Załącznik nr 1 do 
Uchwały Zarządu Województwa Śląskiego
 Nr 1175 / 166 / II / 2004 z dnia13.07.2004 roku

Tryb prac nad
wojewódzką strategią polityki społecznej

Katowice,  2004

Wprowadzenie

Od dnia 1 maja 2004 roku  obowiązuje ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593). Artykuł 21. tejże ustawy w punktach  od 1 do 9 określa zadania samorządu województwa. Punkt 1 otrzymał brzmienie: 
„opracowanie, aktualizowanie i realizacja strategii wojewódzkiej w zakresie polityki społecznej będącej integralną częścią strategii rozwoju województwa, obejmującej                            w szczególności programy: przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, wyrównywania szans osób niepełnosprawnych, pomocy społecznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, współpracy z organizacjami pozarządowymi – po konsultacji z powiatami”.

Zakłada się, że wojewódzka strategia  polityki społecznej będzie stanowić integralną część „Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000 – 2015” i wpisywać się będzie w jej  priorytet B: Umacnianie solidarności i więzi międzyludzkich, poprawa stanu zdrowia oraz bezpieczeństwa socjalnego i publicznego mieszkańców oraz  cele strategiczne: C3 - Zbudowanie zintegrowanego systemu pomocy społecznej; C5 - Poprawa stanu zdrowia mieszkańców regionu; C7 - Wzmocnienie trwałości rodziny, wspieranie jej rozwoju, wyrównywanie szans różnych typów rodzin, a także aktywizacja i integracja społeczności lokalnych na rzecz wzmacniania rodzin. 

W obliczu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej i kształtowania się nowego modelu polityki społecznej opartego na tzw. aktywnej polityce społecznej, wojewódzka strategia polityki społecznej może pełnić ważną rolę w tworzeniu i realizowaniu polityki społecznej regionu w sposób, który pozwoli na wykorzystanie szans wynikających z członkostwa. 
Europejska polityka  społeczna została określona w głównej mierze podczas Szczytu Lizbońskiego w 2000 roku, gdzie kraje członkowskie Unii Europejskiej uznały, 
że zwalczanie ubóstwa i wykluczenia społecznego będzie centralnym elementem w procesie modernizacji europejskiego modelu społecznego. W roku 2001 uzgodniony został  przez Radę, Parlament i Komisję Europejską „Wspólnotowy program na rzecz walki 
z wykluczeniem społecznym na lata 2002 – 2006”. Jego celem jest wsparcie współpracy pomiędzy krajami Unii Europejskiej i zwiększenie skuteczności przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Polska zgłosiła gotowość przystąpienia do programu, w efekcie czego podjęła prace nad przygotowaniem Memorandum w sprawie Integracji Społecznej (Joint Inclusion Memorandum - JIM), Narodowej Strategii Integracji Społecznej oraz Krajowego Planu Działania na rzecz Integracji Społecznej. Powołany przez Prezesa Rady Ministrów - w roku 2003 - Zespół Zadaniowy do Spraw Reintegracji Społecznej opracował dokument pt.: Narodowa Strategia Integracji Społecznej dla Polski. Autorzy tego dokumentu podjęli próbę dokonania całościowej analizy sytuacji społecznej w Polsce, wskazania priorytetowych problemów oraz dobrych praktyk na rzecz inkluzji osób i grup. Dokument ten jest obecnie poddawany konsultacji społecznej.

Opracowując wojewódzką strategię polityki społecznej uwzględnione zostaną dokumenty programowe, w których akcentuje się konieczność zapewnienia dialogu i partnerskiej współpracy instytucji rządowych, samorządowych, organizacji pozarządowych oraz biznesu, a także za niezbędną uznaje się również partnerską współpracę z osobami podlegającymi wykluczeniu społecznemu. Są to między innymi: 
-	Narodowa Strategia Integracji Społecznej dla Polski; 
-	Narodowy Plan Rozwoju na lata 2004-2006  oraz założenia do Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007-2013;
-	Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego,
-	Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich.

Wytyczając cele, przedsięwzięcia i działania strategii, szczególnie ważne będzie zapewnienie możliwości aktywnego uczestnictwa grup docelowych, na zasadach partnerstwa i równości we wszystkich kwestiach ich dotyczących (empowerment). Umożliwi 
to programowanie działań w sposób sprzyjający kształtowaniu aktywnej polityki społecznej, podkreślającej ważne znaczenie niematerialnych czynników rozwoju regionalnego, takich jak kapitał ludzki, mechanizmy społecznej interakcji oraz partycypacji społecznej. Przewiduje się określenie działań, które będą sprzyjać rozwojowi:
•	kapitału ludzkiego – tj. indywidualnych zdolności osób do radzenia sobie w różnych sytuacjach życiowych;
•	kapitału społecznego – tj. różnych form lokalnego życia społecznego, lokalnego społeczeństwa obywatelskiego, w tym lokalnych organizacji pozarządowych, różnych form aktywności wolontarystycznej czy sieci nieformalnych kontaktów;
•	kapitału lokalnego - tj. infrastruktury instytucjonalnej, w tym szczególnie infrastruktury lokalnego rynku ekonomicznego.

Zakłada się, że wojewódzka strategia polityki społecznej będzie korespondować 
z obszarami wsparcia uwzględnianymi przez Fundusze Strukturalne - w tym Europejski Fundusz Społeczny oraz Inicjatywy Wspólnotowe - przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, aktywne formy walki z bezrobociem, rozwój powszechnego kształcenia ustawicznego, aktywizacja zawodowa kobiet, doskonalenie kadr gospodarki.

1.	Podstawy prawne.

1.1.	Ustawy stanowiące podstawę prawną do opracowania wojewódzkiej strategii polityki społecznej:
- z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tj.: Dz. U z 2001 roku,              Nr 142, poz.1590 ze zm.) w szczególności art. 14 ust.1 punkty 2,4,5 (dotyczące działań 
z zakresu pomocy społecznej, prowadzenia polityki prorodzinnej, prowadzenia działań na rzecz osób niepełnosprawnych oraz promocji i ochrony zdrowia), a także art. 12 
ust. 1 (określający podmioty, z którymi samorząd województwa współpracuje 
przy formułowaniu strategii rozwoju województwa i realizacji polityki jego rozwoju);
-	z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 roku, Nr 64,  poz. 593)  
w szczególności  art.21, pkt 1.
-	z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj.: Dz. U. z 1997 roku, Nr 123 , poz.776 ze zm.) - art. 35 ust. 1 pkt 1.
-	z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi  ( tj.: Dz. U.  z 2002 roku, Nr 147, poz. 1231 ze zm.) – art.4 ust.1 i 2.
- z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie 
(Dz. U Nr 96, poz.873) – w szczególności art. 5 (określający formy współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi);

1.2.	Podstawę opracowania będzie stanowiła także przyjęta przez Sejmik Województwa Śląskiego uchwałą nr I/24/1/2000 z dnia 25 września 2000 roku:
-	Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000 – 2015 - w szczególności priorytet B: Umacnianie solidarności i więzi międzyludzkich, poprawa stanu zdrowia oraz bezpieczeństwa socjalnego i publicznego mieszkańców oraz cele strategiczne: 
C3 – Zbudowanie zintegrowanego systemu pomocy społecznej, C5 - Poprawa stanu zdrowia mieszkańców regionu, C7 - Wzmocnienie trwałości rodziny, wspieranie jej rozwoju, wyrównywanie szans różnych typów rodzin, a także aktywizacja  i integracja społeczności lokalnych na rzecz wzmacniania rodzin.

1.3.	Wykorzystane zostaną również doświadczenia wynikające z realizacji programów wojewódzkich, takich jak:
-	Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych dla Województwa Śląskiego na lata 2000 – 2005 przyjęty uchwałą  nr I/21/26/2000 Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia 20 czerwca 2000 roku, zmieniony uchwałą nr I/46/1/2002 z dnia 21 stycznia 2002 roku i uchwałą nr II/15/18/2003 z dnia
15 grudnia 2003 roku;
-	Wojewódzki program wyrównywania szans osób niepełnosprawnych oraz przeciwdziałaniu ich wykluczeniu społecznemu na lata 2003 – 2005 przyjęty uchwałą nr II/11/11/2003 Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia 25 sierpnia 2003 roku;
-	Program współpracy województwa śląskiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2004 przyjęty uchwałą nr II/15/2/2003 Sejmiku Województwa Śląskiego 
z dnia 15 grudnia  2003 roku.

2. Przewidywany tryb prac nad wojewódzką strategią polityki społecznej.

2.1. W celu opracowania wojewódzkiej strategii polityki społecznej utworzony zostanie  Komitet ds. Wojewódzkiej Strategii Polityki Społecznej. Jego zadaniem będzie:
-	utworzenie zespołów zadaniowych,
-	wyznaczanie kierunków pracy nad strategią,
-	okresowa analiza materiałów wypracowanych przez poszczególne zespoły zadaniowe.
W ramach zespołów zadaniowych będą mogły funkcjonować podzespoły tematyczne. 

Komitetowi przewodniczyć będzie Marszałek Województwa Śląskiego, a w jego skład wejdą przedstawiciele środowisk naukowych, sektora pozarządowego i innych. 
W skład zespołów zadaniowych będą wchodzić przedstawiciele samorządu województwa, administracji rządowej szczebla wojewódzkiego, instytucji regionalnych, powiatów, sektora pozarządowego, środowisk naukowych i innych.

Zakłada się wyszczególnienie następujących obszarów tematycznych, które będą przedmiotem prac zespołów zadaniowych:
•	przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu (długotrwałe bezrobocie, 
ubóstwo, rewitalizacja społeczno - gospodarcza obszarów zdegradowanych 
z uwzględnieniem grup defaworyzowanych, dzieci);
•	kształcenie i doskonalenie zawodowe kadr służb pomocy społecznej;
•	wyrównywanie szans osób  niepełnosprawnych;
•	profilaktyka i rozwiązywanie problemów uzależnień;
•	polityka prorodzinna;
•	bezpieczeństwo publiczne.

Na każdym etapie prac należy uwzględnić potrzebę wsparcia ekspertów
z różnych dziedzin poprzez zlecanie usług w tym zakresie.

2.2.  Proponuje się aby  prace związane z opracowaniem wojewódzkiej strategii  polityki społecznej koordynował Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego.

2.3.  Mając na uwadze tworzenie modelu aktywnej polityki społecznej opartej na  zasadach dialogu, wzajemności i równorzędności, której celem jest dążenie do funkcjonowania społeczeństwa opartego na  współuczestnictwie w kreowaniu polityki społecznej, przewiduje się w toku prac nad strategią szerokie konsultacje społeczne, 
w szczególności z przedstawicielami powiatów, sektora pozarządowego, środowisk naukowych , gospodarczych i innych.

2.4. Prace nad przygotowaniem strategii polityki społecznej w pierwszej kolejności  powinny objąć przygotowanie, z udziałem Komitetu ds. Wojewódzkiej Strategii Polityki Społecznej oraz tematycznych zespołów zadaniowych diagnozy obejmującej  obszary tematyczne wymienione w punkcie 2.1.

W pracach nad przygotowaniem diagnozy korzystne będzie uwzględnienie wypracowanych do tej pory materiałów analityczno – diagnostycznych, takich jak np. materiały przygotowane w Regionalnym Ośrodku Polityki Społecznej Województwa Śląskiego:
-	„Wybrane elementy sytuacji społeczno – demograficznej województwa śląskiego”;
-	wdrożone programy celowe w obszarze polityki społecznej oraz ich ewaluacja;
-	raporty z realizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi;
-	„Niepełnosprawni – charakterystyka zbiorowości”; 
-	badania „Jakość polityki prorodzinnej w gminach – badanie kapitału społeczno – kulturowego rodziny w województwie śląskim”;
oraz inne materiały opracowane przez instytucje współpracujące w tworzeniu strategii. 

Prace nad diagnozą obejmować będą:

a)	określenie najważniejszych problemów społecznych występujących 
w województwie śląskim, ich przyczyn, natężenia oraz skutków, które wywołują  bądź mogą wywołać; 

b)	określenie problemów społecznych wymagających pełniejszego diagnozowania;

c)	wypracowanie narzędzi badawczych niezbędnych do pogłębionego diagnozowania oraz do monitorowania wybranych problemów; 

d)	badanie wybranych obszarów problemowych;

e)	wskazanie wyzwań strategicznych dla polityki społecznej województwa.

2.5. Efektem powyższych prac będzie przygotowanie założeń do strategii                               polityki społecznej oraz określenie priorytetów i kierunków działań, będących punktem wyjścia do wypracowania  celów strategicznych, przedsięwzięć i działań przewidzianych do realizacji.

2.6. Założenia do strategii polityki społecznej zostaną poddane konsultacji społecznej, 
a następnie przedłożone Zarządowi Województwa Śląskiego do akceptacji.

3. Opracowanie końcowego dokumentu – projektu wojewódzkiej strategii polityki społecznej dla województwa śląskiego.

3.1. W oparciu o przygotowane założenia, Komitet ds. Wojewódzkiej Strategii Polityki Społecznej wraz z tematycznymi zespołami zadaniowymi wytyczy cele strategiczne, przedsięwzięcia i działania w ramach strategii polityki społecznej oraz wypracuje metody monitoringu i ewaluacji strategii, co zostanie zawarte w końcowym projekcie strategii polityki społecznej.

3.2. Końcowy projekt wojewódzkiej strategii polityki społecznej zostanie ostatecznie przeanalizowany przez Komitet, a następnie poddany konsultacji społecznej.

3.3. Po uwzględnieniu wyników konsultacji społecznych, projekt końcowy zostanie przedstawiony Zarządowi Województwa Śląskiego do akceptacji.

Opracowanie:
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego

Załącznik  nr 1 do Trybu prac nad wojewódzką strategią polityki społecznej

Skład Komitetu ds. Wojewódzkiej Strategii Polityki Społecznej

Przewodniczący:
	
Michał Czarski	-	Marszałek Województwa Śląskiego	

Wiceprzewodniczący:
	
Sergiusz Karpiński	-	Wicemarszałek Województwa Śląskiego	

Członkowie:	

Barbara Blida	
-	Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
	
Lucyna Frąckiewicz	-	Kierownik Katedry Polityki Społecznej i Gospodarczej na Wydziale Ekonomii Akademii Ekonomicznej 
w Katowicach
	
Marek Gancarczyk	-	Redaktor Naczelny Tygodnika „Gość Niedzielny”	

Marian Mitręga	
-	Pracownik Zakładu Polityki Społecznej i Metodologii Badań Społecznych w Instytucie Nauk Społecznych 
i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego 	

Anna Szelest	
-	Prezes Stowarzyszenia Wspierania Organizacji Pozarządowych „Most”	

Sekretarz:

Halina Misiewicz	

-	Dyrektor Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego