Załącznik nr 4 do umowy: Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 8.2.3

Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu 
w ramach Poddziałania 8.2.3
Wsparcie dla przedsiębiorców i ich pracowników w zakresie rozwoju przedsiębiorstwa

W ramach Poddziałania 8.2.3 beneficjent zobowiązuje się do spełnienia poniższych warunków:

I.	W zakresie grupy docelowej:

Grupę docelową stanowią:
1. Pracownicy przedsiębiorstw sektora MŚP;
2. Kadra zarządzająca przedsiębiorstwem sektora MŚP.

Z wyłączeniem osób odbywających karę pozbawienia wolności.
UWAGA
Odbiorcami wsparcia mogą być wyłącznie przedsiębiorstwa sektora MŚP (pracownicy oraz  kadra zarządzająca) prowadzące działalność tj. posiadające stałą strukturę w zakresie zaplecza personalnego i technicznego do prowadzenia działalności na  obszarze województwa śląskiego.

Jednocześnie należy pamiętać, że uczestnikiem projektu jest osoba fizyczna bezpośrednio korzystająca z interwencji EFS. 
Jako uczestników wykazuje się wyłącznie te osoby i podmioty, które można zidentyfikować i uzyskać od nich dane niezbędne do określenia wspólnych wskaźników produktu (w przypadku osób fizycznych oraz wsparcia pracowników instytucji, dotyczących co najmniej płci, statusu na rynku pracy, wieku, wykształcenia, sytuacji gospodarstwa domowego) i dla których planowane jest poniesienie określonego wydatku.

Osób niekorzystających z bezpośredniego wsparcia nie należy wykazywać, jako uczestników. 

Bezpośrednie wsparcie uczestnika to wsparcie, na które zostały przeznaczone określone środki, świadczone na rzecz konkretnej osoby, prowadzące do uzyskania korzyści przez uczestnika.
UWAGA
Weryfikacja przez beneficjenta spełniania przez uczestnika kryteriów kwalifikowalności odbywa się na podstawie:
a.	orzeczenia o niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721, z późn. zm.) w przypadku osób niepełnosprawnych,
b.	oświadczenia w przypadku pozostałych osób

UWAGA
W przypadku osób z zaburzeniami psychicznymi, o których mowa w ustawie z dnia 
19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego potwierdzenie statusu osoby niepełnosprawnej  możliwe jest :
- w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności,
- lub inny dokument wydany przez lekarza poświadczający stan zdrowia tj. orzeczenie 
o stanie zdrowia lub opinię o stanie zdrowia.

II.	W zakresie celu interwencji:

Przedmiotem konkursu jest wybór Operatorów PSF którzy będą realizować projekty w ramach Osi Priorytetowej VIII Regionalne kadry gospodarki opartej na wiedzy, Działanie 8.2 Wzmacnianie potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw, przedsiębiorców i ich pracowników, Poddziałanie 8.2.3 Wsparcie dla przedsiębiorców i ich pracowników w zakresie rozwoju przedsiębiorstwa – konkurs
Celem szczegółowym do osiągnięcia poprzez realizację projektów dofinansowanych w ramach Działania 8.2 / Poddziałania 8.2.3 jest poprawa kompetencji i kwalifikacji kadr pracowniczych przedsiębiorstw sektora MŚP zgodnie z ich potrzebami.

III.	W zakresie warunków udzielania wsparcia:

1.	Dostarczenie usług rozwojowych doradczych, szkoleniowych zgodnych z potrzebami przedsiębiorstwa (m.in.: usług w zakresie wsparcia kapitałowego, zarządzania i prowadzenia działalności gospodarczej, budowania i rozwoju biznesu, organizacyjnych, ekonomiczno-finansowych, prawnych, marketingowych, w zakresie zarządzania strategicznego, audytów strategicznych, szkolenia z transferu i komercjalizacji wiedzy oraz ochrony własności przemysłowej);

2. Wspieranie rozwoju kwalifikacji pracowników zgodnie z potrzebami pracodawców.

W ramach konkursu wybrani zostaną operatorzy PSF, którzy będą realizować oba powyższe typy operacji poprzez prowadzenie dystrybucji środków na realizację usług rozwojowych wpisanych do BUR, zgodnie z Opisem systemu wdrażania PSF w województwie śląskim.

Opis systemu wdrażania PSF w województwie śląskim, stanowi załącznik nr 15 do umowy o dofinansowanie projektu.
UWAGA!
Wnioskodawca jest zobligowany do stosowania zapisów: „Opisu systemu wdrażania PSF w województwie śląskim”. Brak zgodności z ww. dokumentem będzie traktowany jako niespełnienie ogólnego kryterium merytorycznego w zakresie zgodności projektu z regulaminem konkursu/naboru.

IV.	W zakresie wskaźników pomiaru stopnia osiągnięcia założeń konkursu:

Beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu w sposób, który zapewni osiągnięcie i utrzymanie celów, w tym wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku, umowie o dofinansowanie projektu (…) w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości projektu.

Tabela nr 1
ZAKŁADANE EFEKTY KONKURSU WYRAŻONE WSKAŹNIKAMI (W PODZIALE na PŁEĆ i OGÓŁEM)	
WSKAŹNIKI REZULTATU BEZPOŚREDNIEGO
Pochodzące z WLWK 2014-2020	
Nazwa wskaźnika	Wartość docelowa wskaźnika	
	W podziale na:	Ogółem w konkursie	
	Kobiety	Mężczyzn		
1.Liczba osób, które uzyskały kwalifikacje lub nabyły kompetencje po opuszczeniu programu

Definicja kwalifikacji jest zgodna z definicją zawartą w części dot. wskaźników EFS monitorowanych we wszystkich priorytetach inwestycyjnych dla wskaźnika liczba osób, które uzyskały kwalifikacje po opuszczeniu programu. Fakt nabycia kompetencji będzie weryfikowany w ramach następujących etapów: a) ETAP i – Zakres – zdefiniowanie w ramach wniosku o dofinansowanie lub w regulaminie konkursu grupy docelowej do objęcia wsparciem oraz wybranie obszaru interwencji EFS, który będzie poddany ocenie, b) ETAP II – Wzorzec – zdefiniowanie we wniosku o dofinansowanie lub w regulaminie konkursu standardu wymagań, tj. efektów uczenia się, które osiągną uczestnicy w wyniku przeprowadzonych działań projektowych, c) ETAP III – Ocena – przeprowadzenie weryfikacji na podstawie opracowanych kryteriów oceny po zakończeniu wsparcia udzielanego danej osobie, d) ETAP IV – Porównanie – porównanie uzyskanych wyników etapu III (ocena) z przyjętymi wymaganiami (określonymi na etapie II efektami uczenia się) po zakończeniu wsparcia udzielanego danej osobie. Kompetencja to wyodrębniony zestaw efektów uczenia się / kształcenia. Opis kompetencji zawiera jasno określone warunki, które powinien spełniać uczestnik projektu ubiegający się o nabycie kompetencji, tj. wyczerpującą informację o efektach uczenia się dla danej kompetencji oraz kryteria i metody ich weryfikacji. Wykazywać należy wyłącznie kwalifikacje/kompetencje osiągnięte w wyniku interwencji Europejskiego Funduszu Społecznego	-	-	34 971	
2. Liczba mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, które zrealizowały swój cel rozwojowy dzięki udziałowi w programie

Wskaźnik mierzy liczbę mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, które otrzymały wsparcie Europejskiego Funduszu Społecznego i zrealizowały cel edukacyjny/ biznesowy usługi rozwojowej. Definicja  mikro-, małego i średniego przedsiębiorstwa jak we wskaźniku liczba objętych wsparciem w programie mikro-,małych i średnich przedsiębiorstw (w tym przedsiębiorstw spółdzielczych i przedsiębiorstw ekonomii społecznej). w kategorii mikroprzedsiębiorstwa należy uwzględnić również osoby prowadzące działalność na własny rachunek. Cel każdej usługi jest sformułowany w Rejetrze Usług Rozwojowych w Karcie usługi. Prawidłowo sformułowany cel, to taki, który opisany jest językiem uczestnika, opisuje wiedzę, umiejetności i postawę. Cel będzie podlegał ocenie, dlatego powinien być sformułowany zgodnie np. z zasadą SMART i musi zawierać element rozwojowy. Co do zasady, w przypadku każdej usługi rozwojowej Podmiot wpisany do Bazy
 Usług Rozwojowych powinien określić jej cel edukacyjny, który będzie podlegał ocenie w rejestrze przez jej odbiorców (wiedza, umiejętności i kompetencje społeczne). Jeżeli usługa będzie pozwalała na osiągnięcie celu biznesowego wówczas Podmiot wpisany do Bazy Usług Rozwojowych powinien go również określić (np. doradztwo – cel produktowy czy w przypadku kompleksowego wsparcia przedsiębiorstwa poprzez projekt zmiany). Cel usługi zostanie zrealizowany w sytuacji, gdy przedsiębiorca po zakończeniu korzystania z usługi rozwojowej oceni realizację jej celu w rejestrze w skali stopniowanej od 1 do 5 na poziomie 4 lub 5. Wskaźnik mierzony do czterech tygodni od zakończenia przez dany podmiot udziału w programie. w przypadku, gdy dana firma korzysta z kilku usług w ramach programu, do pomiaru wskaźnika przedsiębiorca wliczany jest tylko raz w momencie, gdy skorzysta z pierwszej usługi, która pozwoli na osiągnięcie zaplanowanego celu.	-	-	6 636	
WSKAŹNIKI PRODUKTU
Pochodzące z WLWK 2014-2020	
Nazwa wskaźnika	Wartość docelowa wskaźnika	
	W podziale na:	Ogółem w konkursie	
	Kobiety	Mężczyzn		
1.	Liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, objętych wsparciem w programie
Pracujący to osoby w wieku 15 lat i więcej, które wykonują pracę, za którą otrzymują wynagrodzenie, z której czerpią zyski lub korzyści rodzinne lub osoby posiadające zatrudnienie lub własną działalność, które jednak chwilowo nie pracowały ze względu na np. chorobę, urlop, spór pracowniczy czy kształcenie się lub szkolenie. Osoby prowadzące działalność na własny rachunek – prowadzące działalność gospodarczą, gospodarstwo rolne lub praktykę zawodową - są również uznawane za pracujących, o ile spełniony jest jeden z poniższych warunków: 1) Osoba pracuje w swojej działalności, praktyce zawodowej lub gospodarstwie rolnym w celu uzyskania dochodu, nawet jeżeli przedsiębiorstwo nie osiąga zysków.
2) Osoba poświęca czas na prowadzenie działalności gospodarczej, praktyki zawodowej czy gospodarstwa rolnego, nawet jeżeli nie zrealizowano żadnej sprzedaży lub usług i nic nie wyprodukowano (na przykład: rolnik wykonujący prace w celu utrzymania swojego gospodarstwa; architekt spędzający czas w oczekiwaniu na klientów w swoim biurze; rybak naprawiający łódkę czy siatki rybackie, aby móc dalej pracować; osoby uczestniczące w konwencjach lub seminariach). 3) Osoba jest w trakcie zakładania działalności gospodarczej, gospodarstwa rolnego lub praktyki zawodowej; zalicza się do tego zakup lub instalację sprzętu, zamawianie towarów w ramach przygotowań do uruchomienia działalności. Bezpłatnie pomagający członek rodziny uznawany jest za osobę pracującą, jeżeli wykonywaną przez siebie pracą wnosi bezpośredni wkład w działalność gospodarczą, gospodarstwo rolne lub praktykę zawodową będącą w posiadaniu lub prowadzoną przez spokrewnionego członka tego samego gospodarstwa domowego.
Sformułowania zapisane kursywą są identyczne z definicją badania aktywności ekonomicznej ludności (LFS). Bezpłatnie pomagający osobie prowadzącej działalność członek rodziny uznawany jest za „osobę prowadzącą działalność na własny rachunek”. Żołnierze poborowi, którzy wykonywali określoną pracę, za którą otrzymywali wynagrodzenie lub innego rodzaju zysk w czasie tygodnia odniesienia nie są uznawani za "osoby pracujące". Osoby przebywające na urlopie macierzyńskim/ rodzicielskim (rozumianym jako świadczenie pracownicze, który zapewnia płatny lub bezpłatny czas wolny od pracy do momentu porodu i obejmuje późniejszą krótkoterminową opiekę nad dzieckiem) są uznawane za „osoby pracujące”. Osoby przebywające na urlopie wychowawczym (rozumianym jako nieobecność w pracy, spowodowaną opieką nad dzieckiem w okresie, który nie mieści się w ramach urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego) są uznawane za „osoby bierne zawodowo”, chyba że są zarejestrowane już jako „osoby bezrobotne” (wówczas status bezrobotnego ma pierwszeństwo). „Zatrudnienie subsydiowane” jest uznawane za "zatrudnienie”. Należy je rozumieć jako zachętę do zatrudnienia zgodnie z definicjami Polityki Rynku Pracy (LMP): Zachęty do zatrudnienia obejmują środki, które ułatwiają rekrutację osób bezrobotnych i innych grup docelowych lub pomagają zapewnić ciągłość zatrudnienia osób narażonych na przymusowe zwolnienie z pracy. 
Zachęty do zatrudnienia odnoszą się do subsydiowania miejsc pracy na otwartym rynku prac, które mogą istnieć lub zostać stworzone bez dotacji publicznych i które, jak należy mieć nadzieję, utrzymają się po okresie subsydiowania. Miejsca pracy, które mogą być subsydiowane, dotyczą zwykle sektora prywatnego, ale do uzyskania wsparcia kwalifikują się również miejsca pracy z sektora publicznego i instytucji niekomercyjnych, przy czym rozróżnienie nie jest wymagane. Środki publiczne w postaci zachęt w zakresie zatrudnienia mają swój udział w  kosztach zatrudnienia, przy czym większość tych kosztów nadal ponosi pracodawca. nie wyklucza to jednak przypadków, kiedy wszystkie koszty pracy pokrywane są przez określony czas ze środków publicznych. http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32003H0361:EN:HTML Definicja opracowana na podstawie:  Eurostat, badanie aktywności ekonomicznej ludności (BAEL). Status na rynku pracy jest określany w dniu rozpoczęcia uczestnictwa w projekcie.	 -	-	46 629	
2. Liczba mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw objętych usługami rozwojowymi w programie

Wskaźnik mierzy liczbę mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, którym zostało udzielone wsparcie na dofinansowanie usług rozwojowych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Definicja mikroprzedsiębiorstwa, małego i średniego przedsiębiorstwa jak we wskaźniku liczba objętych wsparciem w programie mikro-,małych i średnich przedsiębiorstw (w tym przedsiębiorstw spółdzielczych i przedsiębiorstw ekonomii społecznej). w kategorii mikroprzedsiębiorstwa należy uwzględnić również osoby prowadzące działalność na własny rachunek. Definicje usługi rozwojowej i Bazy Usług Rozwojowych zgodne z Wytycznymi w zakresie zasad realizacji przedsięwzięć z udziałem środków Europejskiego Funduszu Społecznego na lata 2014-2020 w obszarze przystosowania przedsiębiorców i pracowników do zmian. w przypadku, gdy dana firma korzysta z kilku usług w ramach projektu do pomiaru wskaźnika przedsiębiorca wliczany jest tylko raz w momencie skorzystania z pierwszej usługi. Dodatkowo, każde przedsiębiorstwo wykazywane w tym wskaźniku jest ujmowane również w ramach wskaźnika wspólnego liczba objętych wsparciem w programie mikro-,małych i średnich przedsiębiorstw (w tym przedsiębiorstw spółdzielczych i przedsiębiorstw ekonomii społecznej).	-	-	11 060	
3.	Liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, w wieku 50 lat i więcej objętych wsparciem w programie  
Wskaźnik mierzy wszystkie osoby pracujące w wieku 50 lat i więcej objęte wsparciem w programie. Wiek uczestników określany jest na podstawie daty urodzenia i ustalany w dniu rozpoczęcia udziału w projekcie. Osoba pracująca - zgodnie z definicją we wskaźniku liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, objętych wsparciem w programie.	-	-	4 663	
4.	Liczba osób pracujących o niskich kwalifikacjach objętych wsparciem w programie
Wskaźnik mierzy liczbę osób pracujących o niskich kwalifikacjach, tj.posiadających wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie. Osoba pracująca-zgodnie z definicją we wskaźniku liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, objętych wsparciem w programie. Definicja poziomów wykształcenia (ISCED) została zawarta w części dot.wskaźników wspólnych EFS monitorowanych we wszystkich priorytetach inwestycyjnych. Stopień uzyskanego wykształcenia jest określany w dniu rozpoczęcia uczestnictwa w projekcie. Osoby przystępujące do projektu należy wykazać raz uwzględniając najwyższy ukończony poziom ISCED. Definicje na podstawie: ISCED 2011 (UNESCO).	-	-	13 522	

Wskaźniki są bezpośrednio związane z wydatkami ponoszonymi w ramach projektu oraz są bezpośrednio efektem dofinansowania projektu.

Wskaźniki obligatoryjne w ramach naboru:

Projektodawca ubiegający się o dofinansowanie zobowiązany jest przedstawić we wniosku o dofinansowanie projektu następujące wskaźniki produktu:
•	Liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, objętych wsparciem w programie
•	Liczba mikro, małych i średnich przedsiębiorstw objętych usługami rozwojowymi w programie
•	Liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, w wieku 50 lat i więcej objętych wsparciem 
w programie  
•	Liczba osób pracujących o niskich kwalifikacjach objętych wsparciem w programie
oraz następujące wskaźniki rezultatu: 
•	Liczba osób, które uzyskały kwalifikacje lub nabyły kompetencje po opuszczeniu programu
•	Liczba mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, które zrealizowały swój cel rozwojowy dzięki udziałowi w programie

UWAGA
Beneficjent jest zobowiązany do wyboru we wniosku o dofinansowanie wszystkich wskaźników, które zostały wskazane jako obowiązkowe 
w niniejszym Regulaminie. Powyższa kwestia podlega ocenie merytorycznej w Części III Kryteria ogólne merytoryczne (zerojedynkowe) Karty Oceny Merytorycznej w pkt. 6 „Czy projekt realizuje wskaźniki określone w regulaminie konkursu/naboru jako obowiązkowe dla danego typu projektu?”, projekty niespełniające kryterium zostaną odrzucone na etapie oceny merytorycznej.

Dodatkowo, we wnioskach o dofinansowanie składanych w ramach przedmiotowego konkursu Wnioskodawcy są zobligowani do wybrania (tj. oznaczenia check-boxów w części E wniosku o dofinansowanie) wszystkich horyzontalnych wskaźników produktu przedstawionych w poniższej tabeli i określenia ich wartości docelowych na poziomie 0. Natomiast na etapie realizacji projektu powinien zostać odnotowany faktyczny przyrost wybranego wskaźnika w kolejnych wnioskach o płatność beneficjenta (o ile nastąpił). 
Jednocześnie w sytuacji, gdy beneficjent nie odnotuje wzrostu wartości wskaźnika/ów horyzontalnych, we wnioskach o płatność należy wykazać wartość 0. Wskaźniki horyzontalne mają funkcję wyłącznie monitoringową, w związku z powyższym wartość docelowa wskazana we wnioskach o dofinansowanie nie będzie podlegać ocenie merytorycznej na etapie KOP. Podobnie na etapie wniosku o płatność nie będzie negatywnie oceniany fakt, iż w ramach projektu nie nastąpił wzrost wartości wskaźnika/ów horyzontalnych. 

Tabela nr 2
WSKAŹNIKI PRODUKTU HORYZONTALNE
Pochodzące z WLWK 2014-2020	
1.	Liczba obiektów dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami
	Wskaźnik odnosi się do liczby obiektów, które zaopatrzono w specjalne podjazdy, windy, urządzenia głośnomówiące, bądź inne udogodnienia (tj. usunięcie barier w dostępie, w szczególności barier architektonicznych) ułatwiające dostęp do tych obiektów i poruszanie się po nich osobom niepełnosprawnym ruchowo czy sensorycznie.
Jako obiekty budowlane należy rozumieć konstrukcje połączone z gruntem w sposób trwały, wykonane z materiałów budowlanych i elementów składowych, będące wynikiem prac budowlanych (wg definicji PKOB). Należy podać liczbę obiektów, a nie sprzętów, urządzeń itp., w które obiekty zaopatrzono.
Jeśli instytucja, zakład itp. składa się z kilku obiektów, należy zliczyć wszystkie, które dostosowano do potrzeb osób niepełnosprawnych.	
2.	Liczba osób objętych szkoleniami /doradztwem w zakresie kompetencji cyfrowych
	Wskaźnik mierzy liczbę osób objętych szkoleniami / doradztwem w zakresie nabywania / doskonalenia umiejętności warunkujących efektywne korzystanie z mediów elektronicznych tj. m.in. korzystania z komputera, różnych rodzajów oprogramowania, internetu oraz kompetencji ściśle informatycznych (np. programowanie, zarządzanie bazami danych, administracja sieciami, administracja witrynami internetowymi).
Wskaźnik ma agregować wszystkie osoby objęte wsparciem w zakresie TIK we wszystkich programach i projektach, także tych, gdzie szkolenie dotyczy obsługi specyficznego systemu teleinformatycznego, którego wdrożenia dotyczy projekt. Taka sytuacja może wystąpić przy cross-financingu w projektach POPC i RPO dotyczących e-usług publicznych, ale również np. w POIŚ przy okazji wdrażania inteligentnych systemów transportowych. Identyfikacja charakteru i zakresu nabywanych kompetencji będzie możliwa dzięki możliwości pogrupowania wskaźnika według programów, osi priorytetowych i priorytetów inwestycyjnych.
	
3	Liczba projektów, w których sfinansowano koszty racjonalnych usprawnień dla osób z niepełnosprawnościami
	Racjonalne usprawnienie oznacza konieczne 
i odpowiednie zmiany oraz dostosowania, nie nakładające nieproporcjonalnego lub nadmiernego obciążenia, rozpatrywane osobno dla każdego konkretnego przypadku, w celu zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami możliwości korzystania  z wszelkich praw człowieka i podstawowych wolności oraz ich wykonywania na zasadzie równości z innymi osobami.
Wskaźnik mierzony w momencie rozliczenia wydatku związanego z racjonalnymi usprawnieniami.
Przykłady racjonalnych usprawnień: tłumacz języka migowego, transport niskopodłogowy, dostosowanie infrastruktury (nie tylko budynku, ale też dostosowanie infrastruktury komputerowej np. programy powiększające, mówiące, drukarki materiałów w alfabecie Braille'a), osoby asystujące, odpowiednie dostosowanie wyżywienia.
Definicja na podstawie: Wytyczne w zakresie realizacji zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz równości szans kobiet i mężczyzn w ramach funduszy unijnych na lata 2014- 2020.	

Typy wskaźników:
1	wskaźniki produktu – dotyczą realizowanych działań. Produkt stanowi wszystko, co zostało uzyskane w wyniku działań współfinansowanych z EFS. Są to zarówno wytworzone dobra, jak i usługi świadczone na rzecz uczestników podczas realizacji projektu. Wskaźniki produktu w programie określone są na poziomie priorytetu inwestycyjnego lub celu szczegółowego oraz odnoszą się do osób lub podmiotów objętych wsparciem.
2	wskaźniki rezultatu – dotyczą oczekiwanych efektów wsparcia ze środków EFS. Określają efekty zrealizowanych działań w odniesieniu do osób lub podmiotów, np. w postaci zmiany sytuacji na rynku pracy. w celu ograniczenia wpływu czynników zewnętrznych na wartość wskaźnika rezultatu, powinien on być jak najbliżej powiązany z działaniami wdrażanymi w ramach odpowiedniego priorytetu inwestycyjnego. Oznacza to, że wskaźniki rezultatu obrazuje efekt wsparcia udzielonego danej osobie/podmiotowi i nie obejmuje efektów dotyczących grupy uczestników/podmiotów, która nie otrzymała wsparcia. Wartości docelowe wskaźników rezultatu określane są na poziomie priorytetu inwestycyjnego lub celu szczegółowego. 
Wyróżnia się dwa typy wskaźników rezultatów:
–	 wskaźniki rezultatu bezpośredniego - odnoszą się do sytuacji bezpośrednio po zakończeniu wsparcia
–	wskaźniki rezultatu długoterminowego - dotyczą efektów wsparcia osiągniętych w dłuższym okresie od zakończenia wsparcia (za pomiar tych wskaźników odpowiada IZ RPO WSL).

Wskaźniki produktu oraz wskaźniki rezultatu opisuje się w części E wniosku o dofinansowanie projektu.

Definicje wskaźników dla Poddziałania 8.2.3 RPO WSL 2014-2020 zawarte są w załączniku nr 11 Wspólna Lista Wskaźników Kluczowych 2014-2020 - EFS do Regulaminu konkursu, stanowiącym jednocześnie załącznik nr 2 do "Wytycznych w zakresie monitorowania postępu rzeczowego realizacji programów operacyjnych na lata 2014-2020" (wskaźniki dla ww. Poddziałania znajdują się w podrozdziale 8(v) przystosowanie pracowników, przedsiębiorstw i przedsiębiorców do zmian).

Wartość docelowa wskaźnika, opis sposobu pomiaru i monitorowania wskaźnika podlega ocenie.
Zgodnie z Instrukcją wypełniania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014–2020 (dalej: Instrukcja wypełniania wniosku), wnioskodawca powinien w pierwszej kolejności wybrać z listy rozwijanej w LSI cel szczegółowy RPO WSL, do którego osiągnięcia przyczyni się realizacja projektu, a następnie określić, w jaki sposób mierzona będzie jego realizacja poprzez ustalenie wskaźników pomiaru.
Główną funkcją wskaźników jest zmierzenie na ile cel projektu został zrealizowany, tj. kiedy można uznać, że zidentyfikowany problem został rozwiązany, a projekt zakończył się sukcesem. w trakcie realizacji projektu wskaźniki powinny ponadto umożliwiać mierzenie jego postępu względem celów projektu. Wskaźniki powinny w sposób precyzyjny i mierzalny umożliwić weryfikację stopnia realizacji każdego z tych celów.
Wszystkim wskaźnikom uwzględnionym w umowie o dofinansowanie należy określić jednostkę pomiaru, a następnie na podstawie przeprowadzonej analizy problemu należy przypisać wartości bazowe (nie dotyczy wskaźników produktu), czyli stan wyjściowy przed realizacją projektu oraz wartości docelowe, których osiągnięcie będzie uznane za zrealizowanie wskazanego celu. Obowiązek ten nie dotyczy wskaźników horyzontalnych wskazanych w Tabeli 2 w punkcie 3.3 Regulaminu. 

Wartość bazowa określona dla wskaźników rezultatu nie jest wliczana do wartości docelowej. Wartość bazowa stanowi punkt wyjścia, określa sytuację danej grupy docelowej przed rozpoczęciem realizacji projektu oraz może służyć do oceny doświadczenia beneficjenta w realizacji podobnych przedsięwzięć. 

Wartości docelowe wskaźników powinny być przez Wnioskodawcę ustalane w odniesieniu do średniego kosztu wsparcia przypadającego na uczestnika projektu, wskazanego w punkcie 2.6.4 Regulaminu konkursu oraz specyfiki obszaru realizacji (skali zidentyfikowanego zapotrzebowania na wsparcie), rodzaju oferowanego wsparcia oraz specyfiki potencjalnej grupy docelowej.

Typy wskaźników a moment pomiaru:
•	Wskaźniki produktu - dane uczestnika zbierane w momencie rozpoczęcia udziału w projekcie.
•	Wskaźniki rezultatu bezpośredniego - efekty bezpośrednio po zakończeniu udziału w projekcie i mierzone do 4 tygodni od zakończenia udziału przez uczestnika w projekcie.
•	Wskaźniki rezultatu długoterminowego - odnoszą się do sytuacji uczestnika po upływie co najmniej 4 tygodni od zakończenia udziału przez uczestnika w projekcie, przy czym we Wspólnej Liście Wskaźników Kluczowych 2014 - 2020 (WLWK 2014 - 2020) stosuje się okres sześciu miesięcy lub dłuższy w zależności od specyfiki wsparcia i oczekiwanej zmiany. Dane do wskaźników długoterminowych, co do zasady, nie są uzyskiwane w ramach monitorowania realizacji projektu (wyjątki są wskazane w załączniku zawierającym WLWK 2014 -2020), ale wyliczane są przy pomocy ewaluacji/analiz realizowanych na reprezentatywnej próbie uczestników projektów lub na podstawie danych administracyjnych. 

Miejsce wskaźników w projekcie – umowa/ wniosek aplikacyjny:
•	Beneficjent ma obowiązek wyboru we wniosku o dofinansowanie wszystkich wskaźników wskazanych w tabeli nr 1 oraz wszystkich wskaźników horyzontalnych wskazanych w tabeli nr 2.
Przed określeniem wskaźników i ich wartości docelowych wnioskodawca powinien zapoznać się z Tabelą wskaźników rezultatu bezpośredniego i produktu dla Działań i Poddziałań stanowiącą załącznik nr 2 do SZOOP RPO WSL 2014-2020 oraz WLWK 2014-2020 (zał. nr 10 do Regulaminu konkursu). Nieosiągnięcie założonych w projekcie wskaźników może doprowadzić do nieosiągnięcia celu projektu i tym samym zastosowania reguły proporcjonalności, o której mowa w pkt. 6.76 do 6.80 Regulaminu konkursu.

Wskaźniki, tam gdzie to możliwe, powinny być podawane w podziale na płeć.
UWAGA
Wnioskodawca powinien określić wartości wskaźników odpowiednio do wartości projektu oraz specyfiki danego Działania / Poddziałania.

UWAGA
W umowie z IOK Beneficjent zobowiązuje się do osiągnięcia 21% wartości docelowej wskazanej we wniosku wskaźnika produktu 
"Liczba osób pracujących, łącznie z prowadzącymi działalność na własny rachunek, objętych wsparciem w programie
" do końca 2018 roku*.

*tj. we wniosku o płatność za III kwartał 2018 r. i/lub we wniosku o płatność składanym w sierpniu 2018 r. (przy założeniu większej częstotliwości wnioskowania o płatność) składanym do Instytucji Pośredniczącej Beneficjent musi wykazać wartość wskaźnika produktu na poziomie 21% wartości docelowej, a powyższy wniosek musi zostać zatwierdzony przez tę instytucję.

V.	W zakresie wymagań czasowych:

1.	Podmiot wnioskujący o dofinansowanie określa datę rozpoczęcia i zakończenia realizacji projektu, mając na uwadze, iż okres realizacji projektu jest tożsamy z okresem, w którym poniesione wydatki mogą zostać uznane za kwalifikowalne.

2.	Wskazany przez wnioskodawcę w pkt. VIII wniosku o dofinansowanie okres realizacji projektu jest zarówno rzeczowym, jak i finansowym okresem realizacji. Informacje na temat okresu realizacji projektu zawarte w pkt. VIII wniosku powinny pokrywać się z analogicznymi informacjami zawartymi w Harmonogramie realizacji projektu.

3. Przy określaniu daty rozpoczęcia realizacji projektu należy uwzględnić czas trwania procedury konkursowej – IOK szacuje, że średni czas upływający od daty zakończenia naboru wniosków do podpisania umowy o dofinansowanie projektu wyniesie około 2 miesięcy. 

VI.	W zakresie wyodrębnionej ewidencji wydatków:

1.	Wnioskodawca zobowiązuje się do prowadzenia wyodrębnionej ewidencji wydatków projektu w sposób przejrzysty, tak, aby możliwa była identyfikacja poszczególnych operacji związanych z projektem, z wyłączeniem kosztów pośrednich i stawek jednostkowych.
2.	Obowiązek ten dotyczy każdego z Partnerów, w zakresie tej części Projektu, za której realizację odpowiada dany Partner.

VII.	W zakresie zabezpieczenia prawidłowej realizacji umowy:

1	Koszt zabezpieczenia prawidłowej realizacji umowy, jako koszt pośredni stanowi wydatek kwalifikowalny w projekcie.

2	W przypadku, gdy wartość dofinansowania projektu udzielonego w formie zaliczki lub wartość dofinansowania projektu po zsumowaniu z innymi wartościami dofinansowania projektów, które są realizowane równolegle w czasie przez beneficjenta (nie dotyczy Beneficjentów będących jednostkami sektora finansów publicznych) na podstawie umów zawartych w ramach RPO WSL 2014-2020, przekracza limit 10 mln PLN, wówczas zabezpieczenie ustanawiane jest w jednej lub kilku z następujących form:
–	poręczenie bankowe lub poręczenie spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym, że zobowiązanie kasy jest zawsze zobowiązaniem pieniężnym;
–	gwarancja bankowa;
–	weksel z poręczeniem wekslowym banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej;
–	zastaw na papierach wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego;
–	hipoteka;
–	poręczenie według prawa cywilnego.
3.	Zwrot dokumentu stanowiącego zabezpieczenie umowy następuje na pisemny wniosek Beneficjenta po upływie okresu trwałości projektu– jeśli dotyczy albo po upływie 12 miesięcy od ostatecznego rozliczenia umowy o dofinansowanie projektu tj.: 
a)	zatwierdzenia końcowego wniosku o płatność;
b)	zwrocie środków niewykorzystanych przez Beneficjenta – jeśli dotyczy;
c)	w przypadku prowadzenia postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji o zwrocie środków na podstawie przepisów o finansach publicznych lub postępowania sądowo-administracyjnego w wyniku zaskarżenia takiej decyzji albo postępowania przed sądem powszechnym oraz prowadzenia egzekucji (w tym administracyjnej), zwrot zabezpieczenia może nastąpić po zakończeniu postępowania i odzyskaniu środków.
4.	Zachowanie trwałości projektu obowiązuje w odniesieniu do współfinansowanej 
w ramach projektu infrastruktury lub inwestycji produkcyjnych.
„Infrastrukturę” na potrzeby tego postanowienia, w przypadku projektów finansowanych ze środków EFS, należy interpretować, jako środki trwałe w rozumieniu pkt x rozdziału 3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020.
5.	Zgodnie z postanowieniami art. 71 rozporządzenia ogólnego, trwałość projektów współfinansowanych ze środków funduszy strukturalnych lub Funduszu Spójności musi być zachowana przez okres 5 lat (3 lat w przypadku MŚP – w odniesieniu do projektów, z którymi związany jest wymóg utrzymania inwestycji lub miejsc pracy) od daty płatności końcowej na rzecz beneficjenta, z zastrzeżeniem pkt 7 podrozdziału 5.3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach EFRR, EFS i FS na lata 2014-2020, a w przypadku, gdy przepisy regulujące udzielanie pomocy publicznej wprowadzają bardziej restrykcyjne wymogi w tym zakresie, wówczas stosuje się okres ustalony zgodnie z tymi przepisami. 
6.	W przypadku projektów współfinansowanych ze środków funduszy strukturalnych i FS, niedotyczących inwestycji w infrastrukturę lub inwestycji produkcyjnych, zachowanie trwałości projektu oznacza utrzymanie inwestycji lub miejsc pracy zgodnie z obowiązującymi zasadami pomocy publicznej.
7.	W przypadku niewystąpienia przez beneficjenta z wnioskiem o zwrot zabezpieczenia w terminie wskazanym w pkt. 8.2.4 Regulaminu konkursu, zabezpieczenie zostanie komisyjnie zniszczone.
8.	Zabezpieczenie prawidłowej realizacji umowy w przypadku projektów o wartości przekraczającej limit, o którym mowa w pkt. 8.2.3 Regulaminu konkursu, jest składane nie później niż w terminie 15 dni roboczych od dnia podpisania przez obie strony umowy.

VIII.	W zakresie partnerstwa:

1.	Projekty dofinansowywane w ramach niniejszego konkursu mogą być realizowane w partnerstwie. Możliwość realizacji projektów w partnerstwie została określona w art. 33 ustawy wdrożeniowej.
Zgodnie z zapisami Wytycznych w zakresie realizacji zasady partnerstwa na lata 2014 – 2020:
•	Partnerstwo oznacza celowy proces, w którym biorą udział instytucje uczestniczące w realizacji Programu Operacyjnego na lata 2014-2020 na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym oraz partnerzy, na wszystkich etapach realizacji polityki spójności UE, tj. programowania, wdrażania, monitorowania i ewaluacji. Celem partnerstwa jest poprawa efektywności i skuteczności funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. Wszyscy uczestnicy tego procesu wzajemnie uzupełniają się, a dzięki współpracy powstaje efekt synergii i wartość dodana, niemożliwa do osiągnięcia w przypadku działań podejmowanych indywidualnie. 
•	Partnerstwo stanowi integralny element procesu budowy kultury dialogu społecznego i partycypacji społecznej oraz podlega stałej ewolucji i adaptacji do potrzeb wszystkich jego uczestników.
•	Realizacja zasady partnerstwa oznacza nawiązanie stałej i w miarę możliwości oraz potrzeb sformalizowanej współpracy.
•	Zaangażowanie partnerów na różnych płaszczyznach jest czynnikiem sprzyjającym efektywnemu wykorzystaniu środków. Zaangażowanie partnerów poprawia efektywność podejmowanych działań.
•	W celu zapewnienia skutecznej realizacji zasady partnerstwa instytucje uczestniczące w realizacji RPO WSL na lata 2014-2020 powinny angażować partnerów najbardziej reprezentatywnych dla danego środowiska.
2.	W przypadku realizacji projektów partnerskich, partnerzy są wskazywani imiennie we wniosku o dofinansowanie projektu.
3.	Partnerstwo oznacza wspólną realizację projektu przez beneficjenta i podmioty wnoszące do projektu zasoby ludzkie, organizacyjne, techniczne lub finansowe, na warunkach określonych w porozumieniu albo umowie partnerskiej.
4.	Podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2164) zobowiązane są do wyboru partnerów spoza sektora finansów publicznych zgodnie z zapisami art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 217, z późn. zm.).
5.	Podmioty inne niż wymienione w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 2164) indywidualnie określają zasady wyboru partnera projektu.
6.	Partnerami w projekcie mogą być wszystkie podmioty uprawnione do ubiegania się o dofinansowanie poza wymienionymi w punkcie 2.3.2 Regulaminu konkursu.
7.	Realizacja projektów partnerskich w ramach RPO WSL 2014-2020 wymaga spełnienia łącznie następujących warunków:
a)	utworzenie lub zainicjowanie partnerstwa musi nastąpić przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Oznacza to, że partnerstwo musi zostać utworzone albo zainicjowane przed rozpoczęciem realizacji projektu i wnioskodawca składa wniosek o dofinansowanie projektu partnerskiego. nie jest to jednak równoznaczne z wymogiem zawarcia porozumienia albo umowy o partnerstwie między wnioskodawcą a partnerami przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Wszyscy partnerzy muszą być jednak wskazani we wniosku. Powyższe postanowienia nie mają zastosowania do sytuacji, kiedy w trakcie realizacji projektu wprowadzany jest dodatkowy partner (kolejny lub w miejsce dotychczasowego partnera, który np. zrezygnował);
b)	ustanowienie partnera wiodącego, który jest jednocześnie beneficjentem projektu (stroną umowy o dofinansowanie);
c)	uczestnictwa partnerów w realizacji projektu na każdym jego etapie, co oznacza również wspólne przygotowanie wniosku o dofinansowanie projektu oraz wspólne zarządzanie projektem, przy czym partner może uczestniczyć w realizacji tylko w części zadań w projekcie;
d)	adekwatności udziału partnerów, co oznacza odpowiedni udział partnerów w realizacji projektu (wniesienie zasobów, ludzkich, organizacyjnych, technicznych lub finansowych odpowiadających realizowanym zadaniom);
e)	beneficjent (partner wiodący) może przekazywać środki partnerom na finansowanie ponoszonych przez nich kosztów. Koszty te wynikają z wykonania zadań określonych we wniosku. Realizacja ww. zadań nie oznacza świadczenia usług na rzecz beneficjenta (partnera wiodącego).
f)	nie jest dopuszczalne angażowanie, jako personelu projektu pracowników partnerów przez wnioskodawcę i odwrotnie;
g)	nie jest dopuszczalne wzajemne zlecanie przez wnioskodawcę zakupu towarów lub usług partnerowi i odwrotnie.
9.	IOK informuje, iż beneficjent zobowiązany jest do zawarcia pisemnej umowy pomiędzy partnerami, określającej w szczególności podział zadań i obowiązków pomiędzy partnerami oraz precyzyjne zasady zarządzania finansami, w tym przepływy finansowe i rozliczanie środków partnerstwa, a także sposób rozwiązywania sporów oraz odpowiedzialności/konsekwencji (w tym finansowych) na wypadek niewywiązania się przez partnerów z umowy lub porozumienia. Szczegółowe informacje na temat informacji, jakie powinny znaleźć się w porozumieniu oraz umowie o partnerstwie znajdują się w art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 217, z późn. zm.). Integralną częścią umowy pomiędzy partnerami powinno być również pełnomocnictwo/pełnomocnictwa dla partnera wiodącego do reprezentowania partnera/partnerów projektu.
10.	Porozumienie lub umowa o partnerstwie nie mogą być zawarte pomiędzy podmiotami powiązanymi w rozumieniu załącznika nr i do rozporządzenia Komisji (UE) Nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r .uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014, str. 1) oraz Ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 z późn. zm.).
11.	Zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy, wnioskodawca, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 2164) dokonuje wyboru partnerów spoza sektora finansów publicznych z zachowaniem zasady przejrzystości i równego traktowania podmiotów. w szczególności jest zobowiązany do:
•	ogłoszenia otwartego naboru partnerów na swojej stronie internetowej wraz ze wskazaniem, co najmniej 21-dniowego terminu na zgłaszanie się partnerów,
•	uwzględnienia przy wyborze partnerów: zgodności działania potencjalnego partnera z celami partnerstwa, deklarowanego wkładu potencjalnego partnera w realizację celu partnerstwa, doświadczenia w realizacji projektów o podobnym charakterze,
•	podania do publicznej wiadomości na swojej stronie internetowej informacji o podmiotach wybranych do pełnienia funkcji partnera.
12.	Partner zobowiązany jest ponosić wydatki zgodnie z Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 oraz zgodnie z Regulaminem konkursu.
13.	Wszystkie płatności dokonywane w związku z realizacją projektu pomiędzy beneficjentem (liderem) a partnerami dokonywane są za pośrednictwem wyodrębnionego dla projektu rachunku bankowego beneficjenta (lidera).
14.	W przypadku rezygnacji partnera z udziału w projekcie lub wypowiedzenia partnerstwa przez dotychczasowego partnera beneficjent, za zgodą IOK, niezwłocznie wprowadza do projektu nowego partnera. Przy czym zmiany dotyczące wprowadzenia do realizowanego projektu dodatkowego, nieprzewidzianego we wniosku o dofinansowanie tego projektu partnera, traktowane są jako zmiany w projekcie i wymagają zgłoszenia oraz uzyskania pisemnej zgody, na zasadach określonych w umowie o dofinansowanie.
15.	Niezależnie od podziału zadań i obowiązków w ramach partnerstwa, odpowiedzialność za prawidłową realizację projektu ponosi beneficjent (Partner wiodący), jako strona umowy o dofinansowanie.
16.	Informacja o udziale partnera powinna znaleźć się we wniosku o dofinansowanie projektu, zgodnie z Instrukcją wypełniania wniosku o dofinansowanie w ramach RPO WSL 2014-2020.

Uwaga!
Partnerstwo nie może zostać zawiązane pomiędzy jednostką organizacyjną a jej organem prowadzącym i pozostałymi jednostkami organizacyjnymi podlegającymi pod ten organ.

Ważne!
W zakresie wymagań dotyczących partnerstwa oraz realizacji projektu z innymi podmiotami wnioskodawca zobowiązany jest stosować w szczególności przepisy ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014–2020 (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 217, z późn. zm.), Wytyczne w zakresie kwalifikowalności wydatków w zakresie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 oraz Szczegółowy Opis Osi Priorytetowych Regionalnego Programu Operacyjnego  Województwa Śląskiego na lata 2014-2020.

Uwaga!

Udział partnera w realizacji projektu nie może mieć charakteru symbolicznego, nieznacznego czy pozornego. Każdy z podmiotów musi mieć przyporządkowane faktyczne zadania, wydatki i wskaźniki adekwatne do wartości merytorycznej projektu. Tym samym partnerowi projektu również należy przydzielić odpowiednie wskaźniki projektowe związane z jego zakresem działań projektowych.

IX.	W zakresie realizacji wskaźników kluczowych i specyficznych dla Programu

Projekt realizuje wskaźniki kluczowe i specyficzne dla Programu, adekwatne do przewidzianej grupy docelowej i typów wsparcia, określone w Regulaminie konkursu/naboru, jako obowiązkowe dla danego typu projektu.

X.	W zakresie mechanizmu racjonalnych usprawnień

1.	IOK zobowiązuje beneficjenta, do uzasadnienia konieczności poniesienia kosztu racjonalnego usprawnienia z zastosowaniem najbardziej efektywnego dla danego przypadku sposobu.
2.	Każde racjonalne usprawnienie wynika z relacji przynajmniej trzech czynników:
–	dysfunkcji związanej z danym uczestnikiem projektu/członkiem personelu projektu,
–	barier otoczenia oraz
–	charakteru usługi realizowanej w ramach projektu.
3.	Co do zasady, wszystkie produkty projektów realizowanych ze środków EFS, EFRR i FS (produkty, towary, usługi, infrastruktura) są dostępne dla wszystkich osób, w tym również dostosowane do zidentyfikowanych potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Oznacza to, że muszą być zgodne z koncepcją uniwersalnego projektowania, opartego na ośmiu regułach:
1)	Użyteczność dla osób o różnej sprawności
2)	Elastyczność w użytkowaniu
3)	Proste i intuicyjne użytkowanie
4)	Czytelna informacja 
5)	Tolerancja na błędy
6)	Wygodne użytkowanie bez wysiłku
7)	Wielkość i przestrzeń odpowiednie dla postępu i użytkowania
8)	Percepcja równości 
4.	W ramach przykładowego katalogu kosztów racjonalnych usprawnień jest możliwe stosowanie:
a.	kosztów specjalistycznego transportu na miejsce realizacji wsparcia;
b.	dostosowania architektonicznego budynków niedostępnych (np. zmiana miejsca realizacji projektu; budowa tymczasowych podjazdów; montaż platform, wind, podnośników; właściwe oznakowanie budynków poprzez wprowadzanie elementów kontrastowych i wypuklin celem właściwego oznakowania dla osób niewidomych i słabowidzących, itp.) z zastrzeżeniem zapisów dotyczących:
–	podatku od towaru i usług (VAT) – pkt 6.31 - 6.39  Regulaminu konkursu;
–	cross-financingu – pkt.6.78 - 6.85  Regulaminu konkursu;
c.	dostosowania infrastruktury komputerowej (np. wynajęcie lub zakup 
i instalacja programów powiększających, mówiących, kamer do kontaktu z osobą posługującą się językiem migowym, drukarek materiałów 
w alfabecie Braille’a);
d.	dostosowania akustycznego (wynajęcie lub zakup i montaż systemów wspomagających słyszenia, np. pętli indukcyjnych, systemów FM)
e.	asystenta tłumaczącego na język łatwy;
f.	asystenta osoby z niepełnosprawnością;
g.	tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika;
h.	przewodnika dla osoby mającej trudności w widzeniu;
i.	alternatywnych form przygotowania materiałów projektowych (szkoleniowych, informacyjnych, np. wersje elektroniczne dokumentów, wersje w druku powiększonym, wersje pisane alfabetem Braille’a, wersje w języku łatwym, nagranie tłumaczenia na język migowy na nośniku elektronicznym, itp.);
j.	zmiany procedur;
k.	wydłużonego czasu wsparcia (wynikające np. z konieczności wolniejszego tłumaczenia na język migowy, wolnego mówienia, odczytywania komunikatów z ust, stosowania języka łatwego, itp.);
l.	dostosowania posiłków, uwzględniania specyficznych potrzeb żywieniowych wynikających z niepełnosprawności.
5.	Każdy wydatek poniesiony w celu ułatwienia dostępu i uczestnictwa 
w projekcie osób z niepełnosprawnościami jest kwalifikowalny, o ile nie stanowi wydatku niekwalifikowalnego na mocy przepisów unijnych oraz Wytycznych MIR w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 z dnia 10.04.2015 r.
6.	Łączna kwota racjonalnych usprawnień na jednego uczestnika w projekcie nie może przekroczyć 12 tys. PLN.
7.	Nowa infrastruktura wytworzona w ramach projektów powinna być zgodna 
z koncepcją uniwersalnego projektowania, bez możliwości odstępstw od stosowania wymagań prawnych w zakresie dostępności dla osób 
z niepełnosprawnością wynikających z obowiązujących przepisów budowlanych.
8.	Decyzja w zakresie dostosowania danego produktu do potrzeb osób 
z niesprawnościami, powinna być każdorazowo poprzedzona analizą dostępności do potrzeb potencjalnych użytkowników danego produktu projektu i możliwością wystąpienia wśród nich osób z niepełno sprawnościami.
9.	W przypadku szczegółowych projektów, w których zasada dostępności produktów nie znajduje zastosowania, w treści wniosku o dofinansowanie projektu powinna znaleźć się informacja o „neutralności” produktu wraz z uzasadnieniem, dlaczego produkt projektu nie będzie spełniał kryterium dostępności.
10.	Informacje dotyczące zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym zasady stosowania mechanizmu racjonalnych usprawnień w projektach wraz z przykładowym katalogiem kosztów zostały uwzględnione w Wytycznych w zakresie realizacji zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz zasady równości szans kobiet i mężczyzn w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020.

UWAGA
Zaplanowanie sposobów zapewniających dostępność nie może mieć charakteru deklaratywnego i musi mieć odzwierciedlenie w realizacji działań projektowych zwłaszcza w :
a)	rekrutacji – zapewnienie dostępności materiałów i spotkań informacyjnych, nagranie komunikatu, nagranie z tłumaczem języka migowego, strony internetowe zgodne ze standardem WCAG 2.0, pętla indukcyjna dla niedosłyszących, asystent do pomocy w wypełnieniu formularzy rekrutacyjnych;
b)	realizacji działań projektowych – dostępne budynki bez barier, wsparcie asystentów, tłumaczy języka migowego, wydłużenie czasu trwania wsparcia, wyposażenie sal dydaktycznych w sprzęt ułatwiający korzystanie z niego, proste i komunikatywne oznakowanie tras dojścia do miejsc szkoleń i wydarzeń projektowych;
c)	dostępności stron internetowych  - standard WCAG 2.0

UWAGA
Przygotowanie i realizacja dostępnego projektu powinna zawierać:
a)	zdiagnozowanie sytuacji problemowej, na którą odpowiedzią będzie projekt, 
w tym przeprowadzenie analizy potrzeb osób wchodzących w skład grupy docelowej, planowanej do objęcia wsparciem – identyfikacja barier;
b)	określenie wpływu projektu ma sytuację osób z niepełnosprawnościami 
i zidentyfikowanie rezultatów w odniesieniu do tej grupy w aspekcie ilościowym i jakościowym;
c)	założenie konkretnego liczbowego udziału osób z niepełnosprawnościami 
w projekcie i zaplanowanie działań dostępnościowych.

IV. Obowiązki Operatora

1)	Operator PSF jest zobowiązany między innymi do: 
a)	Rozpoczęcia naboru zgłoszeń do projektu w ciągu 5 miesięcy od dnia rozpoczęcia projektu.
b)	Zapewnienia obsługi dającej powszechny i równy dostęp wszystkim zainteresowanym do informacji o PSF zgodnie z zapisami niniejszego dokumentu. Celem działania powinno być informowanie o możliwości skorzystania ze wsparcia przez mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa zapewnienie pomocy w wypełnieniu dokumentów zgłoszeniowych; informowanie  o uprawnieniach i zobowiązaniach wynikających z uczestnictwa w systemie PSF, o elementach systemu, ważnych z punktu widzenia MMŚP. 
c)	Przyjmowania i weryfikowania zgłoszeń MMŚP pod kątem możliwości udzielenia im wsparcia w ramach Systemu PSF. 
d)	Dotrzymania terminu na weryfikację i zatwierdzenie dokumentów zgłoszeniowych oraz podpisanie umowy wsparcia z przedsiębiorcą. 
e)	Naboru i rekrutacji MMŚP w sposób ciągły, do wyczerpania puli środków przeznaczonych na dofinansowanie usług rozwojowych: 
i)	Dopuszcza się planowe przerwy w przyjmowaniu wniosków. Łączny planowany okres nieprzyjmowania wniosków może wynieść maksymalnie 14 dni w ciągu roku kalendarzowego. Przerwy takie mogą wynikać z planu pracy (planu urlopów) lub dotyczyć przerw świątecznych czy „długich weekendów”, np. dnia 2 maja lub Wigilii Bożego Narodzenia. Muszą zostać podane do publicznej wiadomości najpóźniej do końca stycznia roku którego dotyczą (w przypadku pierwszego roku realizacji - w ciągu 14 dni od rozpoczęcia naboru wniosków).
ii)	Dodatkowo dopuszcza się nieplanowane przerwy w przyjmowaniu wniosków z powodów technicznych, zwolnień od pracy z przyczyn zdrowotnych, lub dużej liczby przyjętych wniosków, które należy obsłużyć w przepisowych terminach. Łączny okres nieplanowanego nieprzyjmowania wniosków może wynieść maksymalnie 14 dni w ciągu roku kalendarzowego. o wystąpieniu przerwy operator PSF informuje na swojej stronie WWW oraz niezwłocznie przekazuje informację do IP RPO WSL - WUP.
iii)	Jeśli w okresie w/w przerw wpłyną jakiekolwiek wnioski (np. wysłane przed przerwą lub złożone poprzez systemy elektroniczne), należy je rozpatrzyć przyjmując, że termin na obsługę jest liczony od dnia następującego po dniu zakończenia przerwy. 
iv)	W przypadku trudności w osiągnięciu odpowiedniej wartości liczbowej wskaźników w zakresie objęcia wsparciem osób w wieku 50 lat i więcej oraz osób o niskich kwalifikacjach dopuszcza się zastosowanie preferencji poprzez nabór dedykowany jedynie dla podmiotów zamierzających uzyskać wsparcie dla tych osób.
v)	W celu osiągnięcia koncentracji o której mowa w  punkcie 3 Operator ma możliwość realizacji naborów skierowanych jedynie w zakresie wymienionych w punkcie 3 osób,  instytucji oraz usług. Nabory te mogą dotyczyć wszystkich wskazanych w punkcie 3 lub wybranych cech. 
f)	Zawierania umów wsparcia i udzielanie pomocy de minimis (pomocy publicznej) oraz wydawanie zaświadczeń o pomocy de minimis. Proponowana MMŚP wysokość wsparcia musi być zgodna z zasadami i poziomami wsparcia określonymi w niniejszym dokumencie.  
g)	Nadawania ID wsparcia w systemie BUR (RUR).
h)	Informowania MMŚP oraz usługodawców BUR (RUR) o zasadach i wymaganiach związanych z rozliczaniem usług rozwojowych.
i)	Prowadzenia subkont do wpłat wkładów własnych przez MMŚP.
j)	Wyliczania wkładu własnego jaki powinien być wniesiony  przez MMŚP przed rozpoczęciem usługi rozwojowej. Udostępnienie MMŚP informacji o wymaganej kwocie wkładu.
k)	Informowania MMŚP o  zaksięgowaniu przelewu na subkoncie i potwierdzenia łącznej kwoty budżetu na wybraną usługę rozwojową.
l)	Przyjmowania dokumentów dotyczących rozliczania usługi rozwojowej.
m)	Weryfikowania dokumentów przedstawionych w rozliczeniu za przeprowadzoną usługę rozwojową pod względem: 
i)	kompletności dokumentów tj. czy usługodawca przekazał dla każdej usługi przedstawionej do rozliczenia: kopię rachunku/faktury, zaświadczenie o ukończeniu usługi szkoleniowej/doradczej,
ii)	spójności dokumentów tj. czy dane dot. MMŚP, pracownika przedsiębiorstwa, usługodawcy oraz przeprowadzonej usługi, widniejące na dokumentach, są ze sobą spójne, spełnienia warunków korzystania z Bazy Usług Rozwojowych tj. czy usługodawca posiada wiarygodność BUR (RUR) (posiadał na dzień realizacji usługi), czy usługa przedstawiona do rozliczenia znajduje/znajdowała się w bazie ofert BUR (RUR) (na dzień realizacji usługi) danego usługodawcy, czy cena usługi jest zgodna z ofertą przedstawioną w bazie ofert,
iii)	spełnienia warunków dofinansowania określonych w Wytycznych, w tym m.in. dokonania oceny usługi rozwojowej przez zobowiązane do tego podmioty zgodnie z Systemem Oceny Usług Rozwojowych.
n)	Dokonywania rozliczeń dotyczących przeprowadzonej usługi rozwojowej.
o)	Wypłacania:
i)	środków pieniężnych dla podmiotu świadczącego usługi rozwojowe za przeprowadzoną usługę rozwojową, ze środków dofinansowania oraz z wniesionego przez MMŚP wkładu własnego,
ii)	środków pieniężnych dla MMŚP wynikających z dokonanego rozliczenia (zwrot ewentualnego nadpłaconego wkładu własnego).
p)	Monitoringu realizacji wsparcia (weryfikacja, czy szkolenia faktycznie się odbywają) zgodnie z zapisami niniejszego dokumentu.
q)	Sporządzania i przekazywania sprawozdań o udzielonej pomocy publicznej i informacji o nieudzieleniu takiej pomocy, z wykorzystaniem aplikacji SHRIMP udostępnionej przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
r)	Prowadzenia statystyk zawieranych umów i rozliczeń oraz sprawozdawczości na potrzeby IP RPO WSL - WUP.
s)	Obsługi systemu informatycznego BUR (RUR) (www.uslugirozwojowe.parp.gov.pl) w zakresie nadanych uprawnień.
t)	Bieżącego (raz w tygodniu) uzupełniania i aktualizacji informacji dot. stopnia realizacji wskaźników, w tym umów podlegających monitoringowi w systemie dedykowanym do obsługi PSF – o ile system zostanie udostępniony przez właściwą instytucję. Do czasu uruchomienia systemu lub w przypadku awarii przekazywanie informacji do IP RPO WSL - WUP na bieżąco poprzez inny kanał komunikacyjny uzgodniony pomiędzy Operatorem PSF 
a IP RPO WSL - WUP. 
i)	Zakres danych przekazywany do IP RPO WSL - WUP obejmuje między innymi:
(1)	Informacje o zawartych i aneksowanych umowach wsparcia (daty zawarcia, obowiązywania, kwoty dofinansowania, liczby pracowników objętych wsparciem, nazw MMŚP, ID wsparcia),
(2)	Informacje o planach MMŚP dotyczących udziału w usługach rozwojowych (terminy usług, nazwy, adresy realizacji, liczba uczestników, ID usługi),
(3)	Informacje o planowanych i wykonanych wizytach monitoringowych operatora PSF (termin, miejsce, danych monitorowanej usługi oraz danych MMŚP uczestniczących w usłudze),
(4)	Informacje o faktycznie rozliczonych usługach, kwotach dofinansowania, wartości usług,
(5)	Informacje o stwierdzonych nieprawidłowościach.
u)	Pozyskiwania od MMŚP danych niezbędnych do monitorowania i rozliczania usług BUR (RUR).
v)	Delegowania Koordynatora/Zastępcy Koordynatora projektu do udziału w obradach Komitetu Sterującego oraz prac Grup Roboczych działających w ramach Komitetu Sterującego. Koordynator projektu pełni funkcję członka Komitetu Sterującego.
w)	Delegowania pracowników projektu do prac w ramach Grup Roboczych.
x)	Stosowania wypracowanych w ramach Grup Roboczych, Komitet Sterujący oraz zatwierdzonych przez IP RPO WSL - WUP wzorów dokumentów oraz systemu identyfikacji wizualnej i procedur postępowania, promocji.
y)	Przedstawienia przedsiębiorcom informacji na temat sposobu ujmowania udziału MMŚP w usłudze rozwojowej w ewidencjach podatkowych/księgowych wraz z przykładami księgowań i informacjami o skutkach podatkowych (np. poradnik w formie PDF na stronie operatora).
z)	Prowadzenia systemu kont przedpłaconych tak by zapewniać  pełną identyfikację i kontrolę przepływów finansowych w ramach projektu.  
2)	Operator zarządza płynnością środków EFS poprzez zabezpieczenie odpowiedniej puli środków przeznaczonych na rzecz opłat za usługi, oraz bieżącą kontrolę tempa wykorzystania środków na dofinansowanie usług rozwojowych.
3)	Obowiązkiem Operatora jest niedopuszczenie do przekroczenia limitu dofinansowania przypadającego na jednego przedsiębiorcę.
4)	Operator sprawdza w systemie BUR (RUR) czy odbiorca wsparcia dokonał oceny usługi rozwojowej. 
5)	Operator weryfikuje czy usługi rozwojowe kończące się nabyciem lub potwierdzeniem kwalifikacji włączone są do ZSK.
6)	Operator zgłasza do IP RPO WSL - WUP wszelkie informacje o niepokojących sytuacjach np. próby wyłudzenia dofinansowania, nadużycia finansowe, skargi, reklamacje od uczestników wsparcia.
7)	Operator jest zobowiązany do realizacji zaleceń Komitetu Sterującego, w tym wydanych 
na podstawie przeprowadzonych  ewaluacji systemu PSF. 
8)	Operator nie może przeznaczyć wkładu własnego wpłaconego przez przedsiębiorcę na inny cel - w szczególności na bieżącą działalność Operatora. 

V. Szczegółowe wymogi dotyczące organizacji sieci punktów dystrybucji.
9)	Operator musi zapewnić prowadzenie przynajmniej jednego punktu dystrybucji w każdym z czterech subregionów województwa śląskiego.
10)	Każdy z punktów musi być dostępny dla zainteresowanych:
•	w okresach trwających naborów zgłoszeń do projektu przez minimum 48 godzin tygodniowo; 
•	w okresach bez naboru zgłoszeń do projektu przez minimum 24 godziny tygodniowo. 
11)	Jeśli w danym tygodniu kalendarzowym występuje okres naboru i bez naboru wymiar minimalnej dostępności oblicza się proporcjonalnie, zaokrąglając minuty  do pełnych godzin w dół. 
12)	Jeśli w danym tygodniu występuje dzień wolny od pracy inny niż niedziela wymiar dostępności obniżą się o 8 godzin za każdy występujący w danym tygodniu dzień wolny od pracy (poza niedzielą). Przykładowo: między 6 a 12 listopada 2017 roku minimalny wymiar dostępności punktu w przypadku trwającego naboru wyniesie 40 godzin (sobota 11 listopada jest dniem wolnym), w przypadku gdy w tym tygodniu nie byłby prowadzony nabór wymiar dostępności wynosiłby 16 godzin.
13)	Punkty muszą być tak zorganizowane by umożliwić prowadzenie rozmów w sposób zapewniający zachowanie prywatności.
14)	Niedopuszczalne jest prowadzenie punktów obsługi różnych projektów Operatorów PSF w tym samym budynku. 
15)	Komitet Sterujący może zalecić zmianę lokalizacji punktu obsługi w przypadku zbyt dużej koncentracji punktów różnych operatorów. Ustalenia dotyczące relokacji punktu podejmowane będą na drodze konsensusu.
16)	W przypadku zlokalizowania punktów różnych operatorów w tej samej miejscowości na drodze konsensusu ustalone zostaną odmienne godziny dostępności takich punktów. w przypadku braku porozumienia między operatorami sprawę rozstrzygnie Komitet Sterujący. Przykładowo jeśli biuro projektu a  będzie czynne w poniedziałki od 8 do 20 to biuro projektu B może być tego dnia czynne od 7 do 12 ale np. w inny dzień biuro projektu B będzie otwarte  między 7 a 19. 
17)	Punktu obsługi muszą zostać uruchomione w ciągu 3 miesięcy od rozpoczęcia realizacji projektu. 
18)	Poza zapewnieniem dostępności punktów obsługi powinna zostać zapewniona dostępność kontaktu telefonicznego (zalecane  jest ustanowienie jednej infolinii dla całego projektu) w wymiarze minimum średnio 40 godzin tygodniowo. Infolinia telefoniczna musi zostać uruchomiona w ciągu 2 miesięcy  od rozpoczęcia realizacji projektu.