F. Kuźnik, A. Klasik, B. Szczupak, M. Baron

KONCEPCJA

REGIONALNEJ POLITYKI MIEJSKIEJ 

15 października 2014 

Spis treści

1.	Istota regionalnej polityki miejskiej w Województwie Śląskim…………………………………….3
2.	Model regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego……………………………….…..6
2.1.	Ujęcie procesowe……………………………………………………………………………………………….6
2.2.	 Ujęcie potencjałowe…………………………………………………………………………………………10
2.3. Ujęcie przepływowe………………………………………………………………………………………….14
3.	Wizja metropolizacji i reurbanizacji Województwa Śląskiego……………………………………17
4.	Cele i priorytety strategiczne oraz zasady i reguły regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego…………………………………………………………………………………………..21
5.	Programy wdrażające regionalną politykę miejską Województwa Śląskiego………….…23
6.	Procedura wdrażania regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego……………28
Aneks I. Ocena projektów kluczowych zgłoszonych w ramach mandatu negocjacyjnego Województwa Śląskiego oraz wiązek projektów ustalonych w ramach prac nad strategią ZIT Subregionu Centralnego [stan ze stycznia 2014 r.]…………………………………………………….31

1. Istota regionalnej polityki miejskiej w Województwie Śląskim

Regionalna polityka miejska jest formą interwencji publicznej w rozwój miejski. Jest polityką regionu wobec obszarów miejskich. Jest to polityka rozwoju obszarów miejskich w regionie, zarówno obszarów metropolitalnych jak i niemetropolitalnych, prowadzona z poziomu wojewódzkiego i w skali województwa. Nie eliminuje ona polityki rozwoju miejskiego prowadzonej przez same miasta. Wręcz przeciwnie, jest polityką prowadzoną w warunkach współdziałania różnych struktur samorządowych – jednostek samorządu terytorialnego, począwszy od samorządu województwa oraz innych jednostek publicznych, prywatnych i obywatelskich zainteresowanych rozwojem miejskim. W warunkach Województwa Śląskiego jako regionu silnie zurbanizowanego polityka miejska musi angażować złożone, wielopodmiotowe struktury współdziałania i wprzęgać w proces jej wdrażania złożone procedury komunikowania się, uruchamiania inicjatyw projektowych, montażu finansowego, planowania przestrzennego.

Polityka miejska Województwa Śląskiego jest silnie zorientowana na wzmacnianie procesu metropolizacji województwa jako regionu miejskiego. Specyficznym wyróżnikiem Województwa Śląskiego są cztery aglomeracje miejskie, z których Metropolia Górnośląska posiada już wykształcone pewne cechy obszaru metropolitalnego. Metropolia Górnośląska z Katowicami jako stolicą regionu jest w przestrzeni krajowej, w dokumentach definiujących politykę regionalną i przestrzenną państwa, postrzegana jako jedna z siedmiu aglomeracji/konurbacji tworzących krajowy system miejski o cechach metropolitalnych. Wyrazem silnej integracji śląsko-małopolskiej, głównie w układzie Metropolia Górnośląska – Krakowski Obszar Metropolitalny jest już przyjęta „Strategia dla rozwoju Polski Południowej w obszarze województw małopolskiego i śląskiego do roku 2020”. W przestrzeni Województwa Śląskiego da się wyraźnie odnotować procesy integracji międzyaglomeracyjnej. W pierwszej kolejności dotyczy to integracji Metropolii Górnośląskiej z Aglomeracją Rybnicką oraz Aglomeracją Bielsko-Bialską. Wzmocnieniu ulegają stopniowo procesy integracyjne w relacji Metropolia Górnośląska – Aglomeracja Częstochowska. Nowe lub zmodernizowane ciągi transportu drogowego a także kolejowego wyznaczą nowe pasma rozwojowe. W orbicie aglomeracji miejskich Województwa Śląskiego trzeba widzieć także rozwój poszczególnych ośrodków lokalnych regionu oraz jego terenów wiejskich.

Województwo Śląskie jako metropolizujący się region miejski musi być również postrzegane jako region przemysłowy i poprzemysłowy. Rozpoczęta na początku lat 90-tych XX wieku głęboka restrukturyzacja śląskiego przemysłu, w tym towarzyszące jej intensywne procesy likwidacyjne zmieniła strukturę gospodarki województwa i bazę ekonomiczną jego miast. Wiele miast można uznać za poprzemysłowe. W części miast, głównie na obszarach zarządzanych przez Katowicką Specjalną Strefę Ekonomiczną ulokowały się nowe sektory gospodarki województwa a niektóre miasta tworzą swoją nową siłę przemysłową i pozycję w gospodarce krajowej i europejskiej. Zrestrukturyzowane przedsiębiorstwa tradycyjnego kompleksu przemysłowego województwa wchodzą „od nowa” na ścieżkę rozwoju (redevelopment). Restrukturyzacja sektorowa gospodarki województwa połączona z dostosowaniami strukturalnymi w gospodarce komunalnej i nowymi impulsami rozwojowymi generowanymi przez działania  gospodarcze samorządów lokalnych daje dobrą podstawę do mówienia o rekompozycji gospodarczej i przestrzennej obszarów miejskich Województwa Śląskiego.
Regionalna polityka miejska ma swoje umocowanie w krajowej polityce miejskiej oraz w tzw. wymiarze miejskim polityki spójności Unii Europejskiej. Regulacje unijne, zawarte głównie w rozporządzeniach dotyczących gospodarowania funduszami Unii Europejskiej ustaliły zakres i formy wsparcia na lata 2014-2020. Efektem tych regulacji są już w Polsce uruchomione prace programowe nad wykorzystaniem instrumentu zintegrowanych inwestycji terytorialnych [ZIT] (a w warunkach Województwa Śląskiego także tzw. regionalnych inwestycji terytorialnych [RIT]). Strategie subregionalne związane z absorpcją środków w ramach ZIT/RIT są już wejściem w regionalną politykę miejską. W przypadku Województwa Śląskiego, gdzie programowanie to objęło wszystkie cztery subregiony mamy do czynienia z już uruchomioną polityka miejską. Tego typu regionalna polityka miejska, tworzona oddolnie wymaga wyrazistej nakładki programowej w postaci koncepcji polityki miejskiej władz regionu. Krajowa polityka miejska jest w stanie tworzenia się. Po wstępnym dokumencie koncepcyjnym pod tytułem „Założenia Krajowej Polityki Miejskiej do roku 2020” (Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, lipiec 2012), który wyraźnie pokazał cele i priorytety tej polityki, drugi dokument Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju z marca 2014 pod nazwą „Krajowa Polityka Miejska, projekt, wersja I” rozpoczął konsultacje w środowiskach samorządowych. Można spodziewać się, że w niedalekiej przyszłości pojawi się finalny dokument Krajowej Polityki Miejskiej profilujący działania państwa w zakresie rozwoju miejskiego. Ważnym składnikiem polityki miejskiej będzie Narodowy Plan Rewitalizacji.

Koncepcja regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego jest osadzona w jego podstawowych dokumentach programowych już przyjętych przez władze samorządowe województwa. W pierwszej kolejności dotyczy to „Strategii rozwoju Województwa Śląskiego Śląskie 2020+” oraz „Planu zagospodarowania  przestrzennego Województwa Śląskiego”. Te dwa dokumenty programowe definiujące politykę rozwoju i zagospodarowania przestrzennego województwa stały się podstawą sformułowania pierwszego zarysu koncepcji polityki miejskiej przyjętego przez Zarząd Województwa Śląskiego w listopadzie 2013 r. Istotne znaczenie „zasilające” politykę miejską województwa ma „Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2013-2020”. Jej kierunkowe rozwiązania i generowane tam projekty strategiczne idealnie współgrają z metropolitalnym i inteligentnym (w rozumieniu smart development) nastawieniem polityki miejskiej Województwa Śląskiego. Jako koncepcyjnie wspomagające traktowane są również różne strategie horyzontalne; sektorowe i dziedzinowe wypracowane już w regionie w różnych środowiskach profesjonalnych i przyjęte do realizacji przez władze samorządowe województwa. Na przykład dotyczy to „Strategii Rozwoju Systemu Transportu Województwa Śląskiego” oraz „Programu Ochrony Powietrza w Województwie Śląskim”. Koncepcja regionalnej polityki miejskiej za podstawę jej wdrażania przyjmuje „Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego na lata 2014-2020” [RPO].

Koncepcja regionalnej polityki miejskiej ma charakter strategiczny. Jej horyzont wykracza poza okres perspektywy finansowej 2014-2020. Jej podstawowe funkcje to:
-	funkcja otwarcia koncepcyjnego na rzecz myślenia o zmianie strategicznej i nowej ścieżce rozwoju miejskiego uwolnionej od myślenia o łagodzeniu skutków negatywnych dostosowań strukturalnych i podtrzymywaniu dotychczasowych struktur gospodarczych,
-	funkcja integracji działań składających się na rozwój miejski w wyróżnionych miejskich obszarach funkcjonalnych województwa na rzecz nowej ścieżki rozwojowej województwa,
-	funkcja ukazywania „białych plam” w myśleniu o przyszłości obszarów miejskich regionu i alokacji środków rozwojowych.
W specyfice i warunkach Województwa Śląskiego jako obszaru postindustrialnego i zurbanizowanego, regionalna polityka miejska  powinna być: 
-	polityką rozwoju metropolitalnego zapewniającą przyspieszenie procesu metropolizacji jako najwyższego stadium urbanizacji regionu  oznaczającego wejście województwa w fazę umiędzynarodowienia (internacjonalizacji) i coraz większe jego uczestnictwo w procesach globalizacyjnych, 
-	polityką rozwoju inteligentnego, rozwoju opartego na nauce i kulturze, wiedzy i kreatywności, na rozwoju technologicznym i procesach innowacyjnych, zapewniając tym samym województwu budowanie i utrzymywanie przewagi konkurencyjnej w wybranych dziedzinach i branżach w przestrzeni europejskiej i w skali globalnej. 
Wejście na ścieżkę rozwoju metropolitalnego zmieniającego oblicze aglomeracji miejskich regionu i rozwoju inteligentnego opartego o nowe, technologiczne  i kreatywne przedsiębiorstwa wymaga  dokończenia przebudowy starej gospodarki regionu tak aby mogła ona uruchomić od nowa procesy rozwojowe oraz reurbanizacji starych struktur zabudowy miejskiej i poprzemysłowej, w stopniu odblokowującym metropolizację i rozwój inteligentny.

Misją regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego jako polityki strategicznej samorządu regionalnego zarówno w długim i średnim horyzoncie jest wspieranie rozwoju metropolitalnego Województwa Śląskiego jako regionu miejskiego. W układzie przestrzennym województwa jest to rozwój powiązanych ze sobą aglomeracji miejskich, tj. Metropolii Górnośląskiej, Aglomeracji: Częstochowskiej, Bielsko-Bialskiej i Rybnickiej wraz z ich ośrodkami lokalnymi. 

W wymiarze operacyjnym polityka miejska Województwa Śląskiego skupia się na alokacji środków finansowych krajowych i europejskich przeznaczonych na rozwój miejski. W przypadku Metropolii Górnośląskiej odnosi się to do środków finansowych pochodzących z wymiaru miejskiego europejskiej polityki spójności. W warunkach Województwa Śląskiego, pozostałe aglomeracje miejskie wraz z ośrodkami lokalnymi objęte są wewnątrzregionalną alokacją środków. Centralną pozycję w operacyjnej polityce miejskiej Województwa Śląskiego zajmują programy  wdrażające regionalną politykę miejską Województwa Śląskiego, tj. regionalny program reurbanizacji, regionalny program metropolizacji.

2. Model regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego

Model regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego jako obszaru postindustrialnego i zurbanizowanego zawiera: 
-	ujęcie procesowe; treścią polityki jest dynamika urbanizacji i rozwoju gospodarczego województwa,
-	ujęcie potencjałowe; treścią polityki jest zintegrowane wykorzystanie potencjału rezydencjalnego i potencjału innowacyjnego województwa,
-	ujęcie przepływowe; treścią polityki są strumienie przepływów generowane przez zachowania podmiotów zainteresowanych rozwojem i zagospodarowaniem województwa. 
	
2.1. Ujęcie procesowe

Ujęcie procesowe regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego opisuje dwuwymiarowa macierz przedstawiona na schemacie pierwszym. Wymiarami macierzy są:
-	urbanizacja regionu (oś pozioma) obejmująca w Województwie Śląskim dwa stadia tego procesu a mianowicie: stadium reurbanizacji, którego istotną składową w warunkach regionu postindustrialnego są procesy rewitalizacyjne oraz stadium metropolizacji regionu, na które nakłada się nasilający się i słabo kontrolowany proces suburbanizacji zachodzący w Metropolii Górnośląskiej oraz w aglomeracjach miejskich wraz z ich ośrodkami lokalnymi;
-	rozwój regionu (oś pionowa) zawierający dwa typy rozwoju pożądane w przestrzeni Województwa Śląskiego, jest to redevelopment czyli ponowne wejście na ścieżkę rozwoju tradycyjnych branż województwa oraz rozwój inteligentny oparty o wiedzę i kreatywność; obydwa wymienione typy rozwoju wiąże ze sobą dążenie do zapewnienia województwu międzynarodowej i globalnej konkurencyjności globalnej.

Dynamika urbanizacji Województwa Śląskiego jest w ujęciu procesowym modelu traktowana jako czynnik endogeniczny. Zakłada się, że procesy urbanizacyjne w istotnym stopniu kształtować będą zintegrowane terytorialnie procesy rozwojowe w regionie. Współzależność typów urbanizacji i typów rozwoju województwa zakreśla strategiczne pola wyzwań regionalnej polityki miejskiej.

Schemat 1. Model regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego - ujęcie procesowe

Strategia
rozwoju
wojewó-
dztwa
śląskiego

Województwo śląskie jako obszar kreatywnie wykorzystujący dziedzictwo urbanistyczno-architektoniczne i postindustrialne

Województwo śląskie jako inteligentny region metropolitalny wiążący ze sobą naukę, kulturę, technologie, innowacyjne i kreatywne branże, struktury
klastrowe

Województwo 
śląskie jako obszar 
podlegający 
rekompozycji struktury gospodarczej i przestrzennej

Województwo 
śląskie jako obszar 
skutecznie wykorzystujący udogodnienia infrastrukturalne i korzyści aglomeracyjne

Pola wyzwań
regionalnej
polityki miejskiej

Plan zagospodarowania przestrzennego
Województwa Śląskiego

Rozwój inteligentny

Redevelopment

Reurbanizacja

Metropolizacja

Rozwój regionu

Urbanizacja regionu

W polu „Województwo śląskie jako obszar podlegający rekompozycji struktury gospodarczej i przestrzennej” (reurbanizacja x redevelopment) wyzwaniem strategicznym regionalnej polityki miejskiej jest postępująca polaryzacja struktury gospodarczej i przestrzennej zurbanizowanych obszarów. Polaryzacja ta polega na koncentracji nowych inwestycji sektora przedsiębiorstw w wyróżnionych miejscach i strefach  i równocześnie na występowaniu miejsc i stref dezinwestycji sektora przedsiębiorstw oraz zanikania aktywności i trwałej utraty miejsc pracy. Nadto pojawiły się nowe obszary koncentracji zabudowy mieszkaniowej o charakterze suburbanizacyjnym oraz przestrzenie dezurbanizacji w miastach. 

Sprostanie temu wyzwaniu wymaga w pierwszej kolejności:
-	uporządkowania przestrzennego tkanki gospodarczej Województwa Śląskiego - tradycyjnej i nowej gospodarki,
-	koncentracji przestrzennej nowej zabudowy przemysłowej, usługowej i rezydencjalnej, w tym na głównych osiach rozwoju Województwa Śląskiego, 
-	wzmacniania skupisk innowacyjnych MŚP jako nowego filaru gospodarki Województwa Śląskiego,
-	ograniczania degradacji obszarów zurbanizowanych, segregacji przestrzennej i społecznej oraz „rozlewającej się” suburbanizacji na przedmieściach miast i obrzeżach aglomeracji,
-	uporządkowania gospodarki energetycznej obszarów miejskich ukierunkowanego na ograniczenie niskiej emisji.

W polu „Województwo śląskie jako obszar kreatywnie wykorzystujący dziedzictwo urbanistyczno-architektoniczne i postindustrialne” (reurbanizacja x rozwój inteligentny) wyzwaniem strategicznym regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego jest utrata substancji materialnej i duchowej dziedzictwa kulturowego i postindustrialnego. Inwestycje sektora przedsiębiorstw nowej gospodarki nie są lokowane w przestrzeniach dziedzictwa, co pogłębia procesy degradacyjne. 
 
Podjęcie tego wyzwania wymaga pilnego:
-	wzmacniania funkcji regionalnych w centrach rdzeniowych miast Województwa Śląskiego wraz z odtwarzaniem atrakcyjnych przestrzeni publicznych,
-	rewitalizowania struktur miejskich i poprzemysłowych na rzecz lokalizowania się nowych aktywności w usługach i wytwórczości - śląski smart heritage,
-	kształtowania przestrzeni miejskich w związku z wieloma stylami życia miejskiego,
-	proefektywnościowego przebudowywania energetycznego gospodarki mieszkaniowej i obiektów użyteczności publicznej.

W polu „Województwo śląskie jako inteligentny obszar metropolitalny” (metropolizacja x rozwój inteligentny) wyzwaniem strategicznym regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego jest radykalne zerwanie z syndromem starego regionu przemysłowego oraz wylansowanie własnej, specyficznej dla warunków śląskich, metropolitalnej ścieżki rozwoju miejskiego opartej na wiedzy i kreatywności.  Wiele zabiegów łagodzących skutki restrukturyzacji starych sektorów nie uruchamiało nowych impulsów rozwojowych region. W mentalności elit zajmujących się regionem zachowało się przekonanie o trwałości starych struktur gospodarczych. 

Podjęcie tego wyzwania aspiracyjnego wymaga w pierwszej kolejności:
-	wzmacniania siły metropolitalnej Województwa Śląskiego poprzez duże projekty infrastruktury metropolitalnej, ukierunkowanej na kreatywny kapitał ludzki (klasę metropolitalną) i sektor kultury,
-	sieciowania środowisk naukowych i biznesowych rozwijających inteligentne specjalizacje regionu, 
-	uczestnictwa miast w rozwoju technologicznym na rzecz wysokodochodowej aktywności ekonomicznej,
-	zwiększania udziału energetyki prosumenckiej w miksie energetycznym Metropolii Górnośląskiej i aglomeracji miejskich.

W polu „Województwo śląskie jako obszar skutecznie wykorzystujący udogodnienia infrastrukturalne i korzyści aglomeracyjne” (metropolizacja x redevelopment) wyzwaniem strategicznym regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego jest formowanie nowej infrastruktury generującej korzyści w wymiarze metropolizującym i uzyskanie skokowo rosnącej atrakcyjności biznesowej i osadniczej regionu.  Większość inwestycji infrastrukturalnych zrealizowanych w ostatnim dwudziestoleciu w regionie miała za zadanie usuwanie negatywnych efektów zewnętrznych, np. wysokich poziomów emisji, nieoczyszczonych ścieków, kongestii drogowej. Konieczne są inwestycje infrastrukturalne tworzące nowe pozytywne efekty zewnętrzne.

Podjęcie tego wyzwania wymaga koncentracji na:
-	umiędzynarodowieniu tradycyjnych aktywności gospodarczych Województwa Śląskiego i powstawaniu nowych, globalnych aktywności,
-	terytorializacji międzynarodowego biznesu wraz z sieciami podwykonawstwa,
-	podnoszeniu atrakcyjności środowisk zamieszkania na obszarze metropolitalnym i w aglomeracjach,
-	skracaniu dystansów przestrzennych w warunkach wzrastającej ruchliwości społeczno-zawodowej na obszarach miejskich województwa,
-	przebudowie technologicznej transportu publicznego w skali metropolitalnej i aglomeracyjnej zapewniającej jego niskoemisyjność i zrównoważoną mobilność,
-	strefowaniu nowych usług spędzania czasu wolnego na obszarach wysokiej atrakcyjności turystyczno-rekreacyjnej oraz nowoczesnych, innowacyjnych usług dla biznesu,
-	zlewniowym uporządkowaniu gospodarki wodnej w Województwie Śląskim.

2.2. Ujęcie potencjałowe

Ujęcie potencjałowe polityki miejskiej Województwa Śląskiego jest wyrażone przez współzależność i synergię potencjału rezydencjalnego i potencjału innowacyjnego. Wymiarami odzwierciedlającej to macierzy są:
-	potencjał rezydencjalny, w obrębie którego identyfikacji wymagają specyficzne czynniki i zasoby reurbanizacji obszarów zdegradowanych i zagrożonych degradacją oraz metropolizacji aglomeracji miejskich województwa,
-	potencjał innowacyjny zdefiniowany odrębnie dla redevelopment, czyli ponownego wejścia na ścieżkę rozwoju tradycyjnych specjalizacji gospodarki śląskiej oraz dla rozwoju inteligentnego bazującego na nowych, inteligentnych specjalizacjach regionu.

Generalnymi orientacjami regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego są:
-	orientacja na witalność struktury gospodarczej i przestrzennej obszarów miejskich Województwa Śląskiego (ukształtowana poprzez wzmacnianie i wykorzystanie potencjałów reurbanizacji i potencjałów na rzecz redevelopment), która wyraża się: produktywnością kapitału ludzkiego, innowacyjnością firm, nowymi wydarzeniami biznesowymi, naukowymi i kulturalnymi, zrewitalizowanymi przestrzeniami miejskimi i poprzemysłowymi, spójnością terytorialną Metropolii Górnośląskiej z Aglomeracjami Bielsko-Bialską i Rybnicką;
-	orientacja na bogactwo inteligentnych aktywności i przestrzeni opartych na dziedzictwie regionu (osiągane dzięki zachowaniu i wykorzystaniu potencjału reurbanizacji i zaangażowaniu potencjału inteligentnego rozwoju) w formie: inteligentnych przestrzeni zurbanizowanych, koncentracji przestrzennych przemysłów kreatywnych, rozwijających się centrów i przestrzeni wyrosłych na miejscach kultu religijnego oraz dziedzictwa;
-	orientacja na elastyczność usługową infrastruktury metropolitalnej województwa uzyskiwana poprzez kształtowanie potencjału metropolizacji aglomeracji miejskich i potencjału ścieżki rozwojowej;
-	orientacja na różnorodność funkcji i przestrzeni metropolitalnych województwa kształtowana przez nowy potencjał metropolizacji i nową ścieżkę inteligentnych specjalizacji.

W ramach każdej z orientacji występują dwa typy interwencji publicznej: 
-	pierwszy typ interwencji odnosi się do kształtowania strony nakładowej,
-	drugi typ odnosi się do kształtowania strony wynikowej.

Schemat 2. Model regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego - ujęcie potencjałowe

Strategia
rozwoju
wojewó-
dztwa
śląskiego

Bogactwo inteligentnych aktywności i przestrzeni opartych na dziedzictwie regionu

Różnorodność funkcji i przestrzeni metropolitalnych województwa

Witalność struktury gospodarczej i przestrzennej obszarów miejskich Województwa Śląskiego

Elastyczność usługowa infrastruktury metropolitalnej województwa

Orientacje
regionalnej
polityki miejskiej

Plan zagospodarowania przestrzennego
Województwa Śląskiego

Potencjał inteligentnego rozwoju

Potencjał na rzecz redevelopment

Potencjał reurbanizacji

Potencjał metropolizacji

Potencjał innowacyjny

Potencjał rezydencjalny

Potencjał rewitalizacji struktury gospodarczej i przestrzennej Województwa Śląskiego tworzą inwestycje publiczne i prywatne różnych typów:
-	inwestycje rozwojowe w energetyce, turystyce i rekreacji oraz w sektorze deweloperskim,
-	inwestycje rozwojowe i stabilizujące ekonomicznie sektor przedsiębiorstw,
-	inwestycje w gospodarkę niskoemisyjną w sektorze usług komunalnych, sektorze przedsiębiorstw i sektorze gospodarstw domowych,
-	inwestycje infrastrukturalne, produkcyjne i usługowe na terenach poprzemysłowych, w strategicznych obszarach rewitalizacji regionu,
-	inwestycje rozwojowe w parkach technologicznych i przemysłowych w zrewitalizowanych obiektach i na terenach poprzemysłowych,
-	inwestycje rozwojowe w nieruchomości w centrach miast, w tym w historycznej zabudowie, 
-	inwestycje infrastrukturalne, mieszkaniowe i usługowe na nowych terenach rezydencjalnych w obszarach podmiejskich i w bezpośrednim otoczeniu aglomeracji miejskich,
-	inwestycje rewitalizacyjne na niewykorzystanych szlakach kolejowych.
Witalność tradycyjnej struktury gospodarczej i przestrzennej Województwa Śląskiego przejawi się w:
-	innowacyjności sektora przedsiębiorstw, w tym w istniejących skupieniach terytorialnych i parkach przemysłowych,
-	wzrastającej produktywności kapitału ludzkiego o zaawansowanych kompetencjach technologicznych i twórczych skoncentrowanego na obszarach miejskich,
-	nowych aktywnościach na zrewitalizowanych terenach poprzemysłowych, kreujących trwałe miejsca pracy,
-	nowych wydarzeniach biznesowych, naukowych i kulturalnych o randze krajowej i międzynarodowej wspartych inwestycjami w infrastrukturę sektora nowoczesnych usług dla biznesu, sektora badawczo-rozwojowego i sektora gospodarki kreatywnej,
-	kompleksowo zrewitalizowanych przestrzeniach miejskich, w tym przestrzeniach publicznych wraz z otaczającą je zieloną infrastrukturą,
-	wzrastającej spójności terytorialnej Metropolii Górnośląskiej z Aglomeracją Rybnicką i Aglomeracją Bielską jako efekcie wykorzystania krajobrazowo-środowiskowych terenów osiedleńczych południowej strefy Województwa Śląskiego.

Potencjał dla inteligentnych aktywności w przestrzeniach dziedzictwa kulturowego i postindustrialnego Województwa Śląskiego tworzą:
-	ikony architektury, urbanistyki, podnoszące atrakcyjność mieszkaniową obszarów miejskich i sprzyjające powrotom mieszkańców do centrów i starych dzielnic,
-	ikony techniki i przemysłu, kreujące nowe aktywności w dziedzinie edukacji, sztuki, kultury i biznesu oraz aktywności spędzania czasu wolnego,
-	wielofunkcyjne przestrzenie rekreacyjno-rozrywkowe w ramach kompozycji kulturowo-krajobrazowych i dawnych założeń pałacowo-parkowych, 
-	tereny leśne i zielone w obszarach aglomeracyjnych województwa, w tym Parku Śląski, sprzyjające kształtowaniu zdrowego stylu życia i wzmacnianiu oferty spędzania czasu wolnego.
Na bogactwo inteligentnych aktywności wyrastających z dziedzictwa kulturowego i postindustrialnego województwa złożą się:
-	inteligentne przestrzenie mieszkaniowe, usługowe i działalności kulturalnej w obiektach poprzemysłowych w centrach miast,
-	przemysły kreatywne, w tym różne branże designu inspirowane tradycjami i produktami regionalnymi,
-	zaawansowane technologicznie muzealnictwo i twórczość filmowa, wykorzystujące dziedzictwo kulturowe i postindustrialne oraz zbiory i dorobek zgromadzony w sieci muzeów w regionie,
-	rozwijające się centra miejskie województwa związane z miejscami kultu religijnego i tradycji ruchu pielgrzymkowego,
-	aktywności edukacyjne i kulturalno-rekreacyjne na szlakach dziedzictwa i historii regionu oraz związane z nią wydarzenia cykliczne.

Potencjał metropolizacji (różnorodności przestrzeni metropolitalnych) Województwa Śląskiego tworzą:
-	metropolitalne przestrzenie publiczne o centralności międzynarodowej,
-	przestrzenie klastrów firm i instytucji,
-	powierzchnie biurowe najwyższej klasy,
-	wielkopowierzchniowe przestrzenie rozrywki, handlu i usług,
-	śródmiejskie strefy ekotonalne miast rdzeniowych o skoncentrowanej zabudowie apartamentowej,
-	tereny podmiejskie i na obrzeżach aglomeracji miejskich o skoncentrowanej zabudowie apartamentalnej,
-	dzielnice miejskie wykreowane przez nową energetykę opartą na OZE i systemach kogeneracyjnych.

Ścieżka rozwoju metropolitalnego województwa będzie się przejawiać poprzez:
-	zaawansowane technologiczne branże specjalizacji regionalnych (medyczna - inżynieria medyczna, ICT, nowa energetyka,
-	innowacyjne działalności w sferze nauki, B+R, i usług biznesowych w nowych obiektach infrastrukturalnych,
-	branże sektora kultury i sektora kreatywnego,
-	specjalistyczne usługi biznesowe i korporacyjne centra usług wspólnych,
-	współpracę klastrową firm i instytucji,
-	usługi o randze metropolitalnej zaawansowane technologicznie.

Potencjał usługowy infrastruktury metropolitalnej Województwa Śląskiego tworzą:
-	sieć kolejowa i tramwajowa organizująca przewozy pasażerskie w transporcie zbiorowym,
-	sieć małych lotnisk na obszarach miejskich Województwa Śląskiego,
-	wewnątrzaglomeracyjne szkielety układu komunikacyjnego,
-	zagospodarowane rezydencjalnie i gospodarczo tereny w otoczeniu funkcjonalnym dworców i węzłów kolejowych w obszarach miejskich Województwa Śląskiego,
-	zmodernizowane linie kolejowe E-65 i E-30 na terenie województwa,
-	inwestycje modernizacyjne w energetyce, gospodarce wodnej i systemach teleinformatycznych.
Elastyczność usługową infrastruktury metropolitalnej zapewnią:
-	szybkie połączenia transportowe aglomeracji miejskich Bielska-Białej, Częstochowy i Rybnika z Metropolią Górnośląską (funkcja integracyjna) i w otwarciu na Kraków, Wrocław oraz południe Europy,
-	wyższą efektywność energetyczną obszarów miejskich,
-	wzrost czystości wód powierzchniowych i jakości wody pitnej,
-	aktywności biznesowe wokół lotniska w Katowicach-Pyrzowicach powiązane z rosnącym ruchem pasażerskim i cargo,
-	nowe tereny inwestycyjne przy węzłach w ciągach transportowych, w tym centra logistyczne o znaczeniu regionalnym i krajowym.

Mobilizacja i zintegrowane wykorzystanie potencjału rezydencjalnego i potencjału innowacyjnego województwa przesądzi o wysokiej skuteczności polityki miejskiej w regionie.  

2.3. Ujęcie przepływowe

Ujęcie przepływowe modelu polityki miejskiej Województwa Śląskiego pozwala na opcjonalne ukierunkowanie zmian przestrzennych będących wynikiem decyzji inwestycyjnych i decyzji lokalizacyjnych różnych podmiotów. Podejście to przedstawić można za pomocą macierzy, której wymiarami są:
-	przepływy urbanizujące związane z reurbanizacją obszarów zdegradowanych i zagrożonych degradacją oraz z metropolizacją aglomeracji miejskich województwa,
-	przepływy inwestycyjne związane ze ścieżką rozwojową tradycyjnych specjalizacji gospodarki śląskiej oraz nowych, inteligentnych specjalizacji regionu. 

Ujęcie przepływowe modelu polityki miejskiej Województwa Śląskiego pozwala kształtować nową organizację przestrzenną i w efekcie zmiany struktury funkcjonalno-przestrzennej regionu. Przepływy urbanizujące w przestrzeni województwa i przepływy inwestycyjne w gospodarce pozwalają na horyzontalne ujęcie polityki miejskiej.

Schemat 3. Model regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego - ujęcie przepływowe

Strategia
rozwoju
wojewó-
dztwa
śląskiego

Przemieszczenia aktywności w przestrzenie dziedzictwa kulturowego w tym postindustrialnego

Transfery wiedzy, innowacji technologicznych, nowych idei i dobrych praktyk

Relokalizacja w relacjach praca-mieszkanie-usługi-rekreacja

Przesunięcia lokalizacyjne oraz zmiana znaczenia i zasięgu urządzeń i sieci infrastruktury metropolitalnej

Organizacja przestrzenna
regionalnej
polityki miejskiej

Plan zagospodarowania przestrzennego
Województwa Śląskiego

Przepływy związane z rozwojem inteligentnym

Przepływy reinwestycyjne

Przepływy reurbanizujące

Przepływy metropolizujące

Przepływy inwestycyjne

Przepływy urbanizujące

Regionalna polityka miejska ukształtuje nową organizację przestrzenną regionu opartą na mobilności ludzi w relacjach praca-mieszkanie-usługi-rekreacja i elastyczności systemów transportowych. Złagodzi skutki presji transportowej na przestrzeń regionu przy wykorzystaniu zrównoważonych form transportu zbiorowego i indywidualnego. U podstaw mobilności ludzi w relacjach praca-mieszkanie-usługi-rekreacja leżeć będą:
-	relokalizacja gospodarstw domowych na nowe podmiejskie tereny rezydencjalne o wysokich walorach,
-	relokalizacja gospodarstw domowych dyktowana zmianą miejsca pracy,
-	codzienne podróże do pracy determinowane koncentracją miejsc pracy,
-	codzienne podróże do specjalistycznych usług i handlu,
-	codzienne podróże do nauki/szkół i do ośrodków akademickich,
-	przemieszczenia osób na sieci ścieżek rowerowych,
-	weekendowe podróże do miejsc wypoczynku na obszary turystyki i rekreacji, także związane z posiadaniem drugiego domu,
-	cykliczne przemieszczanie się ludzi starszych do miejsc koncentracji usług rehabilitacyjnych i uzdrowiskowych,
-	cykliczne podróże do centrów kultury wysokiej i popularnej.

Regionalna polityka miejska odtworzy i zrewaloryzuje przestrzeń regionu nadając rangę i znaczenie dziedzictwu kulturowemu i postindustrialnemu. Zmieni strukturę przestrzenną poprzez rozmieszczenie nowych aktywności wyrastających z tego dziedzictwa, czemu towarzyszyć będzie stworzenie warunków dostępności komunikacyjnej  do rewitalizowanych obszarów. Na przemieszczenia aktywności w przestrzenie dziedzictwa kulturowego w tym postindustrialnego złożą się:
-	ruch „dośrodkowy” nowych aktywności biznesowych i kulturalnych na tereny poprzemysłowe miast rdzeniowych Metropolii Górnośląskiej i centrów aglomeracyjnych,
-	ruch „dośrodkowy” nowych aktywności turystycznych i kulturalnych na tereny dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego,
-	ruch pielgrzymkowy skoncentrowany w miejscach kultu religijnego o znaczeniu regionalnym, krajowym i światowym,
-	nowe aktywności społecznościowe i wydarzenia realizowane w miejscach symbolicznych związanych z historią i tradycją regionu.

Regionalna polityka miejska zmieni układ osi i centrów rozwoju dzięki zmasowanym przepływom wiedzy, innowacji, nowych idei i dobrych praktyk. Powstanie nowa organizacja przestrzenna regionu, której wiodącymi składnikami będą centra biznesu, centra kreacji wiedzy i innowacji, centra kultury i sztuki. Na przepływy wiedzy i innowacji technologicznych, nowych idei i dobrych praktyk złożą się:
-	wymiana wiedzy i informacji w ramach międzynarodowej współpracy akademickiej i realizacji wspólnych projektów,
-	przepływy wiedzy i kompetencji między uczelniami, jednostkami badawczymi i biznesem na rzecz projektów rozwojowych,
-	absorpcja technologii przez globalizujące się rodzime firmy regionu,
-	masowy napływ technologii ICT i gotowych produktów cyfrowych umożliwiający cyfryzację biznesu, gospodarstw domowych i relacji społecznych,
-	przepływy technologiczne w budownictwie pasywnym oraz nowej energetyce,
-	uczestnictwo przedsiębiorstw tradycyjnych sektorów w transferze i łańcuchach technologicznych, szczególnie w branżach specjalizacji gospodarczej regionu (konfigurowanie technologii),
-	napływ firm innowacyjnych i kadry specjalistów do sektora technologicznego,
-	przepływ „dośrodkowy” firm handlu produktami specjalistycznymi i luksusowymi,
-	nowe aktywności biznesowe i kongresowe realizowane w wielofunkcyjnych hotelach wysokiej klasy.

Regionalna polityka miejska wzmocni istniejące węzły metropolitalnej infrastruktury transportowej oraz centra usług metropolitalnych. Zwiększeniu ulegnie stopień dostępności do wiodących centrów oraz zasięg obsługi metropolitalnej. Organizacja przestrzenna regionu zyska na spójności terytorialnej poprzez metropolizację infrastruktury i usług we wszystkich aglomeracjach. Na przesunięcia lokalizacyjne oraz zmianę znaczenia i zasięgu urządzeń i sieci infrastruktury metropolitalnej złożą się:
-	realokacja inwestycji publicznych ukierunkowana na zbudowanie nowego szkieletu drogowego aglomeracji miejskich,
-	przebudowa węzłów na głównych ciągach drogowych obszarów miejskich regionu zmieniająca potoki ruchu transportowego,
-	koncentracja infrastruktury usług biznesowych i finansowych w centrach miast i przy zjazdach śródmiejskich dróg przelotowych o parametrach dróg ekspresowych, w strefach wysokiej klasy powierzchni biurowych,
-	koncentracja przestrzenna infrastruktury akademickiej w istniejących kampusach uniwersyteckich, 
-	przepływy innowacji technologicznych modernizujących infrastrukturę komunalną na obszarach wysokiej koncentracji ludności,
-	nasycanie przestrzeni miejskich małymi hotelami, kreujące przestrzeń metropolitalną,
-	przenoszenie aktywności handlowych i rozrywkowych w ramach kształtującej się regionalnej sieci wielofunkcyjnych centrów handlu, rozrywki i rekreacji na obrzeżach miast,
-	przepływ usług specjalistycznych związanych ze zdrowiem i rekreacją na obrzeża miast i aglomeracji do miejsc o wysokich walorach przyrodniczo-krajobrazowych,
-	obrót nieruchomościami w enklawach rezydencjalnego budownictwa miejskiego na styku z przestrzeniami parkowymi i leśnymi,
-	obrót nieruchomościami związanymi z osiedlami developerskimi wraz z centrami handlu i usług na obrzeżach miast i w strefach podmiejskich Metropolii Górnośląskiej i Aglomeracjach: Bielsko-Bialskiej, Częstochowskiej i Rybnickiej.

W wyniku wielorakich przepływów stopniowo kształtuje się nowa organizacja przestrzenna obszarów miejskich Województwa Śląskiego. W ramach nowej organizacji przestrzennej widoczne są zjawiska pozytywne polegające na zagospodarowaniu nowych lub odnowionych przestrzeni jak i negatywne dotyczące głównie rozpraszania zabudowy i presji urbanizacyjnej na tereny przyrodniczo cenne. Polityka miejska regionu może sprzyjać lepszej organizacji przestrzennej  jego obszarów miejskich pod warunkiem trafnego rozpoznania już zaistniałych zdarzeń i zjawisk.

3. Wizja metropolizacji i reurbanizacji Województwa Śląskiego

Wizja rozwoju obszarów miejskich Województwa Śląskiego akcentuje silnie wymiar metropolizacyjny procesów urbanizacji zachodzących we wszystkich aglomeracjach regionu. Centralne miejsce w procesach metropolizacji zajmuje Metropolia Górnośląska, która już dziś jest w stanie uruchomić procesy metropolizacji pozycjonujące ją jako obszar metropolitalny rangi krajowej. Procesy metropolizacji Metropolii Górnośląskiej sprzyjają wzmocnieniu metropolizacji pozostałych trzech aglomeracji miejskich regionu. Wizja metropolizacji obszarów miejskich Województwa Śląskiego jest wizją województwa jako regionu metropolitalnego. Metropolizacja staje się ważnym czynnikiem rozwoju także ośrodków lokalnych regionu.

Z metropolizacją obszarów miejskich Województwa Śląskiego związana jest ich reurbanizacja. Reurbanizacja, w tym rewitalizacja jest tu traktowana jako warunek i czynnik wspierający metropolizację. Wybicie się regionu na metropolitalność wymaga przemyślanej ścieżki reurbanizacji programowanej z poziomu samorządu województwa.

Wielowymiarową wizję metropolizacji i reurbanizacji Województwa Śląskiego tworzą: 
-	przestrzenie o wysokich wartościach,
-	działalności o wysokim potencjale innowacyjnym oraz 
-	procesy wzmacniające rozwój obszarów miejskich. 
W ramach każdego wymiaru wyróżnia się następujące składowe: dziedzictwo kultury, infrastruktura, struktura gospodarcza i rozwój inteligentny.

Ujęcie wizji rozwoju obszarów miejskich Województwa Śląskiego poprzez przestrzenie, działalności i procesy odzwierciedla trzy ujęcia modelowe polityki miejskiej regionu. Składowe wizji odpowiadają poszczególnym ćwiartkom macierzy we wszystkich trzech ujęciach; to jest: procesowym, potencjałowym i przepływowym. Pożądanym, finalnym „produktem” polityki miejskiej województwa powinny być nowe i/lub zrewitalizowane przestrzenie metropolitalne i w efekcie nowa organizacja przestrzenna obszarów miejskich. To wymaga wyobraźni co do nowych aktywności, które warto i można instalować w przestrzeniach obszarów miejskich województwa i nowych procesów, które trzeba będzie kontrolować w ramach różnych działań prorozwojowych

Tabela 1. Wizja metropolizacji i reurbanizacji Województwa Śląskiego
Składowe wizji	Przestrzenie o wysokich wartościach	Działalności o wysokim potencjale innowacyjnym	Procesy wzmacniające rozwój obszarów miejskich	
Struktura gospodarcza	W odniesieniu do struktury gospodarczej wizję metropolizacji Województwa Śląskiego, w ujęciu przestrzennym współtworzą:
-	przestrzenie zrestrukturyzowanego przemysłu,
-	nowe przestrzenie i strefy przemysłowe globalnych przedsiębiorstw,
-	przestrzenie wielokopowierzchniowego handlu,
-	terytorialne skupienia przedsiębiorstw/ klastry,
-	przestrzenie centrów logistycznych,
-	przestrzenie biurowe, specjalistycznych usług finansowych i biznesowych.

	W ujęciu aktywnościowym wizję metropolizacji Województwa Śląskiego w zakresie struktury gospodarczej wyznaczają:
-	tradycyjne branże przemysłowe o międzynarodowej konkurencyjności,
-	zgrupowania firm przemysłu samochodowego zorientowanych na rynek globalny,
-	zgrupowania przedsiębiorstw krajowych i biznesu międzynarodowego w KSSE,
-	międzynarodowe przedsiębiorstwa handlowo – dystrybucyjne i logistyczne,
-	sektor zaawansowanych usług biznesowych, w tym finansowych,
-	przedsiębiorstwa rynku nieruchomości i sektora deweloperskiego.	Kluczowymi procesami skoncentrowanymi na rekonstrukcji struktury gospodarczej, wzmacniającymi witalność obszarów miejskich są:
-	terytorializacja wielkich przedsiębiorstw i wzbogacanie tkanki gospodarczej regionu; nowe łańcuchy wartości,
-	internacjonalizacja gospodarki Województwa Śląskiego,
-	restrukturyzacja technologiczna tradycyjnych branż przemysłowych,
-	wzrost nasycenia obszarów zurbanizowanych regionu przedsiębiorstwami usług specjalistycznych,
-	procesy inwestycyjno-lokalizacyjne realizowane przez sektor deweloperski.	
Dziedzictwo kultury	W ujęciu przestrzennym wizję metropolizacji Województwa Śląskiego współtworzą:
-	centra miast historycznych, założenia pałacowo-parkowe, wille, zespoły kamienic, 
-	zespoły dzielnic (zabudowy mieszkaniowej i usługowej) o wysokiej historycznej wartości architektoniczno-urbanistycznej, 
-	przestrzenie dziedzictwa postindustrialnego; ikony architektury przemysłowej, 
-	przestrzenie sakralne.	W ujęciu aktywnościowym wizję metropolizacji Województwa Śląskiego w zakresie dziedzictwa kultury wyznaczają:
-	działalność muzyczna inspirowana dziedzictwem kultury regionu,
-	design bazujący na dorobku i tradycjach kultury architektonicznej i plastycznej regionu,
-	wielkie wydarzenia artystyczne odwołujące się do historii i kultury regionu,
-	skupiska małych firm innowacyjnych łączących działalność kulturalną i gospodarczą w obiektach i przestrzeniach dziedzictwa kultury.	Kluczowymi procesami skoncentrowanymi na obszarze dziedzictwa kultury, wzmacniającymi witalność obszarów miejskich są:
-	przebudowa centrów miast i kreowanie funkcji centralnych w dzielnicach śródmiejskich,
-	rewitalizacja zabytkowych zespołów dzielnic miejskich, połączona z kreacją sieci przestrzeni publicznych,
-	nadawanie funkcji kulturalnych, rekreacyjnych i turystycznych obiektom poprzemysłowym,
-	rewitalizacja przestrzeni dziedzictwa religijnego jako integralnych składowych przestrzeni miejskich.	
Rozwój inteligentny	W odniesieniu do rozwoju inteligentnego wizję metropolizacji Województwa Śląskiego, w ujęciu przestrzennym współtworzą:
-	przestrzenie parków i inkubatorów technologicznych oraz targowo-wystawiennicze,
-	przestrzenie uniwersyteckie, centra nauki i centra badawczo-rozwojowe,
-	przestrzenie usług zdrowotnych – duże kompleksy szpitalne, rehabilitacyjne i uzdrowiskowe,
-	przestrzenie / strefy kultury, w tym z wykorzystaniem dziedzictwa postindustrialnego.	W ujęciu aktywnościowym wizję metropolizacji Województwa Śląskiego w zakresie rozwoju inteligentnego wyznaczają:
-	intelektualna aktywność przedsiębiorcza,
-	firmy innowacyjne przygotowujące technologie i produkty specjalistycznych usług medycznych – robotyka medyczna, stenty, sztuczne narządy, komórki macierzyste i inne,
-	firmy technologiczne sektora energetycznego,
-	 przedsiębiorczość transferu technologii,
-	 wzornictwo przemysłowe (designing),
-	energetyka prosumencka w obszarach miejskich,
-	przemysły kreatywne wyrosłe na kulturze,
-	przemysł  produktów turystyki.	Kluczowymi procesami skoncentrowanymi na rozwoju inteligentnym, wzmacniającymi witalność obszarów miejskich są:
-	komercjalizacja własności intelektualnej,
-	inkubowanie  przedsiębiorczości technologicznej – nowa generacja przedsiębiorstw przemysłowych,
-	sieciowanie współpracy przedsiębiorstw, sektora nauki i jednostek samorządu terytorialnego,
-	dywersyfikacja bazy ekonomicznej miast przemysłowych i poprzemysłowych,
-	integracja  ekosystemów innowacji,
-	re-kreacja przestrzeni miejskich.	
Infrastruktura	W odniesieniu do infrastruktury wizję metropolizacji Województwa Śląskiego, w ujęciu przestrzennym współtworzą:
-	przestrzenie wysokiej atrakcyjności lokalizacyjnej wokół węzłów i urządzeń infrastruktury transportowej – szynowej, drogowej, wodnej i lotniczej, w tym przede wszystkim przestrzenie otaczające lotnisko w Pyrzowicach i jego połączenie z głównymi ośrodkami, lotniska lokalne, węzeł autostradowy Sośnica A1-A4,
-	przestrzenie transportowe zapewniające wysoką mobilność wewnątrz aglomeracji miejskich – zintegrowane węzły przesiadkowe, szybkie koleje miejskie, obwodnice miast i ringi aglomeracyjne oraz dołączalność z innymi ośrodkami metropolitalnymi, w tym z Krakowem,
-	przestrzenie transportowe pozwalające wykorzystać atrakcyjność turystyczną regionu: Bielsko Biała – Cieszyn, Bielsko Biała – Żywiec, itp.
-	przestrzenie nowej energetyki (OZE) – wyspy i platformy energetyczne,
-	przestrzenie parkowe, wielofunkcyjne o znaczeniu ponadlokalnym – Park Śląski, parki krajobrazowe, parki linearne w korytarzach ekologicznych, arboreta i ogrody botaniczne.	W ujęciu aktywnościowym wizję metropolizacji Województwa Śląskiego w zakresie infrastruktury wyznaczają:
-	centra logistyczne i dystrybucyjno-handlowe, parki biznesu,
-	działalności deweloperskie ukierunkowane na sektor hotelarsko-restauracyjny, powierzchnie biurowe i mieszkaniowe w nowych strefach biznesowych,
-	niskoemisyjne, zrównoważone systemy transportu publicznego,
-	usługi zapewniające uruchamianie innowacyjnych przedsięwzięć transportowych,
-	aktywności turystyczno-rekreacyjne wraz z obsługą logistyczną ruchu turystycznego,
-	przedsiębiorstwa technologiczne nowej energetyki,
-	usługi środowiskowej oceny innowacyjnych rozwiązań technologicznych w infrastrukturze transportowej, energetycznej i innej,
-	działalność naukowa i edukacyjna na rzecz zachowania bioróżnorodności regionu.	Kluczowymi procesami skoncentrowanymi na infrastrukturze, wzmacniającymi witalność obszarów miejskich są:
-	rozbudowa szkieletu drogowego Metropolii Górnośląskiej i aglomeracji miejskich Bielska-Białej, Częstochowy i Rybnika wraz z ośrodkami lokalnymi
-	rewitalizacja miejskich przestrzeni publicznych w związku z rozbudową metropolitalnego systemu transportowego,
-	rewitalizacja linii kolejowych z dostosowaniem ich do intensywności procesów urbanizacji i rozwoju aktywności w rekreacji i turystyce,
-	technologiczna przebudowa infrastruktury energetycznej obszarów zurbanizowanych o największej koncentracji ludności,
-	technologiczna przebudowa infrastruktury środowiskowej Metropolii Górnośląskiej i aglomeracji miejskich Bielska-Białej, Częstochowy i Rybnika wraz z ośrodkami lokalnymi.	

Ujęcie wizji rozwoju obszarów miejskich Województwa Śląskiego poprzez przestrzenie o wysokich wartościach, działalności o wysokim potencjale innowacyjnymi procesy wzmacniające rozwój inteligentny odzwierciedla trzy ujęcia modelowe polityki miejskiej. Oczekiwanym efektem polityki miejskiej powinny być nowe przestrzenie i nowa organizacja przestrzenna obszarów miejskich regionu To wymaga wyobraźni co do nowych aktywności, które warto i można instalować w przestrzeniach obszarów miejskich regionu oraz nowych procesów, które trzeba będzie kontrolować w ramach wyróżnionych działań realizacyjnych.

4. Cele i priorytety strategiczne oraz zasady i reguły regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego

Podstawą formułowania celów i priorytetów strategicznych były
-	wyzwania oraz 
-	wizja metropolizacji i reurbanizacji Województwa Śląskiego, 
wyprowadzone z trójskładowego modelu regionalnej polityki miejskiej. Układ celów strategicznych i priorytetów przedstawiono w poniższej tabeli.

Tabela 2. Układ celów i priorytetów regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego
Cele strategiczne regionalnej polityki miejskiej	Metropolizacja i reurbanizacja 
jako podstawa identyfikacji priorytetów 
regionalnej polityki miejskiej	
Cel strategiczny 1. Zaawansowana rekompozycja tradycyjnych struktur gospodarczych i przestrzennych Województwa Śląskiego zwiększająca witalność i mobilność społeczną.	Priorytet strategiczny 1. Strefy usług wyższego rzędu podnoszące wartość rekomponowanych przestrzeni.	
Cel strategiczny 2. Nowa ścieżka rozwojowa obszarów miejskich Województwa Śląskiego kreatywnie wykorzystujących dziedzictwo kulturowe i postindustrialne województwa.	Priorytet strategiczny 2. Wielofunkcyjne „parki” dziedzictwa kulturowego i postindustrialnego wraz z nową architekturą i rozwiązaniami urbanistycznymi. 	
Cel strategiczny 3. Nowa ścieżka rozwoju obszarów miejskich Województwa Śląskiego uformowana poprzez integrację nauki, kultury, technologii i biznesu.	Priorytet strategiczny 3. Inteligentne dzielnice miejskie.	
Cel strategiczny 4. Zaawansowane procesy metropolizacji na obszarze Województwa Śląskiego wzmacniane nowoczesną infrastrukturą.	Priorytet strategiczny 4. Strefy urbanizacji zintegrowane infrastrukturą metropolitalną.	

Cele strategiczne zostały zdekomponowane na cele operacyjne. Celom strategicznym przyporządkowano zasady strategiczne. Natomiast do celów operacyjnych przypisano reguły operacyjne prowadzenia polityki (tabela 3.). Postanowienia te respektują zasady krajowej polityki miejskiej, w szczególności zasadę zintegrowanego podejścia terytorialnego.

Tabela 3. Cele, zasady i reguły prowadzenia regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego
Cele polityki	Zasady strategiczne 
i reguły operacyjne prowadzenia polityki	
Cel strategiczny 1. Zaawansowana rekompozycja tradycyjnych struktur gospodarczych i przestrzennych Województwa Śląskiego zwiększająca witalność i mobilność społeczną.	Zasada strategicznego partnerstwa wielodziedzinowego organizacji sektorów: publicznego, prywatnego i obywatelskiego.	
Cel operacyjny 1.1. Zagospodarowane duże obszary terenów poprzemysłowych i odzyskanych po odpadach przemysłowych.	Reguła koncentracji działań na „strefach wrażliwych”.	
Cel operacyjny 1.2. Kompleksowo przebudowane i odnowione substandardowe zespoły i osiedla mieszkaniowe.	Reguła koncentracji działań rewitalizacyjnych 
na dużych obszarach zdegradowanych metropolii i aglomeracji miejskich regionu wraz z ośrodkami lokalnymi. 	
Cel strategiczny 2. Nowa ścieżka rozwojowa obszarów miejskich Województwa Śląskiego kreatywnie wykorzystujących dziedzictwo kulturowe i postindustrialne województwa.	Zasada strategicznej współpracy samorządów terytorialnych i różnorodności rozwiązań instytucjonalnych z udziałem partnerów społecznych i biznesowych.	
Cel operacyjny 2.1. Nowe aktywności w przestrzeniach dziedzictwa kulturowego Województwa Śląskiego.	Reguła kształtowania tożsamości metropolitalnej województwa.	
Cel operacyjny 2.2. Nowe aktywności w przestrzeniach postindustrialnych Województwa Śląskiego.	Reguła różnorodności funkcjonalnej wykorzystania dziedzictwa kulturowego województwa.	
Cel strategiczny 3. Nowa ścieżka rozwoju obszarów miejskich Województwa Śląskiego uformowana poprzez integrację nauki, kultury, technologii i biznesu.	Zasada strategicznego partnerstwa wielodziedzinowego organizacji sektorów: publicznego, prywatnego i obywatelskiego.	
Cel operacyjny 3.1.  Zaawansowana metropolizacja w przestrzeniach aglomeracji miejskich  Województwa Śląskiego.	Reguła specjalizacji ośrodków i obszarów funkcjonalnych miast w ramach inteligentnych specjalizacji województwa. 	
Cel operacyjny 3.2. Inteligentne specjalizacje gospodarki śląskiej ukształtowane w węzłach i skupiskach.	Reguła wielowymiarowej odporności miast na zagrożenia i kryzysy.	
Cel strategiczny 4. Zaawansowane procesy metropolizacji na obszarze Województwa Śląskiego wzmacniane nowoczesną infrastrukturą.	Zasada strategicznej współpracy samorządów terytorialnych i różnorodności rozwiązań instytucjonalnych z udziałem partnerów społecznych i biznesowych.	
Cel operacyjny 4.1. Wysoka atrakcyjność centralnych przestrzeni miejskich Województwa Śląskiego.	Reguła spójności infrastruktury regionu metropolitalnego.	
Cel operacyjny 4.2. Strefy lokalizacji sektora technologicznego i innowacyjnych MŚP na węzłach infrastruktury metropolitalnej.	Reguła koncentracji przestrzennej przedsiębiorstw sektora technologicznego i innowacyjnych MŚP, zgodnie z inteligentną specjalizacją województwa.	

5. Programy wdrażające regionalną politykę miejską Województwa Śląskiego

Koncepcja regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego powinna być wdrażana za pomocą dwóch programów, a mianowicie: 
-	regionalnego programu reurbanizacji,
-	regionalnego programu metropolizacji.
Obydwa programy wpisują się w priorytety strategiczne polityki miejskiej Województwa Śląskiego. 

Regionalny program metropolizacji koncentruje się na przyszłej międzynarodowej specjalizacji gospodarczej województwa, której zalążkiem są wyznaczone w „Regionalnej Strategii Innowacji” specjalizacje inteligentne. Międzynarodowa, inteligentna specjalizacja regionu koresponduje w wymiarze miejskim z metropolizacją regionu opartą na potencjałach Metropolii Górnośląskiej oraz aglomeracji miejskich regionu. Międzynarodowa specjalizacja buduje pozycję gospodarki województwa i uruchamia procesy metropolizacji w rdzeniowych miastach regionu. Z kolei nowoczesna infrastruktura i przestrzenie przygotowane do wymogów współczesnej gospodarki wiedzy i gospodarki kreatywnej pozwalają na rozwinięcie już zalążkowo obecnych i nowych funkcji metropolitalnych tych miast. Wiodącym zadaniem regionalnego programu metropolizacji jest skupianie i kojarzenie ze sobą strategicznych projektów realizujących ideę rozwoju inteligentnego i metropolitalnego regionu oraz przygotowanie mechanizmów generowania nowych inteligentnych i metropolizujących projektów strategicznych. Inteligentne i metropolitalne projekty strategiczne zostały już w części ujawnione i wpisane w Kontrakt Terytorialny dla Województwa Śląskiego oraz RPO Województwa Śląskiego. Przeprowadzona w ramach prac nad koncepcją regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego ocena tych projektów wskazuje wyraźnie na konieczność koncentracji wysiłków na rzecz generowania nowych projektów strategicznych o wyraźnym nastawieniu smartowym i metropolitalnym.

Regionalny program reurbanizacji obszarów miejskich Województwa Śląskiego skupia się na rewitalizacji strategicznych przestrzeni miejskich, głównie śródmiejskich oraz na rewitalizacji strategicznych terenów poprzemysłowych. Termin „przestrzenie/tereny strategiczne” sugeruje z jednej strony, że chodzi o miejsca ważne z punktu widzenia rozwoju miast a z drugiej strony, podkreśla, wagę oceny i selekcji pomysłów i projektów rewitalizacyjnych w specyfice Województwa Śląskiego, w którym „nawis” spraw rewitalizacyjnych może przytłoczyć inne ważne kwestie regionalne. Rewitalizacja w Województwie Śląskim jest kwestią regionalną i krajową. Wielka akcja rewitalizacyjna wsparta Narodowym Planem Rewitalizacji nie może rozgrywać się jedynie na linii program rządowy – samorządy lokalne. Rewitalizacja wymaga tu uporządkowania regionalnego polegającego na: 
-	uwzględnieniu skali regionalnej i aglomeracyjnej oraz ciągłości przestrzennej rewitalizowanych obszarów ponad granicami miast,
-	podporządkowaniu rewitalizacji priorytetom polityki miejskiej województwa.

Prezentowane programy są współzależne. Rdzeniem programu reurbanizacji jest rewitalizacja, która powinna być skojarzona z metropolizacją i rozwojem inteligentnym. Wielkie dziedzictwo kulturowe i industrialne Województwa Śląskiego jest dobrym tworzywem do budowania inteligentnej gospodarki i funkcji metropolitalnych. Rewitalizacja nie może być sprowadzona jedynie do polepszenia lokalnych warunków funkcjonowania miast i poprawy warunków życia. Powinna dać efekt regionalny. Wiodące zadanie regionalnego programu reurbanizacji plasuje się w obszarze sterowania procesami rewitalizacji na rzecz uzyskania efektów w rekompozycji przestrzennej Województwa Śląskiego jako regionu metropolitalnego.

Obydwa regionalne programy wdrażające politykę miejską Województwa Śląskiego mają dobre oparcie w priorytetach i celach „Krajowej Polityki Miejskiej” oraz „Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju”. Ich tematyka jest uwzględniona w wielu wątkach tematycznych projektu „Krajowej Polityki Miejskiej”. W specyfice Województwa Śląskiego obydwa programy, to jest program metropolizacji i program reurbanizacji, umożliwiają koncentrację działań wdrożeniowych podejmowanych z poziomu wojewódzkiego oraz ogniskowanie współdziałania jednostek samorządu terytorialnego i zawiązywanie partnerstw w priorytetowych dziedzinach rozwoju obszarów miejskich regionu.

Koncepcja regionalnej polityki miejskiej inicjuje budowanie programów wdrożeniowych poprzez:
-	ustalenie priorytetów przestrzennych jako miejsc koncentracji interwencji władzy publicznej,
-	dokonanie wyboru typów przestrzeni jako potencjalnych obszarów wsparcia przez projekty,
-	uruchomienie inicjatywy generowania strategicznych projektów regionalnych i/lub wiązek projektów zintegrowanych przestrzennie (megaprojektów),
-	sformułowanie kryteriów selekcji projektów wspieranych środkami publicznymi.

Tabela 4. Struktura regionalnych programów wdrażających regionalną politykę miejską Województwa Śląskiego
	Regionalny program reurbanizacji	Regionalny program metropolizacji	
Cele strategiczne	Cel strategiczny 1. Zaawansowana rekompozycja tradycyjnych struktur gospodarczych i przestrzennych Województwa Śląskiego zwiększająca witalność i mobilność społeczną.	Cel strategiczny 3. Nowa ścieżka rozwoju obszarów miejskich Województwa Śląskiego uformowana poprzez integrację nauki, kultury, technologii i biznesu.	
Cele operacyjne	Cel operacyjny 1.1. Zagospodarowane duże obszary terenów poprzemysłowych i odzyskanych po odpadach przemysłowych.	Cel operacyjny 3.1.  Zaawansowana metropolizacja w przestrzeniach aglomeracji miejskich  Województwa Śląskiego.	
Priorytety przestrzenne	Duże tereny poprzemysłowe i ich skupiska.	Przestrzenie metropolitalne aglomeracji miejskich regionu.	
Przestrzenne obszary wsparcia	-	Tereny poprzemysłowe zdegradowane przez działalność przemysłową.
-	Tereny poprzemysłowe przekraczające granice miast.
-	Tereny poprzemysłowe utrwalające stereotyp postrzegania regionu jako regionu schyłkowego.
-	Tereny poprzemysłowe wynikające z toczących się procesów schyłkowych i likwidacyjnych.	-	Metropolitalne centra miast.
-	Strefy kultury, rozrywki i rekreacji.
-	Centra życia akademickiego.
-	Przestrzenie rezydencjalne klasy metropolitalnej.	
Cele operacyjne	Cel operacyjny 1.2. Kompleksowo przebudowane i odnowione substandardowe zespoły i osiedla mieszkaniowe.	Cel operacyjny 3.2. Inteligentne specjalizacje gospodarki śląskiej ukształtowane w węzłach i skupiskach.	
Priorytety przestrzenne	Substandardowe zespoły i osiedla mieszkaniowe.
	Przestrzenie kreatywnej przedsiębiorczości i inteligentnego biznesu.	
Przestrzenne obszary wsparcia	-	Schyłkowe zespoły dzielnic miejskich o utraconej wartości użytkowej.
-	Zdegradowane dzielnice i zespoły dzielnic miejskich położone w sąsiedztwie dużych terenów poprzemysłowych.
-	Zwarte przestrzenie miejskie, które trwale utraciły napędowe czynniki rozwoju.
-	Duże obszary miejskie zdezintegrowane funkcjonalnie i zdegradowane przestrzennie i środowiskowo pod wpływem eksploatacji górniczej i hutnictwa.	-	Klastry inteligentnych specjalizacji gospodarki śląskiej.
-	Inteligentne dzielnice biznesu wraz z zaawansowanymi usługami oraz przestrzeniami życia i rekreacji.
-	Dzielnice akademickie wraz z infrastrukturą przedsiębiorczości intelektualnej.
-	Strefy integracji sztuki, technologii i biznesu dla rozwoju przemysłów kreatywnych.	
Cele strategiczne	Cel strategiczny 2. Nowa ścieżka rozwojowa obszarów miejskich Województwa Śląskiego kreatywnie wykorzystujących dziedzictwo kulturowe i postindustrialne województwa.	Cel strategiczny 4. Zaawansowane procesy metropolizacji na obszarze Województwa Śląskiego wzmacniane nowoczesną infrastrukturą.	
Cele operacyjne	Cel operacyjny 2.1. Nowe aktywności w przestrzeniach dziedzictwa kulturowego Województwa Śląskiego.
	Cel operacyjny 4.1. Wysoka atrakcyjność centralnych przestrzeni miejskich Województwa Śląskiego.	
Priorytety przestrzenne	Przestrzenie dziedzictwa kulturowego.	Wyposażenie infrastrukturalne przestrzeni centralnych aglomeracji miejskich regionu.	
Przestrzenne obszary wsparcia	-	Zabytkowe układy urbanistyczno-architektoniczne starych, degradujących się osiedli patronackich, dzielnic i zespołów dzielnic.
-	Historyczne centra miast.
-	Miejsca i przestrzenie związane z kultem religijnym różnych wyznań, w tym m.in. nekropolie.
-	Założenia pałacowo-parkowe, w tym rezydencje rodów przemysłowych.	-	Wyspecjalizowana infrastruktura zapewniająca międzynarodową połączalność w transporcie powietrznym, drogowym i kolejowym.
-	Transport metropolitalny wewnątrz aglomeracji miejskich regionu i międzyaglomeracyjny.
-	Szybka kolej regionalna i szynowe połączenia wewnątrzaglomeracyjne.
-	Technologie big data i audiowizualne w komunikacji społecznej.	
Cele operacyjne	Cel operacyjny 2.2. Nowe aktywności w przestrzeniach postindustrialnych Województwa Śląskiego.	Cel operacyjny 4.2. Strefy lokalizacji sektora technologicznego i innowacyjnych MŚP na węzłach infrastruktury metropolitalnej.	
Priorytety przestrzenne	Przestrzenie dziedzictwa postindustrialnego.
	Węzły infrastruktury metropolitalnej regionu.
	
Przestrzenne obszary wsparcia	-	Wartościowe obiekty architektury przemysłowej położone na dużych terenach poprzemysłowych.
-	Tereny poprzemysłowe centralnie położone, w pobliżu centrów miast.
-	Obiekty dziedzictwa techniki i przemysłu, tworzące regionalny szlak turystyczno-edukacyjny.
-	Zabytkowe trasy kolei i tramwajów.
-	Renaturalizowane rzeki i potoki na obszarach zdegradowanych przez przemysł.	-	MPL Katowice-Pyrzowice oraz lotniska lokalne wraz z otoczeniem biznesowym.
-	Węzły autostrad, dróg ekspresowych i ważniejszych dróg krajowych.
-	Dworca kolejowe i centra przesiadkowe w aglomeracjach miejskich regionu.
-	Sieci i węzły infrastruktury teleinformatycznej.	
Inicjatywy strategicznych projektów regionalnych (mega projekty)	-	Inwestycje infrastrukturalne oraz inwestycje rozwojowe w parkach technologicznych i przemysłowych na terenach poprzemysłowych utrwalających stereotyp regionu schyłkowego.
-	Inwestycje w gospodarkę niskoemisyjną w usługach komunalnych, w sektorze przedsiębiorstw i gospodarstwach domowych na zwartych przestrzeniach miejskich, które trwale utraciły napędowe czynniki rozwoju. 
-	Przebudowa funkcjonalna stref osiedli patronackich związanych z ikonami architektury i urbanistyki uwzględniająca zagospodarowanie terenów poprzemysłowych położonych w pobliżu centrów miast.	-	Formowanie metropolitalnych przestrzeni publicznych o rozpoznawalności międzynarodowej i przestrzeni rezydencjalnych klasy metropolitalnej Metropolii Górnośląskiej i Aglomeracji Miejskich Województwa Śląskiego.
-	Metropolitalny szynowy transport zbiorowy, spinający centralne przestrzenie Metropolii Górnośląskiej i aglomeracji miejskich Województwa Śląskiego.
-	Międzynarodowe centrum logistyczne (śląski hub).
-	Budowanie technopolii inteligentnych specjalizacji gospodarki śląskiej, uczestniczących w globalnym transferze innowacji i dobrych praktyk.
-	Kreowanie śródmiejskich stref ekotonalnych o skoncentrowanej zabudowie apartamentowej w centrach miast rdzeniowych Metropolii Górnośląskiej i aglomeracji miejskich regionu.	
Kryteria selekcji projektów	-	Koncentracja regionalnych projektów reurbanizacyjnych na rewitalizacji struktur miejskich i poprzemysłowych w centrach miast rdzeniowych Województwa Śląskiego i w strefach wrażliwych obszarów zurbanizowanych Województwa Śląskiego.
-	Koncentracja regionalnych projektów reurbanizacyjnych dla konwersji energetycznej terenów niskiej emisji oraz dla podniesienia efektywności energetycznej na terenach wysokiej gęstości zabudowy i zaludnienia.
-	Koncentracja regionalnych projektów reurbanizacyjnych na modernizacji technicznej i rewitalizacji dużych zespołów mieszkaniowych oraz na tworzeniu warunków infrastrukturalnych dla powstawania nowej zabudowy wzdłuż głównych korytarzy rozwoju Województwa Śląskiego.
-	Koncentracja regionalnych projektów reurbanizacyjnych na innowacyjnych MŚP w istniejących i projektowanych strefach aktywności gospodarczej w centrach miast Województwa Śląskiego.
-	Koncentracja regionalnych projektów reurbanizacyjnych na uporządkowaniu gospodarki wodno-ściekowej w zlewniach wybranych rzek Województwa Śląskiego.	-	Koncentracja regionalnych projektów metropolizujących na dziedzinach inteligentnej specjalizacji i innowacyjnych MŚP Województwa Śląskiego, zapewniających regionowi  międzynarodową i globalną konkurencyjność.
-	Koncentracja regionalnych projektów metropolizujących na istniejących centrach badawczo-rozwojowych i technologicznych współpracujących z globalizującymi się branżami gospodarki Województwa Śląskiego.
-	Koncentracja regionalnych projektów metropolizujących ofertę kulturalną, turystyczną i rekreacyjną obszarów zurbanizowanych Województwa Śląskiego.
-	Koncentracja regionalnych projektów metropolizujących na kreacji i integracji wewnętrznej bipolarnej struktury europolu śląsko-krakowskiego.
-	Koncentracja regionalnych projektów metropolizujących na kreacji inteligentnego transportu metropolitalnego integrującego, poprzez węzły i korytarze, aglomeracje miejskie Województwa Śląskiego.
-	Koncentracja regionalnych projektów metropolizujących na kreacji wysp (platform) energetyki z odnawialnych i z rozproszonych źródeł energii oraz na niskoemisyjnym budownictwie w aglomeracjach miejskich Województwa Śląskiego.	
Ramy programowe regionalnej polityki miejskiej poziomu krajowego	Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju „Polska 2030”
Strategia Rozwoju Kraju 2020
Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego
Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030
Umowa Partnerstwa
Krajowa Polityka Miejska (obecnie projekt)
Strategia dla rozwoju Polski Południowej w obszarze województw małopolskiego i śląskiego do roku 2020
Kontrakt Terytorialny dla Województwa Śląskiego
Strategia Rozwoju Transportu w Polsce do 2020 roku (z perspektywą do 2030 roku)
Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko perspektywa do 2020 r.	
	-	Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2020
-	Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2020
-	Narodowy Plan Rewitalizacji 2022 (obecnie założenia)
-	Wytyczne w zakresie rewitalizacji obszarów zdegradowanych / Wytyczne w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych (obecnie projekt do konsultacji)	-	Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki „Dynamiczna Polska 2020”
-	Krajowe Inteligentne Specjalizacje	
Ramy programowe regionalnej polityki miejskiej poziomu regionalnego	-	Strategia rozwoju Województwa Śląskiego Śląskie 2020+
-	Strategia Rozwoju Systemu Transportu Województwa Śląskiego
-	Strategia Ochrony Przyrody Województwa Śląskiego do roku 2030
-	Program Ochrony Powietrza w Województwie Śląskim
-	Plan gospodarki odpadami dla Województwa Śląskiego
-	Program usuwania azbestu z terenu Województwa Śląskiego do roku 2032
-	Strategia Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Subregionu Centralnego
-	Strategie Regionalnych Inwestycji Terytorialnych	-	Strategia rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2020+”
-	Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2013-2020	
Programy operacyjne na lata 2014-2020	-	Kluczowe dla regionalnej polityki miejskiej:
-	Regionalny Program Operacyjny
-	Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko
-	Uzupełniające dla regionalnej polityki miejskiej:
-	Program Operacyjny Wiedza, Edukacja, Rozwój
-	Program Operacyjny Inteligentny Rozwój	-	Kluczowe dla regionalnej polityki miejskiej:
-	Program Operacyjny Inteligentny Rozwój
-	Uzupełniające dla regionalnej polityki miejskiej:
-	Regionalny Program Operacyjny
-	Program Operacyjny Wiedza, Edukacja, Rozwój
-	Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko	

6. Procedura wdrażania regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego

W dokumencie pt. „Koncepcja regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego” przedstawiono ideę i orientację strategiczną interwencji samorządu województwa w rozwój obszarów miejskich regionu. Operacyjnie koncepcja ta przekłada się na dwa programy wdrożeniowe, tj. regionalny program reurbanizacji oraz regionalny program metropolizacji. Dla ich powodzenia, w perspektywie regionalnej, istotne będzie uruchomienie pakietu strategicznych projektów regionalnych (mega projektów). Ich zakres został zarysowany w rozdziale 5. 

Na podstawie niniejszego dokumentu koncepcyjnego uruchomiony zostanie dialog władz samorządu województwa z samorządami lokalnymi, który skupi się na poszukiwaniu konsensusu dotyczącego przestrzeni wspólnego inwestowania i współpracy gmin na rzecz mega projektów w ramach funkcjonalnych obszarów miejskich województwa. Do ich identyfikacji posłużyć się można wzorami macierzy decyzyjnych zaprezentowanych w tabelach 5. i 6.

Prace te będą prowadzone współzależnie z uszczegóławianiem i wdrażaniem RPO Województwa Śląskiego. Mogą zostać także wykorzystane do aktualizacji „Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego”.

Tabela 5. Tablica decyzyjna regionalnego programu reurbanizacji wdrażającego politykę miejską Województwa Śląskiego
Inicjatywy strategicznych projektów regionalnych (mega projekty)	Metropolia Górnośląska wraz z lokalnymi ośrodkami rozwoju (Lubliniec, Pszczyna, Zawiercie)	Aglomeracja Bielsko-Bialska wraz z lokalnymi ośrodkami rozwoju (Cieszyn, Żywiec)	Aglomeracja Częstochowska wraz z lokalnymi ośrodkami rozwoju (Kłobuck, Koniecpol, Myszków)	Aglomeracja Rybnicka wraz z lokalnym ośrodkiem rozwoju (Racibórz)	
Inwestycje infrastrukturalne oaz inwestycje rozwojowe w parkach technologicznych i przemysłowych na terenach poprzemysłowych utrwalających stereotyp regionu schyłkowego.					
Inwestycje w gospodarkę niskoemisyjną w usługach komunalnych, w sektorze przedsiębiorstw i gospodarstwach domowych na zwartych przestrzeniach miejskich, które trwale utraciły napędowe czynniki rozwoju. 					
Przebudowa funkcjonalna stref osiedli patronackich związanych z ikonami architektury i urbanistyki uwzględniająca zagospodarowanie terenów poprzemysłowych położonych w pobliżu centrów miast.					

Tabela 6. Tablica decyzyjna regionalnego programu metropolizacji wdrażającego politykę miejską Województwa Śląskiego
Inicjatywy strategicznych projektów regionalnych (mega projekty)	Metropolia Górnośląska wraz z lokalnymi ośrodkami rozwoju (Lubliniec, Pszczyna, Zawiercie)	Aglomeracja Bielsko-Bialska wraz z lokalnymi ośrodkami rozwoju (Cieszyn, Żywiec)	Aglomeracja Częstochowska wraz z lokalnymi ośrodkami rozwoju (Kłobuck, Koniecpol, Myszków)	Aglomeracja Rybnicka wraz z lokalnym ośrodkiem rozwoju (Racibórz)	
Formowanie metropolitalnych przestrzeni publicznych o rozpoznawalności międzynarodowej i przestrzeni rezydencjalnych klasy metropolitalnej Metropolii Górnośląskiej i Aglomeracji Miejskich Województwa Śląskiego.					
Metropolitalny szynowy transport zbiorowy, spinający centralne przestrzenie Metropolii Górnośląskiej i aglomeracji miejskich Województwa Śląskiego.					
Międzynarodowe centrum logistyczne (śląski hub).					
Budowanie technopolii inteligentnych specjalizacji gospodarki śląskiej, uczestniczących w globalnym transferze innowacji i dobrych praktyk.					
Kreowanie śródmiejskich stref ekotonalnych o skoncentrowanej zabudowie apartamentowej w centrach miast rdzeniowych Metropolii Górnośląskiej i aglomeracji miejskich regionu.					

Aneks I. Ocena projektów kluczowych zgłoszonych w ramach mandatu negocjacyjnego Województwa Śląskiego oraz wiązek projektów ustalonych w ramach prac nad strategią ZIT Subregionu Centralnego [stan ze stycznia 2014 r.]

W niniejszym aneksie przedstawiono wyniki pilotażowej oceny projektów mandatu negocjacyjnego Kontraktu Terytorialnego dla Województwa Śląskiego oraz wiązek projektów ZIT Subregionu Centralnego, przeprowadzonej w styczniu 2014 r. Na potrzeby realizacji tego zadania opracowana została metodologia oceny projektów, którą można wykorzystać w kolejnych fazach ustalania list projektów istotnych dla rozwoju obszarów miejskich Województwa Śląskiego. Ocena pozwoliła dokonać pozycjonowania dużych projektów rozwojowych, a także wykazała szereg „białych plam”, których wypełnienie wymaga szczególnej uwagi, przede wszystkim w pracach nad uszczegóławianiem i wdrażaniem RPO Województwa Śląskiego.

Projekty mandatu negocjacyjnego istotne dla procesu reurbanizacji:
-	Internetowe Laboratorium iLab-EPRO – Śląska Sied Laboratoriów Specjalistycznych Energetyki Prosumenckiej (iLab EPRO – SSLS EP)
-	DESIGN SILESIA LAB
-	Budowa trasy N-S w Rudzie Śląskiej łączącej Drogową Trasę Średnicową z Autostradą A4
-	Budowa Regionalnej Drogi Racibórz-Pszczyna na odcinku przebiegającym przez Miasto Rybnik
-	Rozbudowa ul. Warszawskiej w Bielsku-Białej DW942) – odcinek od węzła Komorowice do ul. Piastowskiej
-	Budowa drogi Głównej Południowej na terenie miast Rydułtowy, Pszowa, Wodzisławia Śląskiego oraz gmin Godowa i Mszany
-	Budowa Drogowej Trasy Średnicowej Wschód – etap I - do węzła S1 Jęzor oraz do węzła 3-go Maja w Sosnowcu Etap II – Budowa DTŚ Wschód- od węzła 3-go Maja w Sosnowcu do węzła z S1 w Dąbrowie Górniczej
-	Stworzenie nowej strefy terenów inwestycyjnych i wyprowadzenie ruchu tranzytowego z centrum poprzez rozbudowę Drogi Głównej Zachodniej w Gliwicach.
-	Budowa drogi ekspresowej S11 Kępno – Katowice odc. Lubliniec - Katowice
-	Program kompleksowej likwidacji niskiej emisji na terenie konurbacji śląsko-dąbrowskiej”.
-	Zintegrowany projekt modernizacji i rozwoju infrastruktury tramwajowej w Aglomeracji Śląsko – Zagłębiowskiej wraz z zakupem taboru tramwajowego

Projekty mandatu negocjacyjnego istotne dla procesu metropolizacji:
-	Modernizacja linii kolejowej Katowice - Kraków (szybkie połączenie)
-	Postulat rozbudowy Centralnej Magistrali Kolejowej poprawiającej szybkośd połączenia z Krakowem i Katowicami
-	Rozbudowa infrastruktury MPL Katowice w Pyrzowicach
-	Utworzenie Europejskiego Centrum Innowacyjnych Technologii Medycznych BIO-MED-TECH SILESIA w Zabrzu
-	Planetarium - Śląski Park Nauki
-	Centrum Czystych Technologii Węglowych: rozwój wiedzy i kompetencji gospodarki regionalnej wokół czystych technologii węglowych
-	Śląskie Centrum Inżynierskiego Wspomagania Medycyny i Sportu - „Assist Med-Sport Silesia”
-	Internetowe Laboratorium iLab-EPRO – Śląska Sied Laboratoriów Specjalistycznych Energetyki Prosumenckiej (iLab EPRO – SSLS EP)
-	Wsparcie multimodalnego europejskiego obszaru transportu poprzez budowę łącznika pomiędzy S1-DK94 w celu połączenia terenów inwestycyjnych Zagłębia Dąbrowskiego z Euroterminalem w Sławkowie.

Projekty „synergiczne” mandatu negocjacyjnego:
-	Internetowe Laboratorium iLab-EPRO – Śląska Sied Laboratoriów Specjalistycznych Energetyki Prosumenckiej (iLab EPRO – SSLS EP)
-	Wsparcie multimodalnego europejskiego obszaru transportu poprzez budowę łącznika pomiędzy S1-DK94 w celu połączenia terenów inwestycyjnych Zagłębia Dąbrowskiego z Euroterminalem w Sławkowie.
-	DESIGN SILESIA LAB
-	Budowa Drogowej Trasy Średnicowej Wschód – etap I - do węzła S1 Jęzor oraz do węzła 3-go Maja w Sosnowcu Etap II – Budowa DTŚ Wschód- od węzła 3-go Maja w Sosnowcu do węzła z S1 w Dąbrowie Górniczej
-	Budowa drogi ekspresowej S1 Pyrzowice - Bielsko Biała odc. Kosztowy - Bielsko Biała
-	Stworzenie nowej strefy terenów inwestycyjnych i wyprowadzenie ruchu tranzytowego z centrum poprzez rozbudowę Drogi Głównej Zachodniej w Gliwicach.
-	Budowa połączenia autostrady A1 i A4 – etap I - zmiana przebiegu drogi krajowej nr 79 na terenie miast Katowice, Chorzów, Bytom od węzła z ul. Katowicką do Al. Jana Pawła II
-	Zintegrowany projekt modernizacji i rozwoju infrastruktury tramwajowej w Aglomeracji Śląsko – Zagłębiowskiej wraz z zakupem taboru tramwajowego

Tabela A1. Projekty mandatu negocjacyjnego z perspektywy założeń regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego
ROZWÓJ INTELIGENTNY x REURBANIZACJA
-	Centrum Biotechnologii i Bioróżnorodności i nowe technologie w medycynie	ROZWÓJ INTELIGENTNY x METROPOLIZACJA
-	Utworzenie Europejskiego Centrum Innowacyjnych Technologii Medycznych BIO-MED-TECH SILESIA w Zabrzu 
-	Planetarium - Śląski Park Nauki
-	Centrum Czystych Technologii Węglowych: rozwój wiedzy i kompetencji gospodarki regionalnej wokół czystych technologii węglowych
-	Śląskie Centrum Inżynierskiego Wspomagania Medycyny i Sportu - „Assist Med-Sport Silesia”
-	Internetowe Laboratorium iLab-EPRO – Śląska Sieć Laboratoriów Specjalistycznych Energetyki Prosumenckiej (iLab EPRO – SSLS EP)
-	Centrum Rozwoju Technologii Bio-medycznych, Stomatologicznych i Transferu Danych Bio-Silesia
-	Śląska Cyfrowa Platforma Medyczna eCareMED
-	Działalność badawczo-rozwojowa nad innowacyjnymi metodami  leczenia ran przewlekłych i oparzeń
-	Opracowanie i wdrożenie pierwszego polskiego stentu bioresorbowalnego	
REDEVELOPMENT x REURBANIZACJA
-	Budowa trasy N-S w Rudzie Śląskiej łączącej Drogową Trasę Średnicową z Autostradą A4
-	Budowa Regionalnej Drogi Racibórz-Pszczyna na odcinku przebiegającym przez Miasto Rybnik
-	Budowa drogi Głównej Południowej na terenie miast Rydułtowy, Pszowa, Wodzisławia Śląskiego oraz gmin Godowa i Mszany
-	Program kompleksowej likwidacji niskiej emisji na terenie konurbacji śląsko –dąbrowskiej
-	Rewitalizacja linii kolejowych nr 140/169/179/885/138 połączenia: Orzesze Jaśkowice – Tychy – Baraniec – KWK Piast - Nowy Bieruo – Oświęcim
-	Rewitalizacja linii kolejowych nr 694/157/190/191 Bronów – Bieniowiec – Skoczów – Goleszów – Wisła Głębce
-	Zagłębiowski Park Linearny – rewitalizacja obszaru funkcjonalnego doliny rzek Przemszy i Brynicy
-	RSOR – Regionalny System Oceny Ryzyka oraz Zarządzania Klęskami Żywiołowymi	REDEVELOPMENT x METROPOLIZACJA
-	Modernizacja linii kolejowej Katowice - Kraków (szybkie połączenie)
-	Postulat rozbudowy Centralnej Magistrali Kolejowej poprawiającej szybkośd połączenia z Krakowem i Katowicami
-	Wsparcie multimodalnego europejskiego obszaru transportu poprzez budowę łącznika pomiędzy S1-DK94 w celu połączenia terenów inwestycyjnych Zagłębia Dąbrowskiego z Euroterminalem w Sławkowie
-	Połączenie drogi krajowej S1 od Węzła Mierzęcice z GTL CARGO w miejscowości Mierzęcice
-	Budowa autostrady A1 Tuszyn – Pyrzowice
-	Budowa Drogowej Trasy Średnicowej  Wschód  - Etap I  - węzeł  Lwowska  – węzeł Jęzor
-	Budowa Drogowej Trasy Średnicowej  Wschód  - Etap II  - węzeł Janów – węzeł Bór
-	Budowa drogi ekspresowej S1 Pyrzowice - Bielsko Biała
-	Budowa drogi ekspresowej S69 Bielsko Biała - granica państwa
-	Przebudowa DW 408 na odcinku od m. Gliwice do granicy województwa w tym: Budowa obwodnicy Sośnicowic w ciągu drogi wojewódzkiej nr 408
-	Budowa połączenia autostrady A1 i A4 – etap I - zmiana przebiegu drogi krajowej nr 79 na terenie miast Katowice, Chorzów, Bytom od węzła z ul. Katowicką do Al. Jana Pawła II
-	Modernizacja i przebudowa węzłów na najbardziej obciążonej drodze regionu – DK94/86 w przebiegu Katowice – Sosnowiec – Będzin – Czeladź (DK86) oraz Czeladź, Będzin, Sosnowiec do Dąbrowy Górniczej (DK94)
-	Przebudowa DK44 w relacji Gliwice-Oświęcim, na odcinku od skrzyżowania z DW928 w Mikołowie przez miasto Tychy do planowanego skrzyżowania w S1 w Bieruniu
-	Budowa połączenia kolejowego MPL „Katowice” w Pyrzowicach z miastami aglomeracji górnośląskiej, odcinek Katowice – Pyrzowice
-	Zintegrowany projekt modernizacji i rozwoju infrastruktury tramwajowej w Aglomeracji Śląsko – Zagłębiowskiej wraz z zakupem taboru tramwajowego	

Tabela A2. Wiązki projektów ZIT Subregionu Centralnego z perspektywy założeń regionalnej polityki miejskiej Województwa Śląskiego
ROZWÓJ INTELIGENTNY x REURBANIZACJA
	ROZWÓJ INTELIGENTNY x METROPOLIZACJA
-	WZIT12. Rozwój inteligentnych systemów transportowych
	
REDEVELOPMENT x REURBANIZACJA
-	WZIT1. Nowe szanse dla gospodarki w strefie rdzeniowej Metropolii Górnośląskiej
-	WZIT2. Wzmocnienie tkanki gospodarczej na terenach suburbanizacji wokół Metropolii Górnośląskiej
-	WZIT3. Przemiany gospodarcze w lokalnych ośrodkach rozwoju
-	WZIT4. Zmniejszenie zużycia energii w istniejących nieruchomościach
-	WZIT6. Konwersja źródeł zaopatrzenia w ciepło i energię elektryczną
-	WZIT9. Zwiększenie jakości obsługi linii tramwajowych, trolejbusowych i autobusowych wraz z modernizacją niezbędnej infrastruktury 
-	WZIT13. Porządkowanie systemów gospodarki wodno-ściekowej
-	WZIT14. Kompleksowe unieszkodliwianie odpadów
-	WZIT16. Wsparcie mieszkańców zagrożonych wykluczeniem
-	WZIT17. Rewitalizacja centrów i dzielnic miejskich Metropolii Górnośląskiej
-	WZIT18. Kreowanie obiektów i przestrzeni stanowiących impulsy rozwoju lokalnego	REDEVELOPMENT x METROPOLIZACJA
-	WZIT10. Tworzenie systemu węzłów park&ride na obrzeżach Metropolii Górnośląskiej + WZIT7. Rozwój systemów bike&ride wokół lokalnych ośrodków rozwoju
-	WZIT11. Tworzenie systemu węzłów przesiadkowych Metropolii Górnośląskiej + WZIT8. Zwiększenie rowerowego dostępu do komunikacji publicznej o znaczeniu aglomeracyjnym	

Wnioski z oglądu projektów:
-	W dwóch zestawieniach tabelarycznych dokonano pozycjonowania projektów/wiązek projektów z uwzględnieniem ich udziału w procesach: urbanizacji (reurbanizacja x metropolizacja) oraz rozwoju regionu (redevelopment x rozwój inteligentny). Miarą jakości i siły projektów byłoby plasowanie ich w „górnych” ćwiartkach tabel, w szczególnie w ćwiartce rozwój inteligentny x metropolizacja.
-	Ogólny ogląd obydwu tabel pozwala na wniosek, że przedstawione projekty realizują ścieżkę rozwojową o charakterze naprawczo – porządkowym. Daje się wyraźnie odczuć niedostatek projektów budujących siłę metropolitalną regionu i znamionujących  rozwój nowej gospodarki, w tym rozwój plasujący się w inteligentnych specjalizacjach regionu.
-	W przypadku projektów reurbanizacyjnych Mandatu Negocjacyjnego można wskazać na takie „białe plamy” jak: brak rozwiązań dotyczących: stref aktywności gospodarczej w centrach miast, zlewniowego uporządkowania gospodarki wodno – ściekowej, innowacyjnych działań w przestrzeniach dziedzictwa postindustrialnego.
-	W puli projektów metropolizacyjnych za „białe plamy” można uznać brak rozwiązań dotyczących: globalizujących się branż gospodarki regionu, energetyki odnawialnej i z rozproszonych źródeł energii, niskoemisyjnego budownictwa w aglomeracjach miejskich regionu oraz oferty kulturalnej, turystycznej i rekreacyjnej obszarów zurbanizowanych regionu (w miarę formalnych możliwości uzyskania wsparcia).
-	O ile w przypadku projektów transportowych ujętych w mandacie negocjacyjnym można odczytać myśl strategiczną dotyczącą dokończenia budowy  rusztu drogowego w Aglomeracji Górnośląskiej w wokół niej oraz zaznaczenie tworzenia się nowych osi transportowych w południowej części województwa (Racibórz – Rybnik – Pszczyna, Cieszyn – Biesko-Biała – Kraków) o tyle brak jest podobnych rozwiązań w północnej części województwa, np. Opole – Częstochowa – Kielce (szlak świętokrzyski).
-	Z mandatu negocjacyjnego zniknął projekt dotyczący linii kolejowej Katowice – Pyrzowice, który był w starszej wersji Mandatu i został wysoko uplasowany wg kryteriów polityki miejskiej Województwa Śląskiego (prawdopodobnie jest adresowany do innych programów operacyjnych ?).
-	W projektach ZIT-owych daje się zauważyć słabe nawiązanie do inteligentnych specjalizacji regionu.
-	Większość projektów i wiązek projektowych ma charakter zatomizowany, nie tworzą wiązek terytorialnych (ponadlokalnych) i nie znamionują koncentracji przestrzennej.
-	Duża ilość wiązek projektowych pozostaje w dysharmonii z wielkością alokowanych środków finansowych (rozproszenie dziedzinowe).
-	Treść i przesłanie teleologiczne poszczególnych wiązek projektowych pozostaje w bardzo luźnym związku z treścią poszczególnych projektów (wg wstępnych fiszek projektowych przekazanych zespołowi).
-	W rozwiązaniach ZIT-owych wyraźny jest brak projektów dotyczących metropolizacji i rozwoju inteligentnego (górne ćwiartki tabeli).

Konkluzje dotyczące prac nad koncepcją polityki miejskiej Województwa Śląskiego:
-	Koncepcja polityki miejskiej województwa powinna zwrócić szczególną uwagę na metropolitalny wymiar rozwoju miejskiego traktowany jako rozwój inteligentny.
-	Koncepcję polityki miejskiej województwa należy traktować jako wypełnienie pustych miejsc w oparciu o już przygotowane dokumenty programowe.
-	Opracowanie całościowej koncepcji polityki miejskiej w regionie ma sens jedynie wtedy gdy uda się  wygenerować „twarde” instrumenty wdrożeniowe tej polityki – finansowe oraz wynikające z polityki przestrzennej województwa.