REGIONALNY  OŚRODEK  POLITYKI  SPOŁECZNEJ WOJEWÓDZTWA  ŚLĄSKIEGO

	

Załącznik nr 2
do Uchwały nr 357/124/II/2004
Zarządu Województwa Śląskiego
z dnia 2 marca 2004 r.

Program  celowy na  rzecz  przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób 
długotrwale bezrobotnych

Katowice 2004

Program celowy na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu 
osób długotrwale bezrobotnych

Charakterystyka problemu

	     W ostatnich kilkunastu latach nastąpiło w Unii Europejskiej, zarówno w wymiarze intelektualnym, jak i politycznym, radykalne przesunięcie akcentów z problematyki ubóstwa na ogólniejsze zjawisko wykluczenia społecznego. Podczas Szczytu Lizbońskiego w 2000 roku kraje członkowskie Unii Europejskiej postanowiły, że zwalczanie ubóstwa i wykluczenia społecznego stanie się centralnym elementem w procesie modernizacji europejskiego modelu społecznego. Celem wszystkich programów europejskich walki z wykluczeniem społecznym stała się integracja społeczna. Na jej promocji zasadza się europejska strategia prowadząca do osiągnięcia strategicznego celu na następną dekadę, w której trwały wzrost gospodarczy osiągnięty zostanie dzięki większej ilości lepszych miejsc pracy i większej spójności społecznej. W ramach prac MGPiPS nad Narodową Strategią Integracji Społecznej przyjęto, iż wykluczenie społeczne to brak lub ograniczone możliwości uczestniczenia, wpływania i korzystania z podstawowych instytucji publicznych i rynków, które powinny być dostępne dla wszystkich, a w szczególności dla osób ubogich. Dlatego też wśród założeń Strategii znalazło się m.in.: stworzenie, na bazie istniejących już programów, zintegrowanej krajowej strategii zwalczania biedy i wykluczenia społecznego, uwzględniającej cele przyjęte w ramach UE. Strategia ta powinna obejmować m.in.: działania z zakresu polityki zatrudnienia, zabezpieczenia społecznego, mieszkalnictwa, edukacji, zdrowia, informacji i komunikacji.
W województwie śląskim zjawisko wykluczenia społecznego określonych grup społecznych to problemem spowodowany wieloma specyficznymi dla tego regionu czynnikami. Reformy ustrojowe spowodowały wielkie zmiany, które w różnym stopniu objęły poszczególne grupy społeczne - jedne grupy znalazły się w centrum, a inne na peryferiach lub wręcz na marginesie przemian. Polskie społeczeństwo, jak wynika z Diagnozy społecznej 2003- jest wyraźnie rozwarstwione, a ze względu na rosnący wskaźnik dziedziczenia społecznego i samo rozwarstwienie społeczne znacząco rośnie. Transformacja ustrojowa oraz liczne zmiany społeczno-gospodarcze mają swoje następstwa rzutujące na strukturę społeczną i na procesy w niej zachodzące. Schodzenie na margines pewnych grup jest jednym z negatywnych następstw transformacji, której celem jest przekształcenie struktur przestarzałych w bardziej nowoczesne i rentowne. Redukcja etatów w kopalniach i hutach rzutuje na sytuację nie tylko przemysłu, ale też sektora handlu i usług. Przeobrażenia społeczno – gospodarcze regionu po 1989 roku pociągnęły za sobą szereg różnorodnych problemów społecznych. Za najważniejszy z nich należy uznać problem bezrobocia, szczególnie bezrobocia długotrwałego – powyżej 12 miesięcy. Implikuje ono biedę i ubóstwo, a te z kolei prowadzą do wykluczenia osób, rodzin i grup społecznych. W województwie śląskim proces restrukturyzacji spowodował wzrost stopy bezrobocia z 6,5% w roku 1997 do 17,4% w grudniu 2003 roku. Zjawisko to jawi się jako problem kluczowy z uwagi na:
-	charakter masowy: w grudniu 2003 roku liczba osób bezrobotnych wynosiła 325 516, przy czym zaledwie 12,2% z nich było uprawnionych do pobierania zasiłku;
-	długotrwałe bezrobocie: liczba osób długotrwale bezrobotnych na koniec III kwartału 2003 roku wynosiła 164 654. 

Osoby te stają się często klientami pomocy społecznej. Z analizy danych Sprawozdania MPiPS (meldunki za lata 2000 – 2002) wynika, że najczęstszym powodem przyznawania świadczeń z pomocy społecznej jest bezrobocie. 

Wykres. 1 Główne powody przyznania pomocy społecznej rodzinom w województwie śląskim w latach 2000-2002 .

Źródło: Opracowanie własne ROPS na podstawie danych Wydziału Polityki Społecznej Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, Sprawozdanie MPiPS, meldunki za lata 2000-2002.
W 2000 roku z powodu bezrobocia przyznano pomoc 65,9 tys. rodzinom, w 2002 roku 
– 87,6 tys. rodzinom (przyrost o 32,9%). W drugiej kolejności przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wystąpiło ubóstwo (2000r. – 53,4 tys. rodzin, 2002r. – 67 tys. rodzin), a następnie niepełnosprawność (2000r. – 39,9 tys. rodzin, 2002r. – 52,4 tys. rodzin), bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz długotrwała choroba. Najwyższą dynamikę odnotowuje się w przyroście liczby rodzin dotkniętych bezrobociem. 

Tabela 1. Powody korzystania ze świadczeń pomocy społecznej w województwie śląskim w latach 
2000-2002 wg miejsca zamieszkania.

Wyszczególnienie	Rok 2000	Rok 2001	Rok 2002	Przyrost liczby rodzin w latach:	
	Liczba rodzin	Odsetek ogółu rodzin	Liczba rodzin	Odsetek ogółu rodzin	Liczba rodzin	Odsetek ogółu rodzin 		
	Ogółem	w tym
na wsi 		Ogółem	w tym
na wsi 		ogółem	w tym
na wsi 		2000/2001	2001/2002	
										ogółem	w tym: na wsi	ogółem	w tym: na wsi	
 Ubóstwo	53 392	8 895	16,67	56 757	9 515	16,76	67 047	12 226	18,23	106,4	107,0	118,1	128,5	
 Sieroctwo	1 216	298	18,56	1 458	188	12,89	1 476	178	12,06	121,9	84,7	101,2	94,7	
 Bezdomność	2 554	123	4,69	3 737	142	3,80	3 907	151	3,86	147,3	119,3	104,5	106,3	
 Potrzeba ochrony  macierzyństwa	9 015	2 639	29,35	9 655	3 885	40,24	10 446	3 099	29,67	107,4	147,2	108,2	79,8	
 Bezrobocie	65 938	10 338	15,72	71 480	11 376	15,91	87 629	14 090	16,08	108,6	110,0	122,6	123,9	
 Niepełnosprawność	
39 927
	
7 710
	18,98	44 661	8 318	18,62	52 392	9 453	18,04	112,2	110,1	117,3	113,6	
 Długotrwała choroba	33 653	5 687	16,57	36 229	5 546	15,31	40 260	6 051	15,03	107,9	99,7	111,1	109,1	
 Bezradność*	43 411	8020	18,13	40 5497	7 585	
18,67	
43 398	
9 192	
21,18	
93,8	
96,6	
107,1	
121,6	
 Alkoholizm	
10024	
2185	
20,46	
10 464	
1 952	
18,65	
10 718	
2 206	
20,58	
104,9	
95,7	
102,4	
113,0	
 Narkomania	300	19	6,33	291	14	4,81	346	18	5,20	97,0	73,7	118,9	128,6	
 Trudności** 	1 460	152	10,42	1 538	160	10,40	1 660	179	10,78	105,4	105,3	107,9	111,9	
 Klęska żywiołowa lub ekologiczna	58	35	60,34	388	369	95,10	174	160	91,95	669,0	1054	44,8	43,4	

Źródło: Opracowanie własne ROPS na podstawie danych Wydziału Polityki Społecznej Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, Sprawozdanie MPiPS, meldunki za lata 2000-2002.

* w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzeniu gospodarstwa domowego 
** w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego

Wzrastająca stopa bezrobocia oraz coraz większa liczba osób korzystających z pomocy społecznej sprawiają, iż występuje na Śląsku zjawisko tworzenia się enklaw ubóstwa i marginalizacji. Około 80% ludności Śląska, z 4 742 900, zamieszkuje tereny miejskie. Brak pracy i związana z nim bieda powodują rezygnację z opłat mieszkaniowych. 
Ponad 11% gospodarstw domowych w kraju zalegało w marcu 2003 roku ze stałymi opłatami za mieszkanie (czynszem), a 5% z opłatami za gaz i energię elektryczną. Za niepokojące należy jednak uznać zwiększenie się skali tych zaległości. Gospodarstwa domowe zalegające z tego typu opłatami występowały prawie trzykrotnie częściej wśród gospodarstw domowych z bezrobotnymi niż wśród gospodarstw domowych bez bezrobotnych (odpowiednio prawie 22% i ponad 8% w przypadku opłat za mieszkanie oraz prawie 9% i niecałe 4% w przypadku opłat za gaz i energię elektryczną). Ponadto w grupie gospodarstw domowych z bezrobotnymi nastąpił w ostatnich 3 latach znaczący wzrost odsetka gospodarstw domowych, w których zaległości z opłatami za mieszkanie sięgają ponad 4 miesiące. Zwiększenie odsetka gospodarstw domowych o zaległościach ponad 12 miesięcy było najwyższe w województwie śląskim. 
Niewystarczające środki finansowe przeznaczane na remonty budynków powodują ich stopniową degradację. Ten sam problem dotyczy lokali zamieszkiwanych przez osoby znajdujące się w kręgu ubóstwa. Koncentracja blokowisk skupionych na małych powierzchniach oraz duża liczba osób bezrobotnych tam mieszkających i niemających żadnego zajęcia prowadzą do napięć i konfliktów społecznych, trwałej peryferyzacji i marginalizacji dużych grup tych mieszkańców. Wg Narodowego Spisu Powszechnego 2002 roku w województwie śląskim w warunkach „bardzo złych” ze względu na nadmierne zaludnienie i pozbawionych wodociągu zamieszkiwało 393,9 tys. osób, co stanowiło 8,4% ogółu ludności w mieszkaniach. Ponad 13,5 tys. osób zajmowało mieszkania jednocześnie skrajnie przeludnione i bez wodociągu. 
Wśród lokali zamieszkałych w województwie śląskim 176,9 tys. to mieszkania o warunkach substandardowych.  Stanowi to 11,3% mieszkań. W lokalach tych mieszka 561,0 tys. ludności, co stanowi 11,9% ludności. 74,4% mieszkań substandardowych znajduje się w miastach (raport z NSP 2002).
W Polsce marginalizacja przestrzenna wynika również z przeprowadzek lub eksmisji z osiedli lepszych do gorszych. Odrębny problem to osiedla, które powstały przy zakładach pracy, obecnie często zamieszkiwane przez osoby o kwalifikacjach nieprzystających do obecnych potrzeb rynku pracy. 
Marginalność przestrzenna przyjmuje ponadto formę symboliczną, która wyraża się stopniowym ograniczeniem styczności przestrzennych jednostki czy rodziny z najbliższym otoczeniem. Towarzyszą temu wzrost agresji, konfliktowości i obcości w stosunkach sąsiedzkich. Powoduje to dodatkowo pogłębiającą się pauperyzację i wykluczenie osób i rodzin tam mieszkających. Taki typ marginalizacji przestrzennej obejmuje wieloaspektową degradację mieszkańców, substancji mieszkaniowej oraz infrastruktury technicznej, pogorszenie jakości lub ograniczenie usług komunikacyjnych, kulturalnych, edukacyjnych oraz  pogorszenie warunków bezpieczeństwa. Wyrwanie się z ubóstwa i bezradności nie jest sprawą łatwą. Jako przykład podać można chociażby zjawisko dziedziczenia statusu. Pozycja zawodowa i wykształcenie dzieci są determinowane przez wykształcenie i zawód rodziców. Zatem mamy do czynienia, w pewnych kręgach, z dziedziczeniem bogactwa i prestiżu, ale też w znacznie większej grupie – dziedziczeniem biedy i bezradności. Dziedziczenie biedy i związane z tym zjawiskiem konsekwencje znajdą swoje odzwierciedlenie w przyszłości, w przyszłych pokoleniach, które nie mają skąd czerpać pozytywnych wzorców. Brak środków na biegunie ubóstwa powoduje zerwanie kontaktu ze światem zewnętrznym – kontaktu utrzymywanego poprzez czasopisma, książki, wyjazdy. Ubóstwo ogranicza zatem możliwości rodziny i w bardzo dużym stopniu utrudnia dzieciom z rodzin ubogich wyjście z kręgu biedy. Rolą samorządu terytorialnego byłoby tu m.in. inicjowanie takich przedsięwzięć, które poprzez aktywizację obywateli prowadziłyby do samoorganizacji grup społecznych, ukierunkowanej na rozwiązywanie konkretnych problemów. 
Szczególną wagę mają tu działania na poziomie regionalnym, przyczyniające się do powstawania partnerstw pomiędzy organizacjami pozarządowymi a poszczególnymi urzędami, przedsiębiorstwami i innymi instytucjami, na poziomie lokalnym oraz ich koordynacji. Działania prowadzone z udziałem bądź z inicjatyw społeczności lokalnej mają większą siłę oddziaływania na poziomie danej społeczności, przez co charakteryzują się większą efektywnością. Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób długotrwale bezrobotnych zagrożonych wykluczeniem społecznym, często odizolowanych, do których trudno dotrzeć instytucjom publicznym. Organizacje pozarządowe wykorzystując inne kanały komunikacji w społeczności lokalnej potrafią dotrzeć do takich osób oraz zmotywować je do podjęcia aktywności. Wsparta odpowiednimi działaniami aktywizacja społeczna przyczynia się do aktywizacji tych osób również na polu zawodowym. Znaczenie empowerment, czyli zapewnienia aktywnego udziału przejawia się w społeczności lokalnej uczestnictwem grup docelowych i ich rzeczywistą możliwością wpływania na kwestie ich dotyczące. Celem jest promowanie aktywności jednostki, w oparciu o partnerstwo sektorów: publicznego, prywatnego i społecznego, dążące do promowania możliwości zatrudnienia jednostki. Zmierza to nie tylko do zwiększenia możliwości osób, które napotykają trudności przy włączaniu się do rynku pracy, ale również do pomagania ludziom w odkrywaniu swojego rzeczywistego potencjału, uzyskiwaniu wsparcia, przejmowaniu odpowiedzialności za własne życie i uczestniczeniu w procesie podejmowania decyzji. Zastosowanie strategii empowerment w realizacji programu pozwoli oczekiwać, że wywrze on dodatni wpływ na zatrudnienie tych osób, które doświadczają trudności w procesie integracji na rynku pracy, wyzwoli potencjał drzemiący w relacjach międzyludzkich – kapitał społeczny, którego znaczenie będzie zasadnicze dla procesu zbiorowego uczenia się i nabywania umiejętności specyficznych dla danego środowiska lokalnego. Zwiększy to zarazem zdolności innowacyjne społeczności lokalnej i umożliwi efektywniejsze działania grupowe. Sukces jednostki będzie bowiem traktowany jak sukces całej społeczności.

Ogólne założenia programu

	Niniejszy program celowy stanowi propozycję wsparcia osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, podlegających temu zjawisku, pozostającym bez pracy powyżej 12 miesięcy, w ich środowisku lokalnym. 
Główną ideą programu jest wspieranie działań na rzecz zwiększania możliwości uzyskania zatrudnienia osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia, poprzez działania wspierające i aktywizujące podejmowane przez podmioty programu w środowiskach zamieszkania tych osób. 

1. Program jest adresowany do osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w związku z długotrwałym pozostawaniem tych osób bez pracy. Adresaci programu to również organizacje pozarządowe prowadzące działalność na rzecz tych osób oraz samorządy lokalne realizujące strategie i programy przeciwdziałania zjawisku wykluczenia społecznego osób długotrwale bezrobotnych.

2. Program podkreśla, iż należy tworzyć odpowiednie warunki, aby umożliwić osobom podlegającym wykluczeniu społecznemu, takim jak długotrwale bezrobotni, dostęp do informacji oraz działań do nich skierowanych, w ich dotychczasowym środowisku.

3. Program koncentruje się przede wszystkim na aktywizacji osób długotrwale bezrobotnych, tworzeniu systemu wsparcia dla tych osób oraz możliwości wykorzystania  potencjału społeczności lokalnej w tych obszarach.

4. Program akcentuje tworzenie warunków łatwego dostępu beneficjentów do edukacyjnych zasobów społeczeństwa, w którym żyją.

5. Założenia programu wynikają z doświadczeń Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego, powstałych na bazie dotychczasowej współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami. U podstaw założeń programu znalazły się idee i założenia wypracowane w ramach warsztatów zorganizowanych przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na temat: „Opracowanie i wdrożenie programów rewitalizacji obszarów problemowych w miastach. Polityka miejska.”

6. Niniejszy program celowy koresponduje z założeniami ”Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000 – 2015” i jest związany  z realizacją priorytetu B: Umacnianie solidarności i więzi międzyludzkich, poprawa stanu zdrowia oraz bezpieczeństwa socjalnego i publicznego mieszkańców oraz będącego jego integralną częścią celu strategicznego: C  (3) – Zbudowanie zintegrowanego systemu pomocy społecznej.

7. Program uwzględnia założenia zawarte w „Programie Współpracy Województwa Śląskiego z Organizacjami Pozarządowymi na rok 2004”.
W szczególności odnosi się do następujących dziedzin:
- polityki społecznej, w tym prowadzenia działań na rzecz wyrównywania poziomu życia mieszkańców województwa;
- aktywizacji zawodowej bezrobotnych;
oraz zadania:
- wspieranie działań na rzecz osób, rodzin i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym.

8. Program koresponduje z założeniami Strategii Lizbońskiej w kontekście połączenia wymiaru ekonomicznego, społecznego i ekologicznego na rzecz szybszego rozwoju gospodarczego regionu. Odpowiada na cele Strategii w dziedzinie polityki społecznej i zatrudnienia.

          9. Program ma znaczenie dla procesu akcesji Polski do Unii Europejskiej. Przedsięwzięcia programu wpisują się w zakres priorytetów i działań Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich, w szczególności w Priorytet 1. Aktywna polityka rynku pracy oraz integracji zawodowej i społecznej, Działanie 1.5 Promocja aktywnej polityki społecznej poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka, a także Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego Priorytet 3. Rozwój lokalny, Działanie 3.2 Rewitalizacja obszarów zdegradowanych. 

10. Zakłada się, że wartością dodaną realizacji programu będzie przygotowanie środowisk lokalnych do pozyskiwania środków unijnych, w oparciu o partnerstwo pomiędzy: organizacjami pozarządowymi, administracją publiczną, przedsiębiorstwami i innymi instytucjami.

Beneficjenci programu

•	Osoby zagrożone wykluczeniem społecznym  pozostające bez pracy powyżej 
12 miesięcy (beneficjenci bezpośredni). 
•	Organizacje pozarządowe prowadzące działalność na rzecz osób długotrwale bezrobotnych, zagrożonych wykluczeniem społecznym (beneficjenci pośredni),
•	Wolontariusze pracujący z osobami długotrwale bezrobotnymi zagrożonymi wykluczeniem społecznym (beneficjenci pośredni),
•	Społeczności lokalne objęte działaniami programu (beneficjenci pośredni).

Obszar działania programu

Program będzie realizowany na obszarze województwa śląskiego.

Zasoby pomocne w realizacji programu  
 Zasoby kadrowe:
Pracownicy, wolontariusze i specjaliści uczestniczący w realizacji projektu, w tym: pracownicy socjalni, psychologowie, pedagodzy, osoby prowadzące szkolenia, instruktorzy, trenerzy.

Zasoby materialne (rzeczowe):
Infrastrukturę do realizacji programu posiadają podmioty  realizujące zadania z obszaru polityki społecznej. Stanowią ją między innymi:
•	kluby pracy,
•	ośrodki szkoleniowe,
•	ośrodki wsparcia,
•	punkty informacyjno-konsultacyjne,
•	punkty poradnicze i grupy wsparcia,
•	i inne.

Zakłada się także udział w programie, w roli partnera uczestniczącego, podmiotów gospodarczych.
Realizatorzy programu

Realizatorami programu będą :
podmioty nie zaliczane do sektora finansów publicznych i nie działające w celu osiągnięcia zysku, działające w obszarze pomocy społecznej na rzecz osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia (są to np.: organizacje społeczne, Kościół Katolicki, inne kościoły, związki wyznaniowe, fundacje, stowarzyszenia).

Nadrzędny cel programu

          Nadrzędnym celem programu jest aktywizacja społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia, zapobieganie izolacji tych osób, ich aktywizacja zawodowa oraz animowanie działań podejmowanych na rzecz osób długotrwale bezrobotnych w społecznościach lokalnych.

Przedsięwzięcia i działania programu

Wdrożenie programu nastąpi poprzez realizację następujących przedsięwzięć i działań:

Przedsięwzięcie 1
Aktywizacja społeczna i zawodowa osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia, rozwijanie różnych form ich uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym.
Działania:
1.1.	propagowanie działań na rzecz włączenia osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, pozostających bez pracy przez okres ponad 12 miesięcy w działania podejmowane przez różne organizacje i instytucje w ich środowisku lokalnym,
1.2.	organizowanie wolontariatu z udziałem osób długotrwale bezrobotnych zagrożonych wykluczeniem społecznym,
1.3.	upowszechnianie informacji o możliwościach rozwoju aktywności osób długotrwale bezrobotnych.

Przedsięwzięcie 2 
Tworzenie i animowanie grup wsparcia osób  zagrożonych wykluczeniem społecznym pozostających w sytuacji długotrwałego bezrobocia.
Działania:
2.1.	tworzenie w środowisku lokalnym warunków pozwalających na przełamanie izolacji społecznej osób długotrwale bezrobotnych,
2.2.	organizacja lokalnych grup wsparcia,
2.3.	organizowanie różnych form wzajemnej pomocy  w środowisku lokalnym,
2.4.	tworzenie punktów konsultacyjno-informacyjnych dla osób długotrwale bezrobotnych zagrożonych wykluczeniem społecznym, oferujących wsparcie informacyjne, psychologiczne, emocjonalne, prawne itd.,
2.5.	propagowanie i ułatwianie dostępu do różnych form pomocy,
2.6.	promocja aktywnego stylu życia.

Przedsięwzięcie 3
Przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób długotrwale bezrobotnych poprzez zaangażowanie w prace w ramach programów rewitalizacji obszarów i obiektów zdegradowanych.
Działania:
3.1.	propagowanie informacji dotyczących możliwości uczestnictwa osób długotrwale bezrobotnych przy pracach (tj. prace budowlane, remonty) związanych z rewitalizacją obszarów i obiektów zdegradowanych,
3.2.	promowanie działań mających na celu kompleksowe podejście do programów rewitalizacji, uwzględniające powiązanie działań technicznych (remonty, modernizacja, przywracanie zdegradowanym gruntom wartości użytkowych) z działaniami na rzecz przywrócenia utraconych funkcji społecznych oraz ożywienia społeczno-gospodarczego, 
3.3.	podejmowanie działań na rzecz włączenia osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia w prace związane z realizacją programów rewitalizacji prowadzonych w środowisku zamieszkania tych osób,
3.4.	włączanie osób długotrwale bezrobotnych zagrożonych wykluczeniem społecznym w prace związane z realizacją programów rewitalizacji obiektów i obszarów zdegradowanych.

    Przedsięwzięcie 4
Budowanie, na poziomie regionalnym i lokalnym, systemu szkoleń osób długotrwale bezrobotnych zagrożonym wykluczeniem społecznym, w ich środowisku lokalnym.
Działania:
4.1.	uruchomienie, we współpracy z odpowiednimi instytucjami, programów przekwalifikowania zawodowego osób długotrwale bezrobotnych, w tym dotyczących prac związanych z rewitalizacją obszarów i obiektów zdegradowanych,
4.2.	wdrażanie programów szkoleniowych przygotowujących osoby długotrwale bezrobotne do podjęcia pracy na ustalonym stanowisku pracy,
4.3.	udostępnianie oferty szkoleniowej wśród danej społeczności lokalnej,
4.4.	polepszenie dostępności osób długotrwale bezrobotnych zagrożonych wykluczeniem społecznym do miejsc, w których odbywają się szkolenia,
4.5.	pozyskiwanie partnerów lokalnych (wśród organizacji, przedsiębiorców, urzędów i innych instytucji) gotowych udostępniać swoje zasoby w celu prowadzenia szkoleń dla osób długotrwale bezrobotnych zagrożonych wykluczeniem społecznym.

Przedsięwzięcie 5
Budowanie partnerstwa lokalnego na rzecz wsparcia osób długotrwale bezrobotnych zagrożonych wykluczeniem społecznym.
Działania: 
5.1.	promowanie idei wzajemnej współpracy wielu podmiotów w celu przeciwdziałania zjawisku długotrwałego bezrobocia i wykluczenia społecznego na danym terenie,
5.2.	tworzenie porozumień pomiędzy poszczególnymi podmiotami (urzędami, kościołami, organizacjami pozarządowymi oraz innymi instytucjami i organizacjami) na rzecz przeciwdziałaniu zjawisku wykluczenia społecznego związanego z długookresowym pozostawaniem bez pracy,
5.3.	podejmowanie przez organizacje pozarządowe, wspólnie z organami samorządu terytorialnego  oraz innymi podmiotami, przedsięwzięć związanych z realizacją programów rewitalizacji obszarów i obiektów zdegradowanych oraz z przywróceniem tym obszarom utraconych funkcji społeczno-gospodarczych poprzez zaangażowanie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia,
5.4.	koordynacja w środowisku lokalnym pracy organizacji pozarządowych działających na rzecz osób długotrwale bezrobotnych zagrożonych wykluczeniem społecznym,
5.5.	monitorowanie poziomu zaspokojenia potrzeb osób długotrwale bezrobotnych podlegających zjawisku wykluczenia społecznego w środowisku lokalnym.

     Przedsięwzięcie 6
Propagowanie nowatorskich rozwiązań w zakresie pracy  z zagrożonymi wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia.
Działania:
6.1.	prezentacja najciekawszych projektów pomocy osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia na łamach prasy, w tym również prasy  specjalistycznej,
6.2.	prezentacja inicjatyw podejmowanych przez osoby długotrwale bezrobotne.

Sposób realizacji programu    

1.	Program będzie realizowany w ramach ogłoszonej przez Zarząd Województwa Śląskiego I edycji konkursu ofert na zadania publiczne Województwa Śląskiego w dziedzinie polityki społecznej,
2.	Program będzie realizowany w okresie: od II do IV kwartału 2004.
3.	Nadzór nad realizacją programu będzie sprawował Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego.

Oczekiwane rezultaty
	
Zakłada się, że wdrożenie programu pośrednio przyczyni się do realizacji priorytetu B zawartego w Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000 – 2015 tj.: Umacnianie solidarności i więzi międzyludzkich, poprawa stanu zdrowia oraz bezpieczeństwa socjalnego i publicznego mieszkańców, jak również  do realizacji celu strategicznego: Budowanie zintegrowanego systemu pomocy społecznej.
Wdrożenie programu przyczyni się także do realizacji zadania: wspieranie działań na rzecz osób, rodzin i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym zawartego w Programie Współpracy Województwa Śląskiego z Organizacjami Pozarządowymi na rok 2004.

Realizacja programu powinna przynieść następujące, bezpośrednie rezultaty:
1.	Rozwój wolontariatu i inicjatyw lokalnych na rzecz osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia.
2.	Zwiększenie dostępności informacji o formach pomocy osobom długotrwale bezrobotnym.
3.	Wzrost poczucia własnej wartości i własnych możliwości wśród osób długotrwale bezrobotnych.
4.	Wzrost aktywności zawodowej osób długotrwale bezrobotnych, pozyskanie przez osoby długotrwale bezrobotne pracy.
5.	Zmniejszenie liczby osób długotrwale bezrobotnych.
6.	Zmniejszenie zjawiska wykluczenia społecznego w środowisku osób długotrwale bezrobotnych. 
7.	Budowanie partnerstw lokalnych pomiędzy podmiotami programu a innymi urzędami, przedsiębiorstwami i instytucjami w celu realizacji programów pozwalających na zaangażowanie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w sytuacji długotrwałego bezrobocia.
8.	Akcentowanie partnerstwa i równości poprzez aktywny udział beneficjentów programu w decyzjach i działaniach podejmowanych na poziomie społeczności lokalnych i ich rzeczywistą możliwość wpływania na kwestie ich dotyczące.    
9.	Aktywizacja społeczności lokalnych oraz wzrost kapitału społecznego tych społeczności w kontekście przygotowania struktur lokalnych do absorpcji przyszłych środków unijnych.

Bibliografia:
1.	Biała Księga 2003 – Nowy Model Społeczny, Polskie Forum Strategii Lizbońskiej, Warszawa – Gdańsk, 2003.
2.	Czapiński Janusz i Panek Tomasz (red.) Diagnoza społeczna 2003. Warunki i jakość życia Polaków, WSPiZ, Warszawa 2003.
3.	Frączak Piotr i Skrzypiec Ryszard, Rola organizacji pozarządowych w partnerstwie na rzecz ekorozwoju w Polsce, Ośrodek Badania Aktywności Lokalnej 2002.
4.	Frieske Kazimierz W. (red.), Marginalność i procesy marginalizacji , IPiSS i IPS-UW, Warszawa 1999.
5.	Głąbicka Katarzyna, Polityka społeczna w Unii Europejskiej. Aspekty aksjologiczne i empiryczne,  ELIPSA 2001.
6.	Golinowska Stanisława, i in., Dekada polskiej polityki społecznej. Od przełomu do końca wieku, IPiSS, Warszawa 2000.
7.	Pietrzyk Irena, Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.
8.	Raport z Narodowego Spisu Powszechnego za 2002 rok, Urząd Statystyczny w Katowicach, 2003.
9.	Rocznik Statystyczny Województwa Śląskiego, Urząd Statystyczny w Katowicach, 2002.
10.	Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich, Ministerstwo Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2003.
11.	Skalski Krzysztof, Rewitalizacja a aktywizacja regionu, Urbanista Nr 3/2003.
12.	Sprawozadnie MPiPS  za lata 2000, 2001, 2002, Wydział Polityki Społecznej, Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach. 
13.	Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000 – 2015, Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Katowice 2000.
14.	Strony internetowe Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Katowicach, 
www.wup-katowice.pl.
15.	Strony internetowe GUS www.gus.pl.
16.	Sztompka Piotr,  Socjologia, Wydawnictwo Znak, Kraków 2002.
17.	Wspólnotowy program działań na rzecz zwalczania wykluczenia na lata 2002-2006, Unia Europejska, 2001.
18.	Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego 2004-2006, Ministerstwo Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2003.

Opracowano:
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego
Katowice,  luty 2004 r.