Załącznik nr 2 
do Uchwały nr 358/124/II//2004 
Zarządu Województwa Śląskiego 
z dnia 2 marca 2004 r.

REGIONALNY  OŚRODEK  POLITYKI  SPOŁECZNEJ WOJEWÓDZTWA  ŚLĄSKIEGO

	

Program  celowy
wsparcia rodzin z problemem alkoholowym

Katowice 2004

Program celowy wsparcia rodzin
z problemem alkoholowym	

Charakterystyka  problemu	

Problem alkoholowy dotyczy nie tylko osób uzależnionych oraz nadmiernie spożywających alkohol, lecz również środowiska, w którym żyją – osób pozostających z nimi w bezpośrednich relacjach, miejsca pracy oraz zamieszkania. Szczególnie dotkliwe konsekwencje wynikające z picia alkoholu ponoszą rodziny osób uzależnionych. Alkoholizm jest bowiem chorobą rodzinną. Dotyka on każdego członka rodziny i wywiera nań destrukcyjny wpływ. Według danych przedstawionych przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Polsce około 4 mln dzieci i osób dorosłych ponosi szkody w związku z życiem w rodzinie z problemem alkoholowym.
Picie alkoholu prowadzi do dezorganizacji życia rodzinnego. Osoba uzależniona nie wywiązuje się z powierzonych jej funkcji, zaniedbuje obowiązki domowe, przejawia brak troski o rodzinę.  Staje się to źródłem poważnych konfliktów małżeńskich, a tym samym rzutuje w sposób negatywny na atmosferę panującą w domu. W literaturze przedmiotu podkreśla się, iż w rodzinach alkoholowych częściej pojawiają się problemy małżeńskie, a małżeństwa te są mniej trwałe i szczęśliwe.  Potwierdzają to m.in. dane statystyczne, z których wynika, iż nadużywanie alkoholu stanowi ważną przyczynę rozwodów. W  2002 roku nadużywanie alkoholu było powodem 4 407 rozwodów w całym kraju, w tym 537 w  województwie śląskim. 
W rodzinach alkoholowych częściej również dochodzi do aktów przemocy. Prawdopodobieństwo ich wystąpienia jest dwukrotnie większe niż w pozostałych rodzinach. Przybierają one różną formę – przemocy fizycznej, werbalnej, psychicznej oraz nadużyć seksualnych. Ofiarami przemocy domowej padają przede wszystkim kobiety oraz dzieci.  Z  raportu opracowanego przez Instytut Psychologii i Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego wynika, iż 80% badanych żon osób uzależnionych od alkoholu doświadczyło różnego rodzaju przemocy ze strony męża, w tym ponad połowa z nich doznała lżejszej przemocy fizycznej (popychanie, szarpanie, niszczenie przedmiotów), a co trzecia doznała ciężkiej przemocy fizycznej (bicie, kopanie, szarpanie za włosy) i przemocy seksualnej.  
W 2003 roku w Województwie Śląskim odnotowano 13 057 interwencji domowych dotyczących przemocy. Śląscy policjanci zarejestrowali 24 032 osoby poszkodowane w  wyniku przemocy, w tym 10 106 dzieci.  Należy podkreślić, że przytoczone dane nie odzwierciedlają pełnego obrazu rzeczywistości. Biorąc pod uwagę, iż nie wszystkie akty przemocy domowej są zgłaszane, możemy mówić o znacznie większej skali tego zjawiska.
Wśród sprawców przemocy domowej dominowali mężczyźni – 95,5%. Ponad 73% sprawców stanowiły osoby nietrzeźwe, w tym większość o głębokiej nietrzeźwości. 

Wykres 1 
Ofiary przemocy domowej w województwie śląskim w 2003 roku. 

Źródło: Rozpoznawany stan zagrożenia demoralizacją, przestępczością nieletnich oraz patologią rodzin w województwie śląskim w 2003 roku (raport), Komenda Wojewódzka Policji w Katowicach Wydział Prewencji, 2004.

Członkowie rodzin alkoholowych żyją w ciągłym i uporczywym stresie, który często prowadzi do występowania zespołu cierpień i zaburzeń określanych mianem współuzależnienia. Obejmuje ono następujące objawy:
•	Uporczywa koncentracja myśli i działań zorientowanych na alkoholika i jego picie;
•	Zgoda na coraz większe, niedopuszczalne przedtem koszty, jakie ponosi rodzina za sprawą picia;
•	Zaburzenia życia uczuciowego w postaci gwałtownych zmian nastroju, czarnowidztwo, nastroje depresyjne, zamęt uczuciowy, sięganie po środki chemiczne zmieniające nastrój;
•	Zaburzenia psychosomatyczne (bóle głowy, żołądka, serca itp.) oraz nerwice prowokujące  sięganie po środki przeciwbólowe i nasenne;
•	Pustka duchowa w postaci nerwowej koncentracji na szczegółach życia codziennego, bez dystansu do spraw drobnych i wynikająca stąd depresja, rozpacz, brak nadziei;
•	Wspomaganie choroby alkoholowej przez zwolnienie alkoholika z  odpowiedzialności za skutki jego picia. 

Według danych przedstawionych przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych populacja współuzależnionych w Polsce liczy ponad milion osób. 
Obok problemów życiowych i emocjonalnych ważną rolę w rodzinach alkoholowych odgrywają trudności finansowe, które często wynikają z przeznaczania uzyskiwanych dochodów na zakup alkoholu bądź ich braku na skutek zwolnienia z pracy lub niemożności jej uzyskania w związku z problemem alkoholowym.  Pogarszająca się sytuacja materialna implikuje kolejne problemy. Niewystarczające dochody uniemożliwiają zaspokajanie podstawowych potrzeb, zmuszają do korzystania z pomocy społecznej, a w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do pauperyzacji rodzin. 
Liczba rodzin, którym w 2002 roku przyznano pomoc społeczną z tytułu alkoholizmu w Województwie Śląskim wynosiła 10 718 i wzrosła o około 7% w stosunku do roku 2000. 

Wykres  2 
Liczba osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej z powodu alkoholizmu w latach 2000-2002 w Województwie Śląskim

Źródło: Opracowanie własne Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na podstawie danych  Wydziału Polityki Społecznej Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, Sprawozdanie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej za lata 2000-2002  .

Przedstawione powyżej problemy, będące konsekwencją choroby alkoholowej, mogą stanowić podłoże dysfunkcjonalności rodziny. Oznacza to, iż rodziny takie przestają spełniać powierzone jej funkcje lub spełniają je w stopniu niewystarczającym. Zaniedbania dotyczą głównie sfery materialno-ekonomicznej, opiekuńczej, wychowawczej, kulturalnej, rekreacyjnej, towarzyskiej, poznawczej. Niezaspakajane są również potrzeby psychiczne członków rodziny, zwłaszcza potrzeba miłości, akceptacji, współdziałania, szacunku, poczucia bezpieczeństwa i więzi. Ponadto trudna sytuacja rodzin z problemem alkoholowym niejednokrotnie stanowi źródło społecznej marginalizacji .
Wszystkie powyższe spostrzeżenia odnoszą się również do dzieci z rodzin z problemem alkoholowym, których sytuacja jest szczególnie trudna ze względu na uzależnienie pod względem prawnym, materialnym i emocjonalnym od rodziców.   Dzieci te ponoszą straty rozwojowe w aspekcie fizycznym, psychicznym, społecznym, intelektualnym i duchowym, częściej chorują, są słabsze, ponadto występują u nich określone zaburzenia emocjonalne. Często są ofiarami lub świadkami przemocy ze strony najbliższych członków rodziny. Dzieci osób uzależnionych tworzą także tzw. grupę ryzyka pod względem prawdopodobieństwa wystąpienia problemów alkoholowych. Częściej występują u nich trudności związane z przystosowaniem się do życia społecznego.   
Z analizy ofert składanych przez organizacje pozarządowe w ramach konkursów ogłaszanych przez Zarząd Województwa Śląskiego dotyczących pomocy społecznej oraz profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych wynika, iż dzieci z rodzin alkoholowych z reguły żyją w niedostatku.  Nie posiadają one odpowiednich warunków do nauki i rozwoju, z czego wynikają ich trudności szkolne. Żyją  w atmosferze dużego napięcia oraz strachu, co prowadzi z kolei do poważnych zaburzeń osobowościowych. Trudna sytuacja rodzinna uniemożliwia im zaspokajanie potrzeb poznawczych, kulturalnych, estetycznych, rekreacyjnych i edukacyjnych. Ponadto ze względu na brak odpowiednich wzorców w  środowisku rodzinnym nie są przygotowane do prawidłowego pełnienia ról społecznych. 
Trudne doświadczenia wynikające z egzystowania w rodzinie z problemem alkoholowym, pozostawiają w psychice dziecka trwałe ślady, które determinują uczucia, myśli i zachowanie nawet w jego dorosłym już życiu, rozszerzając się także na kontakty pozarodzinne.  Badania prowadzone przez Instytut Psychologii Zdrowia PTP pokazują, że dorosłe dzieci alkoholików (DDA) charakteryzują się wyższym nasileniem objawów psychopatologicznych (wysokie wskaźniki depresji, lęku i nadwrażliwości interpersonalnej) niż osoby zdrowe. DDA mają również istotnie niższe niż osoby zdrowe poczucie sensu życia, zaradności życiowej oraz gorsze rozumienie siebie i innych ludzi.
Przedstawiając wpływ picia alkoholu przez rodziców na dzieci, nie sposób pominąć tematu związanego z  alkoholowym zespołem płodowym określanym w skrócie FAS (Fetal Alcohol Syndrome). Zespół ten stwierdza się u niektórych dzieci matek spożywających alkohol w czasie ciąży. Jest on skrajnym skutkiem oddziaływania alkoholu na płód. FAS charakteryzuje się  niską wagą urodzeniową i złym stanem ogólnym noworodka, opóźnieniem rozwoju psychomotorycznego, obecnością licznych wad rozwojowych. Objawom tym towarzyszą różnego rodzaju zaburzenia neurologiczne oraz obniżenie sprawności intelektualnej, zaburzenia zachowania, a także opóźnienie kolejnych etapów rozwoju.   W przypadku wystąpienia tylko części tych cech rozpoznawany bywa zespół  FAE - fetal alcohol effects - "efekty alkoholowego uszkodzenia płodu".  Częstotliwość występowania FAS szacuje się na 3,3 – 5,2  przypadków na 10 000 żywych urodzeń. Istnieje jednak prawdopodobieństwo, że częstość występowania FAS jest niedoszacowana z uwagi na trudności w postawieniu diagnozy. Powyższe dane oparte są na badaniach zagranicznych. W Polsce skala tego zjawiska nie jest znana.
Negatywny, destrukcyjny wpływ choroby alkoholowej na rodzinę skłania do podejmowania działań mających na celu udzielenie kompleksowej pomocy jej członkom. Grupa ta wymaga zwiększenia ofert programów profilaktycznych, edukacyjnych, terapeutycznych oraz rekompensujących niedostatki środowiska rodzinnego. Osoby uzależnione oraz ich rodziny mają możliwość leczenia w specjalistycznych zakładach lecznictwa odwykowego oraz korzystania z innych form pomocy. Z  raportu opublikowanego przez  Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego – sporządzonego w oparciu o roczne sprawozdania z działalności samorządów gminnych w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w 2002 roku – wynika jednak, iż ze względu na skalę omawianego problemu, konieczne jest zwiększenie istniejącej oferty pomocy.   Uzupełnieniem oraz wsparciem profesjonalnej pomocy świadczonej osobom uzależnionym i ich rodzinom są działania podejmowane przez organizacje pozarządowe – fundacje, stowarzyszenia, kluby abstynenckie, grupy samopomocowe, kościoły i związki wyznaniowe. Podmioty te stanowią ważne oparcie dla rodzin z problemem alkoholowym oraz przeciwdziałają społecznej marginalizacji i wykluczeniu ich członków.

Ogólne założenia programu	

1)	Niniejszy program celowy stanowi propozycję inicjowania i kontynuowania działań z zakresu rozwiązywania problemów alkoholowych na terenie województwa śląskiego.

2)	Program jest adresowany do rodzin z problemem alkoholowym – zarówno osób dorosłych, jak również dzieci i młodzieży.  Beneficjentami programu są także jego realizatorzy oraz inne podmioty podejmujące działania na rzecz rodzin alkoholowych.

3)	W celu zwiększenia skuteczności oraz dostępności Programu  pożądane jest, by jego realizatorzy budowali i umacniali partnerstwo z innymi osobami i podmiotami podejmującymi działania na rzecz rodziny z problemem alkoholowymi (instytucjami pomocy społecznej, szkołami, policją, poradniami psychologicznymi i pedagogicznymi, placówkami opiekuńczo-wychowawczymi, sądami, kościołami, przychodniami lekarskimi itp.).
Realizowane zadania przyniosą najlepsze efekty, jeżeli będą miały charakter systemowy i zintegrowany, z udziałem wielu podmiotów.

4)	Podstawą prawną realizacji Programu jest Ustawa z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, która zobowiązuje organy jednostek samorządu terytorialnego m.in. do:
•	podejmowania działań zmierzających do ograniczania spożycia napojów alkoholowych oraz zmiany struktury ich spożywania,
•	inicjowania i wspierania przedsięwzięć mających na celu zmianę obyczajów w zakresie sposobu spożywania tych napojów,
•	przeciwdziałania powstawaniu i usuwania następstw nadużywania alkoholu,
•	wspierania działalności organizacji społecznych i zakładów pracy, których celem jest krzewienie trzeźwości i abstynencji, oddziaływanie na osoby nadużywające alkoholu oraz udzielenie pomocy ich rodzinom,
•	współdziałania z Kościołem Katolickim i innymi kościołami oraz związkami wyznaniowymi w zakresie wychowania w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi . 
5)	Przedsięwzięcia ujęte w programie korespondują z założeniami Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata 2000-2005. Są one również uszczegółowieniem zadań zawartych w Wojewódzkim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata 2000-2005.

6)	Niniejszy program celowy koresponduje z założeniami Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000 – 2015  i  jest związany  z realizacją następujących celów strategicznych:
C 3 – „ Zbudowanie zintegrowanego systemu pomocy społecznej”;
C4  - „Poprawa stanu zdrowia mieszkańców regionu”;
C7 – „Wzmacnianie trwałości rodziny, wspieranie jej rozwoju, wyrównywanie szans różnych typów rodzin, a także aktywizacja i integracja społeczności lokalnych na rzecz wzmacniania rodzin”,
będących  integralną częścią priorytetu  B – „Umacnianie solidarności i więzi międzyludzkich, poprawa stanu zdrowia oraz bezpieczeństwa socjalnego i publicznego mieszkańców”. 

7)	Program jest uszczegółowieniem zadania „Pomoc rodzinom osób uzależnionych” ujętego w Programie Współpracy Województwa Śląskiego z Organizacjami Pozarządowymi na rok 2004.  Zadanie to odnosi się do dziedziny „Profilaktyka  i rozwiązywanie problemów alkoholowych”.

8)	Przedsięwzięcia programu wpisują się w zakres priorytetów i działań Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich, w szczególności w Priorytet 1. „Aktywna polityka rynku pracy oraz integracja zawodowa i społeczna”, Działanie 1.5   „Promocja aktywnej polityki społecznej poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka”, Działanie 1.6 „Integracja zawodowa kobiet”.

9)	Zakłada się, że wartością dodaną realizacji programu będzie przygotowanie środowisk lokalnych do pozyskania środków unijnych w oparciu o partnerstwo pomiędzy organizacjami pozarządowymi, administracja publiczną, przedsiębiorstwami i innymi podmiotami.
10)	W ramach programu będą podejmowane następujące typy działań:
•	Działania o charakterze  promocyjnym  - obejmują promocję i krzewienie trzeźwego stylu życia, bez substancji uzależniających takich jak alkohol, narkotyki;
•	 Działania o charakterze edukacyjnym -  zakładają popularyzację wiedzy na temat uzależnień oraz negatywnych konsekwencji dla jednostki, rodziny i społeczeństwa płynących z nadużywania alkoholu;
•	Działania o charakterze informacyjnym – maja na celu dostarczanie informacji na temat placówek i form pomocy świadczonych osobom uzależnionym oraz członkom ich rodzin;
•	Działania o charakterze  profilaktycznym  -  mają na celu m.in. przeciwdziałanie przemocy domowej oraz dziedziczeniu problemu alkoholowego;
•	Działania o charakterze  wzmacniającym i wspierającym – mają na celu wspieranie oraz wzmacnianie rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej na skutek choroby alkoholowej;
•	obejmują zadania, których celem jest budowanie systemu wsparcia dla rodzin z problemem alkoholowym;
•	Działania o charakterze interwencyjnym – umożliwiają niezwłoczne wszczęcie działań w stosunku do rodzin z problemem alkoholowym, szczególnie w sytuacji zaniedbania oraz stosowania przemocy.

11)	Realizowane zadania powinny posiadać zasięg lub znaczenie regionalne.

12)	Program ma charakter wzmacniający i uzupełniający działalność instytucji publicznych wykonujących  zadania na rzecz rodzin z problemem alkoholowym.

Beneficjenci programu 	
Beneficjentami programu będą:
•	Rodziny z problemem alkoholowym (beneficjenci bepośredni);
•	Podmioty świadczące pomoc członkom rodzin alkoholowych (beneficjenci pośredni);
•	Społeczności lokalne objęte działaniami programu (beneficjenci pośredni);
•	Rodzice, organizacje i instytucje zainteresowane kształceniem oraz doskonaleniem umiejętności wychowawczych i samowychowawczych, związanych z dążeniem do życia w trzeźwości (beneficjenci pośredni).

Obszar działania programu	

Program będzie realizowany na obszarze województwa śląskiego.

Zasoby pomocne w realizacji programu  

 Zasoby kadrowe:
•	Pracownicy i wolontariusze podmiotów realizujących program, w szczególności profesjonaliści zajmujący się rodzinami z problemem alkoholowym oraz dziećmi i młodzieżą z tych rodzin (pedagodzy, psycholodzy, terapeuci, pracownicy socjalni, lekarze),
•	Zespoły interdyscyplinarne skupiające specjalistów z różnych dziedzin, działających na rzecz rodzin z problemem alkoholowym,
•	Inni specjaliści uczestniczący w realizacji projektu.

Zasoby materialne (rzeczowe):
Organizacje pozarządowe posiadają odpowiednią infrastrukturę niezbędną do realizacji programu .
Infrastrukturę tą stanowią m.in.:
•	placówki specjalistycznego poradnictwa, w tym rodzinnego, 
•	punkty informacyjno-konsultacyjne,
•	ośrodki interwencji kryzysowej,
•	placówki rewalidacyjne i rehabilitacyjne, działające na rzecz dzieci i rodzin,
•	ośrodki szkoleniowe,
•	hostele, 
•	placówki wsparcia dziennego, 
•	inne.

Realizatorzy programu	

Realizatorami programu będą :
•	Organizacje pozarządowe w rozumieniu Ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie,
•	Osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego,
•	Stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego,
•	Jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub przez nie nadzorowane.
Nadrzędny cel  programu	

Głównym celem programu jest wspieranie rodzin z problemem alkoholowym, przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu ich członków, a także aktywizacja i integracja społeczności lokalnych na rzecz rodzin z problemem alkoholowym.

Przedsięwzięcia i działania  programu	
Wdrożenie programu nastąpi poprzez realizację następujących przedsięwzięć i działań:

Przedsięwzięcie 1
Zwiększenie dostępności oraz skuteczności  różnych form pomocy dla  rodzin z problemem alkoholowym.
Działania:
1.1	świadczenie pomocy psychologicznej oraz terapeutycznej dla  członków rodzin alkoholowych, w szczególności dla osób współuzależnionych; 
1.2	tworzenie punktów konsultacyjno-informacyjnych oferujących wsparcie informacyjne, psychologiczne, emocjonalne, prawne itd.,
1.3	organizowanie i prowadzenie grup wsparcia;
1.4	stwarzanie warunków do rozwoju i wypoczynku dla członków rodzin alkoholowych kompensujących deficyty środowiska rodzinnego;
1.5	prowadzenie działalności informacyjnej i edukacyjnej mającej na celu dostarczenie wiedzy na temat uzależnień od alkoholu oraz innych środków psychoaktywnych;
1.6	wspieranie rodziców i opiekunów w realizacji funkcji wychowawczo-opiekuńczej przy współpracy z innymi podmiotami (szkołami, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, ośrodkami pomocy społecznej, kościołami itp.);
1.7	organizowanie imprez o charakterze integracyjno-terapeutycznym dla rodzin z problemem alkoholowym;
1.8	rozpowszechnianie informacji na temat placówek świadczących pomoc osobom uzależnionym oraz członkom ich rodzin.

Przedsięwzięcie 2
Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie z problemem alkoholowym.
Działania:
2.1	upowszechnianie programów pomocowych dla rodzin z problemem przemocy;
2.2	zwiększanie dostępności do profesjonalnej pomocy dla osób mieszkających na terenach wiejskich i małych miast;
2.3	zwiększanie świadomości opinii publicznej oraz niektórych grup zawodowych na temat przemocy domowej  i interwencji zmierzającej do jej przerwania;
2.4	organizacja szkoleń dla wybranych grup zawodowych  stykających się z problemem przemocy w rodzinie np. pracowników socjalnych, pedagogów szkolnych, nauczycieli, duchownych, policjantów, pracowników służby zdrowia;
2.5	budowanie zintegrowanego systemu pomocy rodzinie z problemem przemocy alkoholowej;
2.6	stworzenie i prowadzenie banku danych o podmiotach pomagających ofiarom przemocy.

Przedsięwzięcie 3
Propagowanie wiedzy na temat  alkoholowego zespołu płodowego (FAS) i alkoholowych uszkodzeń płodu ( FAE), ograniczanie ich skutków oraz wspieranie rodziców i opiekunów dzieci  z zespołem FAS i FAE.
Działania:
3.1	opracowywanie oraz wdrażanie kompleksowych  programów pomocy dla dzieci z zespołem FAS i FAE obejmujących m.in. terapię; 
3.2	przygotowywanie opiekunów oraz rodzin zastępczych i adopcyjnych do wychowywania dzieci z syndromem FAS i FAE poprzez organizację szkoleń i warsztatów;
3.3	animowanie grup wsparcia oraz grup terapeutycznych dla rodziców i opiekunów dzieci z syndromem FAS i FAE;
3.4	tworzenie oraz prowadzenie punktów poradnictwa i konsultacji;
3.5	poszerzanie kompetencji osób zajmujących się pomocą dzieciom z rodzin z problemem alkoholowym o wiedzę z zakresu profilaktyki, diagnostyki i terapii  alkoholowego zespołu płodowego FAS i FAE;
3.6	organizowanie konferencji oraz kampanii medialnych przybliżających opinii publicznej problematykę alkoholowego zespołu płodowego FAS i FAE;
3.7	publikacja materiałów informacyjnych i edukacyjnych poświęconych zagadnieniom FAS i FAE.

Przedsięwzięcie 4
Tworzenie systemu wsparcia dla dorosłych dzieci alkoholików.
Działania:
4.1	opracowywanie i wdrażanie programów pomocy dla dorosłych dzieci alkoholików;
4.2	udzielanie pomocy psychologicznej;
4.3	organizowanie różnych form terapii;
4.4	prowadzenie punktów poradnictwa i konsultacji;
4.5	animowanie i tworzenie grup wsparcia;
4.6	rozpowszechnianie informacji na temat placówek świadczących pomoc dorosłym dzieciom alkoholików.

Przedsięwzięcie 5
Podnoszenie kompetencji osób zajmujących się pomocą rodzinom z problemem alkoholowym.
Działania:
5.1	 przygotowanie i wdrażanie programów szkoleniowych skierowanych do określonych grup m.in. z zakresu rozpoznawania problemów alkoholowych oraz podejmowania interwencji; 
5.2	organizowanie cyklicznych spotkań informacyjnych na szczeblu lokalnym mających na celu wymianę wiedzy i doświadczeń z zakresu pomocy rodzinie z problemem alkoholowym;
5.3	opracowywanie oraz dystrybucja materiałów edukacyjnych;
5.4	organizowanie konferencji, prelekcji i seminariów poświęconych rozwiązywaniu problemów alkoholowych;
5.5	przygotowanie i prowadzenie warsztatów służących nabywaniu konkretnych umiejętności; 
5.6	kształcenie oraz przygotowywanie wolontariuszy do pracy z członkami rodzin alkoholowych.

Przedsięwzięcie 6
Wspieranie i integracja organizacji działających na rzecz rodzin z problemem alkoholowym.
Działania:
6.1	 inicjowanie i wspieranie realizacji nowatorskich programów, zwłaszcza o zasięgu ogólnowojewódzkim;
6.2	 organizowanie szkoleń mających na celu podniesienie kompetencji osób zajmujących się świadczeniem pomocy członkom rodzin alkoholowych;
6.3	opracowanie i promowanie zasad współpracy różnych podmiotów działających na rzecz rodzin z problemem alkoholowym;
6.4	organizowanie cyklicznych spotkań służących zacieśnianiu współpracy oraz wymianie wiedzy i doświadczeń; 
6.5	upowszechnianie doświadczeń organizacji i osób pomagających członkom rodzin alkoholowych (poprzez tworzenie stron internetowych, wydawanie biuletynów informacyjnych, czasopism, ulotek, itp.);
6.6	wspieranie bazy materialnej organizacji pomagających członkom rodzin z problemem alkoholowym.
Sposób realizacji programu	
1	Program będzie realizowany w ramach ogłoszonej przez Zarząd Województwa Śląskiego I edycji otwartego konkursu ofert na zadania publiczne Województwa Śląskiego w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. 
2	Program będzie realizowany w okresie: od II do IV kwartału 2004.
3	Nadzór nad realizacją programu będzie sprawował Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego.

Oczekiwane  rezultaty	
Przewiduje się, iż realizacja niniejszego programu przyczyni się do osiągnięcia następujących rezultatów:
1	zmniejszenia ilości i dolegliwości alkoholowych zaburzeń życia rodzinnego (w tym m.in. zaburzeń emocjonalnych oraz dolegliwości nerwicowych i psychosomatycznych);
2	poprawy jakości życia rodzin z problemem alkoholowym;
3	poprawy relacji między małżonkami oraz dziećmi i rodzicami;
4	odbudowy więzi rodzinnych;
5	wzmocnienia systemu wsparcia dla rodzin z problemem alkoholowym oraz ofiar przemocy w rodzinie;
6	zwiększenia dostępności do profesjonalnej pomocy;
7	wzbogacenia oferty i zakresu świadczonych usług na rzecz rodzin z problemem alkoholowym;
8	podwyższenia kwalifikacji osób pomagających rodzinom z problemem alkoholowym oraz jakości i skuteczności świadczonej przez te osoby pomocy;
9	nawiązania oraz umacniania współpracy podmiotów i osób działających na rzecz rodzin z problemem alkoholowym;
10	integracji środowisk abstynenckich i trzeźwościowych działających na terenie województwa śląskiego;
11	zaktywizowania środowisk lokalnych w celu twórczego wykorzystania istniejących możliwości pomocy  rodzinom alkoholowym.
12	zwiększenia świadomości opinii publicznej na temat choroby alkoholowej oraz konsekwencji życia i dorastania w rodzinie z problemem alkoholowym.

Bibliografia:

1	Alkohol i twoje zdrowie, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Warszawa 2003.
2	Wanda Badura-Madej, Agnieszka Dobrzyńska-Mesterhazy, Przemoc w rodzinie. Interwencja kryzysowa i psychoterapia,  Kraków 2000.
3	Władysław Ratyński, Problemy i dylematy polityki społecznej w Polsce, t.1 i 2,   Warszawa 2003.
4	Bryan E. Robinson, Pomoc psychologiczna dla dzieci alkoholików, Warszawa 1998.
5	Hanna Dorota Sasal,  Niebieskie Karty, Warszawa 1998.
6	Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2003.
7	Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000-2015, Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Katowice 2000.
8	Wanda Sztander, Rodzina z problemem alkoholowym, Warszawa 1993.
9	Wanda Sztander, Dzieci w rodzinie z problemem alkoholowym, Warszawa 1993.
10	Wanda Sztander, Pułapka współuzależnienia, Warszawa 1993.
11	Bohdan T. Woronowicz, Alkoholizm jest chorobą, Warszawa 1997.

Opracowanie: 
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego 
Katowice,  luty 2004 rok