracowników Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego oraz Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.
W dniu 11 sierpnia 2015 roku Zarząd Województwa Śląskiego uchwałą 
nr 1471/59/V/2015 rozstrzygnął nabór udzielając dotacji celowych na wykonanie 
7 zadań, realizowanych przez 5 podmiotów publicznych i 2 niepubliczne.
Dofinansowane inwestycje pozwoliły na podniesienie poziomu usług świadczonych dla osób uzależnionych od narkotyków, modernizację podmiotów działalności leczniczej, 
w których realizowane są programy terapeutyczne i rehabilitacyjne oraz inne świadczenia na rzecz przeciwdziałania narkomanii dla osób uzależnionych i ich rodzin 
a także dostosowania pomieszczeń placówek do zapisów Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 roku w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą.

Badanie i monitorowanie problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych – cel operacyjny: 3

W zakresie monitorowania problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych zrealizowano następujące działania:
•	zlecono przeprowadzenie badań ankietowych dotyczących używania alkoholu 
i innych substancji psychoaktywnych przez młodzież szkolną województwa śląskiego, zrealizowanych w ramach ogólnopolskiego projektu stanowiącego element Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach ESPAD (European School Survey on Alcohol and Other Drugs). Wyniki badań ujęte zostały w raporcie.
•	opracowano raport z wykonania w 2014 roku Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011–2016, w którym przedstawiono sytuację epidemiologiczną w obszarze problemu narkomanii, przygotowaną 
na podstawie najnowszych dostępnych wyników przeprowadzonych badań oraz danych statystycznych zgromadzonych z różnych instytucji zaangażowanych 
w rozwiązanie problemu. Raport zawiera również szczegółowy opis zadań zrealizowanych w ramach Programu w 2014 roku, w tym dane dotyczące osiągniętych wskaźników oraz rekomendacje w zakresie wyboru i sposobu realizacji działań w opisywanym obszarze w 2015 roku.
•	przygotowano Sprawozdanie z realizacji Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w 2014 roku sporządzone na podstawie ankiety opracowanej przez Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii oraz koordynowano zbieranie danych z samorządów gminnych dotyczących realizacji zadań z zakresu przeciwdziałania narkomanii w 2014 roku.
•	przekazywano publikacje dotyczące rozwiązywania problemów uzależnień uczestnikom organizowanych szkoleń i konferencji.

Zrealizowane wskaźniki w 2015 roku w ramach celów oraz działań Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011 – 2016
Cel operacyjny	Działanie	Wskaźnik	Realizacja	
Cel operacyjny 1:
Wzmacnianie lokalnych systemów profilaktyki 
i rozwiązywania problemów narkomanii na rzecz mieszkańców województwa śląskiego	Działanie 1.1
Wspieranie strategii profilaktycznych podejmowanych w środowiskach lokalnych oraz promowanie dobrych praktyk w zakresie rozwiązywania problemów związanych 
z używaniem środków psychoaktywnych 

Działanie 1.2
Wspieranie rozwoju oraz wzmacnianie podmiotów prowadzących działalność opiekuńczo-wychowawczą oraz socjoterapeutyczną dla dzieci i młodzieży 

Działanie 1.3
Współpraca z podmiotami realizującymi zadania na rzecz osób i rodzin dotkniętych lub zagrożonych problemem uzależnienia od substancji psychoaktywnych

Działanie 1.4
Edukacja publiczna w zakresie przeciwdziałania narkomanii

Działanie 1.5
Doskonalenie zawodowe kadr w obszarze profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii	liczba zorganizowanych konferencji na temat rozwiązywania problemów narkomanii	2
1.	konferencja pt.: Dopalacze Wypalacze – groźne narkotyki
2.	debata regionalna Organizacje pozarządowe 
w profilaktyce uzależnień	
		liczba uczestników konferencji	216	
		liczba zorganizowanych szkoleń dotyczących problematyki narkomanii	3
1.	Rodzina wobec uzależnienia dziecka od narkotyków
2.	Prowadzenie działań interwencyjnych wobec osób zażywających substancje psychoaktywne
3.	cykl Monitorowanie problemu narkomanii 
i podejmowanie skutecznych działań profilaktycznych na poziomie lokalnym	
		liczba uczestników szkoleń 	97	
		wyniki ewaluacji szkoleń i konferencji 	4,58
w pięciopunktowej skali (4,62 szkolenia, 4,53 konferencje)	
		liczba i rodzaj konkursów na dofinansowanie zadań z obszaru profilaktyki i rozwiązywania problemów narkomanii	2
1.	otwarty konkurs ofert na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki 
i rozwiązywania problemów uzależnień w 2015 roku – przeciwdziałanie narkomanii
2.	konkurs Wzmocnienie rozwoju lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień oraz przeciwdziałania przemocy w rodzinie w 2015 roku	
		liczba dofinansowanych podmiotów i zadań 	18 podmiotów, 29 zadań, w tym:
Otwarty konkurs ofert: 11 podmiotów, 13 zadań
Konkurs Wzmocnienie rozwoju lokalnych … 7 podmiotów, 
16 zadań	
		liczba dofinansowanych klubów lub świetlic dla dzieci i młodzieży	15 placówek
w tym 2 placówki posiadające 14 filii	
		liczba utworzonych klubów lub świetlic dla dzieci i młodzieży 	1	
		liczba beneficjentów dotowanych zadań 	Otwarty konkurs ofert: 2 959 osób
Konkurs Wzmocnienie rozwoju lokalnych … : 749 osób	
		kwota dotacji z budżetu Województwa Śląskiego na realizację zadań w dziedzinie rozwiązywania problemów narkomanii zleconych innym podmiotom 	142 176,00 zł
Otwarty konkurs ofert: 54 320,00 zł
Konkurs Wzmocnienie rozwoju lokalnych … : 87 856,00 zł 
z czego wykorzystano 87 855,25 zł (stan na 31.12.2015 r.)	
		liczba i rodzaj wspartych lub zorganizowanych kampanii edukacyjnych lub informacyjnych	1
kampania społeczna pn. Wkraczasz w dorosłość – Wybieraj	

Cel operacyjny	Działanie	Wskaźnik	Realizacja	
Cel operacyjny 2:
Wzmacnianie procesu leczenia, rehabilitacji i reintegracji
osób uzależnionych od narkotyków	Działanie 2.1
Wzmacnianie dostępu do pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób dotkniętych problemem narkomanii oraz członków ich rodzin

Działanie 2.2
Wspieranie programów ograniczania szkód zdrowotnych dla osób używających narkotyków w sposób szkodliwy oraz osób uzależnionych od narkotyków 

Działanie 2.3
Wspieranie realizacji programów leczenia substytucyjnego dla osób uzależnionych 

Działanie 2.4
Wspieranie działań służących rehabilitacji oraz reintegracji osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych 

Działanie 2.5
Rozwój i modernizacja bazy materialnej, organizacyjnej i merytorycznej zakładów opieki zdrowotnej, realizujących zadania w zakresie przeciwdziałania narkomanii 	liczba wspartych podmiotów realizujących programy terapeutyczne i rehabilitacyjne dla osób dotkniętych problemem narkomanii oraz członków ich rodzin	12 w tym:

otwarty konkurs ofert: 5
nabór wniosków dla podmiotów prowadzących działalność leczniczą: 7	
		kwota dotacji i liczba wspartych zadań 
z zakresu rehabilitacji oraz reintegracji osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych	75 680,00 zł
kwota udzielonych dotacji
75 030,00 zł
kwota wykorzystanych dotacji (stan na 31.12.2015r.)

7 zadań – otwarty konkurs ofert	
		liczba dofinansowanych zakładów leczenia uzależnienia od środków psychoaktywnych 	7	
		kwota dotacji z budżetu Województwa Śląskiego udzielona zakładom leczenia uzależnienia od środków psychoaktywnych 	1 710 176,00 zł
kwota udzielonych dotacji
1 624 104,72 zł
kwota wykorzystanych dotacji (stan na 31.12.2015r.)	
		liczba beneficjentów dotowanych zadań	340
otwarty konkurs ofert	

Cel operacyjny	Działanie	Wskaźnik	Realizacja	
Cel operacyjny 3: 
Badanie i monitorowanie problemów związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych	Działanie 3.1
Wspieranie i prowadzenie monitoringu epidemiologii problemu narkotyków i narkomanii na terenie województwa śląskiego

Działanie 3.2
Monitorowanie postaw społecznych na temat problemu narkotyków i narkomanii na terenie województwa śląskiego 

Działanie 3.3
Gromadzenie informacji oraz danych dotyczących uzależnienia od środków psychoaktywnych w województwie śląskim 

Działanie 3.4 
Opracowywanie i udostępnianie materiałów związanych z uzależnieniem od środków psychoaktywnych 	liczba przeprowadzonych lub zleconych badań	1
badania ankietowe dotyczące używania alkoholu i innych substancji psychoaktywnych przez młodzież szkolną województwa śląskiego zgodnie z metodologią badań ESPAD	
		liczba i rodzaj opracowanych raportów lub materiałów 	2
1.	Raport z wykonania w 2014 roku Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011–2016
2.	Sprawozdanie z realizacji Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w 2014 roku	
		liczba i rodzaj opublikowanych 
i udostępnionych informatorów	- ok. 1 680 egzemplarzy 20 publikacji z zakresu problematyki narkomanii rozdysponowanych uczestnikom szkoleń, konferencji i debaty
- prowadzono bieżącą dystrybucję Serwisu Informacyjnego Narkomania 2015 - wydawnictwo Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii w Warszawie	

Pozostałe działania finansowane z innych źródeł
Obok wyżej opisanych zadań, w 2015 roku podejmowane były przedsięwzięcia finansowane z innych źródeł korespondujące jednak merytorycznie z celami określonymi w Programie przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011 – 2016. Najważniejsze z nich to:
Tworzenie placówek wsparcia dziennego dla dzieci i młodzieży na terenie województwa śląskiego – zadanie będące elementem konkursu Wzmocnienie rozwoju lokalnych systemów profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień oraz przeciwdziałania przemocy w rodzinie w 2015 roku, w ramach którego Sejmik Województwa Śląskiego udzielił pomocy finansowej na utworzenie 1 placówki, która objęła pomocą 20 dzieci.
Wspieranie Centrów Integracji Społecznej
W roku sprawozdawczym Marszałek Województwa Śląskiego udzielił wsparcia dla dwóch nowoutworzonych Centrów Integracji Społecznej, tj. Centrum Integracji Społecznej w Jeleśni oraz Centrum Integracji Społecznej w Bielsku-Białej . Zgodnie 
z ustawą o zatrudnieniu socjalnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2011 roku Nr 43, poz. 225 
z późn. zm.), działania centrum mogą być skierowane m.in. do osób uzależnionych od narkotyków lub innych środków odurzających. Celem zajęć prowadzonych w centrach jest reintegracja społeczna i zawodowa uczestników, w tym odbudowanie 
i podtrzymanie umiejętności partycypacji w życiu społeczności lokalnej oraz pełnieniu ról społecznych.
Wspieranie zadań z zakresu przeciwdziałania alkoholizmowi oraz zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS.
W 2015 roku Zarząd Województwa Śląskiego na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przeprowadził otwarte konkursy ofert:
•	na realizację zadań publicznych Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień – przeciwdziałanie problemom alkoholowym. W ramach konkursu dofinansowano realizację 12 projektów mających na celu m.in. profilaktyczną działalność informacyjno-edukacyjną 
w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych, promocję postaw trzeźwościowych i abstynenckich, reintegrację osób uzależnionych od alkoholu oraz wspieranie rodzin z problemem alkoholowym.
•	otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego Województwa Śląskiego 
w ramach „Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS na lata 2012-2016” w 2015 roku. Łączna kwota przekazanych dotacji wyniosła 60 000,00 zł. Wsparte zadania obejmowały m.in. przeprowadzenie zajęć edukacyjnych, warsztatów wyjazdowych, działań promujących przedmiotową tematykę, działania partyworkingowe mające na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się zakażeń HIV, organizację zajęć profilaktycznych z zakresu HIV/AIDS dla pensjonariuszy zakładów karnych i aresztów, programu profilaktyki zagrożeń związanych z HIV/AIDS dla młodzieży, rodziców i nauczycieli.

Wzmacnianie kwalifikacji służb pracujących w obszarze przeciwdziałania uzależnieniom
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego zrealizował następujące przedsięwzięcia służące podnoszeniu kompetencji zawodowych w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień od substancji psychoaktywnych:
•	szkolenia dla 4 grup uczestników pn. Dopalacze – profilaktyka, interwencja, działanie. Szkolenie dla każdej grupy obejmowało 8 godzin dydaktycznych zajęć, łącznie w spotkaniach udział wzięło 66 pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej. Zakres merytoryczny obejmował m.in. specyfikę branży dopalaczowej, skutki przyjmowania dopalaczy, pierwszy kontakt z osobą zażywającą narkotyki/dopalacze oraz projektowanie efektywnych działań profilaktycznych.
•	szkolenie Praca z klientem z problemem uzależnienia w ramach Studium terapii grupowej i treningu interpersonalnego - praca z klientem z problemem uzależnienia, w którym udział wzięło 13 pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej. Szkolenie obejmowało 32 godziny dydaktyczne, w tym: wprowadzenie w tematykę uzależnień, fakty i mity dotyczące uzależnień, przyczyny uzależnień, diagnoza uzależnienia i współuzależnienia, fazy i mechanizmy uzależnień, pierwszy kontakt z osobą uzależnioną, motywowanie osoby uzależnionej do podjęcia zmiany, leczenie, planowanie pomocy oraz zjawisko współuzależnienia.
•	doradztwo w zakresie pracy socjalnej z osobą uzależnioną łącznie dla 89 osób 
w wymiarze 56,5 godzin.

IV.        WNIOSKI I REKOMENDACJE

Wyniki badania przeprowadzonego w 2015 roku w województwie śląskim w ramach programu ESPAD wskazują na nieco mniejsze rozpowszechnienie używania marihuany wśród młodszych uczniów w województwie śląskim w porównaniu do wyników ogólnopolskich. Jednak wśród młodzieży ponadgimnazjalnej odsetek młodzieży eksperymentującej z przetworami konopi jest wyższy od wyników krajowych, ponadto systematycznie rośnie od 2004 roku (w 2011 roku wynosił – 39,5%, w 2015 roku -45,9%,). Większe rozpowszechnienie eksperymentowania z marihuaną lub haszyszem odnotowano wśród starszych dziewcząt w badanym województwie niż na poziomie ogólnopolskim. Tym zachowaniom uczniów ze starszej grupy towarzyszą większe odsetki badanych w starszej kohorcie, które deklarowały łatwą dostępność marihuany lub haszyszu oraz mniejsze odsetki badanych, którzy oceniali używanie tej substancji jako bardzo ryzykowne, niż miało to miejsce na terenie całego kraju. Wśród starszej młodzieży w województwie śląskim w 2015 roku wzrosło również eksperymentowanie z innymi substancjami psychoaktywnymi, ponadto jest nieznacznie wyższe 
od rozpowszechnienia używania na poziomie kraju. 
Biorąc pod uwagę powyższe jednym z priorytetowych zadań powinno być dalsze prowadzenie działań profilaktycznych. W tym celu konieczne jest wspieranie organizacji pozarządowych, które wdrażają strategie i programy profilaktyki uniwersalnej, selektywnej i wskazującej, skierowane do uczniów, rodziców i wychowawców, osób eksperymentujących, używających ryzykowanie i szkodliwie substancji psychoaktywnych, jak również pomoc placówkom wsparcia dziennego prowadzonym przez samorządy gminne.  
Mając na względzie realizację skutecznych oddziaływań profilaktycznych dofinansowywane powinny być przede wszystkim programy sprawdzone, oparte na podstawach naukowych, w tym np. programy rekomendowane w ramach Systemu Rekomendacji Programów Profilaktycznych i Promocji Zdrowia. Zaznaczyć należy, 
że według badań naukowych strategia profilaktyczna oparta tylko na edukacji 
i informacji ma małe szanse powodzenia. Realizowane programy powinny być jasno 
i szczegółowo opisane, obejmować działania długotrwałe (nie jest zalecane finansowanie krótkich zajęć, np. prelekcji, pogadanek), adresowane zarówno do dzieci jak i rodziców. Warto również zaznaczyć, że z uwagi na fakt, że najbardziej rozpowszechnioną substancją używaną przez dzieci i młodzież są przetwory konopi, profilaktyka powinna być także kierowana do tej grupy.
Istotne jest również wspieranie innych działań skierowanych do dzieci i młodzieży prowadzonych w placówkach wsparcia dziennego, których funkcjonowanie reguluje ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 332 z późn. zm.). Placówki zapewniają kompleksową opiekę podopiecznym m.in. realizują zajęcia socjoterapeutyczne, oferują pomoc w nauce, prowadzą pozalekcyjne zajęcia rozwojowe, organizują czas wolny i prowadzą stałą pracę z rodziną dziecka.
W celu osiągnięcia wysokiej jakości oddziaływań w zakresie przeciwdziałania narkomanii konieczne jest zapewnienie profesjonalnej kadry specjalistów. W związku 
z powyższym kontynuować należy działania związane z doskonaleniem zawodowym osób pracujących w tym obszarze, w tym m.in. poprzez organizację szkoleń i konferencji, które dostarczają wiedzę, umożliwiają doskonalenie umiejętności i wymianę doświadczeń. Z uwagi na bieżącą sytuację wskazane jest m.in. podnoszenie kwalifikacji realizatorów programów profilaktycznych, dostarczanie wiedzy w obszarze prowadzenia skutecznych oddziaływań profilaktycznych, sprawdzonych programów terapii oraz nowych substancji psychoaktywnych. Istotne jest również wspieranie superwizji osób zaangażowanych w działania profilaktyczne, która wpływa na jakość prowadzonej pracy profilaktycznej i zapobiega zjawisku wypalenia zawodowego (działanie rekomendowane przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii).
Kontynuować należy działania edukacyjne, służące zwiększaniu świadomości społecznej w zakresie niebezpieczeństw związanych z podejmowaniem zachowań ryzykownych 
i zażywania substancji psychoaktywnych, poprzez organizację kampanii, konferencji 
i seminariów we współpracy z podmiotami działającymi w tym obszarze.
Statystyki wskazują na zwiększanie się liczby osób zgłaszających się do lecznictwa, zarówno ambulatoryjnego jak i stacjonarnego, z powodu zaburzeń psychicznych 
i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych. Wobec powyższego niezbędne jest wspieranie osób używających i uzależnionych 
od narkotyków oraz ich rodzin poprzez wzmacnianie dostępu do pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej, wspieranie programów ograniczania szkód zdrowotnych dla osób używających narkotyków w sposób szkodliwy oraz osób uzależnionych od narkotyków, jak również działań służących rehabilitacji oraz reintegracji osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych. Ponadto, ze względu na wysokie wskaźniki używania dopalaczy wśród osób używających szkodliwie 
i uzależnionych od narkotyków, w tym iniekcyjnych użytkowników gdzie „dopalacze” zastępują tradycyjne narkotyki, warto wziąć pod uwagę wspieranie działań z zakresu profilaktyki selektywnej i wskazującej oraz redukcji szkód ukierunkowanych na dopalacze.
Koniecznym warunkiem prowadzenia efektywnych działań w zakresie leczenia, rehabilitacji i reintegracji osób uzależnionych od narkotyków jest zapewnienie odpowiedniej infrastruktury materialnej i organizacyjnej podmiotów prowadzących leczenie i rehabilitację osób uzależnionych. Wobec powyższego niezbędne jest kontynuowanie dofinansowania zadań inwestycyjnych, których celem jest m.in. zapewnienie zaplecza i właściwych warunków lokalowych do prowadzenia programów terapeutycznych, wzrost jakości i dostępności świadczeń, dostosowanie pomieszczeń 
i budynków do przyjęcia pacjentów niepełnosprawnych oraz ich dostosowanie do norm określonych przepisami dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą.
Podstawą realizowanych działań w obszarze przeciwdziałania uzależnieniom powinna być nadal diagnoza sytuacji prowadzona w formie badań lub ekspertyz, uwzględniająca 
m.in. skalę i rodzaj problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych oraz ich ocenę na różnych płaszczyznach. Niezbędna jest również systematyczna ocena skuteczności zadań realizowanych w obszarze profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień, która pozwoli na wyznaczanie dalszych kierunków i poprawę jakości podejmowanych działań.