ZAŁĄCZNIK nr 1 do umowy
    Nr………… z dnia………….

KONCEPCJA
Śląski Program Odnowy Wsi

Opracowanie:

na podstawie materiałów i opracowań Ryszarda Wilczyńskiego – inicjatora Grudy Roboczej ds.  Odnowy Wsi w Polsce oraz doświadczeń z realizacji Programu Pilotażowego „Odnowa Wsi Śląskiej”.

Katowice, lipiec 2004 r.

SPIS TREŚCI:
1.	Programy odnowy wsi
1.1.	Odnowa wsi w Polsce
1.2.	Doświadczenia odnowy wsi w województwie śląskim - Program Pilotażowy „Odnowa Wsi Śląskiej”
1.3.	Perspektywy odnowy wsi, jako działania wspieranego ze środków UE
1.4.	Uzasadnienie potrzeby uruchomienia szerszego programu regionalnego
2.	Śląski Program Odnowy Wsi na lata 2004-2006
2.1.	Kluczowe kwestie dla powodzenia procesu odnowy wsi
2.2.	Cele Programu
3.	Merytoryczny kształt Programu
3.1.	Cykl szkoleniowo-aktywizujący
3.2.	Postać regionalnego systemu wsparcia
3.3.	Moderatorzy
4.	Harmonogram zadaniowy Programu
5.	Organizacja Programu i uczestnicy
5.1.	Model współpracy
5.2.	Sposób zarządzania Programem
5.3.	Role uczestników
6.	Kryteria selekcji uczestników
7.	Rozpoczęcie Programu i nabór uczestników
7.1.	Rozpoczęcie Programu
7.2.	Zgłoszenie do Programu
8.	Finansowanie
9.	Przewidywane efekty

1.	
Programy odnowy wsi
Współczesne  programy odnowy wsi stanowią wypadkową licznych doświadczeń regionów europejskich, zwłaszcza Bawarii, Badenii-Wirtembergii, Hesji, Dolnej Austrii, w zakresie poprawiania standardów i jakości życia na terenach wiejskich przy zachowaniu tożsamości wsi i wartości życia wiejskiego. Odnowa wsi jest koncepcją i metodą rozwoju obszarów wiejskich w formie najlepiej odpowiadającej społeczności lokalnej, przez nią samą wybranej i skutecznie ją integrującej i aktywizującej. Ma na celu trwałe upodmiotowienie społeczności wiejskich i stworzenie poczucia odpowiedzialności za przyszłość własnej wsi poprzez zapewnienie wiedzy, umiejętności i wsparcia zewnętrznego. Jednocześnie w ostatnich latach odnowa wsi stała się w skali Polski wielkim ruchem społecznym, który w dłuższej perspektywie może przeobrazić oblicze współczesnej wsi.

1.1.	Odnowa wsi w Polsce
Pierwsze próby zastosowania podejścia typu „odnowa wsi” w realiach polskich zostały podjęte na Opolszczyźnie w 1996 r.  Inspiracją do rozpoczęcia działań w tym zakresie stały się osiągnięcia Nadrenii-Palatynatu – landu partnerskiego dla Opolszczyzny oraz doświadczenia płynące z konkursu „Piękna Wieś” prowadzonego przez wojewodę opolskiego. Uruchomiono Program, którego celem było podjęcie działań na rzecz integracji społeczności wiejskich, waloryzacji przestrzeni wsi w zakresie infrastruktury technicznej i społecznej, krajobrazu, architektury i usług oraz wykonanie przedsięwzięć podnoszących standard życia. Efektem miały być lepsze warunki do osiedlania, inwestowania, rozwoju usług, tworzenia miejsc pracy oraz zarobkowania poza rolnictwem. Wskazano, że istotą Programu jest pobudzenie społeczności sołeckiej i jej zaangażowanie w przedsięwzięcia dotyczące własnej wsi, co będzie skutkować zwiększeniem roli sołectw oraz dekoncentracją gminnych zadań. Decydującą rolę w uruchomieniu procesu odnowy odegrał Ryszard Wilczyński - ówczesny Przewodniczący Sejmiku Samorządowego Województwa Opolskiego, obecny Pełnomocnik Zarządu tegoż województwa ds. Programu Odnowy Wsi.
W latach następnych nastąpił lawinowy wzrost uczestników Programu. W latach 1997 – 1998 przeszkolono w różnej formie ok. 550 osób a 375 dodatkowych wzięło udział w warsztatach tworzenia strategii rozwoju wsi. W roku 1998 r. miała miejsce pierwsza w kraju, przeprowadzona w tak dużej skali próba budowy strategii rozwoju na poziomie sołectwa, co okazało się momentem przełomowym, decydującym o sukcesie wdrażania Programu i poszerzaniu skali jego zasięgu w latach następnych. Po reformie terytorialnej Państwa w 1999 r. odnowę wsi włączono w obręb celów Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego. Jako element składowy programu reaktywowano konkurs „Piękna Wieś Opolska” (poprzednio prowadzony przez wojewodę opolskiego), do którego zgłosiła się rekordowa liczba 34 gmin (22 wsie i 37 zagród). W roku 2003 liczba uczestników opolskiego programu wynosiła 59 gmin i ponad 230 sołectw.
Doświadczenia województwa opolskiego we wdrażaniu procesów odnowy wsi stały się wielkim impulsem i inspiracją podobnych działań w innych regionach Polski. Udane próby przeniesienia doświadczeń Opolszczyzny na większą skalę zostały najwcześniej podjęte w województwie pomorskim - w roku 2001. Proces odnowy rozpoczęto projektem pilotażowym, w którym uczestniczyło 8 sołectw. Grono uczestników Programu zostało znacznie powiększone dzięki, wpisaniu Pomorskiego Programu Odnowy Wsi w Kontrakt Wojewódzki  na lata 2001 – 2002 (Priorytet IV , Działanie 2. W roku 2003 na finansowanie Programu przeznaczono kwotę 2,2 mln zł. Obecnie w Pomorskim Programie Odnowy Wsi bierze udział około 150 wsi.
Zarówno doświadczenia opolskie i pomorskie, jak również podjętych z początkiem obecnej dekady innych przedsięwzięć z zakresu odnowy wsi na mniejszą skalę, przyniosły wiele nadzwyczaj cennych doświadczeń, pozytywnej mobilizacji społeczności wiejskich, objętych odnową wsi. W licznych przypadkach odnowa wsi okazała się znakomitym antidotum na marazm i patologie społeczne, przyczyniając się do uruchomienia powolnych z początku procesów rozwojowych na obszarach, które przez dziesięciolecia znajdowały się poza głównymi nurtami i obszarami rozwoju. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż w przypadku programu opolskiego duże korzyści (nawet znaczone materialnymi efektami) przyniosły relatywnie niewielkie środki wsparcia zewnętrznego, które przez zapobiegliwe społeczności wiejskie zostały pomnożone o wkład własny często kilkakrotnie.

1.2.	Doświadczenia odnowy wsi w województwie śląskim - Program Pilotażowy „Odnowa Wsi Śląskiej”
Zainicjowania procesu odnowy wsi w województwie śląskim podjął się po raz pierwszy Śląski Związek Gmin i Powiatów w roku 2002, powołując w ramach programowych działań z zakresu rozwoju obszarów wiejskich województwa śląskiego Program Pilotażowy „Odnowa Wsi Śląskiej”. Pierwsze działania związane z uruchomieniem odnowy wsi zostały zainicjowane przez Związek po podróży informacyjnej grupy śląskich samorządowców do województwa opolskiego w czerwcu 2002 r., która miała na celu poznanie opolskich doświadczeń odnowy wsi. 
Za cel pilotażu przyjęto zweryfikowanie doświadczeń odnowy wsi uzyskanych w innych regionach Polski, zainicjowanie procesów odnowy wsi w wybranych obszarach województwa śląskiego oraz przygotowanie jednostek samorządowych i społeczności lokalnych do wykorzystania środków dostępnych w Funduszach Strukturalnych oraz Inicjatywie Wspólnotowej LEADER+. W realizowanym w konwencji „opolskiej” Programie Pilotażowym początkowo udział wzięły dwa powiaty (gliwicki, cieszyński), sześć gmin (Rudziniec, Gierałtowice, Sośnicowice, Pilchowice, Hażlach, Goleszów) oraz 8 sołectw, położonych na terenie ww. jednostek samorządu terytorialnego. W maju 2003 do Programu dołączyła Gmina Suszec (powiat pszczyński) z 2 sołectwami. Do struktury organizacyjnej Programu, po raz pierwszy w Polsce, włączono powiaty, nadając im znaczącą rolę w kreowaniu instrumentów wsparcia sołeckich przedsięwzięć odnowy wsi. Nowum stanowiło także opracowanie tzw. „karty dań”, będącej zestawieniem instrumentów wsparcia, możliwych do uruchomienia z poziomów: gminy, powiatu i regionu.
W okresie pierwszego roku trwania programu, wyłonione grupy liderów wiejskich przeszły kompleksowy cykl szkoleniowo-aktywizujący, polegający na:
•	podróży studialnej po doświadczeniach opolskiej odnowy wsi;
•	wizjach lokalnych sołectw przez moderatorów Programu;
•	dwudniowych warsztatach „Planowanie w procesie odnowy wsi”;
•	warsztatach z budowy i zarządzania projektami;
•	warsztatach nt. planowania przestrzennego wsi i kształtowania krajobrazu wiejskiego;
W kolejnym okresie odbywały się szkolenia informujące o możliwościach finansowania drobnych przedsięwzięć na obszarach wiejskich, spotkania nt. instrumentów wsparcia odnowy wsi oraz konsultacje problemowe z moderatorami i ekspertami z dziedziny odnowy wsi. Pierwszy rok działalności grup liderów wiejskich w odnowie wsi został podsumowany 
I Dorocznym Spotkaniem Grup Odnowy Wsi.
W ramach realizowanego przez Związek pilotażu działaniami inicjującymi proces odnowy wsi objęto w sumie grupę ok. 14 tys. mieszkańców wsi. Dotychczasowe doświadczenia w 10 sołectwach objętych pilotażem, uznać należy za bardzo korzystne. Na podkreślenie zasługuje skutecznie dokonana integracja społeczności wiejskich, choć w niektórych przypadkach nie obyło się bez konfliktów. Grupy liderów wiejskich wykazały dużą przedsiębiorczość i kreatywność, realizując przedsięwzięcia bez większego wsparcia finansowego, pochodzącego z zewnątrz. Ciekawym rozwiązaniem okazał się uruchomiony w Powiecie Gliwickim konkurs ekologiczny pn. „Sołectwo przyjazne środowisku”. Po około 15 miesiącach realizacji pilotażu, niektóre sołectwa osiągnęły już stosunkowo zaawansowany poziom realizacji procesu odnowy. 

1.3.	Perspektywy odnowy wsi, jako działania wspieranego ze środków UE
Z momentem wejścia Polski do Unii Europejskiej przed obszarami wiejskimi w naszym województwie stanie wiele nowych wyzwań, a jednocześnie będą one mogły liczyć na wsparcie finansowe. Obecnie wiadomo, że na rozwój obszarów wiejskich w Polsce na lata 2004-2006 przeznaczono kwotę wsparcia unijnego w wysokości 2,8664 mld euro, przy czym na rok 2004 przewidziano 862,4 mln euro, 2005 – 961 mln, a na 2006 rok – 1,043 mld euro, przy maksymalnym poziomie dofinansowania sięgającym do 80%.
Do dyspozycji programów odnowy wsi staną w najbliższym czasie środki ujęte w Działaniu 2.3. „Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego” w Sektorowym Programie Operacyjnym „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich” (w chwili obecnej mówi się o kwocie 90 mln euro na 3 lata). Ze względu na nieco łatwiejszą dostępność tych środków, niż w wypadku innych działań przewidzianych w dokumentach programujących wydatkowanie środków z Funduszy Strukturalnych oraz Funduszu Spójności, może okazać się, że ww. Działanie 2.3. będzie jedyną powszechnie dostępną możliwością skorzystania ze środków Unii Europejskiej w pierwszym okresie programowania, tj. w latach 2004-2006 dla większości gmin wiejskich. 
Kolejną możliwością będą także środki przewidziane na rozwój infrastruktury wiejskiej zawarte w Regionalnym Programie Operacyjnym dla Województwa Śląskiego, stanowiącym komponent w Zintegrowanym Programie Operacyjnym Rozwoju Regionalnego (ZPORR). Środki te jednak nie będą bezpośrednio przeznaczone na oddolny, endogeniczny rozwój społeczności wiejskich, choć mogą stanowić wsparcie działań, podejmowanych w ramach odnowy wsi.
W ostatnim czasie pojawiło się kolejne źródło finansowania rozwoju obszarów wiejskich w postaci Działania 2.7 „Program Pilotażowy LEADER+” zawartego również w ramach ww. SPO. Ideą tego działania będzie wspieranie tworzenia i realizacji lokalnych strategii rozwoju obszarów wiejskich, służących podniesieniu atrakcyjności tych obszarów jako miejsca zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz finansowanie tworzenia partnerstw publiczno-prywatnych (tzw. LAG – Lokalnych Grup Działania), realizujących projekty wynikające z założeń strategii rozwoju obszarów wiejskich. Niestety ze względu na ograniczoną skalę pilotażu w latach 2004-2006 będą to środki znacznie mniej dostępne na obszarze kraju, zwłaszcza na obszarze województwa śląskiego.
Istnieją podstawy aby sądzić, iż środki które będą dostępne dla Polski w latach 2007-2013, będą znacząco większe niż w latach 2004-2006. Znaczącemu zwiększeniu mogą również ulec środki na bezpośrednie wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, ze względu na planowane zmiany kształtu Wspólnej Polityki Rolnej (zmniejszenie dopłat bezpośrednich), przy jednoczesnym wzroście środków na działania typu rolno-środowiskowego, objętych obecnym Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz przy prawdopodobnym  znaczącym zwiększeniu środków na rozwój obszarów wiejskich. W szczególności najprawdopodobniej zachowana zostanie odrębność Inicjatywy Wspólnotowej LEADER+, do której polskie gminy będą miały bezpośredni dostęp w latach 2007-2013.

1.4.	Uzasadnienie potrzeby uruchomienia szerszego programu regionalnego
Uruchomienie Programu Odnowy Wsi realizowanego w skali regionalnej w województwie śląskim wychodzi naprzeciw dużym zagrożeniom dla przyszłości obszarów wiejskich w najbliższych latach, związanych z wyczerpywaniem się możliwości wynikających z klasycznego rolnictwa, jako dotychczasowej bazy gospodarczej obszarów wiejskich, utratą wielu miejsc pracy dla mieszkańców wsi w dotychczasowym przemyśle oraz w dalszej przyszłości zmianami w polityce rolnej Unii Europejskiej, które dotkną również obszary wiejskie w województwie śląskim. Według niektórych źródeł w skali kraju, po kilku latach członkostwa w UE, może zostać zlikwidowanych 1/3 lub nawet 2/3 niskotowarowych gospodarstw rolnych, których właściciele już obecnie znajdują się w bardzo trudnej sytuacji finansowej.
Programy odnowy wsi, tam gdzie dotychczas były realizowane, okazały się niezwykle skuteczną koncepcją i metodą rozwoju obszarów wiejskich. Poprzez uruchomienie dużych, często uśpionych dotychczas potencjałów wewnętrznych ludności wiejskiej, przy niewielkich relatywnie środkach zewnętrznych, ulokowanych w odnowę wsi przyniosły wiele wymiernych rezultatów, uruchomiły i w wielkim stopniu zdynamizowały aktywność społeczności wiejskich, a także na wielu obszarach zmieniły w istotnym stopniu sytuację gospodarczą wsi, które w nieco dłuższym okresie czasu uczestniczyły w procesie odnowy. Jednocześnie odnowa wsi okazała się efektywną alternatywą wobec drogich i mało skutecznych programów sektorowych, skupionych wyłącznie na rolnictwie, uruchamianych i zarządzanych centralnie z dominującym podejściem odgórnym.
Warunkiem do uzyskania tych efektów jest jednak zaangażowanie samorządowych władz publicznych, obejmujących obszar wsi uczestniczącej w procesie rozwoju, tj. gminy, a także powiatu, unikanie bądź też skuteczne rozwiązywanie konfliktów (np. politycznych, personalnych), które mogą się pojawić, efektywne uruchomienie i konsekwentne podtrzymywanie instrumentów wsparcia odnowy wsi ze strony gminy i ewentualnie powiatu, właściwego doboru i zaangażowania liderów wiejskich, profesjonalnego wsparcia przy pozyskiwaniu środków zewnętrznych (zwłaszcza unijnych). 
Należy mieć na względzie, że odnowa wsi jest procesem wieloletnim, przechodzącym przez szereg faz, a pozytywne efekty osiągane są na ogół w dłuższym okresie czasu. Stąd też konieczne jest długotrwałe, pozytywne zaangażowanie władz lokalnych i ich patronat nad działaniami grup odnowy wsi.
Bardzo istotne jest również stałe wsparcie ze strony samorządu województwa, przejawiające się zarówno we włączeniu odnowy wsi do procesów i programów rozwoju regionu oraz uruchomieniu skutecznych instrumentów wsparcia (w tym również finansowych). Rozwój województwa śląskiego, który obecnie znajduje się na dużym zakręcie, ze względu na jednoczesne zachodzenie kilku negatywnych procesów i zjawisk, nie może pozostawiać na uboczu obszarów wiejskich, ponieważ stanowią one obszarowo 43% powierzchni całego województwa, a zamieszkuje na nich około 900 tyś. ludzi, czyli około 21% ludności województwa.
W listopadzie 2003 r. Śląski Związek Gmin i Powiatów przeprowadził badanie ankietowe, dotyczące stopnia zainteresowania odnową wsi w województwie śląskim, w kontekście pojawiających się możliwości rozszerzenia Programu Pilotażowego „Odnowa Wsi Śląskiej” na skalę regionalną. Spośród 118 gmin o charakterze wiejskim w województwie zainteresowanie odnową wsi wyraziło 53, zgłaszając przy tym grupę ponad 200 sołectw gotowych do rozpoczęcia procesu odnowy. Biorąc pod uwagę typowo miejski stereotyp województwa śląskiego oraz ciągle niewielki stopień znajomości idei odnowy wsi należy uznać tę grupę zgłoszonych gmin i sołectw za bardzo znaczącą.
Na poniższej mapce województwa kolorem żółtym pokazano gminy już uczestniczące w odnowie wsi (w ramach pilotażu) oraz kolorem niebieskim, zgłaszające wstępny akces do programu realizowanego w skali regionalnej.

2.	
Śląski Program Odnowy Wsi na lata 2004-2006
Śląski Program Odnowy Wsi stanowi kontynuację działań na rzecz odnowy wsi w województwie śląskim, rozpoczętą w ramach Programu Pilotażowego „Odnowa Wsi Śląskiej”. Intencją Programu jest współpraca z wybranymi społecznościami lokalnymi, zamieszkującymi tereny wiejskie województwa śląskiego, organizowana przez partnerów Programu z udziałem gmin i powiatów. Głównym celem Programu jest pobudzenie aktywności mieszkańców wsi, poprzez stymulowanie i wspomaganie oddolnych inicjatyw rozwojowych oraz stworzenie odpowiednich mechanizmów i instrumentów wsparcia odnowy i rozwoju wsi. Efektem Programu ma być uruchomienie trwałego i samopodtrzymującego się rozwoju społeczności wiejskich na obszarze wybranych gmin i powiatów z założeniem ich oddziaływania na bliższe i dalsze obszary wiejskie poprzez promieniowanie najlepszych wzorców odnowy wsi. W projekcie regionalnym zostaną wykorzystane zarówno doświadczenia pilotażu, jak również doświadczenia innych regionów Polski, w tym zwłaszcza sąsiedniego województwa opolskiego. 
Organizatorzy przewidują w pierwszej fazie Programu (trwającej około 8 miesięcy) wyłonienie i objęcie cyklem szkoleniowo-aktywizującym grupy 40 sołectw z terenu województwa śląskiego (KOMPONENT B). Ponadto w Programie uczestniczyć będzie, choć już na nieco innych zasadach, również 10 sołectw objętych dotychczasowym pilotażem (KOMPONENT A). Po zakończeniu realizacji podstawowych elementów cyklu szkoleniowo-aktywizującego dla KOMPONENTU B do Programu będzie mogła zostać włączona i przeszkolona kolejna, większa grupa sołectw, tzw. KOMPONENT C, następnie analogicznie kolejna grupa KOMPONENT D itd., aż do objęcia Programem odnowy wszystkich zainteresowanych sołectw w województwie.

2.1.	Kluczowe kwestie dla powodzenia procesu odnowy wsi
Aby proces odnowy wsi w województwie śląskim zaistniał na szerszą, regionalną skalę muszą być spełnione następujące kluczowe kwestie i warunki:
1)	Istnieje absolutna konieczność zachowania odpowiednio wysokiej jakości Programu, przede wszystkim jakości merytorycznej, jakości systemu wsparcia oraz dobrej organizacji Programu. W pierwszym okresie realizacji, trwającym około 8 miesięcy konieczne jest zapewnienie stałego kontaktu z grupami odnowy wsi, licznych konsultacji, warsztatów i szkoleń, co wymaga poświęcenia dużej ilości czasu i środków. Nie bez znaczenia są tutaj również ograniczone możliwości czasowe partnerów opolskich, tj. moderatorów, liderów tamtejszych grup (spotkania podczas podróży informacyjnych). Jeżeli zatem grupa sołectw biorących udział w pierwszej fazie realizacji Programu (KOMPONENT B) będzie zbyt duża, odbędzie się to kosztem jakości, co będzie oznaczało wydanie dużej ilości publicznych środków finansowych bez osiągnięcia zamierzonego efektu. Dlatego należy objąć Programem najpierw węższą grupę sołectw, a potem stopniowo go rozszerzać. Ta filozofia działania okazała się już wielokrotnie sprawdzona, zarówno w europejskich modelach odnowy wsi, jak i na gruncie polskim w województwie opolskim oraz pomorskim.
Dlatego odnowę wsi w województwie śląskim należy rozpatrywać i przeprowadzać w kilku odrębnych komponentach:
KOMPONENT A – grupa 10 sołectw uczestniczących w Programie Pilotażowym
KOMPONENT B – grupa 40 nowych sołectw,  włączonych do Programu w roku 2004
KOMPONENT C – grupa 50 nowych sołectw włączonych w roku 2005
... w razie konieczności kolejne komponenty
2)	Jednym z najbardziej kluczowych warunków wstąpienia wsi na ścieżkę odnowy, jest zapoznanie się na czym odnowa wsi w ogóle polega, tj. zapoznanie się z założeniami, metodami, typowymi projektami itd. (wyjazd informacyjny do województwa opolskiego). Równie istotne jest prawidłowe zainicjowanie samego procesu odnowy,  które odbywa się w drodze 2-dniowych warsztatów pn. „Planowanie w procesie odnowy wsi”, moderowanych przez wykwalifikowanych trenerów-moderatorów, którzy oprócz rocznego szkolenia w zakresie moderacji w odnowie, posiadają już blisko 7-letnie doświadczenie praktyczne w prowadzeniu tego typu warsztatów. Nieodpowiednie zaplanowanie powyższych elementów programowych, dających podstawę procesu odnowy, albo pozostawienie swobody wyboru ich kolejności, zaangażowania trenerów nie znających istoty odnowy wsi sprawi, iż publiczne pieniądze zostaną zmarnotrawione, a powodzenie procesu odnowy stanie pod olbrzymim znakiem zapytania.
3)	Kluczową kwestią jest również odpowiednie wyłonienie grup odnowy wsi w poszczególnych sołectwach, zapewniające reprezentację wszystkich lokalnych środowisk i organizacji. Takie rozwiązanie zapewnia bowiem wstępne poparcie ogółu społeczności dla samej idei i procesu odnowy. Istotne jest również, aby grupy te były na początku nieformalne, a dopiero w późniejszym okresie   przybierały postać sformalizowaną, tj. stowarzyszeń. Wykorzystanie istniejących już struktur (stowarzyszeń) np. KGW czy OSP, nawet przy adaptacji ich celów i zadań statutowych dla potrzeb odnowy wsi, niesie ze sobą ryzyko odgórnego, niezamierzonego wsparcia wyłącznie wąskiej grupy osób, przy jednoczesnym pominięciu wszystkich innych, zainteresowanych przedstawicieli lokalnej społeczności. 
4)	W relacjach poszczególnych wsi z podmiotami zewnętrznymi, w tym z władzami samorządowymi różnego szczebla, najbardziej istotna jest relacja sołectwo-gmina, która musi posiadać cechy partnerstwa i partycypacji. Bez zaistnienia  długofalowego wsparcia i współpracy gminy, proces odnowy wsi nie może w zasadzie zaistnieć na dłużej, nie może również przynieść żadnych konkretnych, pozytywnych efektów. Dlatego niezwykle istotne jest sformułowanie takich kryteriów naboru sołectw do pierwszej fazy regionalnego Programu, które pozwolą na wyłonienie tylko dobrze współpracujących w przeszłości partnerstw, rokujących dobrą współpracę w Programie regionalnym, jak również w Sektorowym Programie Operacyjnym „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich”.  Zafundowanie na początku konfliktu między konkretną wsią, a władzami gminy, a zwłaszcza gdyby konflikt ten miał przybrać postać sporu politycznego, oznaczałoby wykrzywienie na samym początku zasad odnowy wsi.
5)	 Jednym z ważniejszych, choć często niedostrzeganych czynników, warunkujących powodzenie elementów cyklu szkoleniowo-aktywizującego w odnowie wsi jest konieczność organizowania zajęć w weekendy bądź też w późnych godzinach popołudniowych, a czasem nawet wieczornych. Nieuwzględnienie powyższego skutkuje obecnością na poszczególnych spotkaniach, które stanowią pewien integralny cykl osób przypadkowych, grup liderów w zmieniających się ciągle składach, wyłącznie emerytów, wyłącznie osób w podeszłym wieku, czy też po prostu osób nie mających w danym momencie innych zajęć.
Wszystkie 5 powyższych zasad ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia powodzenia zamiarów, polegających na zainicjowaniu odnowy wsi w sołectwach, które dotychczas w tym procesie nie brały udziału. Nieprzestrzeganie ww. zasad spowoduje spalenie możliwości rozwojowych, związanych z odnową wsi na wiele lat.

2.2.	Cele Programu
1)	Zainicjowanie i wdrożenie procesów odnowy wsi według wzorca przyjętego i rozwiniętego w województwie opolskim w stopniowo zwiększanej grupie sołectw z obszaru województwa śląskiego z wykorzystaniem doświadczeń Programu Pilotażowego „Odnowa Wsi Śląskiej”, koordynowanego przez Śląski Związek Gmin i Powiatów.
2)	Przygotowanie sołectw, gmin i powiatów z obszaru województwa śląskiego do wykorzystania w latach 2004-2006 środków finansowych i możliwości zawartych w działaniu 2.3. „Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego” w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich”.
3)	Przygotowanie sołectw, gmin i powiatów do udziału w programach unijnych, wspierających obszary wiejskie, które będą dostępne w latach 2007-2013, w tym  w Inicjatywie Wspólnotowej LEADER+.

W realizacji Programu zostanie położony nacisk na jakość, a nie ilość sołectw zgłoszonych do początkowej fazy realizacji Programu. Duże znaczenie będzie miała również jakość wsparcia udzielanego sołectwom, do którego zobowiążą się zainteresowane gminy i powiaty. Chcąc zapewnić nowo włączonym grupom odnowy wsi odpowiedni system szkoleń oraz właściwe wsparcie organizacyjne i finansowe, spośród licznej grupy potencjalnie zainteresowanych gmin i sołectw organizatorzy Programu wyłonią grupę 40 wsi (KOMPONENT B), która wraz z już działającymi 10 sołectwami działającymi w Programie Pilotażowym (KOMPONENT A), stworzy grono uczestników Śląskiego Programu Odnowy Wsi (razem 50 sołectw). W wyborze sołectw zostaną zastosowane obiektywne kryteria selekcji.
W późniejszym okresie powinno nastąpić stopniowe zwiększanie ilości sołectw (np. w  roku 2005 o kolejne 40 sołectw – KOMPONENT C, a następnie w kolejnych latach w miarę możliwości i potrzeby KOMPONENT D,E, F ...). Za takim rozwiązaniem przemawia szereg argumentów wspomnianych wcześniej, tj. przewidywane ograniczenie środków na Program, wobec wieloletnich priorytetów władz regionalnych oraz potrzeba uruchomienia odpowiednio przygotowanych instrumentów wsparcia i możliwości organizacyjnych. 
Do KOMPONENTÓW C, D i kolejnych przyjmowane będą w pierwszej kolejności sołectwa, które zakwalifikuja się do działania 2.7. „Pilotażowy Program LEADER+” w ramach SPO „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich”.

3.	Merytoryczny kształt Programu
3.1.	Cykl szkoleniowo-aktywizujący
Nowo wyłonione grupy liderów wiejskich (KOMPONENT B) w składach 2-5 osobowych (na jedno sołectwo w zależności od elementu ww. cyklu) ) będą brały udział w następujących elementach programowych:
1.	Podróż studyjna po opolskich doświadczeniach odnowy wsi;
2.	Warsztat „Planowanie w procesie odnowy wsi”, poprzedzony wizją lokalną dokonaną przez moderatorów Programu;
3.	Warsztat z zakresu budowania i zarządzania projektami;
4.	Spotkanie konsultacyjne nt. instrumentów wsparcia grup odnowy wsi na poziomie gminy, powiatu oraz regionalnym;
Dla 10 wsi z programu pilotażowego (uczestniczących w KOMPONENCIE A Programu) zostanie przygotowane dalsze wsparcie szkoleniowe, odpowiadające potrzebom bardziej rozwiniętego procesu odnowy, tj. m.in. szkolenia z zakresu planowania przestrzennego wsi oraz kształtowania krajobrazu wiejskiego (początkowo warsztat pilotażowy w jednym z sołectw), i inne przedsięwzięcia szkoleniowe dostosowane do potrzeb.
Po rozpoczęciu Programu organizatorzy zapewnią również szkolenia dla urzędników, pełniących funkcje koordynatorów gminnych, powiatowych i regionalnych oraz szkolenie z zakresu wypełniania wniosku do Działania 2.3 „Odnowa Wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego” zawartego w SPO (po zatwierdzeniu przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwo Gospodarki ostatecznej wersji ww. SPO jak również jego Uzupełnienia). 
Dla wszystkich uczestników Programu zostanie zapewnione wsparcie komunikacyjne oparte na elektronicznych kanałach informacyjnych oraz nowoczesnych technikach sieciowych. 
W dalszych latach realizacji Programu przewiduje się doradztwo dla projektów realizowanych przez sołectwa, monitorowanie jego wyników, udzielanie innego niezbędnego wsparcia. Szczególny nacisk zostanie położony na działania szkoleniowe w dziedzinie  budowania i zarządzania projektami oraz pisania wniosków grantowych.

3.2.	Postać regionalnego systemu wsparcia
Stałe wsparcie ze strony Samorządu Województwa Śląskiego, przejawiać się będzie zarówno we włączeniu odnowy wsi do procesów i programów rozwoju regionu, jak i przede wszystkim uruchomieniu skutecznych instrumentów wsparcia finansowego w formie grantów i konkursów. Bardzo istotne jest przy tym, aby wsparcie to miało charakter motywacyjny, tj. było udzielane na zasadzie nagrody za już osiągnięte efekty bądź zrealizowane działania lub też charakter stymulujący określone procesy, projekty, działania, pozostające jednak pod pewną kontrolą instytucji koordynujących (zwłaszcza w pierwszym okresie trwania Programu).
W ramach Programu przewidziane jest uruchomienie regionalnych instrumentów wsparcia z poziomu Urzędu Marszałkowskiego, m.in. mających formę konkursów i funduszy małych grantów:
1.	Konkurs „Piękna Wieś Śląska” organizowany w kategoriach: na najpiękniejszą wieś, na najpiękniejszą zagrodę oraz na najlepszy projekt odnowy wsi. W kolejnych latach przewiduje się dodanie innych kategorii np.: na najlepszą strategię wiejską, na najlepszego lidera, itp. Laureat I nagrody w kategorii najpiękniejsza wieś, mógłby zostać automatycznie zgłaszony do europejskiego konkursu na najpiękniejszą wieś.
2.	Fundusz Małych Grantów wspierający realizację pierwszych, inicjalnych projektów odnowy w sołectwach i pokrywający m.in. koszty tworzenia i rejestracji wiejskich stowarzyszeń odnowy wsi. 
Organizatorzy Programu będą również zachęcali samorządy do uruchomienia gminnych i powiatowych stałych instrumentów wsparcia sołectw o podobnym, wyżej opisanym charakterze. Pewne instrumenty wsparcia zostaną również uruchomione przez ŚZGiP.

3.3.	Moderatorzy
Jednym z kluczowych elementów Programu jest pozyskanie bądź wyszkolenie odpowiedniego zespołu moderatorów, odpowiedzialnych za szkolenie i inspirowanie grup odnowy wsi przystępujących do Programu (w szczególności za przeprowadzenie warsztatów „Planowanie w procesie odnowy wsi”). Z uwagi na fakt, iż kompleksowe, zapewniające najwyższą jakość, przeszkolenie kandydatów na moderatorów w odnowie wsi jest bardzo czasochłonne, jak również kosztowne, przewiduje się w pierwszej fazie Programu skorzystanie z usług grupy moderatorów z województwa opolskiego. Ich wiedza i doświadczenie mogą zostać przy tym wykorzystane do wyszkolenia grupy moderatorów dla potrzeb województwa śląskiego. W tym celu przewiduje się wyłonienie 10-osobowej grupy kandydatów na moderatorów w ŚPOW, która uczestniczyć będzie w charakterze obserwatorów w cyklu szkoleniowo-aktywizyującym, prowadzonym początkowo głównie przez moderatorów z województwa opolskiego. Grupa ta zostanie w stosownym czasie przeszkolona przez opolskich ekspertów i moderatorów.

4.	Harmonogram zadaniowy Programu

L.p	Zadanie	Termin	
1.		Wyłonienie uczestników Programu	sierpień-wrzesień 2004	
2.		Konferencja regionalna 	wrzesień 2004	
3.		Ogłoszenie I edycji Konkursu „Piękna Wieś Śląska”	            Lipiec 2004	
4.		Złożenie dokumentacji, podpisanie umów	wrzesień-październik 2004	
5.		
Podróże studialne do województwa opolskiego	październik 2004	
6.		Szkolenia nt. wypełniania wniosku do SPO	wrzesień-październik 2004	
7.		Fundusz Małych Grantów – I edycja: wsparcie miniprojektów	październik-listopad 2004	
8.		Wizje terenowe połączone z warsztatami „Planowanie w procesie odnowy wsi”	listopad 2004 – styczeń 2005	
9.		Spotkania z wójtami, burmistrzami i starostami nt. instrumentów wsparcia	luty 2005	
10.		Warsztaty „Zarządzanie projektami”	luty-marzec 2005	
11.		Konferencja „Planowanie przestrzenne wsi oraz kształtowanie krajobrazu wiejskiego”	I kwartał 2005	

5.	
Organizacja Programu i uczestnicy
Współpraca w ramach Programu, w szczególności w przedmiocie realizacji cyklu szkoleniowo-aktywizującego będzie określona formalnie w drodze umowy pomiędzy Województwem Śląskim a Śląskim Związkiem Gmin i Powiatów. Udział samorządów oraz partnerów wspierających również wymagał będzie zawarcia stosownych umów i porozumień.

Organizatorzy Programu	
•	Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego
•	Śląski Związek Gmin i Powiatów,	
Partnerzy główni	Partnerzy wspierający	
•	gminy i powiaty biorące udział w Programie.
	•	Śląska Izba Rolnicza
•	Regionalne Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich w Częstochowie,
•	Ośrodki Doradztwa Rolniczego w Mikołowie i Bielsku Białej.	
Beneficjenci bezpośredni	Beneficjenci pośredni	
•	Społeczności wsi biorących udział w Programie,
•	Liderzy lokalni,
•	Lokalne organizacje obywatelskie.
	•	gminy i powiaty, na których terenie będą znajdowały się sołectwa, uczestniczące w Programie, poprzez pozyskanie partnera w postaci społeczności wiejskich oraz zwiększenie efektywności wykorzystania środków  i inwestycji gminnych,
•	społeczności wsi sąsiedzkich, poprzez dyfuzję rozwoju wsi biorących udział w ŚPOW,
•	małe i średnie przedsiębiorstwa na obszarach wiejskich, objętych Programem, poprzez wzrost atrakcyjności ich położenia i poprawę warunków prowadzenia działalności gospodarczej,
•	społeczność regionalna.	

5.1.	Model współpracy
Koordynacją Programu będzie zajmował się Zespół Roboczy. W skład Zespołu Roboczego wejdzie po dwóch przedstawicieli organizatorów, tj. WTWUMWŚ oraz Biura ŚZGiP. Do jego zadań należało będzie przede wszystkim uzgadnianie harmonogramu Programu, elementów merytorycznych, głównych kwestii organizacyjnych oraz jego koordynacja.

5.2.	Sposób zarządzania Programem
Ze względu na szczupłość zasobów finansowych i kadrowych jedynym sposobem umożliwiającym sprawny przebieg Programu jest jego zdecentralizowanie. Duża część wysiłku organizacyjnego, związanego z przygotowywaniem i organizacją spotkań, seminariów, warsztatów itp., stałym dopływem informacji spocznie na uczestniczących w Programie gminach i powiatach. Rolą głównych organizatorów Programu (poprzez Zespół Roboczy) będzie całościowe planowanie głównych elementów Programu, pozyskiwanie ekspertów, moderatorów, ustalanie harmonogramów, inicjowanie niezbędnego wsparcia oraz bieżące zarządzanie i monitorowanie Programu w skali regionalnej. Stąd też duży nacisk zostanie położony na odpowiedni wybór osób do koordynowania Programu na poziomie powiatu oraz gminy.
Podział ról i zasady współpracy pomiędzy partnerami Programu wymagają szczegółowego uzgodnienia, opracowania i przygotowania umowy cywilnoprawnej, regulującej powyższe kwestie. 

5.3.	
Role uczestników
Uczestnicy Programu i ich role	
Sołectwa	Gminy	Powiaty	
•	organizują się, wybierają lidera i tworzą grupę odnowy wsi,
•	opracowują wizję wsi oraz krótko i długoterminowe plany i programy rozwoju, tj. sołeckie strategie,
•	we współpracy z gminą przystępują do realizacji samodzielnych przedsięwzięć i projektów z własnym wkładem organizacyjnym, finansowym, materiałami i robocizną,
•	pomagają gminie przeprowadzić przedsięwzięcia ujęte w jej programach i planach,
wspierają lidera i grupę odnowy wsi.	•	koordynują Program na swoim terenie,
•	tworzą i uruchamiają gminne instrumenty wsparcia sołectw,
•	zlecają opracowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
•	zapewniają opracowanie techniczne projektów,
•	realizują na terenie wsi przedsięwzięcia będące elementami programów gminnych,
•	poprzez wkład organizacyjny, finansowy i materiałowy uczestniczą w realizacji przedsięwzięć i projektów wykonywanych głównie siłami sołectwa,
•	wspierają wiedzą i doradztwem sołeckie przedsięwzięcia.
	•	koordynują Program na swoim terenie,
•	wspierają działania gmin uczestniczących w Programie, 
•	tworzą i realizują powiatowe instrumenty wsparcia odnowy wsi,
•	zapewniają stałą pomoc doradczą dla wsi.
	
6.	Kryteria selekcji uczestników 
W pierwszym okresie do Śląskiego Programu Odnowy Wsi zostanie zakwalifikowanych 40 nowych sołectw z terenu województwa śląskiego. Wraz z grupą 10 wsi biorących udział w Programie Pilotażowym „Odnowa Wsi Śląskiej” program regionalny liczył więc będzie 50 sołectw. Realizacja procesu odnowy wsi na większą skalę w już w pierwszym roku realizacji byłaby ryzykowna. Za taką ilością uczestników przemawiają przede wszystkim względy finansowe oraz możliwości organizacyjne instytucji koordynujących. Ponadto istotne jest, aby wszystkim grupom odnowy wsi, które przystąpią do Programu zapewnić ten sam, relatywnie wysoki standard przebiegu Programu oraz system instrumentów wsparcia.
W latach kolejnych organizatorzy Programu w miarę możliwości będą czynić starania w kierunku włączenia pozostałych zainteresowanych, oferując im również wysoki standard szkoleń i obsługi, dążąc tym samym do objęcia odnową wsi większości terenów wiejskich w województwie śląskim, w tym zwłaszcza jednostki tym zainteresowane.
Kryteria zaproponowane w poniższej postaci odnoszą się tylko do naboru pierwszej grupy 40 sołectw. Szczegółowe kryteria i zasady naborów w KOMPONENCIE C, D, itd. zostaną określone w koncepcji kolejnego rozszerzenia Programu. Nabór do dalszych komponentów (C,D) przebiegał będzie w sposób typowo oddolny dla wsi (wieś sama zgłasza chęć przystąpienia), leżących na terenie gmin i powiatów, które wejdą do Programu w KOMPONENCIE B. Natomiast dla nowych gmin i powiatów (tym samym sołectw) dookreślone zostaną dodatkowe kryteria przystąpienia, umożliwiające sprawne wdrożenie się tych podmiotów w funkcjonującą już strukturę regionalną Programu.
Wyłonienie pierwszej grupy 40 sołectw odbędzie się w wyniku konkursu, o rozpoczęciu którego organizatorzy Programu poinformują wszystkie gminy i powiaty województwa śląskiego. 
O zakwalifikowaniu danego sołectwa do wspomnianej grupy decydować będzie szereg potraktowanych całościowo, obiektywnych kryteriów, których spełnienie (według dotychczasowych doświadczeń odnowy wsi) znacząco zwiększać będzie szanse na powodzenie odnowy wsi w danym miejscu. W cyklu edukacyjno-szkoleniowym będą brały udział 2-5 osobowe grupy liderów wiejskich z poszczególnych sołectw.
Wymagane kryteria odnoszą się przede wszystkim do jakości sołectw oraz systemu wsparcia udzielanego społecznościom wiejskim przez gminy i powiaty.

Kryterium I
Zadeklarowane wsparcie ze strony powiatu, w obrębie którego leży dane sołectwo
Włączenie powiatów w strukturę organizacyjną odnowy wsi zastosowano po raz pierwszy w Polsce w realizowanym przez Śląski Związek Gmin i Powiatów Programie Pilotażowym „Odnowa Wsi Śląskiej”. Dotychczasowe doświadczenie pokazuje, że powiaty mogą być niezwykle ważnym partnerem w realizacji Programu, stwarzającym dodatkowe wielowymiarowe wsparcie, przede wszystkim organizacyjne, ale również i finansowe oraz doradcze. W organizacji Programu powiaty pełnić będą również rolę ogniwa pośredniego pomiędzy biurem Programu a gminami oraz sołectwami w aspekcie zarządzania Programem na swoim terenie oraz przekazywania i gromadzenia informacji. Niezwykle istotną rolą powiatów oprócz tworzenia i udzielania własnego wsparcia sołectwom będzie stymulowanie wsparcia gminnego. 
Obligatoryjne wsparcie powiatu polegać będzie na:
•	Podpisaniu umowy z organizatorami Programu i gminami, której celem będzie długofalowe wspieranie odnowy wsi na terenie powiatu,
•	wyznaczeniu kompetentnego pracownika danego starostwa powiatowego, który pełnił będzie funkcję koordynatora Programu na poziomie powiatu. Pracownik ten powinien posiadać podstawowe umiejętności i warunki (sprzęt komputerowy, internet) do współpracy z wykorzystaniem przede wszystkim narzędzi internetowych,
•	ustanowienie przynajmniej jednego w roku konkursu powiatowego w dowolnej dziedzinie związanej z odnową wsi
•	udostępnianie pomieszczeń na spotkania nt. odnowy wsi w skali powiatu.

Kryterium II
Zgłoszenie do Programu minimum 50% gmin wiejskich/miejsko-wiejskich z obszaru danego powiatu (kryterium będzie traktowane elastycznie 30%-50%)
Silna reprezentacja obszarów wiejskich danego powiatu w Programie uzasadniać będzie potrzebę uruchamiania instrumentów wsparcia na poziomie powiatowym. Zapewni również względną ciągłość terytorialną obszaru i wewnątrzpowiatową współpracę, która może zostać wykorzystana do zbudowania w przyszłości silnego partnerstwa na poziomie lokalnej grupy działania, tzw. LAG (z ang. Local Action Group) występującej w Inicjatywie Wspólnotowej LEADER+, której pilotaż zostanie uruchomiony w Polsce już w roku bieżącym.

Kryterium III
Postać systemu wsparcia ze strony gminy, w obrębie której leży dane sołectwo
Wsparcie ze strony gminy jest podstawową formą wspierania społeczności lokalnych, bez którego odnowa wsi nie jest w stanie zaistnieć w sposób trwały, w dłuższym okresie czasu.
Obligatoryjne wsparcie gminy polegać będzie na:
•	wyznaczeniu kompetentnego pracownika danego urzędu gminy, który pełnił będzie funkcję koordynatora Programu na poziomie gminy. Pracownik ten powinien posiadać podstawowe umiejętności i warunki do współpracy z wykorzystaniem przede wszystkim narzędzi internetowych. Pracownik ten powinien być w stałym kontakcie z liderami grup odnowy wsi i w miarę możliwości, chociaż w minimalnym zakresie, być do dyspozycji liderów wiejskich w bezpośrednim kontakcie.
•	wdrożenie mechanizmów włączania inicjatyw sołeckich do programów gminnych i planów budżetowych
•	jednoznaczne i silne wspieranie przez kierownictwo gminy liderów i organizowanych przez nich sołeckich grup odnowy wsi – m.in. systematyczne informowanie o przebiegu odnowy wsi podczas sesji Rady Gminy
•	partycypacja w kosztach organizacyjnych Programu  - dla Komponentu B partycypacja ze strony gminy w kosztach organizacyjnych Programu została określona w wysokości 1750 zł na każde uczestniczące sołectwo. Koszty organizacyjne stanowią m.in. koszty szkoleń, transportu, wyżywienia uczestników itd.
•	Instrumenty wsparcia finansowego – opcjonalnie:
o	Odpis sołecki – w wysokości minimalnej 6 zł na mieszkańca sołectwa rocznie.
o	utworzenie „funduszu odnowy wsi” (dyspozycja środków w oparciu o zasadę montażu finansowego- np. 1 zł gmina, 1 zł wspólnota sołectwa) – na przedsięwzięcia odnowy wsi

Kryterium IV
Jakość sołectwa
Odpowiedni wybór sołectw do Programu jest kwestią o podstawowym znaczeniu. Sołectwo źle wybrane nie będzie mogło wykorzystać skutecznie oferowanego mu wsparcia, a także nie będzie w stanie stać się dobrym wzorcem i pozytywnym przykładem aktywności na wsi dla sąsiednich sołectw, które w dalszej kolejności mogłyby zostać objęte odnową. Dlatego przy wyborze pierwszych sołectw należy wziąć pod uwagę przede wszystkim:
•	obecność grupy liderów skupiających poszczególne środowiska, organizacje, instytucje,
•	brak niszczących wieś konfliktów,
•	doświadczenie sołectwa w różnych formach aktywności społecznej.

7.	Rozpoczęcie Programu i nabór uczestników
7.1.	Rozpoczęcie Programu
Praktyczną realizację Programu w województwie śląskim rozpocznie konferencja regionalna (wrzesień 2004 r.), poświęcona doświadczeniom odnowy wsi w Europie Zachodniej i w Polsce, umożliwiająca merytoryczne wprowadzenie do Śląskiego Programu Odnowy Wsi. Na konferencji tej zostaną przedstawione kryteria i warunki uczestnictwa w Programie, jak również główne elementy i etapy Programu wraz z zasadami współpracy.
7.2.	Zgłoszenie do Programu
Zgłoszenie do Programu następować będzie w drodze formalnej po ogłoszeniu rozpoczęcia naboru sołectw do Programu. Śląski Związek Gmin i Powiatów na podstawie określonych kryteriów wyłoni grupę 40 sołectw, które zostaną zakwalifikowane do Programu.
Sołectwa (gminy) zakwalifikowane do Programu, będą zobowiązane do złożenia w Biurze Programu następujących dokumentów:
1.	Uchwała rady sołeckiej w sprawie przystąpienia do Programu, ze wskazaniem osoby lidera wsi i grupy odnowy,
2.	Uchwała rady gminy o przystąpieniu do Programu, wskazująca sołectwo (ewent. sołectwa) zgłoszone do ŚPOW oraz osobę z urzędu gminy, odpowiedzialną za koordynację Programu na terenie gminy,
3.	Wypełniony formularz zawierający podstawowe dane o sołectwach zgłoszonych do Programu przez gminę.

Organizatorzy Programu dostarczą w stosownym czasie wzory powyższych dokumentów oraz terminy i formę ich składania w Biurze Śląskiego Związku Gmin i Powiatów. 
Określenie zasad współpracy w ramach Programu uregulowane będzie w drodze stosownej umowy pomiędzy organizatorami Programu, a powiatami i gminami.
8.	Finansowanie 
Program będzie finansowany ze środków Województwa Śląskiego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów oraz wkładu finansowego gmin, których sołectwa zostaną włączone do Programu.

9.	
Przewidywane efekty
Przewidywane efekty wdrożenia i realizacji  Programu można rozpatrywać z punktu widzenia korzyści dla społeczności lokalnych, objętych Programem, jak również w płaszczyźnie korzyści dla gmin uczestniczących w odnowie wsi. 

Korzyści płynące z realizacji Programu	
Sołectwa	Gminy i Powiaty	Region	
•	przyspieszenie rozwoju - nowe możliwości i szanse,
•	wzrost wartości nieruchomości, 
•	wzbogacenie życia społeczno – kulturalnego,
•	pewność  sposobu i kierunku zmian,
•	poprawa jakości i stabilność przywództwa, 
•	świadomość istnienia wsparcia,
•	emancypacja,
•	wzrost poczucia wartości i patriotyzmu lokalnego,
•	uzyskanie platformy wymiany doświadczeń  i nowych źródeł  informacji.
	•	pozyskanie w społeczności wsi partnera świadomego swych celów (usprawnienie planowania, pomoc w realizacji inwestycji gminnych, pomoc w świadczeniu usług publicznych, większe możliwości rozstrzygania spraw konfliktowych),
•	maksymalizacja efektywności wykorzystania środków i inwestycji gminnych,
•	przyspieszenie rozwoju społeczno-gospodarczego (wzrost dochodów  budżetu, wzrost możliwości pozyskiwania środków zewnętrznych i inwestorów),
•	wzbogacenie życia społeczno – kulturalnego i promocji gminy,	•	aktywizacja społeczności wiejskich zagrożonych utratą miejsc pracy oraz biernością (zwłaszcza na niektórych obszarach),
•	dynamizacja rozwoju gospodarczego na obszarach wiejskich,
•	uzyskanie możliwości bezpośredniego współdziałania samorządu województwa ze społecznościami lokalnymi i doświadczeń w kreowaniu polityki rozwoju na obszarach wiejskich,
•	możliwość zmiany tradycyjnego wizerunku województwa śląskiego poprzez większe niż dotychczas wyakcentowanie jego obszarów wiejskich (hasło: Zielony Śląsk)

Więcej informacji na temat efektów i korzyści płynących z realizacji procesów odnowy wsi znajduje się w literaturze zagadnienia.

Opracowali:

Ferdynand Morski
Witold Magryś