STANDARD REINTEGRACJI SPOŁECZNEJ I ZAWODOWEJ W RAMACH CENTRUM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ
I.	Wstęp
Centrum Integracji Społecznej (CIS) jest podmiotem, który realizuje specjalistyczny program pracy z osobami wykluczonymi lub zagrożonymi wykluczeniem społecznym. Reintegracja społeczna obejmuje, m.in. kształcenie umiejętności niezbędnych do pełnienia ról społecznych, naukę planowania i gospodarowania dochodami. Integracja zawodowa polega natomiast na umożliwieniu uczestnikom/czkom nabycia nowych umiejętności zawodowych umożliwiających przekwalifikowanie lub podwyższenie kwalifikacji.
CIS musi posiadać wpis do Rejestru Centrów Integracji Społecznej prowadzonego przez Wojewodę i działać na podstawie Regulaminu CIS uwzględniającym zasady jego funkcjonowania.
Jednym z elementów programu edukacyjnego CIS jest prowadzenie działalności ekonomicznej polegającej na działalności usługowej, handlowej lub wytwórczej, z której zysk może stanowić dodatkowe środki na funkcjonowanie CIS. Dlatego możliwe jest promowanie oferty wytwórczej, handlowej i usługowej CIS, pozyskiwanie nabywców produktów i usług działalności statutowej. 
Upowszechnianie efektów pracy CIS może się odbywać poprzez:
•	przygotowanie, organizację, prowadzenie spotkań promujących prace i produkty (ofertę) CIS (np. spotkania z przedsiębiorcami, JST, zleceniodawcami), 
•	organizacją dnia otwartego – zaistnienie w świadomości lokalnej działalności CIS.
Przedmiotowe standardy stanowią minimalne wymogi, jakie muszą zostać spełnione przez Beneficjenta – w zakresie udzielanego wsparcia, kwalifikacji kadry zaangażowanej do realizacji wsparcia, grupy docelowej itd. W związku z powyższym każdorazowe użycie w niniejszym dokumencie sformułowań powinności Beneficjenta należy interpretować celowościowo – jako bezwzględny wymóg IZ. Interpretacja rozszerzająca – jako możliwość/wariant Beneficjenta do spełnienia któregokolwiek wymogu, bez literalnego wskazania przez IZ – jest niedopuszczalna.
II.	Ogólne założenia dotyczące wsparcia:
Zasady dotyczące działalności, kierowania oraz uczestnictwa w CIS określa ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym. W przypadkach nieuregulowanych ustawą stosuje się odpowiednio zapisy niniejszego Standardu, a kwestiach nieuwzględnionych w Standardzie zastosowanie ma wewnętrzny regulamin obowiązujący w danym CIS.
1.	Uczestnictwo w CIS odbywa się na podstawie sporządzonego Indywidualnego Programu Zatrudnienia Socjalnego (IPZS). Powyższy dokument określa zasady uczestnictwa, uprawnienia i zobowiązania stron służące do realizacji procesu reintegracji społecznej i zawodowej uczestnika/czki CIS.
2.	Maksymalny okres uczestnictwa w CIS określa ustawa o zatrudnieniu socjalnym, niemniej minimalny wymagany okres uczestnictwa wynosi 7 miesięcy.
3.	Realizacja IPZS zostaje zakończona w dniu, w którym: 
•	Uczestnik/czka podjął/podjęła zatrudnienie na zasadach przewidzianych w przepisach prawa pracy lub podjął działalność gospodarczą lub
•	upłynął okres uczestnictwa w CIS (potwierdzony zaświadczeniem Kierownika CIS).
4.	IPZS powstaje w oparciu o wywiad i diagnozę uczestnika/czki dokonaną przez pracownika socjalnego i innych pracowników CIS (np. psycholog, doradca zawodowy, specjalista ds. reintegracji). Warunkiem koniecznym jest aktywny udział uczestnika/czki w tworzeniu IPZS, między innymi poprzez wskazanie swoich mocnych i słabych stron oraz źródła problemów, a także oczekiwań. 
5.	IPZS zawiera co najmniej:
•	określenie poszczególnych etapów/działań prowadzących do realizacji celów, w tym działań realizowanych w ramach projektu (np. szkolenia) oraz działań do samodzielnej realizacji przez uczestnika/czkę wraz z pisemną zgodą uczestnika/czki na proponowane działania;
•	ustalenie terminów realizacji każdego działania oraz sposobów/metod pomiaru etapu realizacji zaplanowanej ścieżki dla danego uczestnika/danej uczestniczki (ocena podejmowanych działań wraz ze sposobem dokonania tej oceny),
•	określenie oczekiwanych (realistycznych do osiągnięcia) rezultatów działań/celów do osiągnięcia,
•	opis faktycznych rezultatów działań (wypełniane dopiero na spotkaniach monitorujących z uczestnikiem/czką projektu);
•	wynik końcowy realizacji całej ścieżki (opisany na spotkaniu podsumowującym), przyczyny ewentualnych niepowodzeń realizacji IPZS, 
•	datę i podpisy stron.
6.	Diagnoza powinna być przeprowadzona przy pomocy przynajmniej jednego wystandaryzowanego narzędzia przez psychologa/doradcę zawodowego/specjalistę ds. reintegracji lub pracownika socjalnego, i zawierać:
•	informacje o mocnych i słabych stronach, źródłach problemów, a także oczekiwaniach uczestnika/czki, 
•	opis dotychczasowego doświadczenia/kwalifikacji/kompetencji uczestnika/czki,
•	ustalenia i opis celu udziału uczestnika/czki w projekcie (np. podjęcie zatrudnienia) i cele szczegółowe (etapowe).
7.	Monitoring i ocena IPZS:
•	prowadzone są w oparciu o gromadzoną dokumentację, w tym prowadzoną na bieżąco sprawozdawczość merytoryczną, które pozwolą na prawidłowe i terminowe zorganizowanie działań dostosowanych do indywidualnych potrzeb uczestników/czek lub ewentualną aktualizację/modyfikację IPZS (o ile dotyczy);
•	Zespół ds. reintegracji wspólnie z Kierownikiem analizuje postępy w procesie reintegracji społecznej i zawodowej każdego/ej z uczestników/czek; 
•	weryfikacja IPZS następuje raz na miesiąc;
•	w przypadku stwierdzenia konieczności zmiany udzielanego wsparcia – opartą na spotkaniu zespołu CIS z uczestnikiem/czką CIS – IPZS może zostać zaktualizowany, niemniej każdorazowa aktualizacja IPZS musi zawierać datę i podpisy stron; 
•	IPZS może ulec zmianie na wniosek każdej ze stron (uczestnik/czka – pracownik CIS).
8.	Nadzór nad całością IPZS pełni Kierownik CIS, który jest odpowiedzialny za przebieg procesu reintegracji.
9.	Usługi reintegracji realizowane są w oparciu o IPZS ścieżkę reintegracji i obejmować mogą następujące kategorie:
a)	usługi o charakterze społecznym,
b)	usługi o charakterze zawodowym,
c)	usługi o charakterze edukacyjnym,
d)	usługi o charakterze zdrowotnym,
e)	usługi podnoszące kompetencje w zakresie spędzania czasu wolnego i rekreacji oraz uczestnictwa w kulturze,
f)	wsparcie motywacyjne.
10.	Ścieżka udziału w projekcie nie musi obejmować wszystkich wskazanych kategorii usług, niemniej wszystkie formy wsparcia muszą odbywać się zgodnie z harmonogramem funkcjonowania CIS.
11.	Obowiązkowe jest szkolenie/kurs/warsztaty ICT, którego celem jest włączenie cyfrowe osób dotychczas wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem cyfrowym. Poziom/zakres szkolenia zależy od umiejętności/potrzeb uczestnika/czki.
12.	Wsparcie o charakterze społecznym nie musi stanowić pierwszej formy wsparcia. 
13.	Uczestnicy CIS kwalifikowani są do poszczególnych form wsparcia w zależności od ich możliwości psychofizycznych, zainteresowań, uzdolnień i poziomu umiejętności zawodowych, na podstawie badań przeprowadzonych przez psychologa/terapeutę oraz analizy umiejętności zawodowych przeprowadzonej przez doradcę zawodowego we współpracy z instruktorem zawodu. 
14.	Przy wyborze form reintegracji zawodowej powinna być również brana pod uwagę sprawność fizyczna i stan zdrowia uczestnika/czki. 
III.	Grupa docelowa: 
Użytkownikami wsparcia będą, m.in. osoby wymienione w ustawie o zatrudnieniu socjalnym – przede wszystkim osoby z niepełnosprawnościami, osoby zagrożone ubóstwem i wykluczeniem społecznym: 
1.	bezdomni realizujący indywidualny program wychodzenia z bezdomności, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, 
2.	uzależnieni od alkoholu, 
3.	uzależnieni od narkotyków lub innych środków odurzających, 
4.	osoby z zaburzeniami psychicznymi, w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia psychicznego, 
5.	długotrwale bezrobotni w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, 
6.	zwalniani z zakładów karnych, mających trudności w integracji ze środowiskiem, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, 
7.	uchodźcy realizujący indywidualny program integracji, w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej, 
8.	osoby z niepełnosprawnościami, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którzy podlegają wykluczeniu społecznemu i ze względu na swoją sytuację życiową nie są w stanie własnym staraniem zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych i znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej lub ograniczającej uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym. 
Katalog osób podlegających wykluczeniu społecznemu wymienionych w ustawie o zatrudnieniu socjalnym nie jest zamknięty i może być rozszerzony o inne kategorie osób, które znajdują się w szczególnej sytuacji na rynku pracy i posiadają ograniczone możliwości funkcjonowania w życiu społecznym i zawodowym, np. osoby bierne zawodowo oraz członkowie ich rodzin i osoby z ich otoczenia, czy osoby wykluczone komunikacyjnie (pozbawione możliwości korzystania z transportu publicznego) 
W projektach nie będą wspierane osoby odbywające karę pozbawienia wolności. Objęte wsparciem mogą być osoby odbywające karę pozbawienia wolności objęte dozorem elektronicznym.

IV.	Reintegracja społeczno-zawodowa – standard usług (formy wsparcia):
1.	Informacje ogólne:
a)	Szkolenia, kursy, warsztaty, doradztwo itp. prowadzone są z uwzględnieniem odpowiednich standardów dostępności, o których mowa w zał. nr 2 do Wytycznych dotyczących realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027, tj. m.in.: 
•	działania świadczone w projektach, odbywają się w dostępnych budynkach (miejscach), tj. spełniających standardy dostępności architektonicznej;
•	materiały szkoleniowe w projekcie z otwartą rekrutacją są przygotowane w sposób dostępny i są udostępniane dla potencjalnych uczestników/czek co najmniej w wersji elektronicznej;
•	materiały informacyjne o projekcie i dokumenty rekrutacyjne są przygotowane w sposób dostępny i są udostępniane co najmniej w wersji elektronicznej.
Spełnienie ww. wymogów należy udokumentować.
b)	W ramach realizowanych form wsparcia beneficjent zapewnia działania z zakresu:
•	ekologii, podniesienia świadomości oszczędnego korzystania z zasobów, wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz problematyki ochrony powietrza, 
•	zasady równości szans i niedyskryminacji oraz równości kobiet i mężczyzn.
Powyższy wymóg może zostać spełniony poprzez realizację dodatkowych, odrębnych szkoleń/warsztatów o ww. tematyce lub może być realizowany – w ramach innej formy wsparcia – jako jej część/element. Niemniej, każdorazowo sposób wdrażania ww. zasad należy udokumentować.
c)	W przypadku certyfikowanych kursów/szkoleń zawodowych o określonej – znanej z góry – liczbie godzin, dopuszczalna jest maksymalnie 20-procentowa absencja uczestników/czek. Nieobecność na zajęciach w wyższym wymiarze uniemożliwia wykazanie danej osoby w ramach wskaźnika dot. osiągniętych kwalifikacji (liczba osób, które uzyskały kwalifikacje po opuszczeniu programu).
d)	Zakres wsparcia udzielanego uczestnikowi/czce uzależniony jest od opracowanego IPZS. Niemniej, jakość i standard udzielanych form wsparcia może stanowić przedmiot kontroli (np. podczas wizyt monitoringowych, kontroli na miejscu). 
e)	Beneficjent jest zobowiązany poinformować uczestników o możliwych formach wsparcia, jakie są dostępne w ramach projektu, co należy stosownie udokumentować.
Lp.	Nazwa usługi	Określenie standardu	Kwalifikacje kadry 	
1.		Określenie IPZS	IPZS jest warunkiem koniecznym do uczestnictwa w CIS. Określa zasady uczestnictwa, uprawnienia i zobowiązania stron służące do realizacji procesu reintegracji społeczno-zawodowej uczestnika/czki CIS.
IPZS powstaje w oparciu o wywiad i diagnozę dokonaną przez pracownika socjalnego i innych pracowników CIS (np. psycholog, doradca zawodowy, specjalista ds. reintegracji).
Nadzór nad całością IPZS pełni kierownik CIS, który jest odpowiedzialny za przebieg procesu reintegracji.
Do podstawowych zadań Kierownika CIS związanych z funkcjonowaniem CIS należą, m.in.:
•	przyjmowanie uczestników/czek oraz nadzór nad realizacją IPZS – ocena potrzeb i deficytów uczestnika/czki przeprowadzona wspólnie z zespołem ekspertów,
•	kierowanie oraz monitorowanie działalności CIS w kontekście wsparcia i rozwoju uczestników/czek (nadzór nad programem zawodowym w pracowniach),
•	cykliczne spotkania z trenerami w celu weryfikacji zajęć i postępów uczestników,
•	opracowywanie miesięcznego programu zajęć w CIS,
•	promowanie oferty wytwórczej, handlowej i usługowej CIS oraz pozyskiwanie nabywców produktów i usług działalności statutowej CIS (ekonomizacja),
•	zapewnienie odpowiedniego stanu bezpieczeństwa i higieny pracy pracownikom/czkom i uczestnikom/czkom CIS,
•	prowadzenie dokumentacji działalności CIS, m.in. listy obecności uczestników/czek.
Uczestnicy/czki CIS powinni być kwalifikowani do poszczególnych form wsparcia w zależności od ich możliwości psychofizycznych, zainteresowań, uzdolnień i poziomu umiejętności zawodowych, na podstawie badań przeprowadzonych przez psychologa-terapeutę oraz analizy umiejętności zawodowych przeprowadzonej przez doradcę zawodowego we współpracy z instruktorem zawodu.	Kierownik CIS:
•	wykształcenie wyższe oraz co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe lub 
•	wykształcenie średnie i co najmniej 5 lat doświadczenia zawodowego

Instruktor zawodu:
•	tytuł mistrza w zawodzie, którego będzie nauczać, lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będzie nauczać, 
•	przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli, określone w odrębnych przepisach, lub ukończony kurs pedagogiczny, organizowany na podstawie odrębnych przepisów, którego program został zatwierdzony przez kuratora oświaty i obejmował łącznie co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej, albo 
•	ukończony przed dniem 6 stycznia 1993 r. kurs pedagogiczny uprawniający do pełnienia funkcji instruktora praktycznej nauki zawodu. 
Instruktorzy praktycznej nauki zawodu, niemający tytułu mistrza w zawodzie, powinni posiadać 
•	przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny (dopuszcza się możliwość kończenia kursu pedagogicznego w trakcie realizacji projektu)
oraz
•	świadectwo ukończenia technikum, technikum uzupełniającego lub szkoły równorzędnej albo świadectwo ukończenia szkoły policealnej lub dyplom ukończenia szkoły pomaturalnej lub policealnej i tytuł zawodowy w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego będą nauczać, 
•	co najmniej 2-letni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać, 
lub
•	świadectwo ukończenia liceum zawodowego i tytuł robotnika wykwalifikowanego lub równorzędny w zawodzie, którego będą nauczać 
•	co najmniej 2-letni staż pracy w tym zawodzie nabyty po uzyskaniu tytułu zawodowego, 
lub
•	świadectwo ukończenia liceum ogólnokształcącego, liceum technicznego, liceum profilowanego, uzupełniającego liceum ogólnokształcącego, technikum i technikum uzupełniającego, kształcących w innym zawodzie niż ten, którego będą nauczać, lub średniego studium zawodowego i tytuł robotnika wykwalifikowanego lub równorzędny w zawodzie, którego będą nauczać,
•	co najmniej 2-letni staż pracy w tym zawodzie nabyty po uzyskaniu tytułu zawodowego, 
lub
•	dyplom ukończenia studiów wyższych na kierunku (specjalności) odpowiednim dla zawodu, którego będą nauczać,
•	co najmniej 2-letni staż pracy w tym zawodzie nabyty po uzyskaniu dyplomu
lub
•	dyplom ukończenia studiów wyższych na innym kierunku (specjalności), 
•	co najmniej 2-letni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać.

Psycholog:
•	wykształcenie wyższe psychologiczne
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie w pracy zawodowej.

Terapeuta:
•	wykształcenie: wyższe kierunkowe  lub studia podyplomowe, 
•	uprawnienia do prowadzenia psychoterapii,
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe w prowadzeniu terapii

Doradca zawodowy:
•	wykształcenie wyższe/ zawodowe kierunkowe lub posiada certyfikat, zaświadczenie bądź inny dokument umożliwiający udzielenie wsparcia i potwierdzającego:
•	posiadanie uprawnień do stosowania odpowiednich dla danej osoby metod pracy, testów badających predyspozycje i zainteresowania oraz testów psychologicznych  lub
•	ukończenie szkoleń metodycznych umożliwiających kompetentne wykonywanie zadań na stanowisku doradcy zawodowego
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe w zakresie prowadzenia poradnictwa zawodowego
•	podmiot realizujący usługę doradztwa/poradnictwa zawodowego posiada wpis do rejestru podmiotów prowadzących agencję zatrudnienia lub Rejestru Instytucji Szkoleniowych.

Pracownik socjalny :
Kwalifikacje pracownika socjalnego muszą być zgodne z prawodawstwem krajowym (ustawa o pomocy społecznej). 
Ponadto, pracownik socjalny powinien posiadać co najmniej 2-letni staż pracy zawodowej.

Specjalista ds. reintegracji:
•	wykształcenie wyższe, preferowane wyższe kierunkowe: doradztwo zawodowe, psychologia, socjologia, pedagogika, praca socjalna, 
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe	
2.		Usługi aktywnej integracji o charakterze społecznym, edukacyjnym i zdrowotnym
	Usługi reintegracji społecznej polegają na odbudowaniu i podtrzymaniu u osoby uczestniczącej w zajęciach w CIS umiejętności uczestniczenia w życiu społeczności lokalnej i pełnienia różnych ról społecznych. Mogą być również realizowane działania zmierzające do przywrócenia możliwie pełnej sprawności fizycznej, a tym samym jak największej samodzielności i niezależności społecznej.

Działania społeczne mogą mieć charakter indywidualny lub grupowy.

W ramach reintegracji społecznej należy uwzględnić organizację następujących zajęć (katalog otwarty):
a)	INDYWIDUALNE PORADNICTWO SPECJALISTYCZNE:
Wsparcie o charakterze indywidulanym, odpowiadające zasadniczym kwestiom problemowym, charakteryzującym sytuację uczestnika/czki projektu, zgodnie z IPZS, w tym, m.in.: psychologiczne, terapeutyczne, psychoterapeutyczne, motywacyjne; 

Wsparcie indywidualne prowadzone jest w zależności od potrzeb przez: psychologa, terapeutę, pracownika socjalnego.

b)	ZAJĘCIA TERAPEUTYCZNE – WARSZTATY GRUPOWE:
Zajęcia terapeutyczne odbywają się metodą warsztatową na podstawie opracowanego programu i harmonogramu zajęć w poszczególnych grupach. 
Warsztaty terapeutyczne obejmują wyrównanie deficytów osobowościowych spowodowanych uzależnieniem od środków psychotropowych i zaburzeń zachowania w wyniku doznanych urazów psychicznych itp.

Warsztaty terapeutyczne prowadzi psycholog/terapeuta.

Prowadzący zajęcia powinien być odpowiedzialny również za prowadzoną dokumentację programową, systematyczne i okresowe przeprowadzanie ankiet ewaluacyjnych wśród uczestników/czek warsztatów terapeutycznych oraz monitoring.

c)	ZAJĘCIA EDUKACYJNE: 
Zadaniem zajęć edukacyjnych jest uzupełnianie deficytów edukacyjnych uczestników/czek CIS. 
Do grup edukacyjnych mogą być kwalifikowani wszyscy/wszystkie uczestnicy/czki CIS, szczególnie ci, którzy mają trudności z pisaniem i czytaniem, rozumieniem prostych tekstów i formularzy.
Zajęcia powinny zostać ukierunkowane, m.in. na uzupełnienie wiedzy z zakresu poprawnego wysławiania się, pisania i czytania ze zrozumieniem, podstaw matematyki, kultury osobistej, równości kobiet i mężczyzn, komunikacji społecznej i współpracy z innymi. Uzupełniająco zaleca się wdrażanie działań z zakresu ekologii, podniesienia świadomości oszczędnego korzystania z zasobów, wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz problematyki ochrony powietrza. 
Ponadto, obligatoryjna jest organizacja szkoleń/kursów/warsztatów z zakresu ICT, w tym: dostępności do cyfrowych usług publicznych świadczonych drogą elektroniczną; wsparcie w zakresie utworzenia profilu zaufanego (o ile dotyczy), itp. 
Program szkolenia/warsztatu przede wszystkim ma na celu zwiększenie dostępu uczestników/czek do cyfrowych usług publicznych. Program szkolenia może obejmować następujące zagadnienia (dostosowane do umiejętności i potrzeb uczestników/czek):
•	podstaw użytkowania komputera i funkcji systemu operacyjnego,
•	umiejętności obsługi aplikacji mobilnych, funkcjonalności smartfona,
•	umiejętność tworzenia prostych dokumentów, przeglądania stron internetowych i posługiwania się pocztą elektroniczną,
•	umiejętność wyszukiwania informacji, 
•	świadomość ryzyka związanego z użytkowaniem Internetu oraz podejmowania odpowiednich środków ostrożności,
•	umiejętność korzystania z usług 
on-line w obszarach wiadomości, administracji, konsumenckich, podróży, oświatowo-szkoleniowych, zatrudnienia, zdrowia itd.
•	umiejętność wypełniania formularzy Internetowych, 
•	stosowanie różnych usług on-line w życiu codziennym
•	założenie/wykorzystanie Profilu Zaufanego. 
Wymiar godzinowy kursu jest adekwatny do przedmiotu szkolenia i nabywanych kompetencji lub kwalifikacji.
Każdy z uczestników/czek projektu będzie mógł wybrać formę oraz poziom szkolenia zgodne z jego oczekiwaniami.
Możliwa jest realizacja warsztatów mających na celu uzupełnianie deficytów edukacyjnych uczestników/czek, działania o charakterze edukacji ogólnej i elementarnej – warsztaty psychologiczne realizowane w postaci treningów: umiejętności skutecznej komunikacji, umiejętności asertywnego działania, radzenie sobie ze stresem itp.
Na zajęcia w grupach mogą być zapraszani – w miarę potrzeb i możliwości, inni specjaliści, np. nauczyciel wiedzy o społeczeństwie, nauczyciele innych przedmiotów, radca prawny, lekarz, pedagog.
Wszystkie grupy edukacyjne działać powinny pod nadzorem kierownika ds. reintegracji, który odpowiada za przygotowanie programu szkoleń. 
W ramach zajęć edukacyjnych dopuszcza się możliwość realizacji kursów tematycznych podnoszących umiejętności uczestników/czek (nie certyfikowanych). Zajęcia te muszą być związane z tematyką reintegracji zawodowej. Przykładowe tematy kursów: florystyka, kurs krawiectwa.
Dodatkowo mogą być organizowane konsultacje/warsztaty dotyczące zainteresowań oraz możliwych kierunków dalszego kształcenia (diagnoza możliwości zawodowych), pisania CV, umiejętności przydatnych podczas rozmowy kwalifikacyjnej, sposoby prowadzenia i zakładania działalności gospodarczej, uczestnictwo w targach pracy z konkretnymi uczestnikami/czkami itp.
Za realizację tej części działań odpowiada doradca zawodowy  lub specjalista ds. reintegracji zawodowej.

d)	GRUPY WSPARCIA:
W procesie realizacji reintegracji zawodowej i społecznej mogą być tworzone grupy wsparcia dla uczestników/czek CIS. Mają one charakter nieobowiązkowy.
Głównym celem grup wsparcia ma być wzajemne wsparcie emocjonalne i doskonalenie wewnętrzne uczestników oraz wyposażenie ich w odpowiednią wiedzę i umiejętności. Grupę wsparcia powinny tworzyć osoby o podobnych problemach. Członkami grup wsparcia mogą być wszyscy uczestnicy/wszystkie uczestniczki CIS a także członkowie ich rodzin oraz osoby z otoczenia. 
Zajęcia grupowe warsztatowe mogą być realizowane z zakresu np. rozwijania kompetencji komunikacyjnych, przełamywania lęków społecznych, wyznaczania celów oraz planowania działań, mające na celu zwiększenie poczucia przynależności jednostki do lokalnej społeczności oraz umiejętności poruszania się w środowisku społecznym, zgodnie z IPZS
Grupa koordynowana jest przez psychologa-terapeutę.

e)	USŁUGI ZDROWOTNE 
Usługi zdrowotne muszą bezpośrednio wynikać z IPZS. 
Celem usług zdrowotnych jest wyeliminowanie lub złagodzenie barier zdrowotnych utrudniających funkcjonowanie w społeczeństwie lub powodujących oddalenie od rynku pracy.
	Ad a) Pracownik socjalny:
Kwalifikacje pracownika socjalnego muszą być zgodne z prawodawstwem krajowym (ustawa o pomocy społecznej). 
Ponadto, pracownik socjalny powinien posiadać co najmniej 2 -letni staż pracy zawodowej m.in. w MOPS, OPS, MOPR, PCPR, GOPS. 
Psycholog:
•	Wykształcenie wyższe psychologiczne
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie w pracy zawodowej.
Terapeuta:
•	wykształcenie: wyższe kierunkowe  lub studia podyplomowe 
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe w prowadzeniu terapii

Ad b) Psycholog:
•	Wykształcenie wyższe psychologiczne
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie w pracy zawodowej.
Terapeuta:
•	wykształcenie: wyższe kierunkowe  lub studia podyplomowe 
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe w prowadzeniu terapii

Ad c) Minimalne kwalifikacje kadry: 
•	Wykształcenie: wyższe kierunkowe zgodne z tematyką szkolenia, 
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe w zakresie prowadzenia szkolenia o określonej tematyce.

Ad d) Psycholog
•	Wykształcenie wyższe psychologiczne
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie w pracy zawodowej.
Terapeuta:
•	wykształcenie: wyższe kierunkowe lub studia podyplomowe 
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe w prowadzeniu terapii
	
3.		Usługi o charakterze 
zawodowym	Reintegracja zawodowa polega na odbudowaniu i podtrzymaniu u uczestników/czek CIS zdolności do samodzielnego funkcjonowania na rynku pracy. Głównym celem reintegracji zawodowej jest nabycie przez uczestników/czki CIS umiejętności zawodowych, przyuczenie do wykonywania pracy, przekwalifikowanie lub podwyższanie kwalifikacji zawodowych. 
Uczestnicy/czki CIS powinni być kwalifikowani do poszczególnych form wsparcia w zależności od ich możliwości psychofizycznych, zainteresowań, uzdolnień i poziomu umiejętności zawodowych, na podstawie badań przeprowadzonych przez psychologa-terapeutę oraz analizy umiejętności zawodowych przeprowadzonej przez doradcę zawodowego we współpracy z instruktorem zawodu. Przy wyborze form reintegracji zawodowej pod uwagę powinna być również brana sprawność fizyczna i stan zdrowia uczestnika/czki.

W ramach reintegracji zawodowej możliwe do realizacji są następujące zajęcia:
a)	UDZIAŁ W PRACOWNIACH (możliwe kierowanie do zewnętrznych zakładów szkoleniowych, np. warsztatów u pracodawcy) – element obowiązkowy w ofercie CIS i wsparciu uczestnika/czki.
W ramach reintegracji zawodowej podnoszenie kwalifikacji uczestników/czek odbywa się poprzez ich uczestnictwo w poszczególnych pracowniach w CIS – praktyczna nauka zawodu. 

Zajęcia zawodowe prowadzone są przez instruktorów zawodu/ trenerów pracy w pracowniach w CIS.	

b)	KURSY I SZKOLENIA ZAWODOWE
Beneficjent zapewnia że:
•	tematyka kursu jest zgodna ze zdiagnozowanymi potrzebami i potencjałem uczestnika/czki projektu oraz uwzględnia zdiagnozowane potrzeby rynku pracy,
•	w efekcie kursu uczestnik/czka każdorazowo nabywa kwalifikacje lub kompetencje (konkretne efekty uczenia się uzyskiwane są w toku szkolenia), które są weryfikowane poprzez przeprowadzenie odpowiedniego sprawdzenia (np. w formie egzaminu) i zostaną potwierdzone odpowiednim dokumentem (np. certyfikatem), który powinien zawierać informacje na temat uzyskanych przez uczestnika/czkę efektów uczenia się, 
•	wymiar godzinowy kursu jest adekwatny do przedmiotu szkolenia i nabywanych kompetencji lub kwalifikacji oraz pozwala na odpowiednie przygotowanie do potwierdzenia ich nabycia w drodze egzaminu. 

Za kwalifikację uczestnika do form zawodowych odpowiada doradca zawodowy.
Osobom uczestniczącym w kursie/szkoleniu, w trakcie jego trwania, mogą zostać pokryte koszty opieki nad osobą wymagającą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu oraz koszty dojazdu (o ile zasadne) 

c)	STAŻE ZAWODOWE: 
Celem stażu jest nabywanie umiejętności praktycznych, istotnych dla wykonywania pracy o określonej specyfice, bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą, mające za zadanie przygotować osobę wchodzącą, powracającą na rynek pracy, planującą zmianę miejsca zatrudnienia lub podnoszącą swoje kwalifikacje do podjęcia, zmiany lub poprawy warunków zatrudnienia.
	Ad a) Instruktor zawodu:
•	tytuł mistrza w zawodzie, którego będzie nauczać, lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będzie nauczać, 
•	przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli, określone w odrębnych przepisach, lub ukończony kurs pedagogiczny, organizowany na podstawie odrębnych przepisów, którego program został zatwierdzony przez kuratora oświaty i obejmował łącznie co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej, albo 
•	ukończony przed dniem 6 stycznia 1993 r. kurs pedagogiczny uprawniający do pełnienia funkcji instruktora praktycznej nauki zawodu. 
Instruktorzy praktycznej nauki zawodu, niemający tytułu mistrza w zawodzie, powinni posiadać 
•	przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny (dopuszcza się możliwość kończenia kursu pedagogicznego w trakcie realizacji projektu)
oraz
•	świadectwo ukończenia technikum, technikum uzupełniającego lub szkoły równorzędnej albo świadectwo ukończenia szkoły policealnej lub dyplom ukończenia szkoły pomaturalnej lub policealnej i tytuł zawodowy w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego będą nauczać, 
•	co najmniej 2-letni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać, 
lub
•	świadectwo ukończenia liceum zawodowego i tytuł robotnika wykwalifikowanego lub równorzędny w zawodzie, którego będą nauczać 
•	co najmniej 2-letni staż pracy w tym zawodzie nabyty po uzyskaniu tytułu zawodowego, 
lub
•	świadectwo ukończenia liceum ogólnokształcącego, liceum technicznego, liceum profilowanego, uzupełniającego liceum ogólnokształcącego, technikum i technikum uzupełniającego, kształcących w innym zawodzie niż ten, którego będą nauczać, lub średniego studium zawodowego i tytuł robotnika wykwalifikowanego lub równorzędny w zawodzie, którego będą nauczać,
•	co najmniej 2-letni staż pracy w tym zawodzie nabyty po uzyskaniu tytułu zawodowego, 
lub
•	dyplom ukończenia studiów wyższych na kierunku (specjalności) odpowiednim dla zawodu, którego będą nauczać,
•	co najmniej 2-letni staż pracy w tym zawodzie nabyty po uzyskaniu dyplomu
lub
•	dyplom ukończenia studiów wyższych na innym kierunku (specjalności), 
•	co najmniej 2-letni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać.

Psycholog:
•	wykształcenie wyższe psychologiczne
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie w pracy zawodowej.

Doradca zawodowy: 
•	wykształcenie wyższe/ zawodowe kierunkowe lub certyfikat, zaświadczenie, bądź inny dokument umożliwiający udzielenie wsparcia i potwierdzającego:
•	posiadanie uprawnień do stosowania odpowiednich dla danej osoby metod pracy, testów badających predyspozycje i zainteresowania oraz testów psychologicznych  lub
•	ukończenie szkoleń metodycznych umożliwiających kompetentne wykonywanie zadań na stanowisku doradcy zawodowego
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe w zakresie prowadzenia poradnictwa zawodowego
•	podmiot realizujący usługę doradztwa/poradnictwa zawodowego posiada wpis do rejestru podmiotów prowadzących agencję zatrudnienia lub Rejestru Instytucji Szkoleniowych.

Trener pracy:
•	wykształcenie co najmniej średnie 
•	minimum 2-letnie doświadczenie z zakresu rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych  lub integracji zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym

Ad b) Kwalifikacje prowadzącego kursy/szkolenia:
•	Wykształcenie  lub uprawnienia: wymagane dla danego typu kursu 
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie zawodowe w zakresie prowadzenia kursów o określonej tematyce.	
4.		Usługi podnoszące kompetencje w zakresie spędzania czasu wolnego i rekreacji oraz uczestnictwa w kulturze	W ramach reintegracji społecznej proponuje się uwzględnić organizację różnego typu uroczystości, a także udział w lokalnych imprezach (np. piknikach integracyjnych) w celu wzmocnienia więzi między uczestnikami/czkami CIS i społecznością lokalną. 
Udział uczestników/czek CIS w różnych wydarzeniach kulturalnych (wyjście do kina, teatru itp.), organizowanie wycieczek i wizyt studyjnych pozwoli na poznanie różnych form spędzania czasu wolnego i naukę odpowiednich zachowań w miejscach publicznych.
Niemniej, działania społeczno-integracyjne czy podnoszące kompetencje w zakresie spędzania czasu wolnego i udziału w kulturze należy traktować jako dopełnienie wsparcia mającego na celu reintegrację społeczną i zawodową uczestników/czek, wobec czego działania w tym zakresie powinny mieć ograniczony wymiar.	Animator lokalny:
•	co najmniej 2-letnie doświadczenie w pracy ze społecznością lokalną.	
5.		Świadczenia pieniężne	Uczestnikom/czkom CIS wypłacane są świadczenia pieniężne przewidziane w ustawie o zatrudnieniu socjalnym: świadczenia integracyjne oraz premie motywacyjne (kwalifikowalne, jako wkład własny wnoszony ze środków Funduszu Pracy).
Wysokość motywacyjnej premii integracyjnej określona jest w ustawie o zatrudnieniu socjalnym, natomiast zasady przyznawania premii należy uregulować w regulaminie CIS.	Nie dotyczy	
6.		Inne koszty	Zgodnie z przepisami ustawy o zatrudnieniu socjalnym każdemu/ej uczestnikowi/czce podczas jego pobytu w CIS Kierownik Centrum zapewnia:
•	szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy;
•	przeprowadzenie odpowiednich badań lekarskich;
•	odzież roboczą i obuwie robocze;
•	bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w zajęciach, w tym środki ochrony indywidualnej;
•	ubezpieczenie NNW;
•	posiłek – jeden posiłek dziennie w trakcie pobytu, np. obiad dwudaniowy: zupa, drugie danie z surówką (posiłek pełnowartościowy – nie dopuszcza się dań typu instant, fast food).
Poza ww. wydatkami, w niniejszej kategorii mieszczą się wydatki uzupełniające – niezbędne dla prawidłowej realizacji ścieżki reintegracji, jeśli beneficjent uzna za zasadne ich sfinansowanie, takie jak: usługi AON/AAON dla osób z niepełnosprawnościami, koszty opieki nad osobą zależną, zwrot kosztów dojazdu, zakup niezbędnych materiałów do realizacji wsparcia w ramach proponowanych usług, itp.
Usługi transportowe stanowić mogą uzupełnienie podstawowego wparcia w projekcie i muszą być powiązane z aktywizacją UP. Usługa dotyczyć może  wszystkich grup uczestników wymagających wsparcia w transporcie, nie tylko osób o ograniczonej mobilności.  Ponoszone koszty muszą wynikać z potrzeb uczestnika/czki zapisanych w ścieżce reintegracji lub przepisów odrębnych.	Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej AOON: 
5-letnie doświadczenie w pracy z osobą z niepełnosprawnością lub ukończenie szkolenia obejmującego: 
•	min. 20 godzin części teoretycznej z zakresu wiedzy ogólnej dotyczącej niepełnosprawności, udzielania pierwszej pomocy, pielęgnacji i obsługi sprzętu pomocniczego oraz 
•	min. 40 godzin części praktycznej w formie przyuczenia do pracy, np. praktyki, wolontariat.
Asystent osoby niepełnosprawnej AON – wykształcenie w zawodzie asystenta osoby niepełnosprawnej określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia w zawodach.