Załącznik do uchwały
                                                                                                                               Sejmiku Województwa Śląskiego
                                                                                                                  nr...............................z dnia.......................

Wojewódzki program wyrównywania szans osób niepełnosprawnych oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu na lata 2003 – 2005

___________________________________________________________________________

Katowice 2003

I.	Podstawy opracowania
”Wojewódzkiego programu wyrównywania szans osób niepełnosprawnych oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu na lata 2003 – 2005”

Przesłankę do opracowania programu stanowi znowelizowana ustawa z dnia                   17 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz .U. nr 123,poz.776 z późniejszymi zmianami), która daje podstawę Samorządowi Województwa do opracowania wojewódzkiego programu na lata 2003-2005 dotyczącego wyrównywania szans osób niepełnosprawnych                  i przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu w województwie śląskim (na podstawie art.35 ust.1 pkt.1 wymienionej ustawy) 

Opracowanie programu wpisuje się także w realizację celów zawartych w „Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000 – 2015” i jest związane z realizacją priorytetu B : Umacnianie solidarności i więzi międzyludzkich, poprawa stanu zdrowia oraz bezpieczeństwa socjalnego i publicznego mieszkańców oraz celów strategicznych:
C (3) –  Zbudowanie zintegrowanego systemu pomocy społecznej,
C (5) –  Poprawa stanu zdrowia mieszkańców regionu,
C (7) – Wzmocnienie trwałości rodziny, wspieranie jej rozwoju, wyrównywanie szans różnych typów rodzin, a także aktywizacja i integracja społeczności lokalnych na rzecz wzmacniania rodzin.

U podstaw tworzenia programu znajdują się również zapisy Karty Praw Osób Niepełnosprawnych, przyjętej uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia                     1 sierpnia 1997 roku (M.P. nr 50, poz.475), która podkreśla prawo osób niepełnosprawnych do niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia.

Konsultacje społeczne

Doświadczenia Samorządu Województwa Śląskiego w realizacji zadań 
z obszaru polityki społecznej, wskazują, że gwarantem właściwej ich realizacji jest  wielowymiarowa współpraca z samorządami lokalnymi, instytucjami regionalnymi                 i organizacjami pozarządowymi.  
W procesie przygotowania Wojewódzkiego programu wyrównywania szans osób niepełnosprawnych oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu                           w województwie śląskim na lata 2003 – 2005 szczególnie ważne były konsultacje społeczne. 
W konsultacjach uczestniczyli przedstawiciele gmin i powiatów, środowiska osób niepełnosprawnych oraz instytucji i organizacji działających na rzecz osób niepełnosprawnych z terenu województwa śląskiego, takich jak np. powiatowe centra pomocy rodzinie, ośrodki pomocy społecznej, organizacje pozarządowe, Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych, Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego, Uniwersytet Trzeciego Wieku przy Uniwersytecie Śląskim w Katowicach i inne. Koordynację prac związanych z przygotowaniem projektu programu prowadził Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego.
Konsultacje społeczne miały charakter spotkań roboczych i stanowiły ważny etap procesu przygotowania projektu programu. Ich uczestnicy wskazywali na najważniejsze problemy dotykające osoby niepełnosprawne, a także wypracowywali propozycje celów, przedsięwzięć i zadań programu, służących poprawie sytuacji osób niepełnosprawnych. 

Priorytetowe kierunki działań przyjęte w programie

Działania o charakterze profilaktycznym – obejmują działania zmierzające  do wczesnego usprawniania osób dotkniętych niepełnosprawnością (tzw. wczesna interwencja) oraz ograniczania skutków niepełnosprawności, a także łagodzenia skutków psychospołecznych związanych z faktem niepełnosprawności. 

Działania o charakterze wzmacniającym i wspierającym – obejmują działania, których celem jest wspieranie osób dotkniętych niepełnosprawnością oraz wzmacnianie ich samodzielności i aktywności, zgodnie z zasadą pomocniczości.

Działania o charakterze pomocowym – obejmują działania mające na celu pomoc                 w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej osób niepełnosprawnych i ich rodzin oraz zapobieganie społecznej marginalizacji i wykluczeniu.

Działania o charakterze przystosowawczym – obejmują działania zmierzające do przystosowania środowiska społecznego do potrzeb osób niepełnosprawnych oraz tworzenie warunków do ich samodzielnego życia.

Działania o charakterze edukacyjnym – obejmują działania mające na celu kształtowanie właściwych postaw społecznych wobec osób niepełnosprawnych, sprzyjających przestrzeganiu praw osób niepełnosprawnych.

Działania o charakterze promocyjnym – obejmują upowszechnianie działalności              i twórczości osób niepełnosprawnych, promowanie ich samodzielności                                 i autonomiczności. 

Beneficjenci programu

1)	Beneficjenci bezpośredni: osoby niepełnosprawne zamieszkujące województwo śląskie.
2)	Beneficjenci pośredni: samorządy lokalne oraz organizacje pozarządowe uczestniczące w realizacji programu.
II.	Cel strategiczny, cele operacyjne, przedsięwzięcia 
i zadania programu.

Cel strategiczny:
Poprawa w województwie śląskim warunków wyrównywania szans osób niepełnosprawnych, ich integracji społecznej oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych i ich rodzin.

Działalność prowadząca do realizacji wymienionego celu będzie polegała z jednej strony na tworzeniu warunków zewnętrznych sprzyjających wyrównywaniu szans
 i społecznej integracji osób z niepełną sprawnością, z drugiej zaś strony działania będą ukierunkowane bezpośrednio na same osoby niepełnosprawne, prowadząc do wzmocnienia ich samodzielności i zdolności do samoorganizacji. 

Tak postawiony cel i sposób jego realizacji przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych oraz sprzyjają włączaniu ich do grup społecznych oraz instytucji tak, aby osoby te mogły uczestniczyć w życiu społecznym na równi z innymi ludźmi.

Cele operacyjne:
1.	Zintegrowanie i wzmocnienie podmiotów działających w imieniu i na rzecz osób niepełnosprawnych.

2.	 Usprawnienie systemu informacji dotyczącej problematyki osób niepełnosprawnych w regionie.

3.	Zwiększenie dostępności osób niepełnosprawnych do kształcenia.

4.	Kształtowanie właściwych postaw społecznych sprzyjających realizowaniu praw osób niepełnosprawnych.

5.	Tworzenie warunków do zachowania samodzielności i niezależności osób niepełnosprawnych poprzez rozwój kompleksowego systemu rehabilitacji.

6.	Wyrównywanie różnic pomiędzy podregionami województwa śląskiego.             
Cel operacyjny 1

Zintegrowanie i wzmocnienie podmiotów działających w imieniu i na rzecz osób niepełnosprawnych.

W działalność na rzecz osób niepełnosprawnych zaangażowane są zarówno samorządy lokalne, jak również organizacje pozarządowe. U podstaw dążenia do wyrównywania szans osób niepełnosprawnych oraz skutecznego przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu leży integracja i koordynacja działalności różnych podmiotów gminnych i powiatowych. Sprawnej realizacji zadań na rzecz osób niepełnosprawnych sprzyja opracowanie lokalnych programów działań.

Przedsięwzięcie 1.1.
Inicjowanie współpracy samorządów terytorialnych, sektora pozarządowego oraz środowiska osób niepełnosprawnych w zakresie diagnozowania sytuacji osób niepełnosprawnych oraz programowania działalności na ich rzecz. 

Zadania:
•	Współpraca w opracowywaniu lokalnych, zintegrowanych programów na rzecz wyrównywania szans osób niepełnosprawnych oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu.
•	Współpraca i wymiana doświadczeń w zakresie  działalności na rzecz osób niepełnosprawnych pomiędzy samorządem terytorialnym i sektorem pozarządowym.
•	Wspólne aplikowanie projektów do funduszy Unii Europejskiej .
•	Prezentacja i promocja modelowych, lokalnych programów wspierania osób niepełnosprawnych.

Przedsięwzięcie 1.2.
Opracowanie i realizacja szkoleń w zakresie problematyki niepełnosprawności dla samorządów lokalnych oraz sektora pozarządowego.

Zadania:
•	Współpraca w zakresie badania potrzeb szkoleniowych w obszarze problematyki niepełnosprawności.
•	Tworzenie na poziomie regionalnym oraz współpraca w tworzeniu lokalnych programów szkoleń integrujących służby społeczne działające na rzecz osób niepełnosprawnych w tym wolontariuszy.
•	Organizowanie szkoleń obejmujących zagadnienie aplikowania projektów do funduszy Unii Europejskiej.

Oczekiwane rezultaty realizacji celu 1: 
•	Wypracowanie przez samorządy terytorialne systemów współpracy na rzecz osób niepełnosprawnych.
•	Konsolidacja działalności służb społecznych, realizujących zadania z zakresu niepełnosprawności.
•	Opracowanie i realizacja zintegrowanych programów lokalnych na rzecz osób niepełnosprawnych.
•	Pozyskanie funduszy europejskich na realizację projektów z zakresu niepełnosprawności.
•	 Opracowanie i realizacja programów szkoleń z zakresu problematyki niepełnosprawności.

Partnerzy:
Samorząd Województwa Śląskiego, instytucje regionalne działające na rzecz osób niepełnosprawnych, samorządy gminne i powiatowe, organizacje pozarządowe, środowisko osób niepełnosprawnych.

Termin realizacji:
lata 2003 – 2005

Cel operacyjny 2

Usprawnienie systemu informacji dotyczącej problematyki osób niepełnosprawnych w regionie.

Jednym z ważnych elementów wyrównywania szans osób niepełnosprawnych jest ułatwienie dostępu do kompleksowej informacji dotyczącej problematyki niepełnosprawności, zarówno samym osobom niepełnosprawnym, jak również instytucjom i organizacjom działającym na ich rzecz.

W pracach nad rozwiązaniami dotyczącymi usprawnienia systemu informacyjnego powinny współpracować zainteresowane instytucje oraz organizacje pozarządowe            w celu zintegrowania swojej działalności w tym zakresie.

Przedsięwzięcie 2.1.
Zintegrowanie działań instytucji działających na rzecz osób niepełnosprawnych                 w celu monitorowania sytuacji osób niepełnosprawnych w województwie śląskim.

Zadania:
•	Inicjowanie współpracy pomiędzy instytucjami dysponującymi danymi dotyczącymi problematyki osób niepełnosprawnych.
•	Opracowanie we współpracy z samorządem lokalnym, instytucjami regionalnymi               i organizacjami pozarządowymi systemu zbierania danych z zakresu niepełnosprawności.

Przedsięwzięcie 2.2.
Rozszerzenie i aktualizacja danych o instytucjach i organizacjach pozarządowych działających na rzecz osób niepełnosprawnych w województwie śląskim, zawartych                  w Internetowej Bazie Informacyjnej Służb Społecznych www.silesia-region.pl/rops/baza.

Zadania:
•	Zebranie drogą ankietową kompleksowych informacji o instytucjach                                i organizacjach pozarządowych działających w imieniu i na rzecz osób niepełnosprawnych.
•	Udostępnianie na stronach internetowych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego poszerzonej i uaktualnionej bazy danych                             o instytucjach i organizacjach pozarządowych, działających na rzecz osób niepełnosprawnych w województwie śląskim.

Przedsięwzięcie 2.3.
Usprawnienie przepływu informacji kierowanej do osób niepełnosprawnych.  

Zadania:
•	Współpraca w zakresie zapewnienia osobom niepełnosprawnym szerszego dostępu do informacji poprzez wykorzystanie różnorodnych źródeł przekazu (Internet, infolinie, publikacje, środki społecznego przekazu itp.).
•	Upowszechnianie publikacji prasowych, broszur, poradników, informatorów dotyczących różnych aspektów życia osób niepełnosprawnych oraz przysługujących im praw.
•	Współpraca samorządów lokalnych z organizacjami pozarządowymi w zakresie działalności informacyjnej i poradnictwa dla osób niepełnosprawnych.

Oczekiwane rezultaty realizacji celu 2: 
•	Zwiększenie dostępu do informacji, dotyczących niepełnosprawności                                w województwie śląskim.
•	Udostępnienie kompleksowej informacji regionalnej o instytucjach i organizacjach pozarządowych, działających na rzecz osób niepełnosprawnych w województwie śląskim.
•	Stworzenie sprawnego systemu informacji dla osób niepełnosprawnych                        w środowiskach lokalnych.

Partnerzy:
Samorząd Województwa Śląskiego, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Urząd Statystyczny w Katowicach, inne instytucje regionalne, samorządy gminne i powiatowe, organizacje pozarządowe działające w środowisku i na rzecz osób niepełnosprawnych.

Termin realizacji:
lata 2003 - 2004

Cel operacyjny 3

Zwiększenie dostępności osób niepełnosprawnych do kształcenia.

Podstawowym czynnikiem utrudniającym podjęcie zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne zdolne do pracy jest bariera związana z wykształceniem                              i kwalifikacjami zawodowymi. Konieczne wydaje się stworzenie warunków sprzyjających dostępności osób niepełnosprawnych do kształcenia.
 
Przedsięwzięcie 3.1.
Działania sprzyjające budowaniu systemu kształcenia ustawicznego osób niepełnosprawnych.
 
Zadania: 
•	Monitorowanie potrzeb w środowiskach lokalnych w zakresie kształcenia osób niepełnosprawnych.
•	Prowadzenie działań na rzecz równości szans osób niepełnosprawnych                      w dostępie do edukacji na różnych poziomach.
•	Wspieranie i motywowanie osób niepełnosprawnych do podnoszenia poziomu wykształcenia i posiadanych umiejętności - kształcenie ustawiczne.

Oczekiwane rezultaty realizacji celu 3: 
•	Zwiększenie dostępu osób niepełnosprawnych do kształcenia.
•	Zwiększenie zaangażowania społeczności lokalnych w działalność na rzecz poprawy dostępności osób niepełnosprawnych do kształcenia.

Partnerzy:
Samorząd Województwa Śląskiego, Kuratorium Oświaty, samorządy gminne i powiatowe, organizacje pozarządowe, przedstawiciele środowiska osób niepełnosprawnych.

Termin realizacji:
Lata 2003 – 2005.

Cel operacyjny 4

Kształtowanie właściwych postaw społecznych wobec niepełnosprawności, sprzyjających realizowaniu praw osób niepełnosprawnych.

Podniesienie poziomu świadomości społecznej na temat niepełnosprawności jest kluczowe dla przełamywania barier społecznych, związanych z niepełnosprawnością. Jednocześnie niemniej istotne jest budzenie świadomości społecznej samych osób niepełnosprawnych; co do ich potrzeb, możliwości oraz wkładu, jaki wnoszą w życie społeczne. Tego typu działania sprzyjają integracji społecznej osób niepełnosprawnych i przeciwdziałaniu ich wykluczeniu społecznemu.

Przedsięwzięcie 4.1.
Edukacja społeczna mająca na celu rozbudzanie społecznej świadomości, dotyczącej problemu niepełnosprawności oraz przełamywanie barier społecznych, związanych z niepełnosprawnością.

Zadania:
•	Współpraca w organizowaniu konferencji, seminariów, kampanii, imprez integracyjnych, itp. mających na celu podnoszenie społecznej świadomości dotyczącej problematyki niepełnosprawności.
•	Współpraca w zakresie opracowania i realizacji programów edukacyjnych dla osób niepełnosprawnych mających na celu podnoszenie świadomości osób niepełnosprawnych dotyczącej przysługujących im praw, a także ich potencjału oraz wkładu, jaki wnoszą w życie społeczne. 
•	Promowanie i prezentacja twórczości artystycznej, kulturalnej i zawodowej osób niepełnosprawnych.

Przedsięwzięcie 4.2.
Inicjowanie i wspieranie działań, sprzyjających zwiększeniu obecności osób niepełnosprawnych w życiu publicznym – promowanie aktywności osób niepełnosprawnych.

Zadania:
•	Wspieranie aktywności i samoorganizacji środowiska osób niepełnosprawnych.
•	Promowanie współpracy społeczności lokalnych ze środowiskiem osób niepełnosprawnych.
•	Wspieranie działań organizacji pozarządowych i samorządów lokalnych na rzecz osób niepełnosprawnych.

Oczekiwane rezultaty realizacji celu 4: 
•	Zwiększenie społecznej świadomości dotyczącej problematyki  niepełnosprawności.
•	Upowszechnienie aktywnego stylu życia i promowanie postawy pokonywania niesprawności wśród osób niepełnosprawnych – zwiększenie aktywności środowiska osób niepełnosprawnych.
•	Upowszechnienie wizerunku osób niepełnosprawnych jako aktywnych członków społeczeństwa.
•	Zwiększenie zaangażowania samorządów lokalnych oraz organizacji pozarządowych w działalność na rzecz przestrzegania praw obywatelskich.

Partnerzy:
Samorząd  Województwa Śląskiego, samorządy gminne i powiatowe, Kuratorium Oświaty, instytucje regionalne działające na rzecz osób niepełnosprawnych, organizacje pozarządowe, środowisko osób niepełnosprawnych.

Termin realizacji:
W toku realizacji programu działalność ciągła.

Cel operacyjny 5

Tworzenie warunków do zachowania samodzielności i niezależności osób niepełnosprawnych, poprzez rozwój kompleksowego systemu rehabilitacji.

Działania z dziedziny wszechstronnej rehabilitacji mają przede wszystkim na celu adaptację społeczną osób niepełnosprawnych, doprowadzenie do ich możliwie największej samodzielności i niezależności. 

Przez rehabilitację rozumiemy złożony proces, obejmujący oddziaływanie lecznicze, społeczne i zawodowe, prowadzące do przywrócenia sprawności i umiejętności samodzielnego życia w społeczeństwie osobie, która takich możliwości nie posiada . Cechą nowoczesnej rehabilitacji jest jej kompleksowy charakter. Winna ona podnosić sprawność fizyczną uszkodzonych narządów i funkcji całego organizmu, usprawniać psychicznie oraz społecznie, pozwalając na optymalne przystosowanie do aktywnego udziału w życiu społecznym. 

Przedsięwzięcie 5.1.
Przeciwdziałanie sytuacjom kryzysowym w rodzinie, związanym z zaistnieniem niepełnosprawności – wsparcie rodziny z osobą niepełnosprawną.

Zadania:
•	Wspieranie i promowanie działań na rzecz rozwoju wczesnej rehabilitacji, jej kompleksowości i ciągłości.
•	Badanie sytuacji życiowej oraz potrzeb rodzin z osobami niepełnosprawnymi.
•	Współpraca na rzecz rozwoju różnych form wspierania rodzin z osobami niepełnosprawnymi.
•	Wspieranie inicjatyw tworzenia i rozwijania działalności grup samopomocowych dla rodzin dotkniętych problemem niepełnosprawności.

Przedsięwzięcie 5.2.
Rozszerzenie oferty usług rehabilitacyjnych na rzecz osób niepełnosprawnych oraz podnoszenie ich jakości .

Zadania:
•	Wspieranie rozbudowy sieci wsparcia środowiskowego dla osób niepełnosprawnych – zwiększenie dostępności usług opiekuńczych                                i wspomagających w środowisku zamieszkania osób niepełnosprawnych.
•	Promowanie rozwoju mieszkalnictwa chronionego.
•	Wsparcie działań rozszerzających oferty usług socjalnych i prawnych                           w środowisku lokalnym, pozwalających na wzmocnienie autonomiczności osób niepełnosprawnych.
•	Wspieranie rozbudowy i modernizacji placówek, służących osobom niepełnosprawnym.
•	Wspieranie działań na rzecz osiągnięcia obowiązujących standardów usług świadczonych przez domy pomocy społecznej.
•	Prowadzenie działań na rzecz podnoszenia jakości usług dla osób niepełnosprawnych, korzystających z form pomocy środowiskowej i stacjonarnej.
•	Doskonalenie zawodowe i podnoszenie świadomości kadr, świadczących usługi na rzecz osób niepełnosprawnych.
•	Promowanie rozwiązań zwiększających udział organizacji pozarządowych                               i wolontariatu w systemie pomocy osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom.

Przedsięwzięcie 5.3.
Poprawa warunków, sprzyjających wyrównywaniu szans osób niepełnosprawnych              w dostępie do zatrudnienia.

Zadania:
•	Rozszerzanie możliwości podnoszenia umiejętności zawodowych przez osoby niepełnosprawne np. poprzez kursy, szkolenia, doskonalenie zawodowe, i inne.
•	Rozwój infrastruktury, służącej nabywaniu i rozwijaniu umiejętności zawodowych osób niepełnosprawnych.
•	Promowanie zatrudniania osób niepełnosprawnych, w tym podejmowania własnej działalności gospodarczej przez osoby niepełnosprawne.

Oczekiwane rezultaty realizacji celu 5:
•	Ograniczenie skutków niepełnosprawności oraz zwiększenie liczby osób dotkniętych niepełnosprawnością, prowadzących samodzielne życie                                 i posiadających niezależność ekonomiczną.
•	Konsolidacja środowisk lokalnych na rzecz pomocy osobom niepełnosprawnym.
•	Wsparcie rodzin z osobą niepełnosprawną w środowisku lokalnym.
•	Ograniczanie instytucjonalizacji życia osób niepełnosprawnych - zwiększenie dostępności i różnorodności świadczeń w środowisku zamieszkania osób niepełnosprawnych.
•	Aktywizacja środowiska osób niepełnosprawnych na rzecz samopomocy.
•	Zwiększenie aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych.

Partnerzy:
Samorząd Województwa Śląskiego, samorządy lokalne, organizacje pracodawców osób niepełnosprawnych, organizacje pozarządowe oraz instytucje i placówki  publiczne działające na rzecz osób niepełnosprawnych i ich rodzin .

Termin realizacji: 
działalność ciągła w toku realizacji programu.

Cel operacyjny 6

Wyrównywanie różnic pomiędzy podregionami województwa śląskiego.

Mając na uwadze zrównoważony rozwój województwa, konieczne jest podejmowanie działań, sprzyjających wyrównywaniu różnic pomiędzy poszczególnymi podregionami. W szczególności dotyczy to tych podregionów, w których PKB na jednego mieszkańca podregionu jest niższy niż 70% PKB na jednego mieszkańca kraju i występuje w nich wysokie bezrobocie, dotykające także osoby niepełnosprawne oraz ograniczona dostępność do rehabilitacji zawodowej 
i społecznej.

Przedsięwzięcie 6.1.
Prowadzenie działań, mających na celu wyrównywanie różnic pomiędzy podregionami w dostępie do rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych.

Zadania:
•	Prowadzenie analiz, badań, ekspertyz dotyczących sytuacji osób niepełnosprawnych oraz możliwości realizacji rehabilitacji zawodowej                             i społecznej.
•	Opracowywanie projektów ukierunkowanych na rozwój niezbędnej infrastruktury             i zasobów ludzkich w obszarze niepełnosprawności, przeciwdziałających wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych. 

Oczekiwane rezultaty realizacji celu 6:
•	Poprawa jakości życia niepełnosprawnych mieszkańców województwa poprzez wyrównywanie dostępu usług świadczonych na ich rzecz.
•	Zwiększenie możliwości uczestnictwa osób niepełnosprawnych w życiu społeczności lokalnych na zasadzie równości.
•	Zmniejszenie zjawiska izolacji społecznej osób niepełnosprawnych.

Partnerzy:
Samorząd Województwa Śląskiego, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Urząd Statystyczny w Katowicach, samorządy gminne 
i powiatowe, organizacje pozarządowe, pracodawcy osób niepełnosprawnych.

Termin realizacji:
Lata 2003 – 2005

Uwagi końcowe

Złożoność działań, jakie należy podjąć dla poprawy warunków wyrównywania szans osób niepełnosprawnych, przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu oraz uzyskania w tym zakresie wymiernych efektów, wymaga zaangażowania w realizację zadań samorządów terytorialnych, wielu instytucji i organizacji pozarządowych oraz przedstawicieli środowiska osób niepełnosprawnych. 

Zakłada się, że w ramach programu mogą powstawać szczegółowe projekty tworzone w gminach i powiatach, a także w organizacjach pozarządowych, mające na celu realizację zadań programu. Ponadto samorząd województwa może przygotowywać odrębne programy celowe o charakterze wojewódzkim, służące realizacji celów operacyjnych zawartych w programie wieloletnim.

Program może także stanowić podstawę do aplikowania o środki z funduszy strukturalnych, zarówno przez samorządy terytorialne, jak i organizacje pozarządowe.

Szeroka współpraca wszystkich zainteresowanych podmiotów będzie najlepiej sprzyjać wyrównywaniu szans osób niepełnosprawnych w różnych dziedzinach życia społecznego.

								

Opracowanie:
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego 
Katowice, dnia 26 czerwca 2003 roku