Załącznik nr 9 do umowy: Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 7.1.3- do Regulaminu konkursu nr RPSL.07.01.03-IP.02-24-010/16 w ramach RPO WŚL 2014-2020

Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu 
w ramach Poddziałania 7.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia

W ramach Poddziałania 7.1.3 beneficjent zobowiązuje się do spełnienia poniższych warunków:

I.	W zakresie grupy docelowej:

1.	Grupę docelową/ostatecznych odbiorców wsparcia w ramach Poddziałania 7.1.3 stanowią:
1)	Osoby powyżej 30 roku życia (od dnia 30 urodzin):
a)	bezrobotne,
b)	nieaktywne zawodowo 
należące co najmniej do jednej z poniższych, znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy grup:
–	osoby powyżej 50 roku życia;
–	kobiety;
–	osoby z niepełnosprawnościami;
–	osoby długotrwale bezrobotne;
–	osoby o niskich kwalifikacjach.

2)Pracodawcy i przedsiębiorcy

2.	Jednocześnie należy pamiętać, że uczestnikiem projektu jest osoba fizyczna która ukończyła 30 lat w chwili przystąpienia do projektu .

3.	Zgodnie z definicją osobą bezrobotną jest osoba pozostająca bez pracy, gotowa do podjęcia pracy i aktywnie poszukująca zatrudnienia. Definicja uwzględnia osoby zarejestrowane, jako bezrobotne zgodnie z krajowymi przepisami, nawet jeżeli nie spełniają one wszystkich trzech kryteriów. Osobami bezrobotnymi są zarówno osoby bezrobotne w rozumieniu badania aktywności ekonomicznej ludności, jak i osoby zarejestrowane jako bezrobotne. Definicja nie uwzględnia studentów studiów stacjonarnych, nawet jeśli spełniają powyższe kryteria. Osoby kwalifikujące się do urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, które są bezrobotne w rozumieniu niniejszej definicji (nie pobierają świadczeń z tytułu urlopu), są osobami bezrobotnymi w rozumieniu Wytycznych; 

4.	Osoby bierne zawodowo – osoby, które w danej chwili nie tworzą zasobów siły roboczej (tzn. nie pracują i nie są bezrobotne). Studenci studiów stacjonarnych są uznawani za osoby bierne zawodowo. Osoby będące na urlopie wychowawczym (rozumianym jako nieobecność w pracy, spowodowana opieką nad dzieckiem w okresie, który nie mieści się w ramach urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego), są uznawane za bierne zawodowo, chyba że są zarejestrowane już jako bezrobotne (wówczas status bezrobotnego ma pierwszeństwo). Osoby prowadzące działalność na własny rachunek (w tym członek rodziny bezpłatnie pomagający osobie prowadzącej działalność) nie są uznawane za bierne zawodowo.

5.	Osoby długotrwale bezrobotne – definicja pojęcia „długotrwale bezrobotny” różni się w zależności od wieku:
- młodzież (<25lat) – osoby bezrobotne nieprzerwanie przez okres ponad 6 miesięcy (>6miesięcy); 
- dorośli (25 lat lub więcej) – osoby bezrobotne nieprzerwalnie przez okres ponad 12 miesięcy (>12 miesięcy). 
Wiek uczestników projektu jest określany na podstawie daty urodzenia i ustalany w dniu rozpoczęcia udziału w projekcie.
6.	Osoby z niepełnosprawnościami – osoby niepełnosprawne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, z późn. zm.), a także osoby z zaburzeniami psychicznymi w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 z późn. zm.);
7.	Osoby o niskich kwalifikacjach – osoby posiadające wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie. Definicja poziomów wykształcenia (ISCED) została zawarta w Wytycznych Ministra Infrastruktury i Rozwoju w zakresie monitorowania postępu rzeczowego realizacji programów operacyjnych na lata 2014-2020 w części dotyczącej wskaźników wspólnych EFS monitorowanych we wszystkich PI. Stopień uzyskanego wykształcenia jest określany w dniu rozpoczęcia uczestnictwa  w projekcie. Osoby przystępujące do projektu należy wykazać jeden raz, uwzględniając najwyższy ukończony poziom ISCED;

Uwaga!
1.	Jednocześnie należy pamiętać, że uczestnikiem projektu jest osoba fizyczna lub podmiot bezpośrednio korzystający z interwencji EFS. 
2.	Jako uczestników wykazuje się wyłącznie te osoby i podmioty, które można zidentyfikować i uzyskać od nich dane niezbędne do określenia wspólnych wskaźników produktu (w przypadku osób fizycznych oraz wsparcia pracowników instytucji, dotyczących co najmniej płci, statusu na rynku pracy, wieku, wykształcenia, sytuacji gospodarstwa domowego) i dla których planowane jest poniesienie określonego wydatku.
3.	Osób niekorzystających z bezpośredniego wsparcia nie należy wykazywać, jako uczestników. 
4.	Bezpośrednie wsparcie uczestnika to wsparcie, na które zostały przeznaczone określone środki, świadczone na rzecz konkretnej osoby, prowadzące do uzyskania korzyści przez uczestnika (np. nabycia kompetencji, podjęcia zatrudnienia).
5.	Weryfikacja przez beneficjenta spełniania przez uczestnika kryteriów kwalifikowalności odbywa się na podstawie:
a)	urzędowego zaświadczenia w przypadku osób zarejestrowanych jako bezrobotne, 
b)	orzeczenia w przypadku osób niepełnosprawnych,
c)	oświadczenia w przypadku pozostałych osób.

UWAGA:
W przypadku, kiedy Beneficjent przewidział do realizacji formę wsparcia w postaci szkoleń, jest on zobowiązany do stosowania wymogów dotyczących wpisu do rejestru instytucji szkoleniowych zgodnie z Ustawą z 22 kwietnia 2014 r. o promocji zatrudnienia i instytucji rynku pracy (tekst jednolity Dz. U z 2015 r. poz. 149 z późń. zm.)

II.	W zakresie celu interwencji:

1.	Celem interwencji zaplanowanej do realizacji na poziomie regionalnym jest zwiększenie możliwości zatrudnienia osób po 30 roku życia (od dnia 30 urodzin) w województwie śląskim.

III.	W zakresie warunków udzielania wsparcia:

Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, Działanie 7.1 Aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu, Poddziałanie 7.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia - konkurs, obejmuje następujące typy operacji:
1.	Instrumenty i usługi rynku pracy służące indywidualizacji wsparcia oraz pomocy w zakresie określenia ścieżki zawodowej (obligatoryjne):
a.	identyfikacja potrzeb osób pozostających bez zatrudnienia oraz diagnozowanie możliwości w zakresie doskonalenia zawodowego, w tym identyfikacja stopnia oddalenia od rynku pracy;
b.	kompleksowe i indywidualne pośrednictwo pracy w zakresie wyboru zawodu zgodnego z kwalifikacjami i kompetencjami wspieranej osoby lub poradnictwo zawodowe w zakresie planowania rozwoju kariery zawodowej, w tym podnoszenia lub uzupełniania kompetencji i kwalifikacji zawodowych.

Uwaga
Dla beneficjenta podstawowe i obligatoryjne jest założenie, że proces aktywizacji zawodowej uczestnika projektu należy rozpocząć od rozpoznania aktualnej sytuacji społeczno-zawodowej i identyfikacji jego potrzeb. Efektem tego etapu jest Indywidualny Plan Działania (IPD) opracowany w trakcie dwustronnych ustaleń pomiędzy uczestnikiem projektu a reprezentującym beneficjenta doradcą. Oznacza to, że uczestnik powinien znać cel i zakres wsparcia oraz akceptować ustaloną dla niego ścieżkę aktywizacji zawodowej, a także być świadomym konieczności aktywnego osobistego angażowania się w realizację ustalonych celów. 
Opracowane IPD ma  pozwolić na dopasowanie pomocy odpowiednio do sytuacji uczestnika, jego potrzeb, możliwości oraz posiadanych kompetencji. IPD może być modyfikowany w trakcie jego realizacji z powodu zmiany osobistej sytuacji uczestnika projektu bądź też zewnętrznych uwarunkowań mających wpływ na przebieg realizacji ścieżki aktywizacji zawodowej. 

Na każdym etapie realizacji IPD uczestnik projektu powinien mieć zapewniony dostęp do usługi pośrednictwa pracy.

2.	Instrumenty i usługi rynku pracy skierowane do osób, u których zidentyfikowano potrzebę uzupełnienia lub zdobycia nowych umiejętności i kompetencji, w tym m.in.:
a.	nabywanie, podwyższanie lub dostosowywanie kompetencji i kwalifikacji, niezbędnych na rynku pracy w kontekście zidentyfikowanych potrzeb osoby, której udzielane jest wsparcie, m.in. poprzez wysokiej jakości szkolenia.
3.	Instrumenty i usługi rynku pracy służące zdobyciu doświadczenia zawodowego wymaganego przez pracodawców jak i przedsiębiorców, w tym m.in.:
a.	nabywanie lub uzupełnianie doświadczenia zawodowego oraz praktycznych umiejętności w zakresie wykonywania danego zawodu, m.in. poprzez staże 
i praktyki, spełniające standardy wskazane w Europejskich Ramach Jakości Praktyk i Staży oraz w Polskich Ramach Jakości Staży i Praktyk;
b.	wsparcie zatrudnienia osoby pozostającej bez zatrudnienia u przedsiębiorcy lub innego pracodawcy, stanowiące zachętę do zatrudnienia, m.in. poprzez pokrycie kosztów subsydiowania zatrudnienia dla osób, u których zidentyfikowano adekwatność tej formy wsparcia, refundację wyposażenia lub doposażenia stanowiska (wyłącznie w połączeniu z subsydiowanym zatrudnieniem).
4.	Działania EURES związane z bezpośrednim świadczeniem usług dla osób bezrobotnych, nieaktywnych zawodowo i pracodawców: 
a.	pośrednictwo pracy w ramach sieci EURES obejmujące działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 149 z późn. zm.) oraz inne usługi świadczone w ramach tej sieci, określone w przepisach Unii Europejskiej, w tym: usługi rekrutacyjne, procedowanie z dokumentami aplikacyjnymi kandydatów, organizacja rozmów kwalifikacyjnych.  Warunki wsparcia muszą posiadać pozytywną opinię Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Wsparcie udzielane w ramach projektów musi być dostosowane do indywidualnych potrzeb uczestników projektów, wynikających z ich aktualnego stanu wiedzy, doświadczenia, zdolności i przeciwwskazań do wykonywania danego zawodu. Każdy z uczestników projektu w zakresie aktywizacji zawodowej musi otrzymać ofertę wsparcia, obejmującą takie formy pomocy, które zostaną zidentyfikowane u niego jako niezbędne w celu poprawy sytuacji na rynku pracy lub uzyskania zatrudnienia.
Wsparcie udzielane uczestnikom projektu musi być zgodne ze zdiagnozowanymi potrzebami lokalnego/regionalnego rynku pracy. Należy zadbać, aby zakładane efekty uruchamianych form wsparcia odpowiadały na zapotrzebowanie regionalnego lub lokalnych rynków pracy na określone kwalifikacje i umiejętności. Dla osiągnięcia tego celu należy prowadzić intensywną współpracę z potencjalnymi pracodawcami oraz innymi podmiotami: publicznymi służbami zatrudnienia, instytucjami pomocy społecznej oraz sektorem niepublicznych instytucji rynku pracy. 

UWAGA
Wnioskodawca powinien przeprowadzić analizę grupy docelowej, uwzględniając indywidualne problemy, bariery, oczekiwania i potrzeby każdej osoby z poszczególnych grup docelowych objętych wsparciem. Doświadczenia z realizacji działań aktywizacyjnych adresowanych do różnych grup będących w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy wskazują, że ścieżki dla każdej osoby z niżej wymienionych grup należy przygotowywać i realizować w sposób zróżnicowany, odmiennie dobierając formy i ich intensywność.
Przeprowadzona analiza stanowi każdorazowo podstawę dla planowanych w ramach projektu form wsparcia dla uczestników. Każdą formę wsparcia, w tym szkolenia, wnioskodawca jest zobowiązany do tematycznego i cenowego określenia w szczegółowym budżecie projektu, w sposób umożliwiający weryfikację zgodności przyjętego kosztu ze stawkami określonymi w Wykazie maksymalnych stawek dla towarów i usług „Taryfikator” (załącznik nr 7 do Regulaminu Konkursu). 
W przypadku szkoleń / kursów, weryfikacja ich zgodności kosztowej z zapisami „Taryfikatora” będzie możliwa przy założeniu przez wnioskodawcę następujących metodologii projektowych:
1. Wnioskodawca, na podstawie przeprowadzonej diagnozy rynku i/lub grupy docelowej decyduje się bezpośrednio wskazać tematy szkoleń / kursów. Przedmiotowe szkolenia/kursy pozwalają uzyskać uczestnikom konkretne umiejętności w ramach projektu i stanowią określony element ścieżki wsparcia. W tym przypadku wnioskodawca wskazuje w szczegółowym budżecie konkretne szkolenia / kursy. Stawki tych szkoleń/kursów są porównywane przez KOP ze stawkami określonymi w „Taryfikatorze” dla tego rodzaju tematów szkoleniowych.
2. Wnioskodawca nie wskazuje bezpośrednio szkoleń / kursów, którymi chce objąć uczestników projektu, gdyż będą one ewentualnie określone na etapie realizacji projektu w oparciu o ustalenia IPD dla każdego uczestnika projektu. Wnioskodawca w treści wniosku wskazuje jedynie pewne obszary umiejętności / kwalifikacji pożądane dla danej grupy odbiorców i określone na podstawie przeprowadzonej analizy. W takim przypadku, pozycje budżetu szczegółowego nie będą odnosić się do konkretnego tematu szkoleniowego, ale do jednego z obszarów szkoleniowych określonych w „Taryfikatorze”. Obszary te obejmują: 
- szkolenia / kursy przygotowujące do egzaminów certyfikowanych, 
- szkolenia / kursy podnoszące kwalifikacje i umiejętności zawodowe, 
- szkolenia / kursy IT, 
- szkolenia / kursy „miękkie”.
Do każdego wybranego obszaru szkoleniowego należy wskazać liczbę uczestników, liczbę godzin na uczestnika oraz stawkę godzinową odpowiadającą uśrednionej stawce godzinowej dla danego obszaru szkoleniowego określonego w „Taryfikatorze”.
Uwaga
Informację  dotyczącą możliwości zmiany form wsparcia, w tym szkoleń w wyniku prowadzonego procesu rekrutacji jako odpowiedź  na indywidualne potrzeby osób stanowiących grupę docelową, Wnioskodawca  musi zawrzeć  obowiązkowo we wniosku, bez względu na to czy wybierze formę realizacji projektu określoną w pkt.1 lub pkt. 2 opisanych powyżej.  Ponadto wnioskodawca musi określić czy szkolenia będą przeprowadzane przez wnioskodawcę lub partnera ( o ile dotyczy) czy też zostaną zlecone na zewnątrz, w ramach 30% limitu na zlecenie usług merytorycznych,

PRZYKŁADOWY MODEL ŚCIEŻKI ZAWODOWEJ UCZESTNIKA PROJEKTU
Opracowanie IPD w oparciu o rozpoznanie aktualnej sytuacji uczestnika projektu 
i identyfikacje jego potrzeb.	

Monitoring  prowadzony przez doradcę w trakcie całej ścieżki aktywizacji zawodowej uczestnika projektu, w tym:
1.	analiza działań
2.	 weryfikacja/ modyfikacja IPD	Pośrednictwa pracy 
( dostępne na każdym etapie realizacji Projektu)	

Poradnictwo indywidualne / poradnictwo grupowe	
Wsparcie psychologiczne	
Praca metodą Trenera Zatrudnienia Wspomaganego	
Szkolenia	
Staże/ praktyki zawodowe/ wolontariat	
Dotacje na doposażenie i wyposażenie stanowiska u pracodawcy	
Subsydiowane zatrudnienie	
Zatrudnienie wspomagane	
Inicjatywy na rzecz podnoszenia zdolności do mobilności geograficznej	
Wsparcie towarzyszące	

KAŻDA Z POWYŻSZYCH FORM PROWADZI DO WEJŚCIE NA RYNEK PRACY, 
CZYLI DO PODJĘCIA ZATRUDNIENIA PRZEZ 
UCZESTNIKA PROJEKTU	

Minimalna wartość projektu w konkursie wynosi 1 000 000,00 PLN.

IV.	W zakresie wskaźników pomiaru stopnia osiągnięcia założeń konkursu:

Beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu w sposób, który zapewni osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku, umowie o dofinansowanie projektu (…) w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości projektu.

Tabela 1
ZAKŁADANE EFEKTY KONKURSU WYRAŻONE WSKAŹNIKAMI (W PODZIALE NA PŁEĆ I OGÓŁEM)	
WSKAŹNIKI REZULTATU BEZPOŚREDNIEGO
Pochodzące z WLWK 2014-2020	
Nazwa wskaźnika	Wartość docelowa wskaźnika	
	W podziale na:	Ogółem w konkursie	
	Kobiety	Mężczyzn		
1.	Liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, po opuszczeniu programu.

Osoby bezrobotne lub bierne zawodowo, które po uzyskaniu wsparcia Europejskiego Funduszu Społecznego podjęły zatrudnienie (łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek) bezpośrednio po opuszczeniu projektu.
Osoby bezrobotne definiowane są jak we wskaźniku: liczba osób bezrobotnych, w tym długotrwale bezrobotnych, objętych wsparciem w programie.
Osoby bierne zawodowo definiowane są jak we wskaźniku: liczba osób biernych zawodowo objętych wsparciem w programie.
Definicja pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, jak we wskaźniku: liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, objętych wsparciem w programie.
Wskaźnik należy rozumieć, jako zmianę statusu na rynku pracy po opuszczeniu programu, w stosunku do sytuacji w momencie przystąpienia do interwencji EFS (uczestnik bezrobotny lub bierny zawodowo w chwili wejścia do programu EFS).
Wskaźnik mierzony do czterech tygodni od zakończenia przez uczestnika udziału w projekcie. Tym samym, we wskaźniku należy uwzględniać wszystkie osoby, które w okresie do czterech tygodni po zakończeniu udziału w projekcie podjęły zatrudnienie.
Definicja opracowana na podstawie definicji wykorzystywanych przez: Eurostat, baza danych Polityki Rynku Pracy (LMP), badanie aktywności ekonomicznej ludności (BAEL).
	-	-	4 194	
2.	Liczba osób, które uzyskały kwalifikacje po opuszczeniu programu.
Osoby, które otrzymały wsparcie Europejskiego Funduszu Społecznego i uzyskały kwalifikacje po opuszczeniu projektu. Kwalifikacje należy rozumieć jako formalny wynik oceny i walidacji, który uzyskuje się w sytuacji, kiedy właściwy organ uznaje, że dana osoba osiągnęła efekty uczenia się spełniające określone standardy. 
Wskaźnik mierzony do czterech tygodni od zakończenia przez uczestnika udziału w projekcie.
Źródło: Komisja Europejska, Europejskie Ramy Kwalifikacji http://ec.europa.eu/eqf/terms_en.htm
Sformułowania zapisane kursywą są identyczne z definicją Europejskich Ram Kwalifikacji. Wskaźnik ten może być rozbity między poziomami ISCED i EQF, przy czym rejestruje się najwyższy osiągnięty wynik. Wykazywać należy wyłącznie kwalifikacje osiągnięte w wyniku operacji Europejskiego Funduszu Społecznego. Powinny one być zgłaszane tylko raz dla uczestnika/ projektu.

	-	-	2 488	
WSKAŹNIKI PRODUKTU
Pochodzące z WLWK 2014-2020	
Nazwa wskaźnika	Wartość docelowa wskaźnika	
	W podziale na:	Ogółem w konkursie	
	Kobiety	Mężczyzn		
1.	Liczba osób bezrobotnych, w tym długotrwale bezrobotnych, objętych wsparciem w programie 
Osoby pozostające bez pracy, gotowe do podjęcia pracy i aktywnie poszukujące zatrudnienia. Definicja uwzględnia
osoby zarejestrowane jako bezrobotne zgodnie z krajowymi definicjami, nawet jeżeli nie spełniają one wszystkich
trzech kryteriów.
Sformułowania zapisane kursywą 
są identyczne z definicją Eurostat dla Polityki Rynku Pracy. Definicja uwzględnia
zarówno osoby bezrobotne w rozumieniu badania aktywności ekonomicznej ludności (BAEL), jak i osoby zarejestrowane jako bezrobotne.
Studenci studiów stacjonarnych uznawani 
są za osoby bierne zawodowo, nawet jeśli spełniają kryteria dla
bezrobotnych zgodnie z ww. definicją.
Osoby kwalifikujące się do urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, które są bezrobotne w rozumieniu niniejszej
definicji (nie pobierają świadczeń z tytułu urlopu), należy wykazywać jako osoby bezrobotne.
Status na rynku pracy określany jest w dniu rozpoczęcia uczestnictwa w projekcie.
Definicja opracowana na podstawie: Eurostat, baza danych Polityki Rynku Pracy (LMP).	-	-	6 464	
2.	Liczba osób długotrwale bezrobotnych objętych wsparciem w programie
Osoby bezrobotne definiowane są jak we wskaźniku: liczba osób bezrobotnych, w tym długotrwale bezrobotnych, objętych wsparciem w programie.
Definicja pojęcia „długotrwale bezrobotny" różni się w zależności od wieku:
- Młodzież (<25 lat) – osoby bezrobotne nieprzerwanie przez okres ponad 6 miesięcy (>6 miesięcy).
- Dorośli (25 lat lub więcej) – osoby bezrobotne nieprzerwanie przez okres ponad 12 miesięcy (>12 miesięcy).

Status na rynku pracy jest określany w dniu rozpoczęcia uczestnictwa w projekcie.
Wiek uczestników określany jest na podstawie daty urodzenia i ustalany w dniu rozpoczęcia udziału w projekcie.
Definicja opracowana na podstawie: Eurostat, baza danych Polityki Rynku Pracy (LMP).	-	-	3 669	
3.	Liczba osób z niepełnosprawnościami objętych wsparciem w programie 
Przynależność do grupy osób niepełnosprawnych określana jest w momencie rozpoczęcia udziału w projekcie.
Za osoby niepełnosprawne uznaje się osoby niepełnosprawne w świetle przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 1997 nr 123 poz. 776),  także osoby z zaburzeniami psychicznymi, o których mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. 1994 nr 111, poz. 535), tj. osoby z odpowiednim orzeczeniem lub innym dokumentem poświadczającym stan zdrowia.
Definicja opracowana na podstawie: Eurostat, baza danych Polityki Rynku Pracy (LMP), ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawa o ochronie zdrowia psychicznego.	-	-	192	
4.	Liczba osób biernych zawodowo objętych wsparciem w programie
Bierni zawodowo to osoby, które w danej chwili nie tworzą zasobów siły roboczej (tzn. nie pracują i nie są bezrobotne).
Definicja osób pracujących jak we wskaźniku: liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, objętych wsparciem w programie.
Definicja osoby bezrobotnej tak jak we wskaźniku: liczba osób bezrobotnych, w tym długotrwale bezrobotnych, objętych wsparciem.

Studenci studiów stacjonarnych uznawani są za osoby bierne zawodowo.
Osoby będące na urlopie wychowawczym (rozumianym jako nieobecność w pracy, spowodowana opieką nad dzieckiem w okresie, który nie mieści się w ramach urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego), uznawane są za bierne zawodowo, chyba że są zarejestrowane już jako bezrobotne (wówczas status bezrobotnego ma pierwszeństwo).
Osoby prowadzące działalność na własny rachunek (w tym bezpłatnie pomagający osobie prowadzącej działalność członek rodziny) nie są uznawane za bierne zawodowo.
Status na rynku pracy jest określany w dniu rozpoczęcia uczestnictwa w projekcie.
Definicja opracowana na podstawie: Eurostat, baza danych Polityki Rynku Pracy (LMP). Sformułowania zapisane kursywą są identyczne z definicją Eurostat	-	-	1 099	
5.	Liczba osób w wieku 50 lat i więcej objętych wsparciem w programie
Wskaźnik mierzy liczbę wszystkich uczestników projektu w wieku 50 lat i więcej objętych wsparciem w programie.
Wiek uczestników określany jest na podstawie daty urodzenia i ustalany w dniu rozpoczęcia udziału w projekcie.	-	-	1 421	
6.	Liczba osób o niskich kwalifikacjach objętych wsparciem w programie
Wskaźnik mierzy liczbę osób o niskich kwalifikacjach, tj. posiadających wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie.
Definicja poziomów wykształcenia została (ISCED) zawarta w części dot. wskaźników wspólnych EFS monitorowanych we wszystkich priorytetach inwestycyjnych.
Stopień uzyskanego wykształcenia jest określany w dniu rozpoczęcia uczestnictwa w projekcie. Osoby przystępujące do projektu należy wykazać raz uwzględniając najwyższy ukończony poziom ISCED.
Definicje na podstawie: ISCED 2011 (UNESCO).	-	-	6 070	

Tabela nr 2:
WSKAŹNIKI PRODUKTU
Specyficzne dla projektu	
Nazwa wskaźnika: EFEKTYWNOŚĆ ZATRUDNIENIOWA	
a)		dla osób w wieku 50 lat i więcej - kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej  33%	
b)		dla kobiet - kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej 39%	
c)		dla osób z niepełnosprawnościami– kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej  33%	
d)		dla osób długotrwale bezrobotnych – kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej - 30%	
e)		dla osób o niskich kwalifikacjach (do poziomu ISCED 3 włącznie) – kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej  38%	
f)		dla uczestników/czek nie kwalifikujących się do żadnej z powyższych grup docelowych – na poziomie co najmniej 43%	

Wskaźniki są bezpośrednio związane z wydatkami ponoszonymi w ramach projektu oraz są bezpośrednio efektem dofinansowania projektu.
Dodatkowo, we wnioskach o dofinansowanie składanych w ramach przedmiotowego konkursu Wnioskodawcy są zobligowani do wybrania (tj. oznaczenia check-boxów w części E wniosku o dofinansowanie) wszystkich horyzontalnych wskaźników produktu przedstawionych w poniższej tabeli i określenia ich wartości docelowych na poziomie 0. Natomiast na etapie realizacji projektu powinien zostać odnotowany faktyczny przyrost wybranego wskaźnika w kolejnych wnioskach o płatność beneficjenta (o ile nastąpił). 
Jednocześnie w sytuacji, gdy beneficjent nie odnotuje wzrostu wartości wskaźnika/ów horyzontalnych, we wnioskach o płatność należy wykazać wartość 0. Wskaźniki horyzontalne mają funkcję wyłącznie monitoringową, w związku z powyższym wartość docelowa wskazana we wnioskach o dofinansowanie nie będzie podlegać ocenie merytorycznej na etapie KOP. Podobnie na etapie wniosku o płatność nie będzie negatywnie oceniany fakt, iż w ramach projektu nie nastąpił wzrost wartości wskaźnika/ów horyzontalnych. Wyjątkiem od powyższej reguły jest sytuacja, gdy Wnioskodawca pomimo zalecenia dot. wprowadzenia wartości docelowej na poziomie 0 wskaźnika/ów horyzontalnych, określi we wniosku o dofinansowanie wartość docelową na poziomie wyższym -  w tym przypadku będzie on rozliczany z osiągnięcia założonej wartości docelowej na etapie realizacji projektu.

Tabela 3
WSKAŹNIKI PRODUKTU HORYZONTALNE
Pochodzące z WLWK 2014-2020	
1.	Liczba obiektów dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami
	Wskaźnik odnosi się do liczby obiektów, które zaopatrzono w specjalne podjazdy, windy, urządzenia głośnomówiące, bądź inne udogodnienia (tj. usunięcie barier w dostępie, w szczególności barier architektonicznych) ułatwiające dostęp do tych obiektów i poruszanie się po nich osobom niepełnosprawnym ruchowo czy sensorycznie.
Jako obiekty budowlane należy rozumieć konstrukcje połączone z gruntem w sposób trwały, wykonane 
z materiałów budowlanych i elementów składowych, będące wynikiem prac budowlanych (wg. def. PKOB). Należy podać liczbę obiektów, a nie sprzętów, urządzeń itp., w które obiekty zaopatrzono.
Jeśli instytucja, zakład itp. składa się z kilku obiektów, należy zliczyć wszystkie, które dostosowano do potrzeb osób niepełnosprawnych.
	
2.	Liczba osób objętych szkoleniami /doradztwem w zakresie kompetencji cyfrowych
	Wskaźnik mierzy liczbę osób objętych szkoleniami / doradztwem w zakresie nabywania / doskonalenia umiejętności warunkujących efektywne korzystanie 
z mediów elektronicznych tj. m.in. korzystania z komputera, różnych rodzajów oprogramowania, internetu oraz kompetencji ściśle informatycznych (np. programowanie, zarządzanie bazami danych, administracja sieciami, administracja witrynami internetowymi).
Wskaźnik ma agregować wszystkie osoby objęte wsparciem w zakresie TIK we wszystkich programach i projektach, także tych, gdzie szkolenie dotyczy obsługi specyficznego systemu teleinformatycznego, którego wdrożenia dotyczy projekt. Taka sytuacja może wystąpić przy cross-financingu w projektach POPC i RPO dotyczących
e-usług publicznych, ale również np. w POIŚ przy okazji wdrażania inteligentnych systemów transportowych. Identyfikacja charakteru i zakresu nabywanych kompetencji będzie możliwa dzięki możliwości pogrupowania wskaźnika według programów, osi priorytetowych i priorytetów inwestycyjnych.
	
3.	Liczba projektów, w których sfinansowano koszty racjonalnych usprawnień dla osób z niepełnosprawnościami
	Racjonalne usprawnienie oznacza konieczne 
i odpowiednie zmiany oraz dostosowania, nie nakładające
nieproporcjonalnego lub nadmiernego obciążenia, rozpatrywane osobno dla każdego konkretnego przypadku, w celu zapewnienia osobom
z niepełnosprawnościami możliwości korzystania 
z wszelkich praw człowieka i podstawowych
wolności oraz ich wykonywania na zasadzie równości 
z innymi osobami.
Wskaźnik mierzony w momencie rozliczenia wydatku związanego z racjonalnymi usprawnieniami.
Przykłady racjonalnych usprawnień: tłumacz języka migowego, transport niskopodłogowy, dostosowanie
infrastruktury (nie tylko budynku, ale też dostosowanie infrastruktury komputerowej np. programy powiększające,
mówiące, drukarki materiałów w alfabecie Braille'a), 
osoby asystujące, odpowiednie dostosowanie wyżywienia.
Definicja na podstawie: Wytyczne w zakresie realizacji zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz równości szans kobiet i mężczyzn w ramach funduszy unijnych na lata 2014- 2020.	

1.	Projektodawca ubiegający się o dofinansowanie zobowiązany jest przedstawić we wniosku o dofinansowanie projektu wszystkie wskaźniki produktu oraz wskaźniki rezultatu, spośród wskazanych w punkcie 1.2 Regulaminu Konkursu, adekwatne do zakresu i rodzaju planowanego w projekcie wsparcia i grup docelowych, z zastrzeżeniem obowiązku wybrania co najmniej 1 wskaźnika produktu i co najmniej 1 wskaźnika rezultatu bezpośredniego przypisanego do danego Działania/Poddziałania w SZOOP.
2.	Typy wskaźników:
•	wskaźniki produktu – dotyczą realizowanych działań. Produkt stanowi wszystko, co zostało uzyskane w wyniku działań współfinansowanych
z EFS. Są to zarówno wytworzone dobra, jak i usługi świadczone na rzecz uczestników podczas realizacji projektu. Wskaźniki produktu w programie określone są na poziomie priorytetu inwestycyjnego lub celu szczegółowego oraz odnoszą się do osób lub podmiotów objętych wsparciem.
•	wskaźniki rezultatu – dotyczą oczekiwanych efektów wsparcia ze środków EFS. Określają efekty zrealizowanych działań w odniesieniu do osób lub podmiotów, np. w postaci zmiany sytuacji na rynku pracy. W celu ograniczenia wpływu czynników zewnętrznych na wartość wskaźnika rezultatu, powinien on być jak najbliżej powiązany z działaniami wdrażanymi w ramach odpowiedniego priorytetu inwestycyjnego. Oznacza to, że wskaźniki rezultatu obrazuje efekt wsparcia udzielonego danej osobie/podmiotowi i nie obejmuje efektów dotyczących grupy uczestników/podmiotów, która nie otrzymała wsparcia. Wartości docelowe wskaźników rezultatu określane są na poziomie priorytetu inwestycyjnego lub celu szczegółowego. 
Wyróżnia się dwa typy wskaźników rezultatów:
–	 wskaźniki rezultatu bezpośredniego - odnoszą się do sytuacji bezpośrednio po zakończeniu wsparcia
–	wskaźniki rezultatu długoterminowego - dotyczą efektów wsparcia osiągniętych w dłuższym okresie od zakończenia wsparcia (za pomiar tych wskaźników odpowiada IZ RPO WSL).
3.	Wskaźniki produktu oraz wskaźniki rezultatu opisuje się w części E wniosku 
o dofinansowanie projektu.
4.	Wskaźniki kluczowe są wskaźnikami obligatoryjnymi dla każdego projektu składanego w ramach konkursu z uwzględnieniem adekwatności względem grupy docelowej i typów wsparcia. Wskaźniki te wybierane są z listy słownikowej w formularzu wniosku składanym w ramach danego konkursu.
5.	Definicje wskaźników (poza wskaźnikami specyficznymi dla projektu) dla Działania 7.1.3  RPO WSL 2014-2020 zawarte są w załączniku nr 13 Wspólna Lista Wskaźników Kluczowych 2014-2020 - EFS do Regulaminu Konkursu. 
6.	Wskaźnikami produktu- specyficznymi dla projektu w ramach Poddziałania 7.1.3  RPO WSL 2014-2020 są wskaźniki EFEKTYWNOŚCI ZATRUDNIENIOWEJ określone w tabeli nr 2.Regulaminu Konkursu.
7.	Zgodnie z Instrukcją wypełniania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014–2020 (dalej: Instrukcja wypełniania wniosku), wnioskodawca powinien w pierwszej kolejności wybrać z listy rozwijanej w LSI cel szczegółowy RPO WSL, do którego osiągnięcia przyczyni się realizacja projektu, a następnie określić, w jaki sposób mierzona będzie jego realizacja poprzez ustalenie wskaźników pomiaru.
8.	Główną funkcją wskaźników jest zmierzenie na ile cel projektu został zrealizowany, tj. kiedy można uznać, że zidentyfikowany problem został rozwiązany, a projekt zakończył się sukcesem. W trakcie realizacji projektu wskaźniki powinny ponadto umożliwiać mierzenie jego postępu względem celów projektu. Wskaźniki powinny w sposób precyzyjny i mierzalny umożliwić weryfikację stopnia realizacji każdego z tych celów.
9.	Wszystkim wskaźnikom uwzględnionym w umowie o dofinansowanie należy określić jednostkę pomiaru, a następnie na podstawie przeprowadzonej analizy problemu należy przypisać wartości bazowe (nie dotyczy wskaźników produktu), czyli stan wyjściowy przed realizacją projektu oraz wartości docelowe, których osiągnięcie będzie uznane za zrealizowanie wskazanego celu. Obowiązek ten nie dotyczy wskaźników horyzontalnych wskazanych w Tabeli 3 w punkcie 1.2 Regulaminu Konkursu.
10.	Wartość bazowa określona dla wskaźników rezultatu nie jest wliczana do wartości docelowej. Wartość bazowa stanowi punkt wyjścia, określa sytuację danej grupy docelowej przed rozpoczęciem realizacji projektu oraz może służyć do oceny doświadczenia beneficjenta w realizacji podobnych przedsięwzięć. W niektórych przypadkach wartość bazowa ma na celu również zdiagnozowanie sytuacji danej grupy docelowej przed realizacją projektu – określa, w zależności od przyjętego wskaźnika, np. stan ich wiedzy, czy skuteczność działań podejmowanych wobec nich przez beneficjenta lub inne podmioty.

11.	Typy wskaźników a moment pomiaru:
•	Wskaźniki produktu - dane uczestnika zbierane w momencie rozpoczęcia udziału w projekcie.
•	Wskaźniki rezultatu bezpośredniego - efekty bezpośrednio po zakończeniu udziału w projekcie i mierzone do 4 tygodni od zakończenia udziału przez uczestnika w projekcie.
•	Wskaźniki rezultatu długoterminowego - odnoszą się do sytuacji uczestnika po upływie co najmniej 4 tygodni od zakończenia udziału przez uczestnika w projekcie, przy czym we Wspólnej Liście Wskaźników Kluczowych 2014 - 2020 (WLWK 2014 - 2020) stosuje się okres sześciu miesięcy lub dłuższy w zależności od specyfiki wsparcia i oczekiwanej zmiany. Dane do wskaźników długoterminowych, co do zasady, nie są uzyskiwane w ramach monitorowania realizacji projektu (wyjątki są wskazane w załączniku zawierającym WLWK 2014 -2020), ale wyliczane są przy pomocy ewaluacji/analiz realizowanych na reprezentatywnej próbie uczestników projektów lub na podstawie danych administracyjnych.

12.	Miejsce wskaźników w projekcie – umowa/ wniosek aplikacyjny:
•	Wskaźniki stanowią część umowy o dofinansowanie - beneficjent ma obowiązek wyboru spośród wskaźników z wskazanych w Regulaminie Konkursu.
•	W każdej umowie należy uwzględnić obowiązek monitorowania przez beneficjenta wszystkich wskaźników horyzontalnych wskazanych w Tabeli 3 w punkcie 1.2 Regulaminu Konkursu.
•	W zależności od rodzaju wskaźnika, jaki beneficjent planuje wybrać we wniosku 
o dofinansowanie, pojawią się w umowie o dofinansowanie wskaźniki rezultatu bezpośredniego i produktu. 
•	Przed określeniem wskaźników i ich wartości docelowych wnioskodawca powinien zapoznać się z Tabelą wskaźników rezultatu bezpośredniego i produktu dla działań i poddziałań stanowiącą załącznik nr 2 do SZOOP RPO WSL 2014-2020 oraz WLWK 2014-2020 (zał. nr 13 do Regulaminu konkursu).

EFEKTYWNOŚĆ ZATRUDNIENIOWA
Kryterium efektywności zatrudnieniowej mierzone jest na podstawie zasad określonych w Wytycznych w zakresie realizacji przedsięwzięć z udziałem środków Europejskiego Funduszu Społecznego w obszarze rynku pracy na lata 2014-2020.
1.	Efektywność zatrudnieniowa jest mierzona wśród uczestników projektu, którzy w momencie rozpoczęcia udziału w projekcie byli osobami bezrobotnymi lub osobami biernymi zawodowo, z wyłączeniem osób, które w ramach projektu lub po zakończeniu jego realizacji podjęły naukę w formach szkolnych lub otrzymały środki na podjęcie działalności gospodarczej.
2.	 Zakończenie udziału w projekcie to zakończenie uczestnictwa w formie lub formach wsparcia przewidzianych dla danego uczestnika w ramach projektu EFS. Przerwanie udziału w projekcie z powodu podjęcia pracy wcześniej, niż uprzednio było to planowane, należy również uznać za zakończenie udziału w projekcie na potrzeby weryfikacji kryterium efektywności zatrudnieniowej, pod warunkiem spełnienia postanowień Podrozdziału 3.2 Sposób i metodologia mierzenia kryterium efektywności zatrudnieniowej Wytycznych w zakresie realizacji przedsięwzięć z udziałem środków Europejskiego Funduszu Społecznego w obszarze rynku pracy na lata 2014-2020. 
3.	Zatrudnienie to podjęcie pracy w oparciu o:
a)	stosunek pracy (regulowany w szczególności ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, z późn. zm.), 
b)	stosunek cywilnoprawny (regulowany ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, z późn. zm.),
c)	podjęcie działalności gospodarczej (regulowane w szczególności ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (DZ. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.)
4.	Kryterium efektywności zatrudnieniowej odnosi się do odsetka osób, które podjęły pracę w okresie do trzech miesięcy następujących po dniu, w którym zakończyły udział w projekcie.
5.	 Podczas pomiaru spełnienia kryterium, uczestników należy wykazywać w momencie podjęcia pracy, ale nie później niż po upływie trzech miesięcy od zakończenia udziału w projekcie, a w przypadku niepodjęcia pracy przez uczestnika projektu  – nie wcześniej niż po upływie trzech miesięcy, następujących po dniu zakończenia udziału w projekcie. Spełnienie kryterium jest monitorowane od początku realizacji projektu (narastająco). Przez trzy miesiące należy rozumieć okres co najmniej 90 dni kalendarzowych.
6.	  W przypadku stosunku pracy, kryterium efektywności zatrudnieniowej należy uznać za spełnione, jeżeli uczestnik projektu  zostanie zatrudniony na nieprzerwany okres (tj. okres  zatrudnienia musi być ciągły, bez  przerw – wyjątek stanowią dni świąteczne, które nie są traktowane jako przerwy w zatrudnieniu) co najmniej trzech miesięcy, przynajmniej na ½ etatu.  Istotna jest data  rozpoczęcia pracy wskazana w dokumencie stanowiącym podstawę nawiązania stosunku  pracy. Co do zasady powinna to być jedna umowa (lub inny dokument będący podstawą nawiązania stosunku pracy) zawarta w związku z nawiązaniem stosunku pracy na minimum trzy miesiące i przynajmniej ½ etatu. Niemniej, dopuszcza się również sytuacje, w których  uczestnik udokumentuje fakt podjęcia pracy na podstawie kilku umów (lub innych dokumentów stanowiących podstawę do nawiązania stosunku pracy), pod warunkiem potwierdzenia zatrudnienia na łączny okres trzech miesięcy (do tego okresu nie należy wliczać ewentualnych przerw w zatrudnieniu) i zachowania minimalnego wymiaru etatu w wysokości ½ dla każdej umowy.
7.	 Jeśli chodzi o umowy cywilnoprawne, warunkiem uwzględnienia takiej osoby w liczbie uczestników projektu, którzy podjęli pracę po zakończeniu wsparcia jest spełnienie dwóch przesłanek:
a)	umowa jest zawarta na minimum trzy miesiące oraz
b)	wartość umowy jest równa lub wyższa od trzykrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.

W przypadku  umowy o dzieło, w której nie określono czasu  trwania umowy, wartość umowy musi być  równa lub wyższa trzykrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.

8.	 Warunkiem uwzględnienia w liczbie osób pracujących uczestnika projektu, który po zakończeniu udziału w projekcie podjął działalność gospodarczą, jest dostarczenie dokumentu potwierdzającego fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez okres minimum trzech  miesięcy następujących po zakończeniu udziału w projekcie (np. dowód opłacenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne lub zaświadczenie wydane przez upoważniony organ – np. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Urząd Skarbowy, urząd  miasta lub gminy). Dostarczenie dokumentu potwierdzającego sam fakt założenia działalności gospodarczej jest niewystarczające. W przypadku podjęcia pracy poprzez założenie działalności gospodarczej, do potwierdzenia minimalnego okresu zatrudnienia, jako datę początkową należy brać pod  uwagę datę rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej, (zgodnie z aktualnym wpisem do ewidencji działalności gospodarczej CEIDG lub KRS), nie zaś sam  moment dokonania rejestracji firmy.
9.	  Z kryterium efektywności zatrudnieniowej są wyłączone osoby, które podjęły działalność gospodarczą, w wyniku otrzymania w ramach projektu współfinansowanego z EFS zwrotnych lub bezzwrotnych środków na ten cel (zarówno w ramach  projektu realizowanego przez beneficjenta, który w umowie o dofinansowanie projektu został zobowiązany do przedstawienia informacji niezbędnych do weryfikacji tego kryterium, jak również w ramach innego projektu EFS, tj. wdrażanego przez inny podmiot).
Powyższe oznacza, iż założenie działalności gospodarczej jest uwzględniane w kryterium efektywności zatrudnieniowej pod warunkiem, iż uczestnik projektu założy ją bez wykorzystania instrumentów i usług służących rozwojowi przedsiębiorczości 
i samozatrudnienia w ramach projektu współfinansowanego z EFS.
10.	Zatrudnienie subsydiowane jest uwzględniane w kryterium efektywności zatrudnieniowej, pod warunkiem realizacji tej formy wsparcia poza projektami współfinansowanymi ze środków EFS (zarówno poza danym projektem realizowanym przez beneficjenta, jak i poza innymi projektami EFS). W liczbie pracujących nie uwzględnia się zatem osoby, która została zatrudniona (zatrudnienie subsydiowane) w ramach projektu współfinansowanego z EFS. Niemniej w kryterium uwzględniane są osoby, które po zakończeniu okresu refundacji kosztów zatrudnienia współfinansowanych ze środków EFS zostały zatrudnione na okres co najmniej trzech miesięcy i przynajmniej na ½ etatu  lub podjęły pracę w formie i na warunkach określonych pkt 2.4.15 Regulaminu Konkursu  w odniesieniu do umów cywilnoprawnych oraz pkt 2.4.16 Regulaminu Konkursu.
11.	 W celu potwierdzenia podjęcia pracy wystarczające jest dostarczenie przez uczestnika projektu dokumentów potwierdzających podjęcie pracy na co najmniej trzy miesiące lub prowadzenia działalności gospodarczej przez co najmniej trzy miesiące (np. kopia umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej, zaświadczenie z zakładu pracy o zatrudnieniu, zaświadczenie potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej przez co najmniej trzy miesiące, dowód opłacenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne przez co najmniej trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej).  Mając na uwadze powyższe, podmiot będący strona umowy zapewnia, że na etapie rekrutacji do projektu beneficjent zobowiąże uczestników projektu do dostarczenia dokumentów potwierdzających podjęcie pracy po zakończeniu udziału w projekcie – o ile uczestnik ten podejmie pracę.
12.	 Kryterium efektywności zatrudnieniowej jest mierzone w odniesieniu do grup docelowych (np. osoby długotrwale bezrobotne, osoby z niepełnosprawnościami). Jeżeli jeden uczestnik projektu kwalifikuje się do kilku grup docelowych, wówczas jest on wykazywany we wszystkich kategoriach, do których należy (np. długotrwałe bezrobocie, niepełnosprawność).
13.	Na podstawie zapisów załącznika nr 3 do SzOOP RPO WSL 2014-2020 projekt musi zakładać:
a)	dla osób w wieku 50 lat i więcej - kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej  33%
b)	dla kobiet - kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej 39%
c)	dla osób z niepełnosprawnościami– kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej  33%
d)	dla osób długotrwale bezrobotnych – kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej - 30%
e)	dla osób o niskich kwalifikacjach (do poziomu ISCED 3 włącznie) – kryterium efektywności zatrudnieniowej na poziomie co najmniej  38%
f)	dla uczestników/czek nie kwalifikujących się do żadnej z powyższych grup docelowych – na poziomie co najmniej 43%

UWAGA!
•	Wnioskodawca jest zobligowany do wpisania w części 3.1.1. wniosku o dofinansowanie wskaźników efektywności zatrudnieniowej dla wszystkich ww. grup docelowych,
•	Wynika to z faktu, iż w rezultacie rekrutacji mogą pojawić się w projekcie osoby, należące do wskazanych grup, a których Wnioskodawca nie uwzględnił na etapie wniosku o dofinansowanie.
•	Każdy ze wskaźników efektywności zatrudnieniowej należy wpisać we wniosku w części 3.1.1 oddzielnie, zgodnie z definicją wskazana powyżej wraz ze wskazaniem opisu sposobu, źródeł oraz częstotliwości pomiaru. Sam zapis że wskaźniki będą monitorowane zgodnie z Wytycznymi jest niewystarczający.
•	Wartość wskaźnika efektywności zatrudnieniowej należy zawsze wyrażać w %.

14.	Kryterium efektywności zatrudnieniowej objęte są wszystkie typy projektów wskazane w pkt 1.1 Regulaminu Konkursu. 
15.	Zatrudnienie subsydiowane jest uwzględniane w kryterium efektywności zatrudnieniowej pod warunkiem realizacji tej formy wsparcia poza projektami współfinansowanymi ze środków EFS. W liczbie pracujących nie uwzględnia się zatem osoby, która została zatrudniona (zatrudnienie subsydiowane) w ramach projektu współfinansowanego z EFS.

V.	W zakresie wymagań czasowych:

1.	Podmiot wnioskujący o dofinansowanie określa datę rozpoczęcia i zakończenia realizacji projektu, mając na uwadze, iż okres realizacji projektu jest tożsamy z okresem, w którym poniesione wydatki mogą zostać uznane za kwalifikowalne.
2.	Zgodnie z zapisami szczegółowego kryterium dostępu: 
Okres realizacji projektu wskazany we wniosku o dofinansowanie projektu na etapie ubiegania się o dofinansowanie nie przekracza 24 miesięcy.
Ograniczony do 24 miesięcy czas realizacji projektu pozwoli beneficjentom precyzyjnie zaplanować zadania w ramach projektu, a co za tym idzie również planować wydatki, co wpłynie pozytywnie na sposób jego realizacji i rozliczania. Wskazany okres pozwoli również na podjęcie odpowiednich działań zaradczych w przypadku trudności w realizacji projektu.
3.	Wskazany przez wnioskodawcę w pkt. VIII wniosku o dofinansowanie okres realizacji projektu jest zarówno rzeczowym, jak i finansowym okresem realizacji. 
4.	Przy określaniu daty rozpoczęcia realizacji projektu należy uwzględnić czas trwania procedury konkursowej – IOK szacuje, że średni czas upływający od daty zakończenia naboru wniosków do podpisania umowy o dofinansowanie projektu wyniesie około 6 miesięcy.

VI.	W zakresie wyodrębnionej ewidencji wydatków:
1.	Wnioskodawca zobowiązuje się do prowadzenia wyodrębnionej ewidencji wydatków projektu w sposób przejrzysty, tak, aby możliwa była identyfikacja poszczególnych operacji związanych z projektem, z wyłączeniem kosztów pośrednich i stawek jednostkowych.
2.	Obowiązek ten dotyczy każdego z Partnerów, w zakresie tej części Projektu, za której realizację odpowiada dany Partner.

VII.	W zakresie zabezpieczenia prawidłowej realizacji umowy:
1	Zabezpieczeniem prawidłowej realizacji umowy o dofinansowanie projektu do kwoty  nieprzekraczającej 10 mln zł jest złożony przez beneficjenta w terminie 10 dni roboczych, od dnia podpisania przez obie strony umowy, weksel in blanco wraz z deklaracją wekslową (nie dotyczy Beneficjentów będących jednostkami sektora finansów publicznych). IOK dopuszcza dwa sposoby postępowania:
a)	podpisanie weksla oraz deklaracji wekslowej przez osoby do tego upoważnione w obecności pracownika IOK w terminie uzgodnionym z IOK, lub
b)	przedstawienie notarialnego poświadczenia autentyczności podpisów na blankiecie weksla oraz prawdziwości danych zawartych w deklaracji wekslowej.
2	Koszt zabezpieczenia prawidłowej realizacji umowy, jako koszt pośredni stanowi wydatek kwalifikowalny w projekcie.
a)	Wystawca weksla nie jest zobowiązany do dokonywania opłaty skarbowej, w związku z czym zabezpieczenie projektu wekslem in blanco nie wiąże się z ponoszeniem kosztów.
b)	W przypadku, gdy wartość dofinansowania projektu udzielonego w formie zaliczki lub wartość dofinansowania projektu po zsumowaniu z innymi wartościami dofinansowania projektów, które są realizowane równolegle w czasie przez beneficjenta (nie dotyczy Beneficjentów będących jednostkami sektora finansów publicznych) na podstawie umów zawartych w ramach RPO WSL 2014-2020, przekracza limit 10 mln PLN, wówczas zabezpieczenie ustanawiane jest w jednej lub kilku z następujących form:
–	poręczenie bankowe lub poręczenie spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym, że zobowiązanie kasy jest zawsze zobowiązaniem pieniężnym;
–	gwarancja bankowa;
–	weksel z poręczeniem wekslowym banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej;
–	zastaw na papierach wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego;
–	hipoteka;
–	poręczenie według prawa cywilnego.

3.	Zwrot dokumentu stanowiącego zabezpieczenie umowy następuje na pisemny wniosek Beneficjenta po upływie okresu trwałości – jeśli dotyczy albo po upływie 12 miesięcy od ostatecznego rozliczenia umowy o dofinansowanie projektu tj.: 
a)	zatwierdzenia końcowego wniosku o płatność;
b)	zwrocie środków niewykorzystanych przez Beneficjenta – jeśli dotyczy;
c)	w przypadku prowadzenia postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji o zwrocie środków na podstawie przepisów o finansach publicznych lub postępowania sądowo-administracyjnego w wyniku zaskarżenia takiej decyzji albo postępowania przed sądem powszechnym oraz prowadzenia egzekucji 
(w tym administracyjnej), zwrot zabezpieczenia może nastąpić po zakończeniu postępowania i odzyskaniu środków.
4.	Zachowanie trwałości projektu obowiązuje w odniesieniu do współfinansowanej 
w ramach projektu infrastruktury lub inwestycji produkcyjnych.
„Infrastrukturę” na potrzeby tego postanowienia, w przypadku projektów finansowanych ze środków EFS, należy interpretować, jako środki trwałe w rozumieniu pkt 3 podrozdziału 8.7 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020.
5.	Zgodnie z postanowieniami art. 71 rozporządzenia ogólnego, trwałość projektów współfinansowanych ze środków funduszy strukturalnych lub Funduszu Spójności musi być zachowana przez okres 5 lat (3 lat w przypadku MŚP – w odniesieniu do projektów, z którymi związany jest wymóg utrzymania inwestycji lub miejsc pracy) od daty płatności końcowej na rzecz beneficjenta, z zastrzeżeniem pkt 7 podrozdziału 5.3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach EFRR, EFS i FS na lata 2014-2020, a w przypadku, gdy przepisy regulujące udzielanie pomocy publicznej wprowadzają bardziej restrykcyjne wymogi w tym zakresie, wówczas stosuje się okres ustalony zgodnie z tymi przepisami. 
6.	W przypadku projektów współfinansowanych ze środków funduszy strukturalnych i FS, niedotyczących inwestycji w infrastrukturę lub inwestycji produkcyjnych, zachowanie trwałości projektu oznacza utrzymanie inwestycji lub miejsc pracy zgodnie z obowiązującymi zasadami pomocy publicznej.
7.	W przypadku niewystąpienia przez beneficjenta z wnioskiem o zwrot zabezpieczenia w terminie wskazanym w pkt. 2.6.4 Regulaminu konkursu, zabezpieczenie zostanie komisyjnie zniszczone.
8.	Zabezpieczenie prawidłowej realizacji umowy w przypadku projektów o wartości przekraczającej limit, o którym mowa w pkt. 2.6.3 Regulaminu konkursu, jest składane nie później niż w terminie 15 dni roboczych od dnia podpisania przez obie strony umowy.

VIII.	W zakresie partnerstwa:
1.	Projekty dofinansowywane w ramach niniejszego konkursu mogą być realizowane w partnerstwie. Możliwość realizacji projektów w partnerstwie została określona w art. 33 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2016 r., poz. 217). Zgodnie z zapisami Wytycznych w zakresie realizacji zasady partnerstwa na lata 2014 – 2020:
•	Partnerstwo oznacza celowy proces, w którym biorą udział instytucje uczestniczące w realizacji Programu Operacyjnego na lata 2014-2020 na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym oraz partnerzy, na wszystkich etapach realizacji polityki spójności UE, tj. programowania, wdrażania, monitorowania i ewaluacji. Celem partnerstwa jest poprawa efektywności i skuteczności funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. Wszyscy uczestnicy tego procesu wzajemnie uzupełniają się, a dzięki współpracy powstaje efekt synergii i wartość dodana, niemożliwa do osiągnięcia w przypadku działań podejmowanych indywidualnie. 
•	Partnerstwo stanowi integralny element procesu budowy kultury dialogu społecznego i partycypacji społecznej oraz podlega stałej ewolucji i adaptacji do potrzeb wszystkich jego uczestników.
•	Realizacja zasady partnerstwa oznacza nawiązanie stałej i w miarę możliwości oraz potrzeb sformalizowanej współpracy.
•	Zaangażowanie partnerów na różnych płaszczyznach jest czynnikiem sprzyjającym efektywnemu wykorzystaniu środków. Zaangażowanie partnerów poprawia efektywność podejmowanych działań.
2.	W celu zapewnienia skutecznej realizacji zasady partnerstwa instytucje uczestniczące w realizacji RPO WSL na lata 2014-2020 powinny angażować partnerów najbardziej reprezentatywnych dla danego środowiska.
3.	W przypadku realizacji projektów partnerskich, partnerzy są wskazywani imiennie we wniosku o dofinansowanie projektu.
4.	Partnerstwo oznacza wspólną realizację projektu przez beneficjenta i podmioty wnoszące 
do projektu zasoby ludzkie, organizacyjne, techniczne lub finansowe, na warunkach określonych w porozumieniu albo umowie partnerskiej.
5.	Podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2164) zobowiązane są do wyboru partnerów spoza sektora finansów publicznych zgodnie z zapisami art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2016 r., poz. 217).
6.	Podmioty inne niż wymienione w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 2164)indywidualnie określają zasady wyboru partnera projektu.
7.	Partnerami w projekcie mogą być wszystkie podmioty uprawnione do ubiegania się o dofinansowanie poza wymienionymi w punkcie 1.3.2 Regulaminu konkursu.
8.	Realizacja projektów partnerskich w ramach RPO WSL 2014-2020 wymaga spełnienia łącznie następujących warunków:
a)	utworzenie lub zainicjowanie partnerstwa musi nastąpić przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Oznacza to, że przed złożeniem wniosku o dofinansowanie projektu partnerskiego przez wnioskodawcę, zachodzi konieczność utworzenia lub zainicjowania partnerstwa przed rozpoczęciem realizacji projektu. Nie jest to jednak równoznaczne z wymogiem zawarcia porozumienia albo umowy o partnerstwie między wnioskodawcą a partnerami przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Wszyscy partnerzy muszą być jednak wskazani we wniosku. Powyższe postanowienia nie mają zastosowania do sytuacji, kiedy w trakcie realizacji projektu wprowadzany jest dodatkowy partner (kolejny lub w miejsce dotychczasowego partnera, który np. zrezygnował);
b)	ustanowienie lidera partnerstwa (partnera wiodącego), który jest jednocześnie beneficjentem projektu (stroną umowy o dofinansowanie);
c)	uczestnictwa partnerów w realizacji projektu na każdym jego etapie, co oznacza również wspólne przygotowanie wniosku o dofinansowanie projektu oraz wspólne zarządzanie projektem, przy czym partner może uczestniczyć w realizacji tylko w części zadań w projekcie;
d)	adekwatności udziału partnerów, co oznacza odpowiedni udział partnerów w realizacji projektu (wniesienie zasobów, ludzkich, organizacyjnych, technicznych lub finansowych odpowiadających realizowanym zadaniom);
e)	udział partnerów (wniesienie zasobów ludzkich, organizacyjnych, technicznych lub finansowych) musi być adekwatny do celów projektu;
f)	beneficjent (lider) może przekazywać środki partnerom na finansowanie ponoszonych przez nich kosztów. Koszty te wynikają z wykonania zadań określonych we wniosku. Realizacja ww. zadań nie oznacza świadczenia usług na rzecz beneficjenta (lidera);
g)	nie jest dopuszczalne angażowanie, jako personelu projektu pracowników partnerów przez wnioskodawcę i odwrotnie;
h)	nie jest dopuszczalne wzajemne zlecanie przez wnioskodawcę zakupu towarów lub usług partnerowi i odwrotnie.
9.	IOK informuje, iż beneficjent zobowiązany jest do zawarcia pisemnej umowy pomiędzy partnerami, określającej w szczególności podział zadań i obowiązków pomiędzy partnerami oraz precyzyjne zasady zarządzania finansami, w tym przepływy finansowe i rozliczanie środków partnerstwa, a także sposób rozwiązywania sporów oraz odpowiedzialności/konsekwencji (w tym finansowych) na wypadek niewywiązania się przez partnerów z umowy lub porozumienia. Szczegółowe informacje na temat informacji, jakie powinny znaleźć się w porozumieniu oraz umowie o partnerstwie znajdują się w art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 ( tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 217). Integralną częścią umowy pomiędzy partnerami powinno być również pełnomocnictwo/ pełnomocnictwa dla lidera/partnera wiodącego do reprezentowania partnera/partnerów projektu.
10.	Porozumienie lub umowa o partnerstwie nie mogą być zawarte pomiędzy podmiotami powiązanymi w rozumieniu załącznika nr I do rozporządzenia Komisji (UE) Nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r .uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014, str. 1) oraz Ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 z późn. zm.).
11.	Zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy, wnioskodawca, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 2164) dokonuje wyboru partnerów spoza sektora finansów publicznych z zachowaniem zasady przejrzystości i równego traktowania podmiotów. W szczególności jest zobowiązany do:
•	ogłoszenia otwartego naboru partnerów na swojej stronie internetowej wraz ze wskazaniem, co najmniej 21-dniowego terminu na zgłaszanie się partnerów,
•	uwzględnienia przy wyborze partnerów: zgodności działania potencjalnego partnera z celami partnerstwa, deklarowanego wkładu potencjalnego partnera w realizację celu partnerstwa, doświadczenia w realizacji projektów o podobnym charakterze,
•	podania do publicznej wiadomości na swojej stronie internetowej informacji o podmiotach wybranych do pełnienia funkcji partnera.
12.	Partner zobowiązany jest ponosić wydatki zgodnie z Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków w zakresie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata2014-2020 oraz zgodnie z Regulaminem konkursu.
13.	Wszystkie płatności dokonywane w związku z realizacją projektu pomiędzy beneficjentem (liderem) a partnerami dokonywane są za pośrednictwem wyodrębnionego dla projektu rachunku bankowego beneficjenta (lidera).
14.	W przypadku rezygnacji partnera z udziału w projekcie lub wypowiedzenia partnerstwa przez dotychczasowego partnera beneficjent, za zgodą IOK, niezwłocznie wprowadza do projektu nowego partnera. Jednocześnie zmiany dotyczące wprowadzenia do realizowanego projektu dodatkowego, nieprzewidzianego we wniosku o dofinansowanie tego projektu partnera, traktowane są jako zmiany w projekcie i wymagają zgłoszenia oraz uzyskania pisemnej zgody, na zasadach określonych w umowie o dofinansowanie.
15.	Niezależnie od podziału zadań i obowiązków w ramach partnerstwa, odpowiedzialność za prawidłową realizację projektu ponosi beneficjent (lider partnerstwa), jako strona umowy o dofinansowanie.
16.	Informacja o udziale partnera powinna znaleźć się we wniosku o dofinansowanie projektu, zgodnie z Instrukcją wypełniania wniosku o dofinansowanie w ramach RPO WSL 2014-2020.

Uwaga!
Partnerstwo nie może zostać zawiązane pomiędzy jednostką organizacyjną a jej organem prowadzącym i pozostałymi jednostkami organizacyjnymi podlegającymi pod ten organ.

Ważne!
W zakresie wymagań dotyczących partnerstwa oraz realizacji projektu z innymi podmiotami wnioskodawca zobowiązany jest stosować w szczególności przepisy ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014–2020 (tekst jednolity:Dz. U. z 2016 r., poz. 217), Wytyczne w zakresie kwalifikowalności wydatków w zakresie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 oraz Szczegółowy Opis Osi Priorytetowych Regionalnego Programu Operacyjnego  Województwa Śląskiego na lata 2014-2020.

IX.	W zakresie wydatków

1.	IP RPO WSL 2014-2020 zobowiąże beneficjenta do przygotowania i przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w ramach projektu w sposób zapewniający w szczególności zachowanie uczciwej konkurencji i równe traktowanie wykonawców, a także zgodnie z warunkami i procedurami określonymi w Wytycznych.
2.	Udzielanie zamówienia publicznego w ramach projektu następuje zgodnie z:
a)	Ustawą Pzp - dla beneficjentów zobligowanych do stosowania PZP
b)	zasadą konkurencyjności:
–	dla beneficjentów niezobligowanych do stosowania Pzp, w przypadku zamówień publicznych przekraczających wartość 50 tys. PLN netto, tj. bez podatku od towarów i usług, 
–	dla beneficjentów zobligowanych do stosowania PZP w przypadku zamówień publicznych o wartości przekraczającej 50 tys. PLN netto a poniżej 30 tys. Euro, z zastrzeżeniem pkt 2.2.12 oraz pkt 2.2.13 Regulaminu konkursu.
3.	W przypadku, gdy beneficjent jest organem administracji publicznej, może on powierzać na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, realizację zadań publicznych w trybie określonym w tej ustawie.
4.	W przypadku, gdy na podstawie obowiązujących przepisów prawa innych niż ustawa Pzp, wyłącza się stosowanie ustawy Pzp, beneficjent, który jest zobowiązany do stosowania Pzp, przeprowadza zamówienie publiczne z zastosowaniem tych przepisów.
5.	Zasady konkurencyjności nie stosuje się do wydatków rozliczanych uproszczoną metodą, o których mowa w podrozdziale 6.6 i 8.6 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, z zastrzeżeniem zapisu podrozdziału 6.5 pkt 2 lit. B tiret ii niniejszych Wytycznych, wskazującym, że udzielenie zamówienia publicznego w ramach projektu następuje zgodnie z zasadą konkurencyjności w przypadku beneficjenta, będącego podmiotem zobowiązanym zgodnie z art. 3 ustawy Pzp do jej stosowania w przypadku zamówień publicznych o wartości niższej od kwoty określonej w art. 4 pkt 8 ustawy Pzp, a jednocześnie przekraczającej 50 tys. PLN netto, tj. bez podatku od towarów i usług (VAT).
6.	W przypadku ponoszenia wydatków o wartości od 20 do 50 tys. zł netto, tj. bez podatku od towarów i usług, oraz w przypadku zamówień publicznych, dla których nie stosuje się warunków, o których mowa w punkcie 2.2.11, Beneficjent jest zobowiązany uprzednio przeprowadzić i udokumentować rozeznanie rynku co najmniej poprzez upublicznienie zapytania ofertowego na swojej stronie internetowej lub innej powszechnie dostępnej stronie przeznaczonej do umieszczania zapytań ofertowych w celu wybrania najkorzystniejszej oferty. W przypadku gdy w wyniku rozeznania, o którym mowa w zdaniu pierwszym, Beneficjent otrzyma mniej niż trzy oferty, jest zobowiązany udzielić zamówienia zgodnie z zasadą konkurencyjności zgodnie z Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020.

X.	Klauzule społeczne

1.	Na podstawie pkt. 7 sekcji 6.5.1 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, IP RPO WSL w umowie o dofinansowanie określa rodzaj zamówień publicznych, w ramach których zobowiązuje beneficjenta do zastosowania klauzul społecznych, w szczególności ograniczenia możliwości złożenia oferty do podmiotów ekonomii społecznej oraz stosowania kryteriów dotyczących zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami, bezrobotnych lub osób, o których mowa w przepisach o zatrudnieniu socjalnym. 
2.	Obowiązek zastosowania klauzul społecznych przy realizacji zamówień publicznych odnosi się zarówno do zamówień publicznych realizowanych zgodnie z ustawą z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j.: Dz. U z 2015 r., poz. 2164), jak i zamówień publicznych realizowanych zgodnie z zasadą konkurencyjności, o której mowa w sekcji 6.5.3 Wytycznych tj. zamówień przekraczających wartość 50 tys. PLN netto, tj. bez podatku od towarów i usług (VAT).
3.	W szerokim znaczeniu klauzule społeczne to rozwiązania umożliwiające uwzględnienie istotnych względów społecznych przy realizacji zamówienia. Aspekty społeczne w zamówieniach publicznych, sposób oraz przykłady ich stosowania zostały omówione w podręczniku Urzędu Zamówień Publicznych. „Aspekty społeczne w zamówieniach publicznych” (dostępny na stronie www.uzp.gov.pl) oraz w „Podręczniku stosowania klauzul społecznych w zamówieniach publicznych” Tomasza Schimanka i Barabary Kunysz-Syrytczyk z 2014 r. przygotowanego w ramach projektu „Zintegrowany system wsparcia ekonomii społecznej” (dostępny na stronie www.isp.org.pl).
4.	IP RPO WSL zobowiązuje beneficjentów do analizowania możliwości zastosowania klauzul społecznych przy udzielaniu następujących rodzajów zamówień publicznych: dostawy i usługi cateringowe, usługi poligraficzne, publikowania i drukowania. Beneficjent wskazuje w zakresie rzeczowym wniosku o dofinansowanie tj. w polu C.1  Zadania w projekcie jakie rodzaje dostaw i usług zamierza zlecić innym podmiotom przy zastosowaniu klauzul społecznych.
5.	Na podstawie zapisów w zatwierdzonym wniosku o dofinansowanie, IP RPO WSL wpisuje w §26 i §27 umowy o dofinansowanie rodzaje zamówień publicznych, w ramach których zobowiązuje beneficjenta do zastosowania klauzul społecznych.
6.	Jeżeli w wyniku uwarunkowań związanych z realizacją zamówienia, którego przedmiotem jest jedna z usług wskazana w §26 i §27 umowy 
o dofinansowanie beneficjent uzna, ze nie jest możliwe zastosowanie klauzuli społecznej w planowanym postępowaniu, dopuszcza się, w indywidualnych przypadkach przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, uzgodnienie z IP RPO WSL będącą stroną umowy o dofinansowanie, odstąpienia od obowiązku stosowania klauzul społecznych w danym zamówieniu publicznym.

XI.	W zakresie realizacji wskaźników kluczowych i specyficznych dla Programu
Projekt realizuje wskaźniki kluczowe i specyficzne dla Programu, adekwatne do przewidzianej grupy docelowej i typów wsparcia, określone w Regulaminie konkursu/naboru, jako obowiązkowe dla danego typu projektu.

XII.	W zakresie mechanizmu racjonalnych usprawnień
1.	IOK zobowiązuje beneficjenta, do uzasadnienia konieczności poniesienia kosztu racjonalnego usprawnienia z zastosowaniem najbardziej efektywnego dla danego przypadku sposobu (np. prymat wynajmu nad zakupem).
2.	Każde racjonalne usprawnienie wynika z relacji przynajmniej trzech czynników:
–	dysfunkcji związanej z danym uczestnikiem projektu,
–	barier otoczenia oraz
–	charakteru usługi realizowanej w ramach projektu.

3.	Co do zasady, wszystkie produkty projektów realizowanych ze środków EFS, EFRR i FS (produkty, towary, usługi, infrastruktura) są dostępne dla wszystkich osób, w tym również dostosowane do zidentyfikowanych potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Oznacza to, że muszą być zgodne z koncepcją uniwersalnego projektowania, opartego na ośmiu regułach:
1)	Użyteczność dla osób o różnej sprawności
2)	Elastyczność w użytkowaniu
3)	Proste i intuicyjne użytkowanie
4)	Czytelna informacja 
5)	Tolerancja na błędy
6)	Wygodne użytkowanie bez wysiłku
7)	Wielkość i przestrzeń odpowiednie dla postępu i użytkowania
8)	Percepcja równości 
4.	W projektach dedykowanych, w tym zorientowanych wyłącznie lub przede wszystkim na osoby z niepełnosprawnościami (np. osoby z niepełnosprawnościami sprzężonymi) oraz projektach skierowanych do zamkniętej grupy uczestników, wydatki na sfinansowanie mechanizmu racjonalnych usprawnień są wskazane we wniosku o dofinansowanie projektu.
5.	W ramach przykładowego katalogu kosztów racjonalnych usprawnień jest możliwe stosowanie:
a.	kosztów specjalistycznego transportu na miejsce realizacji wsparcia;
b.	dostosowania architektonicznego budynków niedostępnych (np. zmiana miejsca realizacji projektu; budowa tymczasowych podjazdów; montaż platform, wind, podnośników; właściwe oznakowanie budynków poprzez wprowadzanie elementów kontrastowych i wypuklin celem właściwego oznakowania dla osób niewidomych i słabo widzących, itp.) 
z zastrzeżeniem zapisów dotyczących:
–	podatku od towaru i usług (VAT) – pkt 2.2.22 - 2.2.25  Regulaminu konkursu;
–	Cross-financingu – pkt.2.2.66-2.2.72  Regulaminu konkursu;
c.	dostosowania infrastruktury komputerowej (np. wynajęcie lub zakup 
i instalacja programów powiększających, mówiących, kamer do kontaktu z osobą posługującą się językiem migowym, drukarek materiałów 
w alfabecie Braille’a);
d.	dostosowania akustycznego (wynajęcie lub zakup i montaż systemów wspomagających słyszenia, np. pętli indukcyjnych, systemów FM)
e.	asystenta tłumaczącego na język łatwy;
f.	asystenta osoby z niepełnosprawnością;
g.	tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika;
h.	przewodnika dla osoby mającej trudności w widzeniu;
i.	alternatywnych form przygotowania materiałów projektowych (szkoleniowych, informacyjnych, np. wersje elektroniczne dokumentów, wersje w druku powiększonym, wersje pisane alfabetem Braille’a, wersje w języku łatwym, nagranie tłumaczenia na język migowy na nośniku elektronicznym, itp.);
j.	zmiany procedur;
k.	wydłużonego czasu wsparcia (wynikające np. z konieczności wolniejszego tłumaczenia na język migowy, wolnego mówienia, odczytywania komunikatów z ust, stosowania języka łatwego, itp.);
l.	dostosowania posiłków, uwzględniania specyficznych potrzeb żywieniowych wynikających z niepełnosprawności.
6.	Każdy wydatek poniesiony w celu ułatwienia dostępu i uczestnictwa 
w projekcie osób z niepełnosprawnościami jest kwalifikowalny, o ile nie stanowi wydatku niekwalifikowalnego na mocy przepisów unijnych oraz Wytycznych MIR w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 z dnia 10.04.2015 r.
7.	Łączna kwota racjonalnych usprawnień na jednego uczestnika w projekcie nie może przekroczyć 12 tys. PLN.
8.	Nowa infrastruktura wytworzona w ramach projektów powinna być zgodna 
z koncepcją uniwersalnego projektowania, bez możliwości odstępstw od stosowania wymagań prawnych w zakresie dostępności dla osób 
z niepełnosprawnością wynikających z obowiązujących przepisów budowlanych.
9.	Decyzja w zakresie dostosowania danego produktu do potrzeb osób 
z niesprawnościami, powinna być każdorazowo poprzedzona analizą dostępności do potrzeb potencjalnych użytkowników danego produktu projektu i możliwością wystąpienia wśród nich osób z niepełnosprawnościami.
10.	W przypadku szczegółowych projektów, w których zasada dostępności produktów nie znajduje zastosowania, w treści wniosku o dofinansowanie projektu powinna znaleźć się informacja o „neutralności” produktu wraz z uzasadnieniem, dlaczego produkt projektu nie będzie spełniał kryterium dostępności.
11.	Informacje dotyczące zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym zasady stosowania mechanizmu racjonalnych usprawnień w projektach wraz z przykładowym katalogiem kosztów zostały uwzględnione w Wytycznych w zakresie realizacji zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz zasady równości szans kobiet i mężczyzn w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020.

Ważne!
Zaplanowanie sposobów zapewniających dostępność nie może mieć charakteru deklaratywnego i musi mieć odzwierciedlenie w realizacji działań projektowych zwłaszcza w :
a) rekrutacji – zapewnienie dostępności materiałów i spotkań informacyjnych,. nagranie komunikatu, nagranie z tłumaczem języka migowego, strony internetowe zgodne ze standardem WCAG 2.0, pętla indukcyjna dla niedosłyszących, asystent do pomocy w wypełnieniu formularzy rekrutacyjnych; 
b) realizacji działań projektowych – dostępne budynki bez barier, wsparcie asystentów, i trenerów pracy, tłumacz języka migowego, wydłużenie czasu trwania wsparcia, wyposażenie sal dydaktycznych w sprzęt ułatwiający korzystanie z niego, proste i komunikatywne oznakowanie tras dojścia do miejsc szkoleń i wydarzeń projektowych;
c) dostępności stron internetowych  - standard WCAG 2.0 

Uwaga!
Przygotowanie i realizacja dostępnego projektu powinna zawierać:
1.Zdiagnozowanie sytuacji problemowej, na którą odpowiedzią będzie projekt, w tym przeprowadzenie analizy potrzeb osób wchodzących w skład grupy docelowej, planowanej do objęcia wsparciem – identyfikacja barier.
2.Określenie wpływu projektu na sytuację osób z niepełnosprawnościami 
i zidentyfikowanie rezultatów w odniesieniu do tej grupy w aspekcie ilościowym
 i jakościowym.
3. Założenie konkretnego liczbowego udziału osób z niepełnosprawnościami 
w projekcie i zaplanowanie działań dostępnościowych.